Түйнек жемістілер

1. Түйнек жемістілерге картоп және жер алмұрты жатады. Оларды тамаққа мал азығы және дәрі-дәрмек жасауға пайдаланады.
Картоптың халық шаруашылық маңызы зор. Ол – адамға тағам, малға азық. Сонымен бағалы техникалық дақыл. Халық картопты наннан кейінгі тағам деп бағалайды. Егістіктің белгілі бір көлемінен алынатын нәрлік заттар мөлшері жөнінен картоп адам баласы өсіретін өсімдіктер арасында алдынғы орындардың бірін алады.
Сортына және өсіру жағдайына байланысты картоптың құрамында 14-тен 22 % дейін крахмал, 0,8 – 1,5 % қант, 0,2 – 0,3 % май, 2 -3 % белок, 1% жуық клетчатка, 0,8- 1% күл және 75% шамасында су болады.
Картоп нәрлі тағам, егер жұмыс істейтін адамның күндік тағамында 3000 калорий болу керек болса, картоптың 1 кг =840 калория бар. Тағамда 100 калория болу үшін: май- 14 г, нан – 38г, жұмыртқа -64г, сиыр еті -64г, картоп -117г, сәбіз -224г, капуста -350г, томат -117г қажет.
Қазір картоптан 100 түрлі тағам жасалады. Картоптан алынған крахмал түрлі диетикалық тағамдарды, жеміс және сүт кисельдерін пайдаланылады. Күзде қазылып алынған картоптың әрбір 100 г 16 мг С витамині болатындығы анықталды.
Картоп қабығында және көтеріліп кеткен картопта улы зат – глюкоалколойд – соланин болады. Оның мөлшері ішкі түйнектің 100 г 1 мг – 20мг жетеді. Түйнекте соланин көп болса, ол адам және малдың денсаулығына зиянын тигізеді.
Картоп малға, шошқаға жақсы азық..Малға картоп шикілей және буланып
Ұсынылған әдебиеттер:
негізгі: Қ.Қ. Әрінов және т.б. “Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру, өңдеу, сақтау және стандарттау”. Астана, 2001, 189-205 беттер.
қосымша: Б. Шағыров “Картоп”. Алматы, 1971, 121-139 беттер.
        
        Түйнек жемістілер.
Картоптың биологиялық ерекшеліктері мен өсіру технологиясы.
Түйнек жемістілер ... ... ... – шаруашылығындағы маңызы,
өндірілетін аудандары және ... ... ... мен ... ... ... өсіру технологиясы.
1. Түйнек жемістілерге картоп және жер алмұрты жатады. Оларды тамаққа мал
азығы және дәрі-дәрмек жасауға ... ... ... ... зор. Ол – адамға тағам, малға ... ... ... ... ... ... ... кейінгі тағам деп
бағалайды. Егістіктің белгілі бір ... ... ... ... мөлшері
жөнінен картоп адам баласы өсіретін өсімдіктер арасында алдынғы орындардың
бірін алады.
Сортына және өсіру жағдайына байланысты картоптың ... ... 22
% ... ... 0,8 – 1,5 % ... 0,2 – 0,3 % май, 2 -3 % ... 1% жуық
клетчатка, 0,8- 1% күл және 75% шамасында су ... ... ... егер ... ... ... күндік тағамында
3000 калорий болу керек болса, картоптың 1 кг =840 ... бар. ... ... болу ... май- 14 г, нан – 38г, ... -64г, сиыр еті ... -117г, ... -224г, капуста -350г, томат -117г қажет.
Қазір картоптан 100 түрлі тағам ... ... ... крахмал
түрлі диетикалық тағамдарды, жеміс және сүт ... ... ... ... ... ... 100 г 16 мг С витамині ... ... және ... ... ... улы зат –
глюкоалколойд – ... ... Оның ... ішкі түйнектің 100 г 1 мг –
20мг жетеді. Түйнекте соланин көп ... ол адам және ... ... ... ... ... ... азық..Малға картоп шикілей ... ... ... ... ... – ақ малға азық ретінде
картоптың сүрленген ... мен ... ... ... ... ... 1 картоптың нәрлілігі 0,3 азық өлшеміне тең. Картоптың 100 кг
сүрленген көк ... ... 8,5 азық ... жас ... – 4,0
кептірілген мезгада 95,5 азық өлшемі болады.
Картоп, спирт және крахмал жасау өнер ... үшін шикі ... ... ... дақыл ретінде картоп алқапты арам – шөптерден тазартады
және көптеген ауыл шаруашылық дақылдары үшін таптырмас алғы ... ... ... ... барлық облыстарда өсіріледі, ал тауарлы
картоппен солтүстік облыстар және Алматы облысының ... ... ... ... ... ... 120-130 ... өндірілетін картоптың мөлшері халықтың қвжетін
өтей ... ... ... бұл ... ... болады, ол үшін гектар
шығындылығын арттыру қажет.
Көптеген шаруашылықтар белгіленген агротехникалық ... ... ... жұмыс түрлерін дер кезінде, және сапалы
атқару арқылы картоптан ... ... алып жүр. ... ... ... ... себебі тұқым шаруашылығын дұрыс жолға қойып,
тұқымның жеткілікті болуы қажет.
Картоптың шығындылығын ... ... ең ... – оны ... ... ... комплексін қолдану, агротехн
икалық әдістерді белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... қатар әрбір тәсілдің тиімділігін арттыру,
оны өсімдіктң өсу ыңғайына жергілікті жағдайға, ... ... мен ... ... қарай әрдайым өзгереді.
Картоп шаруашылығын одан әрі өркендетудің ... бірі ... ... озық ... ... ... ... қолдану
болып табылады. Сонымен қатар, картоп егісі ... ... тиіс және ... беру ... ... картоп шөп тәрізді сабағы және түйнек түзетін тамыры
бар-көп жылдық дақыл. Картопты ұрық ... ... ... Ұрық арқылы
өсіру секциялық істе, картоптың жаңа сортын шығаруға қолданылады. Ұрықтан
өсірілетін ... бір ... ... ... ... сабағының жалғасы,
оның пішіні ғана өзгерген. ... ... ... ... ... ... ... сабақ деп аталады.Өсу кезінде столондардың шет жағы
жуандап, бірте-бірте түйнекке ... ... ... ... көздері болады, сондықтан түйнекте сабақ
сияқты төбе ... ... – 3 ... 4 ... ... ... биіктігі 30-150 см.
Жапырағы күрделі дара немесе қос қуырсынды болып келеді.
Картоптың шоқ гүлі 2-3 немесе 4 ... ... ... ...... ... көп ... жеміс. 1000дана ұрық салмағы 0,5 г жуық.
Тамыр жүйесі шашақты . Картоп өсу дәуірі сортына, өсіру ... ... ... ... ... ... келесі кезеңдерден тұрады: көктеп шығу, гүл салу, гүл жару,
түйнек тастау және сабағының солуы.
Биологиялық ... ... ... үшін ... ... 21, ... -26, түйнек тастау -16,-18.
Сыртқы ортаның жағдайына және сортына қарай картоп отырығызылғаннан кейінгі
18-20 күн ішінде ... гүл ... ... ... ... күндері басталып 20-50 күнге созылады. Гүл жару тоқталғаннан кейін
сабағының өсуі тоқтайды да, түйнектердің өсуі ... ... ... ... жиналуы үшін ең қолайлы кезең Қазақстанның оңт.
тамыз-қазан айлары, солт. Тамыз-қыркүйек.
Сабағының солған кезінде түйнектердің өсуі тоқтайды,олар ... ... ... жағдайына және оның сортына байланысты 3 айдан 5 айға ... ... ... ... ... ол ... ... оңт. Америка, оның ішінде Чилидің теңіз жағалары болып
есептеледі.
Картоп өсудің ... ... ... да ... ... етеді. Ол қоңыр
салқын климатты сүйетін өсімдік.
Түйнектің өсуі 10см тереңдіктегі топырақтың жылулығы 70 кем ... ... ... ... ... жақсы сіңіруі үшін ең ... 200 ... ... ... ... Күн ... жеткіліксіз болса,картоптың сабағы
сынып биік өседі, осал болады. Түйнектін бір қалыпты өсуін ... ... ... ... мол ... ететін мезгілі – гүл салу және ... ... Оңт. ... ... ... үшін ең ... ... топырағының су ұстау көрсеткішінің 70-75%.
Картоптың дұрыс ... үшін ... ... ауа жақсы енетін
борпылдақ топырақ қажет. Картоп үшін механикалық құрамы жағынан алғанда
құмайт және ... саз ... ... ... ... қолайлы келеді. Ауыр
саз балшықты, тұтасып қалатын топырақтың картоп өсіруге жарамдылығы шамалы,
мұндай ... ... ... көп ... тыңайтқанда ғана картоп
өсіруге пайдалануға болады.
Картоптың ... ... ... ... мөлшері сабағының
күлтеленудің ... ... ... картоптың сортына, сүмен
қамтамасыз ... ... ... т.б. ... болады.
Сабағы күлтеленіп тамыры тарамданып өссе, ... ... ... ... ... ... топырақтан көп алады.
Проз. Ларх. А.Т. мәліметі бойынша 1га жердегі картоп топырақтан 48,4 кг ... кг К, 22,4 кг Р2О5, 38,5 кг әк, 15,8 кг мг ... ... ... ... ... негізінен тәлімі жерлерде, атап айтқанда далалы ... 250-300 мм ... ... және ... ... 500-600 мм ... ... Картоп өсіру ісінде қолданылатын агротехникалық шаралардың
тиімділігі ең ... ... ... ... орнының дұрыс белгіленуіне
байланысты болады. Құрылымында қоректік заттар көк топырақта картоптан мол
өнім ... Егер ... бір ... ... жылдар бойы өсірілсе,
топырақтағы қоректік заттар ... ... оның ... ... ... аурулары артиды, зияндары көбейіп
кетеді,шығымдылығы төмендейді.
Қазақстанның ... ... ... алғы дақыл болып таза ... ас ... ... және ... ... болып есептеледі.
Қазақстанның батысында таза пар және қыртысы қайырыла жыртылған көп жылдық
шөп өскен алқап және қияр ... ... өзі де, ... ... ... алғы дақыл болып есептеледі.
Жүгері мен қант қызылшасын картоптан кейін егудін тиімді ... ... ... жер ... ... ... өте қолайлы келеді.
Картопты көкөніс дақылдарының ... ... ... дақылдар
қосылған ауыспалы егіске, сондай-ақ дәнді дақылдар мен ... ... ... енгізуге болады. Картоп өсіруге бейімделген
шаруашылықтарда арнайы ауыспалы егіс ... ... ... ... Картоптың негізгі өнімі - түйнек. Түйнек топырақ арасында
түзіледі. Картоптың тамыр жүйесінде ... нақ ... ... ... бұл ... ... ... болуы, топырақтың ұлпа келуі және
арам шөптен таза болуы шарт. Топырақты өңдеу ісіне басты маңыз ... ... ... ... ... ... ылғалдың енуі үшін
алқаптың топырағы жақсы қажытылуы үшін керек. Тамыр жүйесі ... ... ... төзімділігі артады.
Өңдеу әдістері: Алқапты сыдыра ... ... ... ерте ... ... ... дисклеу, топыраққа ... ... үшін ... жырту.
Тыңайту: Өсімдіктің бір қалыпты өсуі үшін күн көзі, жылылық, су, ауа және
қоректік ... ... ... ... және тамырлары арқылы
қоректенеді. Сабақтар ауадан көмір қышқылын алады, ал ... су ... ... ... ... ... гүл жару кезінде қажетсінеді.
Фосфорды - өсу ... ... ... ал ... ... ... ... танабына органикалық тыңайтқыш – көң беру керек. Мөлшері 40 т/га
Қазақ көкөніс және ... ... ҒЗИ ... ... 250ц/га түйнек
қалыптастыру үшін, оған азот 80 кг, фосфор – 120 кг, ... 20кг ... беру ... ... ... ... ... техникалық дақылдар
қосылған ауыспалы егіске, сондай-ақ дәнді дақылдар мен ... ... ... ... ... ... өсіруге бейімделген
шаруашылықтарда арнайы ауыспалы егіс жүйесін жасаған ... ... ... ... өнімі түйнек. Түинек топырақ арасында
түйінделеді. Картоптың тамыры түйіскенде топырақтың нақ ... ... ... жатады, сондықтан бұл қабатта ылғалдың жеткілікті болуы,
топырақтың ұлпа ... және арам ... таза ... ... ... ... ... маңыз беріледі. Картоптың тамырының тежеусіз өсуі, топыраққа
ауамен ылғалдың енуі үшін ... ... ... ... ... Тамыр
жүйесі жайыла өссе, өсімдіктің құрғақшылыққа төзіділігі артады.
Өңдеу әдістері: алқапты сыдыра жырту, ... ... ерте ... ... немесе диекілеу, ... ... ... үшін ... ... ... бір ... өсуі үшін күн көзі, жылырақ, су, ауа және
қоректік заттар ... ... ... және ... арқылы
қоректенеді. Сабақтар ауадан көмір қышқыл газын ал ... су ... ... қабылдайды. Картоп азотты гүл жару кезінде қажетсінеді.
Фосфорды- өсу дәуірінің бастапқы сатысында, ал ... ... ... ... ... ... тыңйтқыштың беруі керек. Мөлшері- 40
т/га.
Қазақ көкөніс және картоп ... ҒЗИ ... ... ... қалыптастыру үшін, оған азот-80 кг, Фосфор-120 кг, Калли- 20
кг әсерлі затпен беру керек.
Түйнекті егуе ... ... ... ... үшін ... сапасы және өнгіштігі
анықталады.
Ірі түйнектер ... ... ... мол ... ... ірі
түйіндерді екенде тұқым көп жұмсалады. Сондықтан тұқым ретінде салмағы 50-
80 гр келетін орта ... ... ... ... ... ... түрлі ауру қоздырғыштарына қарсы дәріленеді.
Тұқымдық картоп формалин ертіндісімен ... ... ... екі ... бар, олар: картопты ертіндіге салып қоюжәне ... ... ... ... Көктету үшін ауруы жоқ, ... ... ... ... ... ... ... әдістерінің бірі. Бұл әдіс картоптың өсуін жеделдетеді ... ... ... ... ... көздерінен қысқа және жуан
өркендер өсіп шығады, ол ... ... тез ... ... ... мейлінше торамдана түседі.
Картоты егу мерзімі. Егу мерзімі картоптың шығымдылығына елеулі әсер етеді.
Картоп өте ерте немесе өте кеш ... оның ... ... ... қай ... болмасынкартоп ерте егілсе, мейлі ... ... ... өнім ... алынады. Ерте егу товарлы
түйнектердікөбейтіп қана қоймайды, соған қоса түйнектегі крахмал мөлшерін
арттырады, ал ... егу ерте және кеш ... ... ... ... жібереді.
Картоптың егу мерзімін анықтаудың негізгі ... ... және ... жағдайы. Картопты егудің ең
қолайлы мерзімі Солтүстік Қазақстанда – ... 1-ші ... ... - ... ... ... егу ... және жиілігі. Кортоп өсірудің агротехникалық тәсілдері
ішінде түйнекті егу жиілігінің ерекше маңызы бар. Түйнекті ... тыс ... де, оны ... егу де ... шығымдылығына түйнектің сапасына зиянды
әсерін тигізеді. ... гүл ... ... ... ... ... ... шарт, сонымен қатар өсімдікке күн көзінің ... ... ... ... ... көбірек мерзім тіршілік қаблеті болуы тиіс. Осы
жағдайда ғана өсімдік күн ... ... ... ... көмірқышқылын
мол сіңіріп құрғақ затты көп түзе алады, яғни ... ... егу ... ... ... аймақтың топырақ-климат
жағдайына , ... ... ... ... ірі-
ұсақтығына, егу әдісіне тағы басқасына байланысты.
Қазақтың картоп шаруашылығы институтының дерегі бойынша, әр гектарға 40-
53 мың түп ... егу ... Ал, ... ... егу ... ... ... орташа есеппен 25-35 ц/га түйнек отырғызылады.
Көпшілік аудандарда картопты картопсепкішпен СН-45-1; ... ... ... ... қатар араларын 60-70 см ... ... ... ... ... тереңдігі 8-12 см де болуы керек.)
Картоп егісін күтіп ... ... ... дақыл. Кезінді баптамаса, оның өсу қарқыны
тежеледі. Картоп ... ... ... ... 10-12 күн ... ... ... топырақтың беті қабыршақтанып кетуі және алқапта арамшөп өсуі
мүмкін. Сондықтан алқапты тырмалаудан бастау керек. ... ... ... 6-8 ... ... ... керек.
Картопты баптаудың тағы бір маңызды тәсілі – ... ... ... Қатар аралықтар өсімдік үшінші жапырақ салғанда
қопсытылады. Топырақтың беткі қабығын қопсыту ... ... ... ... ... ... етеді.
Қатар аралықтар арасында 7-10 күн салынып 3м рет ... ... ... 10-12 см, 2 – 80-10 см, 3 – 6-8 см. Тереңдікке
қопсытылады және түптенеді ... ... ... ... ... ... ... (N30Р30
кг/га).
Картопты суару. Картоп суды біршама қажет ... ... Ол ... ... әр ... суды ... мөлшерде қажет етеді. Алғашқы кезде
суды біршама аз ... ... ... көп ... етеді. Картоп
құрғақ заттың бір өлшемін түзу үшін 600-650 ... суды ... ... топырақтың ылғалдылығын 70-80% жеткізу үшін (500-
600 м3) 6 рет суару ... ... ... және ... аудандарында
3м рет суару керек. Суарудың негізгі әдісі – арықша арқылы суару.
Картопты жинау
Картопты әдетте сабақтары солған соң, ... ... ... ... өсуі ... қазып алынады.
Тұқымдық картоп түйнектерін қысқы орынға жинау алдында сортқа айыру
және мұқият ... ... ... Қ.Қ. ... және т.б. “Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру,
өңдеу, сақтау және стандарттау”. Астана, 2001, 189-205 ... Б. ... ... ... 1971, 121-139 ...

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тамыр және түйнек жемістілердің зиянкестері7 бет
Жемістер мен көкөністер. Физико-химиялық технологияның негіздері .Жылуфизикалық технологияның негіздері19 бет
Тамыр-түйнек құрылысымен танысу6 бет
Георгиннен фруктоза алудың тиімді жағдайын анықтау4 бет
Психологиялық тренинг технологиясына кіріспе. Оқу-әдістемелік құрал236 бет
Тамыр-түйнектілердің құрылысымен танысу және оның технологиясы15 бет
Тамырлардың мамандануы және түрлене өзгеруі (метаморфозы)4 бет
Түйнекті алқа (Solanum tuberosum, картофель)4 бет
«ауыл шаруашылығында қолданатын бактериалды препараттар»17 бет
Бұршақты көкөністер22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь