Есік қаласының экономикасы мен әлеуметтік аясының кешенді даму жағдайы және болашағы

КІРІСПЕ

1. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК АЯЛАРДЫ КЕШЕНДІ ДАМЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСТАРЫ
1.1 Экономикалық дамудың мәні
1.2 Әлеуметтік аялардың дамуын сипаттайтын көрсеткіштер жүйесі
1.3 Экономика мен әлеуметтік аяларды кешенді дамыту факторлары

2. ЕСІК ҚАЛАСЫНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
2.1 Қала экономикасының даму жағдайын талдау
2.2 Есік қаласының әлеуметтік аясының даму барысына сипаттама

3. ЭКОНОМИКА МЕН ӘЛЕУМЕТТІК АЯЛАРДЫ КЕШЕНДІ ДАМЫТУДЫ ЖЕТІЛДІРУ БАҒЫТТАРЫ МЕН БОЛАШАҒЫ
3.1 Экономикалық тұрақтылық . әлеуметтік дамудың кепілі
3.2 Аймақтық деңгейде тұрғындардың тұрмыс деңгейін жақсарту шаралары

ҚОРЫТЫНДЫ
ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым Министрлігі
Т.Рысқұлов атындағы Қазақ Экономикалық Университеті
«Басқару» факультеті
«Экономиканы мемлекеттік реттеу» кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: «Есік қаласының экономикасы мен ... ... ... ... және ... курс ... күндізгі
оқу бөлім
Мамандық: «Мемлекеттік
және
жергілікті басқару»
Мұсабекова Бекзат
Ғылыми жетекші:
аға оқытушы
Есенжигитова Р.Ғ.
Жұмыс қорғауға жіберілді
«Экономиканы мемлекеттік реттеу»
кафедрасының меңгерушісі,
э.ғ.д., профессор
Ж.Ихданов
АЛМАТЫ, 2007
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК АЯЛАРДЫ ... ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік аялардың дамуын сипаттайтын көрсеткіштер жүйесі
1.3 Экономика мен ... ... ... ... ... ЕСІК ... ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
2.1 Қала экономикасының даму жағдайын ... Есік ... ... ... даму ... ... ... МЕН ӘЛЕУМЕТТІК АЯЛАРДЫ КЕШЕНДІ ДАМЫТУДЫ ЖЕТІЛДІРУ БАҒЫТТАРЫ
МЕН БОЛАШАҒЫ
3.1 ... ... - ... ... ... ... ... тұрғындардың тұрмыс деңгейін жақсарту шаралары
ҚОРЫТЫНДЫ
ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI
КІРІСПЕ
Нарықтық қатынастар өтпелі кезеңде қоғамның әлеуметтік ... ... және ... ... ... ... ... әлеуметтік процестерді басқару зор мәнге ие болып отыр.
Қазақстан Республикасының экономикасы мен ... ... ... ... ... ... ... Үкіметі
экономикалық-әлеуметтік реформаны онан әрі терендету және тездету жолындағы
Президент Нұрсылтан ... ... ... ... ... нақты секторларын сауықтыра отырып, қаржы саласын реформалау,
еліміздің экономикасына инвестицияларды тарту арқылы әлеуметтік ... ... ... ... ... ... басты мақсаты
болып табылады. Бұл белгіленген бағдарламаны іске асырудың өзі ... мен ... ... ... ... ... еліміздің жоспарлау менэкономикалық-әлеуметтік басқару жүйелерін
нақты тәртіпке келтіруді қажет етеді.
Соңғы жылдары әлеуметтік процестерге көп ... ... ... ... ... ... мазмұны мен оны басқару формасының
күрделенуімен ... ... ... осы ... ... ... қоғам өмірінің әр түрлі сферасында, түрлі
масштабта, оны ... әр ... ... ... ... ... республикасындағы жаңа экономикалық, саяси және ... ... ... ... қоғамдық процестерді басқару жүйесінің
дамуымен сипатталады. ... ... ... ... басқару жүйесінің негізгі қайшылықтарының бірі - әлеуметтік-
экономикалық сферадағы жергілікті басқару органдарының және ... ... ... ... ... мүмкіндіктері арасындағы өсіп аеле жатқан
міндеттерінің бұзылуында. Сондықтан қоғамдық ... ... ... ... ... ... және ... басқарудың,
экономиканы басқарудың салалық және территориялды принциптерінің
органикалық ... ... ... және ... бір ... ... ... салааралық және сала ішіндегі әлеуметтік-
экономикалық байланыстардың ... ... ... ... ... саясаты бір жақты мағынада
халықтың өмірі ментұрмыс деңгейінің дамуының аудан-аралық ... ... Осы ... ... ... ... ... бірақ, айта кету керек, қатысты стандарттармен кепілді ету
республика масштабында да, жеке аймақ ... де ... ... арттыру
мәселелерімен байланыспаған. Жекелеген облыстардың әлеуметтік-экономикалық
жағдайындағы объективті өзгешеліктер ... ... ... ... тұрақты дамуын бірдей емес жағдайға қояды. Бір ... ... ... артықшылығын олардың құрылу жағдайындағы басымды дамитын кейбір
территория мен салаларға республикалық ... ... ... ... Аймақтардың теңсіздік жағдайы нарықтың қайта құру ... ... де ... ... ... ... ... халықтың тұрмыс деңгейі
өзгеруі проблемасы зор мәнге ие болып отыр. Осы проблеманы шешу ... ... ... ... ... және ... ... тыныштық
сақталуына себепші. Облыстағы халықтың тұрмыс ... ... ... өсу мен ... ұзақ мерзімді мақсаттарын көздететін
саясат арқылы ғана жетуге болады.
1. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК АЯЛАРДЫ КЕШЕНДІ ДАМЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСТАРЫ
1.1 Экономикалық ... ... ... ... даму ... анықтау үшін
“экономикалық жүйе” түсінігі қолданылады.
Экономикалық жүйе (грекше, systema-тұтас, бөлімдерден құралған) өзара
байланысқан шаруашылық қатынастар мен ... бір ... ... ... ... тұрады және экономиканы ұйымдастырудың
нысаны болып табылады.
Басты міндеті - шектеулі ... ... ... ... мен ... ... Экономикалық жүйе өміршеңдігінің басты себебі-
ресурстардың салыстырмалы түрде шектеулі болуы. Яғни, барлық қоғамға ... ... ... шаруашылық жүргізудің әдіс-тәсілдеріне негізделген
экономикалық жүйе ... өз ... ... ... ... ... мақсаттарға жету деңгейімен анықталады.
Экономикалық жүйенің мақсаты - халықтың әл-ауқатын ... ... ... ... ұлтттық және басқа да ... ... ... ... ... ... экономиканың
тиімділігін арттыру үшін экономикалық жүйе бір ... ... ... өзгереді.
Экономиканың жүйелі сипатын ғылыми-теориялық тұрғыда қарастырған
ағылшындық классикалық политэкономияның негізін ... ... ... ... мен себептері туралы» (1776ж. жарық көрген) басты
ғылыми еңбегінде ең ... рет осы ... ашық ... жасады. Одан
кейінгі экономикалық жүйе туралы ғылыми ... ... ... ... ... ... К.Маркс (1867ж.), К.Менгер (1871ж.),
А.Маршалл (1890ж.), Дж.М.Кейнс (1936ж.), П.Самуэлсон (1951ж.) еңбектерінде
орын алды.
Экономикалық жүйенің даму бағыты ... ... ... ... Жүйе оның ... элементтерінің біртұтастылығы мен біркелкілігі
арқылы ... ... ... ... ... ... тепе-теңдік
күйде өмір сүреді, бірақ ұзақ мерзімде бір жүйе екіншісін ығыстыру арқылы
өзгеріске ұшырайды. Бұл ... ... ... сипаттайтын
теориялық көзқарас.
2. Әртүрлі экономикалық жүйелердің бір ... өмір ... ... және ... өсу мен ... ... ... Қазіргі конвергенция теориясы бойынша әртүрлі экономикалық
жүйелер өздерінің дамуы мен ... ... ... ... ... ... туындатады.
|Өндіргіш күштер ... ... ... ... ресурстар, |өндіріс құралдары, еңбек |ғылым, білім, ... ... ... т.б. ... | | ... ... ... – экономикалық|техника-экономикалық |
... ... | |
| ... ... | ... ... ... бөлінісі: |Еңбек процесі мен ... ... ... ... ... ... ақпараттық. |байланысты өндірістің |еңбек, еңбек заты, |
| ... ... ... ... ... |Тиімділік: ... ... ... ... мен ... ... | |ара ... |
|таңдау. | | ... ... ... ... жүйенің қайшылықта дамитынын,
үнемі өзгерісте болатынын сипаттайды. Көптеген дамыған елдерде ... ... ... ... ... ... одан бас ... орталықсыздандырумен ауыстырылды.
Экономикалық жүйенің қасиеттері: оның біртұтастылығы, жүйелілігі,
тұрақтылығы, орнықтылығы, өзгергіштігі, қозғалғыштығы, қарама-қайшылығы.
Қоғамның даму процесінде ... ... орын алуы ... ... Экономикадағы басты қайшылықтар: өндіру мен ... және ... ... өсуі мен ... қанағаттандыру
мүмкіншіліктері; жинақтау мен тұтыну; және т.б. Қоғамның экономикалық
дамуын ... ... ... ... және ... өндірістің сипаты
және өндіріс нәтижелерін иемдену.
Кез-келген экономикалық жүйенің жалпы сипаты
Экономикалық жүйенің сипатты белгілері:
1) экономикалық жүйені құраушы ... ... ... жүйедегі шаруашылық жүргізуші субъектілердің
материалдық-заттай өзара тәуелділігі.
3) экономикалық жүйе ... ... ... ... ... ... ішкі жүйені
қалыптастырады. Мысалы, ... ... екі ішкі ... ... ... емес өндіріс сфераларынан құралған.
Экономикалық жүйенің өндірістік ... ... ... ... ... Сондықтан қоғамның алдында
таңдау мәселесі туындайды. Яғни, сирек кездесетін ... ... ... әрі арзан ресурстарды пайдаланып, аз шығынмен көп ... ... ... ... ... қызмет ететін шаруашылық субъектісі өз ... ... үшін ... ... ие ... тиіс және не ... қалай
өндіру? кім үшін өндіру? керек деген экономиканың үш негізгі міндеттерін
шешуге ұмтылады. Шаруашылық өмірдің бұл ... шешу ... ... тән ... жүйе анықтайды. Шаруашылық іс-әрекетте әрбір
субъектінің өз жоспары, талғамы, артықшылық ... және ... ... ... ... ... үйлестіруді кім және қалай
жүзеге асырады деген сұрақ туындайды.
Экономикалық теорияда үйлестірудің екі ... ... ... немесе табиғи тәртіп және сатылы тәртіп (иерархия).
1. Табиғи тәртіп бойынша қажетті ... баға ... ... мен ... ... ... ... субъектілеріне
қай бағытта әрекет ету қажеттігін көрсетеді. Яғни, не, қалай, кім үшін
өндіру ... ... ... ... ұлғайған сайын, көптеген шаруашылық
субъектілерінің ресурстар, шығындар, пайда көлемі туралы толық ақпарат алуы
қиындайды, өйткені ресурстар, ... және ... ... ... шашыраңқы болады. Мұндай жағдайда баға мен ... ... ... ... ... ... ... алудың екінші тәсілі- орталықтан орындаушыға (өндірушіге)
бұйрық, тапсырма түрінде жоғарыдан ... ... ... ... ... жүйесі. Бұл жүйеде шаруашылық субъектілерінің ақпараттар
алуы, қызмет ету бағыттарын ... ... ... ... ... ... өкілетті органдардың шешімдері арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... ... елдеріндегі мемлекеттік
жоспардың (қандай бағада, не, қалай өндіру, ресурстарды ... ... ... ... ... жүйе келесідей белгілеріне байланысты жіктеледі:
1. Меншік нысаны мен экономикалық әрекетті басқару, бағдарлау ... ... ... ... ... басқарылатын жоспарлы экономикалық жүйе (командалық-
әкімшіліктік немесе тоталитарлық).
- рыноктық экономикалық ... ... ... ... ... ... даму нәтижелері ретінде экономикалық жүйе:
- дәстүрлі- ... ... ... ... Өндіріс әдісі, көзқарастар, мәдениет, қоғамдық нормалар және
т.б. ұрпақтан-ұрпаққа мұраға қалып отырады.
- либералды- қоғамның дамуы үшін тиімділікке ... ... ... ... ... ... ... кедергілер жоқ (қазіргі индустриалды
қоғам).
- аралас- бірінші және ... ... ... ... Сыртқы экономикалық байланыстардың сипатына байланысты:
- жабық экономикалық жүйе- шаруашылық іс-әрекеттер белгілі бір ... ... ... жүзеге асырылады (натуралды шаруашылық).
- ашық экономикалық жүйе- басқа ... ... ... ... ... ұлғайып отырады (рыноктық шаруашылық).
Бізге белгілі, “әлеуметтік” ұғымы кең ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қатынастар - бұл қоғамдық
қатынас. Осындай кең мағынада қатынастарға экономикалық, саяси, ... ... ... өзін де ... соңғысына, әдетте, адамның
тұрмыс деңгейін, білім беру, жалпы ... ... және тағы ... ... /11/.
Экономикалық даму ол нақты бір әлеуметтік нәтижелерге ... ... ... ... ... ... ... тығыз
байланысты. Бұл жөнінде, Д.И.Правдиннің айтуынша: “Әлеуметтік процесс – кең
ұғымда – бұл адам ... мен ... ... көрсететін қоғамдық процесс.
Осы мағынада экономикалық қатынастарды, қоғамдағы адамдардың барлық басқа
қатынастарының негізін қалайтын әлеуметтік ... деп те ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалық факторы, оның
қоғамдағы орны, әлеуметтік тегі, адам санасының қалыптасуымен ... ... ... ... ... жағдайы қоғамда әрекет ететін
қарама-қайшылықты күштердің динамикалық тепе-теңдігін көрсетеді. Сондықтан
экономикалық өсуді және экономиканың ... ... ... ... ... ... ауытқуын сипаттайтын,
қалыпты жағдайлар туралы да сөз қозғалады.
Экономикалық өсу ... бұл ... ... өсуі және ... ... ... өсу ... бір уақыт аралығындағы ұлттық
экономиканың дамуын ... яғни ... ... табыстың, нақты ЖІӨ-ң
артуы кезіндегі ұлттық шаруашылықтың дамуы. Мағынасы бойынша, экономикалық
өсу өз құрамына өндіріс нәтижелеріне жаңа ... ... ... ... даму ... бір ... болып табылады. Даму- бұл
көп өлшемді процесс, оның құрамына техникалық экономикалық, әлеуметтік,
саяси саладағы терең ... ... ... Л. Бальцерович бойынша
экономикалық даму қарқынын анықтайтын факторлар төрт топқа бөлінеді:
1. Экономика дамуының бастапқы деңгейi (мысалы, жан ... ... ... Адам ... яғни ... ... ... Шаруашылық жүргізудің ішкі шарттары, яғни экономикалық құрылыс;
4. Шаруашылық жүргізудің сыртқы шарттары, яғни ... ... даму оң және ... ... ... ... мүмкін.
Ал, экономикалық өсу экономикалық дамудың оң динамикасы болып табылады.
Оны график түрінде де ... ... ... ... ... ... даму және экономикалық өсу.
Экономикалық өсудің базасы болып өндіріс және ұдайы ... ... ... пен ұдайы өндіріске талдау жасамай, экономикалық өсуге
жету мүмкін ... ... ... өсу- бұл экономика дамуының оң
динамикасын сипаттайтын, экономикалық элементтердің (жұмыссыздық, баға,
өндіріс, т.б.) даму ... ... ... ... өсу – ... және ... ... өсуіне әкелетін қозғалыс, яғни елдің
экономикалық қуатының артуының ... ... ... ... экономикалық саясатының басты мәселесі болып табылады.
Нақты экономикалық өсу– экономикадағы негізгі қайшылықты (ресурстардың
шектеулілігі мен ... ... ... ... ... ... Ол екі ... шешілуі мүмкін:
1. Өндірістік мүмкіншіліктерді арттыру арқылы (жаңа ресурстарды,
өндіріс процесінде жаңа мүмкіншіліктерді қолдану).
2. ... бар ... ... ... ... ... қажеттіліктерді жетілдіру арқылы (темекі шегумен, ... ... ... өзін-өзі жетілдіруі, мәдениетті дамыту).
Тағы бір көңіл бөлетін ұғым – қазіргі ... өсу. ... өсу – ... ... табыстың өсу қарқынының халық санының ... ... ... жоғары болуы. Қазіргі экономикалық ... ... Жан ... ... ЖІӨ ... Халықтың білім деңгейі жоғарылайды.
3. Аграрлық сектордың үлесі ... ... ... ... ... ... үлесі артады.
6. ЖІӨ-гі жинақ үлесі біртіндеп өсе бастайды.
7. Экономика мен ... даму ... ... ... (демократиялану процесі).
Айта кету керек, экономикалық өсудің қарқыны мен экономикалық өсу
сапасының жоғарылауы арасында белгілі бір ... ... ... ... өсу ... ... арқылы да болуы мүмкін. Мысалы, еңбек
шығындарының артуына, сол арқылы экономикалық өсу ... ... ... ... ... ... ... өсуі өз кезегінде
экономикалық өсу сапасына кері әсер етеді, яғни бос ... ... ... және ... ... өсу ... сапалы өнім шығару
негізінде тұтынуды қанағаттандырумен қатар жүруі мүмкін. Сондықтан да көп
экономистердің ойы бойынша өсу аса ... ... (9-10%) ... да, ... да (2-3%) экономикалық өсудің тұрақты қарқыны болу керек.
Экономикалық өсу өндіріс көлемі мен сұраныс ... ... ... және ... ... тұрады. Сонымен қатар, ... ... ... ... болып табылады және экономиканың
циклдық ауытқуын жоя алмағанның өзінде, оны төмендетуге бағытталады. Сондай-
ақ, дамудың объективті ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз етуге бағытталады.
Экономикалық өрлеу әдетте жалпы ұлттық өнімнің өсуімен ... ... Бұл ... ... ... және ... сапасына байланысты болады.
ЖҰӨөсу = ЖУӨ1 / ЖУӨ0 х ...... ... ... ... өнім
ЖҰӨ0 – базистік жылдағы жалпы ұлттық өнім
Өсу кез-келген экономиканың, оның табиғатына қарамастан, түпкі
мақсаты ... ... Бұл ... басымдылығы екі жағдайға жауап
береді:
1. Жеке және ұжымдық кажеттіліктердің өсуін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... қатысу үшін барынша жағымды жағдайлар
жасау.
Өсу сатылары:
• Дайындық сатысы кезінде ... ... ... баяу ... ... ... қысқа (30-40жыл) «өрлеу» сатысы, арта ... ... ... ... ... өтеді;
• Дамудың тұрақты өспелі сатысы, азды-көпті ... ... ... ... ... ... деңгейін
сақтайды, бірақ бұл жерде өсу қарқыны алдыңғы кезеңге ... ... ... ... ... басты мәселелерінің бірі-
экономикалық ... өмір сүру ... ... әсер ... келеңсіз
құбылыстардың дамуымен жалғасатындығында болып отыр. Бір жағынан, инфляция
мәселесі экономикалық саясатты үздіксіз етуге және ... ... ... жеткізуге итермелейді. Осылайша үкіметтің барлық талпынысының негізі
тұрақты экономикалық өсу болып табылады.
Әлеуметтік басқару – бұл ... ... ... ... мен
дамыту, сапалық ерекшеліктерін сақтау, қоғамдық еңбек сипатынан ... ... мен ... ... ... ... ... және рухани қызметтің өнімімен алмасу мақсатымен қоғамға ... ... ... ... ... ... ... және
қоғамдық органдар мен қызмет орындарын жатқызады.
Модельный набор социальных индикаторов ... ... ... ... и утвержденный Советом руководителей статистических служб
государств-участников СНГ, Статкомитетом СНГ, ... на ... ... ООН. ... ... ... ... в статистическую практику национальных статистических служб и
Статкомитета СНГ в целях ... ... ... населения стран
Содружества, а также для межстрановых сравнений (таблица):
Кесте 1- Халықтың өмір сүру ... ... ... ... ... и его ... подразделов ... | |
|1 |2 ... ... |А. ... показатели ... ... ... ... домашних хозяйств (темпы |
|жизни ... |
| ... на ... потребление домашних хозяйств |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... платы |
| ... ... ... ... и реальная) |
| |В. ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... продолжительность численности населения |
| ... ... ... и ... смертности |
| ... ... ... |
| |С. ... ... ... |
| ... экономической активности населения |
| ... ... в ... и ... ... |
| ... |
| ... ... |
| |Д. ... пенсионного обеспечения населения |
| ... ... ... в т.ч. по возрасту) |
| ... ... ... ... в т.ч. по возрасту) |
| ... ... ... ... пенсий по возрасту и |
| ... ... ... ... |А. ... ... хозяйств ... ... ... ... и ... доходы домашних|
|обеспеченности |хозяйств ... ... ... доходов домашних хозяйств |
| ... ... цен |
| |В. ... в ... ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... ... населения |
| ... ... ... ... ... ... ... |обеспеченность населения жильем (размер общей и жилой |
|условия ... на 1 ... ... ... ... на ... ... в потребительских расходах |
| ... ... ... ... преступности ... | ... | ... в ... ... ... ... в информационной
базе для межгосударственного обмена, ежегодно утверждаемой Советом
руководителей ... ... ... ... Для ... эта ... ... должна быть развернута в свою очередь в
систему дополнительных показателей с ... ... ... детальных
данных, свидетельствующих о причинно-следственных связях.
Международная практика показывает, что показатели благосостояния ... на ... ... 1) ... ... 2) ... ... дохода и недоходные индикаторы); 3) индикаторы
социального участия; 4) ... ... В ... наборе
ключевыми при оценке благосостояния населения являются индикаторы доходов,
а в комбинированных индикаторах используются такие ... ... ... ... ... здоровья, данные о питании, состоянии жилищного
строительства, водоснабжения и санитарных условиях. Здесь же надо ... ... ... ... ... ... ... из
международной практики, создаются комбинированные индексы, позволяющий
представить уровень ... в виде ... ... ... в ... ... ... для измерения ... в ... ... ... хотя такое применение вполне допустимо.
Чаще такие социальные показатели разрабатываются для ... ... ... ... ... стран. Третий индикатор социального участия
рассматривает благосостояние в качестве функции социальной интеграции.
Например, для ... ... ... он ... как ... ... в рассматриваемом обществе традициям (по структуре ... и ... ... ... в ... ... потребления определенных продуктов и т.д.). Этот показатель
трудно рассчитывать для ... так как для ... ... ... ... ... сложный комплекс специальных
исследований. Каждое ... ... ... (четвертая группа
субъективных индикаторов) связана прежде всего с ... ... как ... бедности, который в свою очередь зависит от
показателей распределения доходов.
1.2 Әлеуметтік ... ... ... көрсеткіштер жүйесі
Кедейшілік мәселесі кез-келген қоғамда байқалады. Бұл мағынада ол өте
кең және ... ... ... ... ... кедейшілікті бағалау
зерттеулері 19 ғасырдың соңында Ұлыбританияда жүргізілген. ... 20 ... ... ... ... ... кең ... дамуы» категориясының қалыптасуына «өмір сапасы» әлеуметтік-
экономикалық категория әсер ... ... өмір ... адамның барлық
қажеттіліктерін қамтамасыз ету арқылы жүзеге асады.
Өмір сапасының деңгейін өлшеу көрсеткіштердің толық ... ... 20 ... 70 ... Дж. ... өмір ... ... параметрлермен сипаттауды ұсынған: халық саны, ... ауыл ... ... ... ... ... мөлшері,
қоршаған ортаның ластануы.
Адам дамуы туралы 1-халықаралық баяндама адам дамуын ... ... мен ... қол ... ... деңгейі» деп анықтаған. Баяндамаға
сәйкес әлеуметтік-экономикалық программа өлшеудің жаңа ... ... ... ... ... сүру ... ... деңгейін және
кірісті қамтитын интегралды көрсеткіш.
Адам дамуының концептуалды схемасы 4 негізгі принципке сүйенеді:
1) Продуктивтілік. Адамдардың өз ... ... ... ... қажет, кірісін қалыптастыру процесінде
белсенді қатысып, әділ ... ... алу үшін ... ... Сол сияқты экономикалық өсім, жұмыспен қамтылу және
жалақы динамикасы адам дамуының ... ... ... ... Бұл ... тең ... ие болулары тиіс
дегенді білдіреді. Экономикалық және ... ... ... ... ... ... ұлт, шығу ... орны, тұрмыс деңгейі сияқты мәселелер жойылуы қажет.
3) Тұрақтылық. Жоғарғы мүмкіндікке қол жеткізу қазіргі ... ... ... ... ... да ... ... қажет.
4) Мүмкіндікті кеңейту. Даму адамдардың қызығушылықтарында ... ... күш ... ... ... қажет [7].
1994 жылдан бері Қазақстанда нарықтық экономика жағдайындағы тұрмыс
деңгейін талдаудың ... ... ... шаралары жасалынған.
Өтпелі кезеңдегі Қазақстан халқының ... ... ... 1995-2000
жылдардағы «Адам дамуының есебін» дайындау ... ... ... ... роль ... Бұл зерттеулер теориялық
ойларды, адам ... ... ... ... ... ... ... практикалық бейімделуін қамтиды.
1997 жылдан бері Адам дамуының есебінің ерекшелігі-адам дамуының
параметрлерін ... ... ... ... ғана ... әлеуметтік-экономикалық процесстер жүйелі түрде зерттелінген.
1997 жылы – қоғамның әлеуметтік ... ... ... ... ... бағдарланған концепциясын жасау, өмір сапасының
төмендеу себептерін айқындау.
1998 жылы - әлеуметтік және экономикалық ... ... ... ... ... ... облыстары бойынша адам дамуының
индекстеріне терең талдау жасалынған.
1999 жылы- адам дамуының ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік даму мақсаттарына жетуге
қажет ... ... бұл ... ... ... ... жылы Қазақстандағы кедейшілік жөніндегі тақырыптық есеп
жасалынған, ... ... ... ... ... ... тұрмыс деңгейін талдаудағы маңызды істердің бірі- 1996
жылы шілдеде Әлемдік банктің ... ... ... көп ... ... тұрмыс деңгейін зерттеуі. Оны
жүргізудің негізгі мақсаты-үкіметтің экономикалық және ... ... ... ... ету және ... ... ... қабылдауда есеп нәтижелерін қолдану. Жоба ... ... ... ... яғни ... ... талдаудың халықаралық тәжірибелерін қолдануға мүмкіндік берді.
Әртүрлі әлеуметтік топтардағы тұрмыс деңгейін талдауды статистикалық
зерттеу институты жүргізді: «Халықтың белгілі топтарының өмір ... ... ... 1994 жыл; «Әртүрлі әлеуметтік топтар бойынша
өмір құнының өзгеру есептерін жүргізу үшін тауарлар, қызметтердің құрылымы
мен ... ... және ... ... 1996 жыл. ... институтында 1995-2001 жылдар аралығында халықтың тұрмыс деңгейін,
кедейшілік мәселелерін зерттеулер жүргізіліп, ... ... ... мемлекеттік бағдарламасын, стратегиясын, болжамдарын,
концепцияларын жасау жүзеге асырылады.
Тұрмыс деңгейін талдаудың Ресейлік тәжірибесін ... ... ... ... тұрмыс жағдайы мәселелерінің біртектілігін көрсетті:
-күнелту минимумының нақты көрсеткішінің ... ... ... жолымен халықтың негізгі ... ... ... ... ... ... қажеттілігі.
-жалақыны ашық төлеу қажеттілігі (эксперттердің бағалаулары бойынша
коммерциялық секторда 30-50% ... ... ... өтпелі кезеңде тұрмыс деңгейін талдаудың ақпараттық базасы
және әдістері өзгеріске ұшыраған. Оның төмендегідей себептері бар:
-нарықтық ... көшу және ... ... ... ... көрсету қажеттігінің болуы.
-Қазақстанның халықаралық ақпараттық кеңістікке енуі және ... ... ... ... ету қажеттігі.
-сәйкес ақпараттық қамтамасыздықты қажет ететін әлеуметтік мәселелер
мен міндеттердің пайда болуы.
Тұрмыс деңгейін талдауды жетілдірудегі негізгі ... ... ... және ... ... ... Сонымен қатар, алынатын
мәліметтерді толықтыру қажет.
Тұрмыс деңгейінің қазіргі халықаралық сипаттамалары жаңа аспектілерді
де қамтиды: ... өмір ... ... және ... ... ету, ... алмасу және қоғам өміріне араласу т.б.
Бірақ, мұндай факторларды ... алу ... ... жоқ ... сол себепті зерттеудің бұл аспектісі кең таралмаған.
Үй шаруашылықтарын таңдамалы зерттеу тұрмыс ... ... ... ... Қазақстандағы 2001 жылы ... ... ... шет ел ... ... ... ... барлық жүргізілген зерттеулерді байланыстырып, белгілі бір
жүйеге келтіріп отыратын ... ... ... және оның ... ... ... жылдардың басында ТМД елдерінің бірқатарында халықты әлеуметтік
қорғау ... ... ... ... ... Осы ... бұл елдерде күнелту минимумының деңгейлерін, ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген/2/.
“Әлеуметтік сақтандыру” негізінде азаматтарды ... ... ... ... ... ... ... яғни күнелту минимумын қамтамасыз ету үшін жеңілдіктер жасау
болып табылады.
Германияда сырқаттанған кезде, асыраушысынан ... ... ... ... және ... жағдайларға байланысты, яғни
адам ақшасыз қалған кездерде әлеуметтік қамтамасыз ету ... ... ... ... белгілі бір деңгейде сақтап тұру үшін тауарлар
мен қызметтерді ... ... ... ... деген атпен
белгілі қолдауын айтуға болады. Бұл ... ... ... ... ... шығарылады да, тұрғындар көрсетілген қызмет үшін бір-бірімен
есеп айырысады. Бірақ, бұл жүйе ... ... ... ғана ... сол ... ... жағдайын жақсарту үшін ғана қолданылады.
“Летс” операцияларына салық салынбайды. Бұл шараны қолдану тұрмыс деңгейі
неғұрлыым төмен аймақтарда ... ... ... 20 жыл бойы ... ... ... ... “кедей” халық саны 260 миллионнан 42 миллионға дейін азайған.
1978 жылдан бастап үкімет ауылдық ... ... ... ... шаралар қабылдаған, яғни кедейшілікті түбірінен үзу үшін ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаны енгізген. Жер
реформасы жасалынып, 80 жылдардың ортасынан бастап ... ... ... ... ... ... Мемлекетік капитал салымдары
шалғай аудандарға бөлініп, олардың салық түсімдерінің көп бөлігін ... ... ... Кедейшіліктің бір себебі болып отырған
сауатсыздықпен күреске де баса назар аударған. Б¦¦-ның ... ... ... ... мол. Оның мәні ... ... және жеке
тұлғалардың ерікті көмегі арқылы ... ... ... беруді
қаржыландыру[24].
Дамыған елдердегі кедейшілікпен күрес тәжірибелеріне тоқталайық.
Европалық Одақ ... ... ... ... ... ... таза ... медианасының 50%-нен аз ... ... ... ... ... 40 және 60 ... ... Бұл ыңғайдың бір кемшілігі: нақты кедейлердің үлесі орташа
кірістің өзгерісіне сәйкес көбейіп немесе азаюы мүмкін, бұл ... ... ... ... 60 жылдары есептелініп, ресми кедейшілік шегі ... ... шегі ... ... ... қажеттігі
негізінде анықталған. Бағалау ... ... ... тұтыну
тауарларының үштен бірі келеді, олай болса кедейшілік шегін анықтауда ... ... ... ... сома 3-ке ... Ал, ... ... шегін анықтаудағы тұтыну корзинасының құны жалпы ... 70%-не ... ... ресми кедейшілік шегі қолданылмайды, ‡кіметтің
назары тек мемлекеттік жәрдемақы нақты кіріске ... әсер ... ... ... ... ... минималды(ауылдық жерде-2435,
қалада-2095) және азық-түлік емес тауарларына жұмсалатын шығын негізінде
кедейшілік шегі анықталады.
Латын Америкасы ... ... ... 2 ... ... ... ... нәтижесінде анықталған кіріс мәліметтері
негізінде кедейшіліктің абсолютті көрсеткіші анықталады. ... ... ... ... ... ... тіркеу»
әдісіне сүйенеді.
Швецияда кедейшіліктің ресми көрсеткіші жоқ, бірақ ... ... ... ... әртүрлі альтернативті бағалаулар жасалынады.
Оңтүстік Африкада кедейшілік жаппай сипатқа ие болған, ... (ақ, ... және үнді ... салыстырғанда) халық арасында
кең етек жайған.
Дамушы елдердің әлемдік тәжірибесі халықтың кірісін арттырудағы ... 3 ... ... және ... ... қамтамасыз ететін авторитарлы
реттеуді жүзеге ... ... жол ... ... ретсіз құрылуына жол бермеу.
- «әлеуметтік жақтардың» келісімімен жасалынған ... ... оның 2 ... бар: ... ... мүмкіндігінше, тұрақты
арттыру және кірістің тең бөлінуін қамтамасыз ету[8].
Өмiр сапасын анықтайтын көрсеткіштер
Тұрмыс деңгей түсінігі адам ... ... ... оларды
қанағаттандыру мүмкіншіліктерін ... ... ... ... ... және әлеуметтік қажеттіліктер ескеріледі,
яғни тауарлар мен қызметтерді тұтыну деңгейін ғана көрсетіп қоймай, орташа
өмір сүру ... ... ... ... ету жағдайын, ақпараттық
қамтамасыздық, адам хұқығын қорғауды да қамтиды. Сонымен қатар, халықтың
әлеуметтік қорғалу ... ... ... ... ... ... діни
қатынастар да маңызды роль атқарады.
Өмiр сапасы көрсеткіштерін төмендегідей жүйеге келтіруге болады:
1) Өмiр ... ... ... ... көрсеткіштер:
- адам дамуының индексі;
- халықтың кедейшілік индексі;
- өмір сүру ұзақтығының индексі;
- нақты кіріс индексі (жан ... ... және ... ... өсу ... нақты жалақы индексі;
- жалпы аралас кіріс;
- жалдамалы жұмысшылардың еңбек ... ... ... түсім;
- ағымдағы трансферттер;
- үй шаруашылықтарының түпкілікті түтынулары;
- ... ... ... ... ... ... туу деңгейі;
- сәбилердің, балалардың, ананың өлім коэффициенті;
- жалпы өлім коэффициенті.
1.3) Денсаулық және білім көрсеткіштері:
- халықтың ... ... ... ... ... ... жеке ... сырқаттану деңгейі;
- 10 мың тұрғынға шаққандағы дәрігер саны немесе 1 дәрігерге келетін
халық саны.
1.4) Халықгың экономикалық іскерлік ... ... ... пен ... қамтылғандардың ара
қатынасы, жұмыссыздар үлесі;
- ... ... жоқ ... ... ... ... ... үлесі;
- асыраушылық коэффициенті (мемлекет және жеке ... ... ... ... ... ... ... еңбек демалысының ұзақтығы;
- еңбекке қабілетті жас шекарасы.
2) Халықтың экономикалық іскерлік көрсеткіші:
2.1) Материалдық қамтамасыздықтың минималды әлеуметтік нормасының
деңгейі:
- ... ... және ... ... ... ... кұны;
- белгіленген минималды жалақы, зейнетақы, стипендия ... Үй ... ... ... және ... номиналды, нақты кіріс;
- кіріс кұрамы (жалақы, басқа да еңбекақы төлемдері, кәсіпкерлік
қызметтен түскен кіріс, жеке үй ... ... ... ... ... трансферттер, әлеуметтік зейнетақылары, жәрдемақылар
т.б);
- тұтыну бағаларының индексі;
- халықтың акшалай ... ... алу ... ... жеке ... ... ... теңсіздік:
- децильдік коэффициент. Ол аз қамтылған ... ... ... ... жоғарғы кірісті ... ... ... кірісіне қатынасы арқылы анықталады;
- халық кірісін бөлудегі теңсіздік коэффициенті;
- кедейшілік көрсеткіштері (кедейшіліктің деңегейінен төмен кірісі бар
халық саны, кедейшілік коэффициенті).
3) Жеке ... ... және ... және ... ... сәйкес нақты тұтыну шығындарының
кұрылымы мен динамикасы.
3.2) Тұтыну шығындарының ішіндегі тамақтануға жұмсалатын шығындардың
үлесі.
3.3) Тұтыну шығындары ішіндегі білім ... ... және ... ... ... басына шакқандағы негізгі тамақ өнімдерін орташа тұтыну
мөлшері.
3.5) Тұтынылған тамақ ... ... ... ... ... кұрамы жағынан кұнды тағамдарды минималды дәрежеде
тұтынушы тұлғалардың үлесі.
3.7) Халықтың мәдени-тұрмыстық, ұзақ ... ... ... Халықтың тұрғын үй жағдайы:
4.1) Халықтың тұрғын үймен қамтамасыздығы (1 тұрғынға шаққандағы
жалпы және тұрғылықты ... Бір ... ... ... адам ... ... үйге ... формасы.
4.4) Тұрғын үйдің сапалық сипаттамасы және тұрмыстық жағдай деңгейі
4.5) Халықтың ... ... ... тұрғын үйге төлем жасау
шығындары.
5) Үй шаруашылығының мүліктік меншік жағдайы:
- пәтерлер, үйлер (олардың сапалық ... ... жер ... мал және ауыл шаруашылық техникалары;
- автомобиль және басқа да қозғалмайтын мүлік;
- басқа кұндылыктар.
6) Кылмыстылық деңгейі[21].
Халықтың әлеуметтік-экономикалық жағдайын ... үшін ... ... сипаттайтын қандай да бір кешенді түсінік жоқ.
Тұрмыс деңгейі түсінігінің ... ... ... болып табылады.
Материалды қажеттіліктер физикалық қажеттіліктерді, интеллектуалды,
рухани және әлеуметтік қажеттіліктердің бір ... ... ... етіп ... ... ... ... ... ... киім ... кәсіби білім, ... үй және ... ... ... ... 1 ... ... деңгейінің» халықаралық концепциясы 9 құраушыдан тұрады:
-денсаулық
-азық-түлік тағамдарын тұтыну
-білім
-еңбек жағдайлары
-тұрғын үй жағдайлары
-әлеуметтік қамтамасыздық
-киім
-рекреация, бос уақытты ... ... мен ... деңгейінің негізгі макроэкономикалық көрсеткіштеріне ақшалай
кіріс көлемі жатады. 2001 жылы ... ... рет ... ... ... нәтижесінде кірістің шекті мәнінің шкаласы жасалынған(кесте
1)
Кесте 1 Кірістің шекті мәнінің шкаласы
| ... ... ... мән ... |
| ... ... | |
|1 ... дейін ... ... |
| | ... ... ... ... | ... ... ең ... ... 40 |
| | ... де аз) |
|2 ... ... ... (корзина) мөлшері |
| | ... |
| | | |
| | |. |
|3 ... ... ең төменгі шегі мөлшерінде |
|4 |5001-7000 ... ... ... алу және |
| | ... ... ... ... жасау |
| | ... |
|5 ... ... ... ... тауарларының минималды |
| | ... ... алу ... |
|6 ... ... ... ... тауарларының |
| | ... ... ... алу ... |
|7 ... ... ... тауарларды сатып алу және қаржылық |
| | ... ... ... |
| | ... критерилер бойынша кедейшіліктен|
| | ... |
| | | ... ... ... ... орта классқа енгізу
критерийлері анықталған, оның ... шегі жан ... ... ... ... ... Ю.К. ... халқының кедейшілік индексін (ИБН)
республикалық және ... ... ... ... формуланы
ұсынған:
(1)
Мұнда, Р1 -60 жасқа дейін өмір сүрмейтін халықтың проценттік үлесі.
Р2 -16 жастағы оқуға тартылмаған ... ... ... ... ... ... ... проценттік
үлесі.
Р4 -тіркелген жұмыссыздық деңгейі.
Халықтың кедейшілік индексін аудандық деңгейде анықтауда қарама-
қайшылықтар кездеседі. 60 ... ... өмір ... ... ... деңгейде есепке алынбаған. Оқуға тартылмаған балалардың да ... ... ... ... көрсеткіш- күнелту минимумынан
төмен кірісі бар ... ... ... үшін үй ... таңдамалы
зерттеу қажет. Тіркелген жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... бөлу ... анықталады.
Мұндай қиыншылықтарды ескере отырып, Шоқаманов Ю.К. аудандық деңгейде
халықтың кедейшілік индексін анықтау формуласын ... ... ... деңгейдегі кедейшілік индексі.
Р1 –жалақының күнелту минимумының 50%-тік деңгейін
өтемейтін проценттік пункттердің саны, егер жалақының
күнелту минимумын өтеу деңгейі 50% немесе одан ... онда Р1 ... ... ... деңгейі.
Жалақының күнелту минимумын өтеу деңгейі ... жан ... ... қорын күнелту минимумының ... бөлу ... ... ... және ... ... бағалау
әдістемелерін ауыл халқының тұрмыс деңгейін бағалауда қолдандым.
Тұрмыс ... ... ... ... төмендегі қорытындылар жасауға
болады:
1) Халықты орта классқа енгізу үшін тұтыну бюджетін талдау
нәтижесінде 2001 жылы ... ... рет ... ... ... ... сәйкес жан басына шаққандағы орташа
кіріс 15000 теңгені ... ... ... ... ... ... ... мәліметтердің
жеткіліксіздігіне байланысты үй шаруашылықтарын зерттеудің
орталықтары және аймақтық бөлімшелері құрылуы қажет, ... ... ... бағалау үшін мәліметтер толық ... ... ... ... Сонымен қатар, дұрыс
жасалынған қорытындылар атаулы әлеуметтік көмек алуға мүдделі
халықты да ... ... ... ... Атаулы әлеуметтік көмек тағайындауда үй шаруашылықтарының
өнімдерінің түсімін есептеу әдістемесін жетілдіру қажет.
2. ЕСІК ҚАЛАСЫНЫҢ ... ДАМУ ... ... Қала ... даму ... ... ... шаққандағы жалпы аймақтық өнім, ... жан ... ... ... ... ... пен ... төменгі шегінің
қатынасы, адам дамуының индексі көрсеткіштеріне сәйкес экономикалық даму
деңгейін ... ... ... 3 ... бөлуге болады. 2001 жылы жоғары
даму деңгейіндегі аймақтарға Алматы ... (15,4 %), ... ... (12%),
Қарағанды облысы (9,9 %) енген. Бұл аймақтарда ауыр өнеркәсіп пен ауыл
шаруашылығы жақсы дамыған. ... ... ... аймақтық өнімнің 37,3 %-і
тиеді.
Орта даму ... ... мен ауыл ... ... елдерге тән:
Шығыс Қазақстан облысы (8,2 %), Павлодар (6,0 %), Оңтүстік Қазақстан (6,0),
Маңғыстау (5,9 %), ... ... (5,1 %), ... (5,0 %), Қостанай (5,0
%), Ақтөбе (4,8 %) ... және ... ... (4,7 %). ... ... өнім ... ... – 50,7 %. Төмен даму деңгейіндегі
аймақтарға Ақмола (3,6 %), ... ... (3,3 %), ... (2,9 %),
Жамбыл (2,2 %) облыстары енеді. Олардың үлесі – 12 %. Жан басына шақандағы
жалпы өнім ... ... ... ... мен ... ... ... өлшемі болып табылады (кесте1). Қазақстан ТМД ... бұл ... ... ... мен ... ... ... ауданының аумағы 8,3 мың шаршы километр. Ауданда 206700 адам
тұрады. ... ... - ... ... 24,7 ... ... елді ... саны – 79, ал ауылдық, кенттік округтер және
қалалық әкімдіктер саны – 25. Оны 1 ... ... ... 1 – ... ауданындағы ауылдық және кенттік округтер
|№ |Ауылдық және кенттік |№ ... және ... ... ... атауы |р/н |округтердің ... |
|1 ... ... әкімдігі |14 |Қорам ауылдық округі |
|2 ... ... ... |15 ... ... округі |
|3 |Ақши ауылдық округі |16 ... ... ... |
|4 |Аса ... ... |17 ... ... ... ... ... ... |18 |Нұра ауылдық округі |
|6 ... ... ... |19 ... ауылдық округі |
|7 |Евгенемаловодный ауылдық округі|20 ... ... ... |
|8 |Жаңашар ауылдық округі |21 ... ... ... |
|9 ... ауылдық округі |22 ... ... ... ... ... ауылдық округі |23 |Тескенсу ауылдық округі |
|11 ... ... ... |24 ... ... ... |
|12 |Қаракемер ауылдық округі |25 ... ... ... ... |Қаратұрық ауылдық округі | | ... ... ... ... ең көпұлтты ауданның бірі
болып табылады. Ауданда 10-ға жуық түрлі ұлт өкілдері тұрады.
Кесте 1 – ... ... ... үлес ... ... |ж ы л д а р: ... | | |
| | |2004 |2005 |2006 ... ... |46,1 |46,7 |46,8% ... ... |16,1 |16,1 |16,1% ... ... |2,1 |2,0 |1,9% ... ... |0,6 |0,5 |0,4% ... |Күрдтер |1,4 |1,5 |1,5% ... ... |0,8 |0,9 |0,8% ... ... |5,7 |5,9 |5,7% |
|8 ... |21,5 |22,8 |22,7% ... ауданының орталығы Есік қаласы болып табылады. Бұл елді
мекен туралы алғашқы дерек 1858 жылға жатады. 1867 ... ... ... - ... ... ал 1918 жылдан Иссык станицасы деп аталған.
Қала мәртебесі 1968 жылы берілген. 1992 жылдан бері қала Есік деп ... ... ... әлемге белгілі түркі тілдес халықтардың археологиялық
ескерткіші «Алтын-Адам» табылған Есік ... ... ... шағын қалалар қатарына жатады. Шағын қалаларға халқының
саны 50 мың ... ... ... ... ... ... ... қалалар саны 60.
Дамыған автокөлік инфрақұрылымы Есік қаласын Алматы ... ... ... ... ... ... қала арқылы өтіп,
Есік қаласын облыстың және республиканың ... ... ... және ... ... бай табиғат және
ауыл шаруашылығы ресурстары оған қолайлы инвестициялық климат ... ... – ауыл ... өнімдерін өңдеу бойынша өнеркәсіптік
кәсіпорындар негізінде экономикасы тұрақты дамып келе жатқан, тұрғындар мен
қала қонақтарына жоғары деңгейде ... ... ... ... ... ... елді мекен болып табылады. Болашақта қаланы демалыс, туризм
және ... ... ... айналдыру міндеті қойылып отыр
және осы ... ... ... қаласының болашақта демалыс, туризм және ... ... ... үшін және ... ... қала ... отырып, халықтың әл-ауқатын көтеруге мүмкіндіктері мол. ... ... ... ... ... ... ... дамытудың
нормативті-құқықтық жағынан қолдау табуы; экологиялық таза аймақта, көркем
табиға аясында туризмді дамыту мүмкіндігі; ... ... ... ... мен ... да ... ... салу.
Сонымен қатар қаланың өсіп-өркендеуіне мол мүмкіндіктер ашатын оның күшті
тұстарын да атап өтуге ... ... ... ... ... ... ... мұралардың болуы; қалада тұратын 49 ... ... ... ... ... ... көлік
жолдарының жақындығы; өнеркәсіпті дамыту үшін ... ... ... ... еңбек ресурстарының молдығы, жоғары білімді
мамандардың көптігі.
Дегенмен, Есік қаласының қарыштап дамуына кедергі келтіретін жағдайлар
да жоқ ... ... да ... ... даму барысын талдау
үшін ескеру қажет деп ... Атап ... сел ... сейсмиклық
қауіпті аймаққа жататындығы; нарықтың сапасыз тауарлармен толығуы; шағын
қалалар мен олардағы ... ... ... ... жеке ... ... экономикалық әлеуеттің толық
пайдаланылмауы; инфрақұрылымның физикалық тозуы; коммуналды кәсіпорындардың
жұмысының сапасыздығы және жылу коммуникацияларының ... ... ... – 25,8 ... км. ... ... саны ... құрайды, аулалар саны – 7443. ... ... ... ... ... алып жатыр (5979 аула). Мұнан басқа қалада 104 көпқабатты
(2374 пәтер) тұрғын үйлер бар. Жеке ... ... ... 76 ... Қосалқы шаруашылықтарда (578 гектар) көбінесе картоп, сонымен бірге
180 гектар жерге өсіріледі көкеністер және 197 ... ... ... ... 1 – Есік ... ... дамуы
|Көрсеткіштер ... | ... |
| ... |
| | |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... көлемі ... |197,1 |212,8 |228 |246,8 |254,0 ... ... | | | | | | ... ... ... |468,1 |492,6 |360,1 |470,7 |534,1 ... | | | | | | ... ... ... |млн.тг |188,6 |174,2 |212,7 |334,3 |376,0 |
|барлығы есебінен күрделі ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |мың м2 |2,0 |2,1 |2,7 |3,0 |3,3 ... | | | | | | ... ... ... ... |372,9 |374,4 |378,5 |383,0 |386,5 ... айлық жалақы |теңге |11150 |13100 |15613 |17450 |19141 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... беру ... ... |5 |6 |7 |7 |7 ... саны | | | | | | ... ... ұйымдарының |бірлік |3 |3 |4 |5 |6 ... | | | | | | |
1 ... ... ... ... соңғы 5 жыл бойында өнеркәсіп
өнімдерінің көлемінің артуы байқалады. Мәселен, өнеркәсіп өнімінің көлемі
2002 жылы – 197,1 ... ... ... 2003 жылы 212,8 ... ... ал 2004 жылы өсу қарқыны 228 миллион теңгені құрған. 2005 және 2006
жылдары бұл ... ... 246,8 ... және де 254,0 ... ... ... 5 ... өнеркәсіп өнімдерінің арту қарқыны 16,1%–ды құрады.
Ауыл шаруашылығы ... ... өнім ... соңғы жылдарда
айтарлықтай өскен. Соңғы 5 жылдағы ... өсу ... ... ... қаржыландыру көздерінің барлығы есебінен күрделі қаржы жұмсау
көлемі де бір қалыпты өсіп келеді. Бірақ, 2002 жылмен ... ... ... жұмсау көлемі белгілі себептерге байланысты 4% -ға төмендеген.
Алайда, келесі 3 ... өсім ... ... ... өсу ... 35,2% – ... үйлерді пайдалануға беру жылдан жылға өсіп ... ... ... оның өсу ... ... ... ... өсу қарқыны 50%–ды
құрап отыр.
Бөлшек сауда айналымы соңғы жылдары құбылмалы деңгейде ... ... ... ... бес жылда тек 3,6%-ды құраған.
Орташа айлық жалақы өте үлкен қарқынмен дамып 61%-ды құраған. Қазір ол
аудан бойынша 19141 ... ... Бұл ... басқа шағын
қалаларымен салыстырғанда біршама төменірек.
Білім беру мемлекеттік ... саны 2002 жылы 5 ... ... 2006 жылы 7 жетті. Сәйкесінше өсу қарқыны 14,4 % ... ... ... ... сақтау ұйымдарының да санының біршама
көбейгені байқалады. Бұл ұйымдардың саны соңғы бес жылда 3-тен ... ... Өсім ... 50%-ды ... Бұл Есік қаласы үшін үлкен
жетістік.
Жоғарыда атап өткеніміздей, қалада негізінен ауыл ... ... ... ... ... кәсіпоырндар басым.
Сондықтан ауыл шаруашылығы саласының дамуын сипаттайтын ... 2 ... ... 2 – Есік ... ауыл шаруашылығының даму көрсеткіштері
|Өнім атауы ... | |2006 ж. %-ға |
| ... ... |
| | |2004 |2005 |2006 |2004 ж.|2005 ... |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... жер |га |346 |354 |348 |100,6 |98,3 ... басы | | | | | | ... ішінде: | | | | | | ... ірі қара |бас |710 |747 |750 |105,6 |100,4 ... |бас |890 |970 |1050 |118,0 |108,2 ... |бас |37 |32 |30 |81,1 |93,8 ... |бас |700 |728 |750 |107,1 |103 ... |бас |1758 |1845 |2000 |113,8 |108,4 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... (АҚ) ... |2 |2 |2 |100 |100 ... шектеулі |бірлік |249 |263 |280 |112,4 |106,5 ... (ЖШС) | | | | | | ... ... (ӨК) ... |8 |8 |10 |125 |125 ... кестедегі көрсеткіштерге мән беретін болсақ егістік жер
көлемі 2004 жылмен салыстырғанда ... ... ... ... ... көлемі соңғы жылдары үлкен қарқынмен дамығаны байқалады.
Соңғы бес жылдағы бұл сала өнімдерінің өсуі 79676 ... 84653 ... өсу ... ... ... Ал жүзім өндіру көлемі ауданда соңғы
жылдары бір қалыпты дамуда оның жыл ... ... 3000 ... құрауда.
Ал майлы дақылдар өнімдерінің өсу көлемі әр ... ... ... Ол 2001
жылы 2289 тоннадан 2003 жылы 1534 тоннаға дейін ... 2004 жылы ... ... көтерілген. 2005 және 2006 жылдары бұл көрсеткіш ... және 1912 ... ... 2003 ... ... 16% және 21%-ды
құрады. Дегенмен, 2002 жылғы деңгейге әлі де жете ... жоқ. ... ... жыл сайын бірдей қарқынмен дамуда. Соңғы бес жылдағы өсім
қарқыны 11,83%-ды құрады. Картоп ... ... ең ... ... ... ... да бірінші орынға ие. Соңғы жылдардағы көкөніс өнімінің
көлемі біршама азайған. Азаю деңгейі 13%-ды ... ... Есік ... шағын бизнес кеңінен өркендеп отыр.
Шағын бизнестің ... ... мен ... – қала экономикасының маңызды
бағыттарының бірі. Қаладағы шағын бизнестің үлесі аудандағы көрсеткіштің 30
пайызын құрайды. Қаладағы өндірілетін ... ... ... ... аясында
өндірілген өнімнің үлесі 52,7 пайызды құрап отыр. Оны келесі ... ... 3 – Есік ... ... бизнестің даму көрсеткіштері
| |ж ы л д а р: |2006 ж. %-ға |
| | ... |
| |2004 |2005 |2006 |2004 ж.|2005 ... ... ... |285 |301 |313 | | ... | | | | | ... ... жұмыс |765 |897 |920 | | ... адам | | | | | ... ... ... |189 |203 |218 | | ... ... жұмыс |456 |502 |545 | | ... адам | | | | | ... ... көрсету |21 |23 |24 | | ... ... | | | | | ... ... көрсету |40 |45 |48 | | ... ... | | | | | ... адам | | | | | ... ... |31 |32 |32 | | ... бірлік | | | | | ... ... |168 |175 |180 | | ... ... | | | | | ... адам | | | | | ... ... белгілі болып отырғанындай, Есік қаласында шағын
бизнес субъектілерінің саны жыл санап артып келеді. Бұл ... ... ... да зор ... ... ... ... экономиканың
дамуы халықтың әл-ауқатының көтерілуіне үлкен әсерін ... ... ... ... ... ... ... саны 2006
жылы 2005 жылмен салыстырғанда 12-ге артқан (пайызға), соған орай бұл өз
кезегінде қала ... ... ... ... ... ... бизнес
саласында жұмыс істейтін адамдардың санының артуына себеп болып ... ... ... тұрмыстық қызмет көрсету, қоғамдық тамақтандыру
объектілерінің саны да сәйкесінше өсу үстінде. ... ... ... ... ... қамтылу деңгейін арттыруға негіз болып отыр.
Қалада ... ... 931 ... ... ... Олардың қызметінің негізгі бағыттары – ауыл ... ... ... ... және ... Кәсіпкерлік қызметпен
01.01.2007 жылғы мәліметке сәйкес 2840 адам ... ... ... 9 ... 12 ... пен ... 3 ... 11
жанар-жағар май құю станцияларын, 4 техникалық жөндеу орталығын, 8 рынокты,
3 отын базасын, 108 дүкенді, 89 ... 22 ... 32 ... 2 ... дәріхананы, 4 фотосалонды қамтиды. Ірі кәсіпорындардан «Компания
«Фудмастер» ААҚ (мал ... ... ... ... ... ЖШС ... ... бөлме
температурасында ұзақ мерзімде сақталатын шырын, сүт, ... ... ... -3» АҚ ... ... айналысады;
инертті материалдар, асфальт-бетон қоспаларын, цемент-құм плиталарын ... ... ... ... ... ... ЖШС
(полипропилен негізінде қап –қораптар шығарады), «Есік өнеркәсіп құрылыс»
АҚ (құрылыс өнімдерін – ... ... тас ... айналысады), «Көктем»
ААҚ (тігін өндірісімен айналысады: төсек жаймаларын, арнаулы киімдер, жұқа,
жеңіл ... және т.б ... ... ЖШС (кең ... ... ... шығарады) жұмыс істейді. Осы аталған кәсіпорындар мен
шағын бизнес субъектілерінде жұмыс ... ... саны 18909 ... ... Есік ... халықтың жұмыспен қамтылу деңгейін 4 кесте
мәліметтері көрсетеді.
Кесте 4 – Есік қаласындағы ... ... ... ... |ж ы л д а р: |2006 ж. 2005 ж. |
| | |%-ға ... |
| |2004 |2005 |2006 | ... ... саны |30761 |31314 |31500 |100,6 ... ... (+,-) |583 |570 |509 |89,3 ... ... ... |16870 |17000 |18950 |111,5 ... ... ... |54,8 |54,3 |60,2 | ... % | | | | ... ... % |2,6 |2,7 |2,5 | |
4 ... ... ... ... ... ... халық
деңгейі 60,2%-ды құрап отыр, ал жұмыссыздық деңгейі 2,5%. Бұл ... ... ... қамтылу деңгейінің басқа шағын қалалармен
салыстырғанда едәуір жоғары ... ... Оған ... ... ... ... болып отырғандығын айтып өттік.
Қаланың Алматы ... ірі ... ... ... халықтың
күнкөрісінің негізін құрайды. Осыған ... қала ... ... ... көзі - ... ... және сүт бағытындағы
мал шаруашылығымен айналысу. Ірі қара ... қала ... ... ... ғана ... ... ... халықтың жетіден бір бөлігі
тұратын Есік қаласына бюджетке түсетін түсімдердің ... бір ... Енді ... ... ... ... ... кесте
мәліметтерін келтіреміз.
Кесте 5 – Есік қаласындағы 2006 жылғы салықтық түсiмдер
мың тенге
|Салық түрлері |2005 жылы |2006 жылы |2006 ж. ... |
| | | |2005 ж. ... |
| | | | |
| | | |%-ға ... |
| ... ... |жоспар |нақты | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... |23420 |24495,8 |24022 |28648,4 |116,9 ... салықтар | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... |1900 |2111,9 |2190 |2190 |103,7 ... салығы |2020 |2188,3 |1832 |2225,6 |101,7 ... ... |19500 |20195,6 |20000 |22042,8 |109,1 ... ... |46840 | | | | ... | | | | | ... ... салықтық түсімдердің басым бөлігі көлік салығы
есебінен болып отырғандығын 5 ... ... ... ... 2006 жылы ... түсетін салық мөлшері 2005 жылмен салыстырғанда 16,9 пайызға
артқандығын көріп отырмыз. Сол сияқты көлік салығы да 2006 жылы ... ... 9,1 ... ... 6 – Есік ... ... әлеуметтік қорғау жүйесін
сипаттайтын көрсеткіштер
|Көрсеткіш атауы |Өлшем |ж ы л д а р: |
| ... |
| |і | |
| | |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... ... |1739 |1851 |1937 |2072 |2150 ... | | | | | | ... ... |адам |1780 |1713 |1701 |1600 |1500 ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |65 |34 |32 |31 |34 ... деңгейде атаулы | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |теңге |317 |502 |777 |829 |867 ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... үй ... |жанұя |49 |49 |50 |50 |50 ... саны | | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... үй ... ... |474 |500 |502 |502 |502 ... ... ... | | | | | | ... үй мен ... |мың ... |26579 |27834 |27834 |27834 ... ... | | | | | | ... сома | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |мың ... |25104 |26359 |26359 |26359 ... үй көмегі |мың ... |1475 |1475 |1475 |1475 ... ... біз 2002 жылы ... ... ... 1739
теңгені, 2003 жылы 1851 теңгені, ал 2004 жылы 1937 ... ... ... 2005 пен 2006 жылдары ол сәйкесінше 2072 және 2150 теңгеге жеткен.
Бұдан біз соңғы жылдары кедейшілік шегі ... ... ... ... ... ... ... тұратын адамдар санының жылдан ... ... ... ... ... 5 ... оның азаю деңгейі бар болғаны 3,2
%-ды құрады. Оның ішіндегі қалалық деңгейде ... ... ... саны да ... ... Жоғарыдағы кесте бойынша қалада әлеуметтік
көмек алатындар саны 2003 жылы 2002 жылмен салыстырғанда ... 34- ... Оның ... ... ... ... ... Ал, бұл көрсеткіш
2006 жылы 2003 жылмен ... 34-ке ... азаю ... ... Мемлекеттік әлеуметтік көмектің орташа айлық көлемі жыл ... ... 2003 жылы оның ... 2002 ... ... 317 ... 502
теңгеге көбейген. 2004 жылы оның деңгейі 777 ... ... 2005 жылы ... ... жеткен. Ал, 2006 жылы оның көлемі 867 теңгеге жетіп, ... ... өсу ... 65,5% -ды ... ... ... үй
көмегін алушылар саны соңғы жылдары көп өзгеріске ұшырай қойған жоқ. ... ... саны әр жыл ... 49-50 жанұяға жетуде. Қалада жалпы
тұрғын үй мен әлеуметтік көмекке ... ... ... ... жылы 31261 мың ... ... Бұл көрсеткіш 2003 жылы 26579 ... ... оның ... ... де 15%-ды ... Келесі 2004,
2005 және 2006 жылдары бұл көмектің берілу мөлшері теңдей 27834 мың теңге
болған. Оның 26359 мың ... яғни 94,7%-ы ... ... ... 1475 мың ... яғни 5,3%-ы ғана ... үй ... бөлінген.
Экономикалық өсу әлеуметтік инфрақұрылымның жеткілікті түрде
дамығандығымен де сипатталады. ... және ... ... ... қоршаған ортаны қорғауды, жол салу және
басқа да ... ... ... ... ... тиімділік береді.
Мемлекет өз кезегінде аталған іс- шаралармен жеткілікті түрде ... ... ... ... әлеуметтік инфрақұрылымды ... ... ... ... ... ... әдіске
көшуімен сипатталады.
Негізінен Еңбекшіқазақ ауданының орталығы болып табылатын Есік қаласы
ауылдық ... ... ... өнеркәсіп өнімдерінің барлығы
ауылшаруашылық өндірістері ... ... ... ... ... ... ... «Фудмастер»ААҚ;
- «Голд Продукт» АҚ;
- «Есикагропродукт» ЖШС және т.б.
2006 жылы Есік ... 2,7 ... ... ... ... Жыл ... жаңа ... қатары көбейіп келеді. Атап
айтқанда 2004 жылы ... ... ... ... ЖШС ... Оңың ... – кезегіне (сменада) 9 мың метр. Осы кәсіпорынды
ашу үшін 50 млн. ... ... ... ... 38 жаңа жұмыс орыны
ашылды. «Компания «Фудмастер» ААҚ сүт өнімдерін ... сапа ... ... ... ... БСҰ желісі бойынша ISO -9001:2000
талаптарын орындағандығы туралы сертификаттары бар.
Негізнен ... ... ... ... ... ААҚ үлесіне
тиіп отыр. Аталған өнеркәсіп орны 2005 жылы 2,08 млн ... өнім ... 2006 жылы 2,5 млн. ... өнімін шығарған. Өсу қарқыны 120,1 пайызды
құраған.
Өкінішке орай, ... ... ... ... бірі ... ЖШС қарқынды дами ... ... ... мерзімде бұл
өнеркәсіп орны тауарлы өнім шығарған жоқ. Оның бір ... ... ... ... ... ... ... осы қоғамға бәсекелес
болатын кіші кәсіпкерлік ... де жыл ... ... ... ... ... ... Үшіншіден, оған шикізаттың жетіспеушілігі себеп
болуда. Қазіргі кезде бұл мекемеде бірқатар іс-шаралар жүргізілуде. Сонымен
қатар, бұл ... ауыл ... ... ... айналыса бастады.
2005 жылы барлығы 500 гектар жерден 370 тонна ... 54 ... ... ... ... жиналды. 2006 жылы осы жерге 125 гектар күздік дақыл егілді.
Кесте 7 – ... ... ... ... өнімдері көлемі
| | |ж ы л д а р: ... ... | |
| ... | |
| | | | | |2006ж 2004ж |
| | |2004 |2005 |2006 ... |
| | | | | ... ... ... «Фудмастер» |мың тг. |233500 |247000 |260510 |110,4 ... | | | | | ... ЖШС |мың тг. |3525 |3673 |3810 |107,5 ... ЖШС |мың тг. |36 |38 |40 |110,0 ... |мың тг. |1855 |1918 |2010 |107,7 ... ... |мың тг. |988 |1087 |1160 |114,8 ... ... |мың тг. |40223 |43403 |45270 |111,15 ... | | | | | ... ... ... |мың тг. |280000 |297119 |312800 |110,5 ... ... ... ... Есік ... ... ... көлемінің жылдан жылға артуы байқалады. Қаладағы
өнеркәсібі ең жақсы дамыған «Компания «Фудмастер» ААҚ ... ... ... 2004 ... ... яғни 233500 мың ... 260510 мың теңгеге
өскен. Ал, «Фудмастер-Асептик» ЖШС-нің тауарлы өнім көлемі 2005 жылы ... 3525 мың ... 3673 ... ... 2006 жылы бұл ... 3810 ... ... Жалпы алғанда соңғы 3 жылдағы өсім қарқыны ... ... ... ... ... өнім ... өсу қарқыны соңғы жылдары
бірқалыпты деңгейде дамуда. Оның өсу ... 2005 жылы 2004 ... 36 мың ... 38 мың ... ... өсу қарқыны 105%-ды
құраған. Ал, 2006 жылы бұл өсім қарқыны 2004 ... ... ... ... Аудандағы «Трилис-пластик» ЖШС-нің де тауарлы
өнім көлемі соңғы ... өсу ... ... ... кестеден
байқауға болады. Оның тауарлы өнім көлемі 2004 жылы 1855 ... ... 2005 жылы ол 21918 ... ... Бұл ... 2006 жылы 2010
теңгені құрап, 2004 жылмен салыстырғанда өсім ... ... ... жеке ... ... өнімдерінің көлемі де қарқынды дамып
келеді. Бұған дәлел 2004 ... ... 2006 жылы жеке ... ... ... 988 мың теңгеден 1160 мың теңгеге өскен. 3 жылдағы
өсу қарқыны 114,8%-ға ... ... жеке ... ... ... және орта ... жыл бойында ерекше көңіл бөліп отырды. ... ... 2006 ... 12 ... 39444 мың ... ... шығарып,
қызмет көрсетті. Бұл 2005 жылмен салыстырғанда 39,7 ... ... 8 – ... ... ... ... |ж ы л д а р: |
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2006ж 2003ж |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... |265,2 |281 |294,3 |377,4 |129,7 ... нысандарды | | | | | ... ... мен | | | | | ... жүргізу | | | | | ... ... |15,5 |16,7 |0 |435,7 |196,5 ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... |40,8 |43,7 |44,9 |54,9 |125,7 ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... ... |47,2 |47,2 |35 |44,7 |95,4 ... ... | | | | | ... ... мен | | | | | ... ... | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |368,7 |388,6 |374,2 |912,7 |139,4 ... ... ... талдау жасасақ, Республикалық бюджет
есебінен нысандарды күрделі жөндеу мен құрылыстар жүргізуге 2003 жылы 265,2
млн. ... ... Бұл шама 2004 жылы 281 млн. ... ... ... ... ... 2005 және 2006 жылдары бұл қаржының көлемі 294,3
және 377,4 млн. теңгеге өсіп, 2003 жылмен салыстырғанда 117,6% және ... ... ... жүргізуге жергілікті бюджет есебінен 2003 жылы
15,5 млн. теңге жұмсалған болса, 2004 жылы бұл ... 16,7 млн. ... Ал, ... ... байланысты нысандарды күрделі жөндеу мен
құрылыстар жүргізуге ... ... ... 2005 жылы ... да ... ... 2006 жылы бұл ... қарқыны тым көбейіп, 435,7 млн.
теңгеге жеткен. Бұл көрсеткіш 2003 жылғы көрсеткішпен ... ... ... ... ... ... ... обьектілерді күрделі жөндеу мен
құрылыстар жүргізуге соңғы 4 жыл көлеміндегі өсу көлемі 47,2 млн. теңгеден
44,7 млн. теңгеге төмендеп, өсу ... ... ... ... ... есебінен 2007 жылы жұмыс ... 1 ... ... және 8 жаңа ... ... ашу ... Оны төмендегі 9 кесте мәліметтерінен байқауға болады.
Кесте 9 – Есік қаласында 2007 жылы іске қосылатын кәсіпорындар
|№ ... ... ... өнім |Жұмыс |
| | ... ... ... |2 |3 |4 |
|1 ... ... АҚ ... |30 |
| | ... | |
|2 ... ... ЖШС ... |60 |
| | ... | |
|3 ... ЖШС |мия ... ... |25 |
|4 ... ... ЖШС ... ... |20 |
|1 |2 |3 |4 |
|5 ... ... ЖШС ... ... |25 |
|6 ... ЖШС ... ... |25 |
|7 ... и Н» ЖШС ... ... |25 |
|8 ... ЖК ... |20 |
| | ... | |
|9 ... Л» ЖК ... |15 |
| | ... | |
| ... | |245 |
9 ... ... ... отырғанындай, 2007 жылы Есік қаласында
жұмыс істеп ... 1 ... ... және 8 жаңа ... орындарын ашу
шаралары іске асырылмақшы. Осыған ... ... ... ... ... 245 жаңа ... орындары ашылмақ. Оның қала халқының
тұрмыс деңгейінің көтерілуіне мол ... ... ... ... қатар
2007 жылы жалпы құны 740 млн. теңге болатын 100 ... ... ... жұмысы аяқталмақшы. 250 орындық жаңа аурухана салу мақсатында 4,5
гектар жер бөлінді. Оның құрылысы алдағы жылдарға белгіленіп отыр. Бұл ... ... ... ... шешуге үлкен ықпалын тигізбек. Соынмен
бірге осы құрылыстың аяқталуы қосымша жұмыс ... ... да ... қаласындағы 2007 жылғы өнеркәсіпке салынатын инвестицияның жалпы
көлемі 1 ... млн. ... ... деп ... ... Оның 1 ... млн. ... өңдеуші өнеркәсіпке жұмсалмақшы. Бұл Есік қаласының
экономикасының өркендеуіне зор ... ... деп ... отыр. Соған
орай қала тұрғындарының әлеуметтік проблемалары да өз шешімін табады.
Қазіргі уақытта Есік өзенінде қуаттылығы 15 МгВт ... 3 ... ... ... ... жүргізіліп жатыр. Олардың қуаттылығы 6 МгВт
болатын алғашқысы ағымдағы жылдың қазан ... іске ... ... ... ... мақсатында су құбыры желісін қайта
жөндеуден өткізу 2007 жылға жоспарланып отыр. Қалада ... ... ... ... жобалар іс жүзінде орындалса, қаланың ... ... ... ... ... 2. 2003 жылғы ... ... ... ... ... ... ... |
|Ақмола |24,2 |24,2 ... |21,5 |31,5 ... |26,3 |28,5 ... |28,7 |31 ... ... |22,4 |25,4 ... |29,6 |35,0 ... Қазақстан |24,0 |24,8 ... |23,5 |29,1 ... |21,2 |28,1 ... |26,0 |34,6 ... |26,6 |60,7 ... |20,9 |26,3 ... Қазақстан |21,3 |22,4 ... ... |23,3 |29,3 ... ... |15,6 |- ... ... |16,3 |- ... |22,1 |27,6 ... ... ... ... ғалымдар ауыл тұрғындарының өмір
сүру деңгейі қала тұрғындарына ... ... ... ... ... ... ... бөліп көрсетуге болады:
1) Ауыл тұрғындарының, әсіресе әйел ... ... ... ... ... ... салыстырғанда ауыл шаруашылығы
саласының жұмысшыларының жалақысы төмен.
3) Әлеуметтік инфрақұрылым мекемелерінің желісі төмен дәрежеде
дамыған, ... ... ... ... да нашар.
4) Үй шаруашылығын жүргізуге еңбек шығындары өте жоғары/10/.
Тұрмыс ... ... ... ... ауыл ... ... дамуда. 1990 жылдары жалпы ... ... ... ... ауыл халқының жағдайы күрт нашарлаған. Себебі, сол кездердегі
халықтың негізгі кірісі жалақыдан құралған, ал ауыл ... ... ... ... т.б ... ... ... төмен екені
белгілі. (Қаржы саласымен ... 6-7 есе, ... ... 3,6-3,7 есе ... ... реформалау тұрмыс деңгейіне кері әсерін тигізді,
колхоздар мен совхоздар ... жаңа ауыл ... ... ... ... ... ... туғызып, мемлекеттік көмектің
болмауы кірісті төмендетті. Нәтижесінде, ... саны ... ... ... нашарлады.
Жан басына шаққандағы орташа кіріс ауыл және қала ... ... ... Жан ... ... ... ... үлестірілуі (%)
|Кіріс мөлшері |Қала ... |
| |1997 |1998 |1999 |1997 |1998 |1999 ... ... |51,5 |43,5 |49,1 |78,1 |83,4 |83,3 ... |31,7 |37,7 |35,1 |15,9 |12,4 |12,7 ... |10,6 |11,8 |10,0 |3,2 |3,1 |2,6 ... |3,5 |4,3 |3,1 |1,4 |0,7 |0,8 ... ... | | | | | | |
| |2,7 |2,8 |2,7 |1,4 |0,4 |0,6 ... мәліметтеріне сүйене отырып аз қамтылған халықтың көп бөлігінің
ауылдық жерде тұратынын байқауға болады, сонымен қатар жыл ... ... ... санының артып, кірісі жоғары халық санының күрт төмендегенін
де байқаймыз.
‡й ... ... ... ... ... қала ... ... байқалады. Халықтың кірісін ... ... ... аймақтары бойынша табыс айырмашылықтары факторларын
зерттеу қажеттігіне әкеледі. Табиғи-климаттық фактор және оның ... ... ... және ... ... ... әлеуметтік-
демографиялық топтарына арналған ... ... ... ... ... және қала үй ... кірісі мен шығындарының құрылымы
(2000ж.,%).
|Элементтер ... ... ... ... ... |100 |100 ... ... |76 |59 ... ... |10 |14 ... ... ... |7 |21 ... да ... түсімдер |7 |6 ... ... ... |100 |100 ... |49 |51 ... емес ... |24 |32 ... қызметтер |27 |17 ... ... ... |5 |3 ... ... |8 |14 ... ... тауарларын тұтыну ерекшеліктеріне сәйкес 16 зонаға
бөлінген.
Азық-түлік жиыны барлық аймақтарда ... ... ... ... ... ... ... сәйкес киім, аяқ-
киім т.б жиыны, жылумен қамтамсыз ету ... ... ... ... ... ... құрылған.
Қазақстан Республикасында табиғи-климаттық жағдайларға сәйкес
айтарлықтай ... ... бар ... бұл ... ... ... анықтауда ескерілмеген.
Сол себепті халықтың азық-түлікпен , ... ... ... ... ... ... табиғи-климаттық жағдайлар байқалады:
шөлді, сусыз, таулы аймақ, адам денсаулығына кері әсерін тигізетін күшті
желдер жиі ... ... өте ... ... өте ... ауа ... ... «Күнелту минимумы мен кедейшілік ... ... ... ... ... ... үшін азық-түлік
тағамдарының біргелкі жиыны мен тұтынудың ... ... ... сияқты негізгі азық-түлік емес тауарларына, қызметтерге және негізгі
төлемдерге шығындар құнын ... ... ... ... айырмашылықтар әртүрлі табиғи-климаттық жағдайлардың және
жергілікті ерекшеліктердің болуына сәйкес халықтың ... ... ... да ... мен ... тұтыну деңгейінің бірдей дәрежеде
болмауымен анықталады(кесте4, сурет 2,3).
Кесте 4 - Үй ... ... ... ... ... ... |
| |2001 |2002 |2003 |2001 |2002 |2003 ... тауарлары |44 |51,8 |48,9 |47 |52,3 |49,1 ... емес | | | | | | ... |26 |20,8 |24,1 |35 |23,9 |27,2 ... ... | | | | | | |
| |30 |23,3 |21,9 |18 |18 |17 ... ... ... қызметтер желісі дамымаған, себебі халықтың
төлем ... ... өте ... 2 ... жердегі тұтыну шығындарының құрылымы
Сурет 3 Қала халқының ... ... ... бойынша азық-түлік және басқа да тауарлар бағасы ақылы
қызметтер тарифтері әр түрлі(кесте ... 5 ... ... бойынша негізгі азық-түлік тағамдарына
орташа баға (2002ж), 1кг ... ... ... |Орташа |
|Нан,1сорт |30 |50 |40 ... еті |249 |417 |300 ... еті |269 |454 |349 ... майы |152 |189 |168 ... |30 |88 |43 ... дана |57 |116 |82 ... |19 |43 |29 ... |72 |101 |84 ... ... ... ... ... ... бойынша ең көп
айырмашылық сүт бағасы(2,9есе), жеміс(2,3-3,9есе), жұмыртқа(2есе) бағалары
бойынша ... ... ... ... Қазақстан облыстары бойынша күнелту минимумының
дифференциациясы жасалынған(кесте 6).
Кесте 6 Қазақстан Республикасының аймақтары бойынша ... ... ... ... |Күнелту минимумының ... |
| |1997 |1999 |2001 |2003 ... | | | | ... |3505 |3394 |4596 |4734 ... |3728 |3537 |4568 |4616 ... |2745 |3110 |4236 |7836 ... |4315 |4570 |6047 |6603 ... | | | | ... |3199 |2838 |3685 |3787 ... |3620 |3530 |4583 |4844 ... | | | | ... | | | | ... және | | | | ... | | | | ... | | | ... ... |1,57 |1,61 |1,64 |1,74 ... ... ... болу ... ... әр
түрлі аймақтардағы халықтың кірісін реттеу қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... реттеудің аймақтық
жүйесін жасау қажет[28].
Халықтың тұрмыс деңгейіне бюджеттік және қаржылық жүйенің тұрақтылығы
мен тепе-теңдігі өз әсерін тигізеді.
2001 жылы ... ... ... пен экономикалық өсім
байқалып минималды жалақы мен зейнетақының ... ... ... ... 3 есе ... Республиканың қаржылық жағдайының
тұрақталғанын Даму ... мен ... ... құрылуы дәлелдейді.
Даму банкінің негізгі функциясы ірі ... ... Ал, ... қор ... ... ... елдерде жағымды баға
жағдайында қаржыларды шоғарландырып, жағымсыз жағдайда бюджеттің шығыс
бөлігін қаржыландырады. ... ... ... ... мен ... күман келтіріледі. Мысалы, 2001 жылы әлемдік
конъюнктураның жағымды болуына сәйкес ҚР ... ... ие ... ірі ... ... ... бақылау үшін Қордың қызметіне
қатаң талап қойылып, арнайы ережелер бекітілуі ... ... ... ... ... ... арттыру қажет.
Кедейшілік шегінен төмен тұрған ... саны 2001 ... 2002 жылы ... , ал 2003 жылы ... 2004 жылы 1,6%-ға
өсіп отыр. Бұл аз ... ... ... 2002 жылы артып, 2003-2004
жылдары төмендеп келетіндігін білдіреді/сурет 4/.
Сурет 4 Қазақстан Республикасындағы және ... ... ... халықтың жан басына шаққандағы ақшалай түсімдері, орташа
айлық атаулы жалақысы артқанымен жоғарыдағыдай ... ... ... ... тең ... ... яғни ... тұрмысы
жақсы бөлігінің одан ары ... ... ... ... ... ... жылдан жылға нашарлауын көрсетеді.
Сонымен қатар, Шығыс Қазақстан облысында кедейшілік шегінен төмен
тұрған адамдардың саны қалаларда 4,8 %, ... ... 20%-ды ... өзі ауыл ... ... ... ... айлық атаулы жалақы мөлшері ауданда облыстық ... ... ... 2002 жылы 20,1 есе, 2003 жылы 1,7 есе, ... 1,6 есе аз ... отыр ... ... 14 Облыстағы орташа айлық атаулы жалақының салыстырмалы
кестесі(тг)
|Аймақ |2002 |2003 |2004 ... |16331 |18600 |18600 ... ... |9372 |11309 |11309 ... ауданында әрбір 10000 адамға 20,5 дәрігер, 60,5 медбике келсе,
облыс бойынша 34,5 ... 71,4 ... ... келеді. Бұл ауданның
медициналық қамтамасыздық деңгейінің төмендігін көрсетеді.
Ауыл шаруашылық саласында ... ... ... нәтижесінде
және ауыл шаруашылық айналымынан құнарсыз және ... ... ... байланысты ауыл шаруашылық жерінің көлемі 1991 жылмен ... мың ... ... ... ... ... жердің 30%, яғни
9,14 мың гектар жер иесіз ... ... ... ... ... яғни оларға күтім жасалынбауына байланысты су ... ... ... Сол ... су ... нысандарын күрделі
жөндеуден өткізу қажет. Оған сметалық құны 500,0 млн ... ... ... Қазірде каналдардың пайдалы әсер ... ... ... ... ... ... жағдайда бұл көрсеткіш 0,75-0,8-ге
жетер еді. ... ... ... ... алмауы және қабылдау
пункттері элеваторлардың ... ... ... ауыл ... ... және бәсекелесте жұмыс істеулеріне кері әсер етуде.
¦сынылған ... ... ... ... ... ... ... бұршақ тұқымдастар) өндіріске енгізу
жеткіліксіз, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлердің ... ... ... Осы аталған кемшіліктерді жою арқылы өсімдік шаруашылығы
өндірісін тиімділендіру. Ауданда 1991 ... ... ... ... ... ... қара ... 30%-ға азайды. ... ... ... азаюмен бір мезгілде ауыл ... ... ... ... ... ... ... мүлде
жүргізілмеген. “У” шашуға ... ... жасы 15-16 ... ... ету үшін 0,5 ... қажет екендігі есептелген.
Бұл шара жүзеге асырылса ... ... ... ... 30%-ке ... және комбайндардың нормативті пайдалану мерзімі 7-10 ... ... ... комбайндарға орта есеппен 17-18 жыл болған.
Техникалардың дайындық коэффициенті 0,7-ден аспайды және әрбір
техниканың ... ... ... ... 1,5-1,8 есе ... ... жылдан бері бірде-бір жаңа техника алынған жоқ, машина – трактор
паркінің ... 93%-ті ... және ... ... ... Жаңа
техниканы лизинг арқылы алуға 3 жылда 95 млн.тг. қажет. Бүгінгі деңгейде
өндірілген мал ... оның ... түрі мен ... ... бүгінгі
сұранысына сәйкес келмейді. Сүт бағытындағы ... ... ... ... ... ... ұрықтандыру жұмыстарын дамыту малдың
өнімділігін 15-20 пайызға арттыруға мүмкіндік береді. Бұл шара үшін ... ... ... ет ... ... ... осы ... сұранысын
толық қамтамасыз етеді. Ет бағытындағы жаңа фермалар құру үшін, асыл
тұқымды ... ... ... ... ... жақсарту үшін жыл сайын 5 млн.тг.
қаржы ... ... еті мен бие ... ... ... ... ... дамуына кедергі жасауда.
Қазақстанда бүгінгі күні халықтың ... ... көзі – ... ... ... салаларында жалақы дифференциациясы
байқалады. Мысалға, максималды(қаржы, сақтандыру) және ... ... ... арасында 3-4 есе айырмашылық бар. Ауыл ... ... өте ... яғни ... жоқ. Сол ... ... тұрмыс деңгейі қала халқымен салыстырғанда біршама төмен, ауылда
жұмыссыздық өте жоғары, яғни адамдарды жұмыспен ... ... ... қана ... пен ... ... қызметкерлері ғана-бюджеттік
мекемелер болғандықтан жалақы алады. Бұрынғы жұмыс орындары ... ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық өндірушілері ғана сақталып, ұсақтары тарап кеткен.
Мысалы, талдауға алынған ауылда ... 12 ... ... ... ... 2-і ғана қалған. Қалғандары заңды таратылмағанымен, ... Бұл ... өзі ... ... халықтың тұрмыс
деңгейінің төмендегенін білдіреді.
Ауыл шаруашылық өндірісінің биологиялық цикліне байланысты ... ... ... бейімделу күрделі мәселеге айналды. Жұмыссыз халық
қалаға қоныс аудара бастады. ... ... ... ... ... ... ... 9%-і) қалаға қоныс аударған. Ал, ауылда қалған
халықтың құрылымына келсек, 1217 ... (225 үй ... ... 1-6 жас аралығындағы бала-65, зейнеткерлер-250, қалғангы -672 ... ... 34 ... ... қалаға жұмыс іздеп кеткендер саны-41.
Экономикалық белсенді халық-621. Ресми жұмыссыздық ... ... ... саны 495 ... ... ... халықтың 80-
ке жуығына жалақы төленбейді. Бірақ, соның ... 130 адам 2 ... ... ... ... ... ... олардың ақшалай
кірістері болмағанымен, шаруа қожалығының өніміне ортақ үлесте болады, яғни
заттай өнім ... ... ... ... ... ... 365
адам (59%) мүлдем жұмыс істемейді, соның ... 72 адам ... ... ... ... үй ... ... түсімімен немесе
қолындағы зейнеткерлердің, ... ... ... ... өмір сүруде, яғни біреудің «асырауындағы» халық саны - ... ... ... ... мектеп мұғалімдері, әкімшілік
қызметкерлері, сауда-саттықпен айланысушылар, ... ... ... ... ... ... ... зейнеткерлер
жатады. Сонымен қатар, жеке шаруашылықпен айналысушы азаматтардың кірісі
неғұрлым жоғары. Ауыл ... жан ... ... ... төмендегідей етіп топтауға болады.
Кесте 16 Ауыл тұрғындарын кіріс мөлшеріне байланысты топтау
|Кіріс ... тг ... ... адам |‡лесі, % ... |400 |32,9 ... |75 |6,2 ... |130 |10,7 ... |150 |12,3 ... |362 |29,7 ... |85 |7,0 ... |15 |1,2 |
| |1217 |100 ... ... ... ... ... 1/3-і тақыр кедей деуге
болады, яғни 1217 адамның 400-нің ... 500 тг ... ... ... ... ... ... халық шамамен 62,1%, яғни тең жартысы. Ал,
орташа деңгейлі ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етілген халықтың үлесі өте аз (1,2%). Мұның өзі халықтың негізгі бөлігінің
кедей, біраз бөлігінің тұрмысы орташа ... ... ... ... ... нақты кірісін (жалақы, зейнетақы) есептеу
арқылы жүргізілген. Ал, ресми түрде есептелген кедейшілік ... ... оны ... үй ... ... есепке алынған.
Бірақ, бұл әдіс жетілдірілмеген. Себебі, жан басына шаққандағы ... әр ... ... ... ... ... ... есепке алады.
Бұл, әрине дұрыс емес. ... 1 ... 24411 ... бағаланған. Тоқсан
сайын оның өнімі 24411 теңгені құрамайтыны ... тек оны сату ... ... сонша түсім алуға болады. Сол сияқты, қой, ешкі 3853 тг, сүтті
бағыттағы сиыр 9025 тг, етті ... сиыр 10696 тг ... ... ... ... Сол себепті, есеп жүргізу тәсілінің шалалығы байқалып, аз
қамтылған халықтың нақты деңгейін анықтауға мүмкіндік ... ... ... әлеуметтік көмекке бөлінген қаржының шегін белгілеп, қаржыны
үнемдеп ... ... ... де ... ... ... ... Бұл, әлеуметтік қорғау жүйесінің тиімсіз қызметін білдіреді.
Ауыл тұрғындарының арасында сұраулар ... ... ... ... 70%-ін ... тағамдарына жұмсайтыны анықталған.
Бұл көрсеткіштің жоғары болуы ... ... ... болуының тағы бір
дәлелі. Сонымен қатар азық-түлік құрылымы өте ... яғни ... ... тұтыну тек жаз айларында ғана мүмкін болып отыр, сол
сияқты ет, сүт өнімдерін де қажет деңгейде ... ... ... 1 диірмен ғана бар, одан басқа ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... механизмдерінің нақты жүзеге асуын талдау
Халықтың тұрмыс деңгейін нақты дәрежеде анықтау үшін ауылдың 35 үй
шаруашылықтарына талдау жүргізілген, ... саны 135 ... ... ... Олардың ішінде 15 үй шаруашылығының негізгі кірісі жалақы ... ... ... ... үй шаруашылығы өнімдерінің түсімін алады.
Мүлдем кірісі жоқ жанұя саны-2. Атаулы ... ... ... ... ... 51 адам. Талдау жасау үшін үй шаруашылықтары жанұя мүшелерінің
санына байланысты 5 ... ... және ... ... байланысты
топтастырылған.
Жанұя мүшелерінің санына байланысты топтау:
1) 2 адамнан тұратын жанұялар. Жан ... ... ... орта ... 7600 ... ... Ал үй шаруашылығы
өнімдерінің түсімін ескерсек 13950 теңгеге тең.
2) 3 адамнан тұратын жанұялар. Жан басына шаққандағы ақшалай түсім
орташа 6500 ... ... ... бұл топ жанұялары ішінде
біреуі мүлдем ақшалай кіріс алмайды, яғни 0-ге тең. Тек ... ... ... ... күнелтуде. Егер, үй
шаруашылық өнімдерінің түсімдерін ескере отырып жан басына
шаққандағы орташа кірісті ескерсек 7802 теңгені ... 4 ... ... ... Жан ... шаққанадағы ақшалай
түсім -2650 теңге, үй шаруашылығы өнідерінің түсімін ескерсек-
7006 теңге.
4) 5 адамнан тұратын жанұялар. Жан басына ... ... ... ... үй ... өнімдерінің түсімін ескергендегі жан
басына шаққандағы кіріс-8451 теңге. Бұл топ жанұяларының ішінде
біреуі, яғни 5 адамға атаулы әлеуметтік көмек ... 5 ... ... ... жан ... ... ақшалай
кіріс-600 теңге, ал үй шаруашылығы өнімдерінің түсімін ескерсек
5527 теңге. Бұл топ жанұяларының 8-і ... ... ... ... ... ... ... жоқ.
Талдауға алынған 135 адамның 49%-нің ақшалай кірісі жоқ (кесте17).
Кесте 17 Жан басына шаққандағы ... ... ... тг. ... саны ... %-пен |
|0 |66 |49 ... |26 |19 ... |33 |24 ... |5 |4 ... |2 |2 ... ... жоғары |3 |2 |
| |135 |100 ... ... ... отырып, халықтың 49%-і тақыр кедей деуге
болады. Ауданда кедейшілік шегі 1975 теңге мөлшерінде белгіленген, бұлардың
ішінде 78 адам (58%) ... ... ... алулары тиіс. Бірақ, нақты
жағдай бұлай емес. Себебі осы адамдардың ішінде 61 ... яғни 45%-і ... 13%-і ... әлеуметтік көмек алу мүмкіншіліктерін үй шаруашылығы
өнімдерінің түсімі ескерілгендіктен ... Ал, үй ... ... ... өзін-өзі қамтамасыз етуіне мүмкіндік бере ме?
Атаулы әлеуметтік көмек алүға мүдделі ... ... ... кірісін
анықтау «Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау» министрлігінің 2002 ... ... №31-П ... ... ... әлеуметтік көмек алуға мүдделі
тұлғалардың жиынтық кірісін ... ... ... ... ... сәйкес Қазақстан Республикасының аймақтары 4 ... ... ... ... ... ... Соның ішінде, Зайсан
ауданы Тянь-Шань таулы аймағына жатқызылып, ... үй ... ... ... ... ... қолданылады (кесте18).
Кесте 18 Үй шаруашылығы өнімдерінің түсімін есептеудің нормативті
картасы[3]
|Ауылшаруашылық өнімдері |1 ... ... |1 ... ... |
| ... ... |орташа жылдық |
| ... кг. ... ... |
| | |тг. ... ... өнімдері | | ... |20 |293 ... |40 |295 ... ... шөп |45 |181 ... |120 |2324 ... |16 |277 ... шаруашылығы өнімдері | | ... ... ... мал |2500 |20168 ... |179 |14047 ... ... ірі-қара мал өнімі(ет)|22/3,5 |2318 ... ешкі ... |151 |5795 ... ... (бие еті) |200 |728 ... жұмыртқасы |2,5 |489 ... еті | | ... үй ... ... ... ... ... тұрмыс деңгейі төмен, әсіресе, көп балалы жанұяларда жан басына
шаққандағы кіріс 600 теңге мөлшерінде ғана ... ... үй ... ... ... 5527 ... яғни күнелту минимумынан
жоғары. Бұл-өте қарама-қайшылықты жағдай, ... ауыл ... ... және ауыл шаруашылығы өндірісінің тиімділігі төмен
екендігі белгілі.
Зайсан ауданының жеке үй ... ... ... ... мен ... ауыл шаруашылығы өнімділігін
салыстырайық(кесте20).
Кестеден көріп отырғанымыздай, егін ... ... ... ... ... ... қатар, мал шаруашылығының, әсіресе, етті ... ... ... нақты есепке алынбаған.
Кесте 20 ‡й шаруашылығы өнімдерінің нормативті ... ... ... ... түсімі
|Егін |Норматив бойынша ... ... ... | | |
| |1 ... |1 ... ... тг|1 ... |1 ... ... |
| ... ... | ... ... ... |
| ... ... | ... ... шы- | |
| |кг ... тг| |лік, кг |ғын, тг | ... |20 |293 |7 |14 |200 |10 ... |25 |234 |66 |16 |180 |12 ... |120 |2324 |76 |90 |1760 |40 ... ... ... ... ... ... | | |
| |Бiр бас |Бiр бас ... |1 бас |1 бас ... |
| ... ... |тг |малдың |малдың |тг |
| ... ... | ... ... | |
| ... тг| ... | |
| ... | | |- гі, |тг | |
| | | | ... | | ... | | | | | | ... ірі| | | | | | ... |2500 |20168 |36100 |2500 |20168 |36100 ... | | | | | | ... ... |14047 |42785 |130-170 |14047 ... | | | | | |6950 ... ірі қара мал ... сәйкес 179 кг шығару үшін кем дегенде ... жыл ... ... ал оның 3 ... ... норма бойынша 42141 тг.
құрайды, тек осы мерзімнен соң малды өткізу 14600 тг. таза кіріс ... бұл сома ... ... 3 есе ... қара ... кірісін есептеуде тек сол жылы сатылған немесе өз
қажетіне пайдаланған жағдайда ғана өнімін ... ... ал ... ... ... ... оның тек ... ғана әкелетінін ескеру тиіс.
Сонда етті бағыттағы ірі қара малдың кірісі 42785 тг емес 14600 ... ... ... қажет. Осы 1 ғана себептен атаулы әлеуметтік көмек
алуға мүдделі ... ... ... айырмашылығын
қарастырайық(кесте 21).
Кесте 21 Етті бағыттағы ірі қара мал ... ... ... және ... ... ... ... әлеуметтік
көмекке әсері
|Бір ірі қара |Норматив бойынша ... ... ... ... | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... | |
| | ... | ... тг | |
| | ... | | | |
|2 ... үй | | | | | ... |1703 |192 |609 |1367 |1175 |
|3 ... үй | | | | | ... |1188 |787 |406 |1569 |782 |
|4 ... үй | | | | | ... |891 |1084 |704 |671 |587 |
|5 ... үй | | | | | ... |713 |1262 |243 |1732 |470 |
|6 ... үй | | | | | ... |594 |1381 |203 |1772 |391 ... ... ... ... ... ... әлеуметтік көмектің тағайындалуы дұрыс жүргізілмейді.
Сол себепті, үй шаруашылықтары өнімдерінің ... ... ... ... ... әлеуметтік көмек тағайындалған жанұя саны-31 немесе 128
адам(халықтың 10%-і). Ал, талдау ... ... ... ... ... ... алуға мүдделі.
1 жанұяның орташа ай сайынғы ақылы қызметтерге ... ... 2880 ... ... ... ... энергиясы, міндетті
төлемдер т.б.).
Ай сайынғы ақылы төлемдерін ... соң тек ... ... ... өмір ... ... ... деңгейі қандай болмақ?
Азық-түлік тағамдарының құрылымы төмендегідей болған(кесте26)
Кесте 26 ... ... ... ... ... ... |Қамтылғандар ... |43 |12,8 ... ... |6 |17 ... өнімдері, жұмыртқа |20 |25 ... қант |6 |12,6 ... ... |15 |17 ... |1 |3,6 ... |5 |5 ... ретінде алынған тағамдар |4 |6 ... тыс ... ... |- |1 ... ... ... мен ... азық-түліктерді
қолдануында елеулі айырмашылықтар бар екендігін көрсетеді, яғни ... ... ет, ... аз ... ... ... көрсеткіштерін талдау
Орташа күтілетін жас ұзақтығы адам дамуы индексінің құраушысы болып
табылады, халықтың салауатты өмір сүру ... ... жас ... білім алуға жағдай жасайды, еңбек өнімділігінің
негізі болып жеке және қоғамдық тұрмысты жақсартуға кепіл болады.
¤лу деңгейінің жоғары ... Адам ... ... яғни адам дамуына кері әсерін тигізеді.
Медициналық тәжірибеде халықтың денсаулық ... ... ... қолданылады:
1) Денсаулығы толығымен жақсы адамдар-ешқандай созылмалы сырқаттары
жоқ, нормадан функционалдық ауытқулары ... және ... ... ... ... функционалдық ауытқулары байқалмайтын адамдар, яғни ауыр
сырқаттанудың нәтижесінде қалыпты физикалық жағдайдан ауытқу.
3) Созылмалы аурулармен ауыратын және мәнді ... ... ... яғни ... ... ... ұзақ ... аурулармен ауырады.
4) Ағзаның функционалдық мүмкіншіліктерінің төмендеуі арқылы жүретін
ұзақ мерзімдік ... ... ... ... денсаулық жағдайын көрсететін көрсеткіштерін ... ... ... ... өз бағалаулары және инструментальды
зерттеулерді қодануға болады:
20 жасқа дейінгі адамдардың 49 %-і 1-топқа, 25%-і ... 25,5%-і ... 0,5%-і ... енеді.
Ал, 20-40 жас аралығында 1-топқа 20%, 2-топқа 45%, ... ... 5%-і ... ... ... ... ... 1-топқа 3%, 2-топқа 30%, 3-топқа 55%,
4-топқа 12%-і ... 27 Ауыл ... ... ... ... ... мөлшері |I |II |III |IV ... ... ... |49 |25 |25,5 |0,5 ... 27 ... | | | ... ... |I |II |III |IV ... жас |20 |45 |20 |5 ... ... ... | | | |
| |3 |30 |55 |12 ... ... ... ... жас өсуімен халықтың денсаулығы
нашарлайтынын байқаймыз.
Сонымен қатар, экономикалық ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ете алмайды.
Мектептерде тамақтандыруды ұйымдастыру ... ... ... таппаған.
Ауыл мектебінің асханасында оқушылардың ... ... жоқ, ... ... ... қамтамасыз етілмеген, 230 ... 70%-і ғана ... ... ... ... ... жеке адамдар жалға алып, пайда табу мақсатында
қызмет етулеріне ... ... ... арзанырақ бағамен тағамдарды
сатуға қызығушылықта емес.
Бұл-күрделі экономикалық мәселе, ол ... бала ... ... ... ... ... ... жұқпалы
аурулардың дамуына да жол ашылуы мүмкін.
Себебі мектепте сумен қамтамасыз ету жүйесі нашар дамып, ... ... ... ... маманы жоқ, оқушылар арасында кеңес
беру сабақтары жүргізілмейді. ... ... ... егу ... ... ... ... тарауы мектептің уақытша жабылуына әкеледі.
2002 жылы 7 бала, 2003 жылы 4 оқушы гепатитті жұқтырған.
Бұның барлығы ... ... алу ... жеткілікті дәрежеде
жүргізілмегендігін білдіреді.
Білім алу көрсеткіштері бойынша мектеп жасындағы балалардың барлығы
оқуға тартылған.
Мемлекеттік грант пен ... ... ... 6% ... ... жанұялардың балалары жоғары білім алуға мүмкіншіліктері жоқ,
жалпы студенттердің саны жылдан ... ... бара ... себебі халықтың
тұрмыс деңгейінің төмендігіне байланысты және ақылы оқу ... ... ... оқу ... ... саны ... арасындағы мәдени-тәрбиелік жұмыстардың ... ... ... Себебі, мектеп оқушылары сабақтан тыс
уақытта үйірмелерге, қосымша сабақтарға тартылмаған.
Мектептерде факультативтік сағаттар қысқарған, спорт ... ... ... ... жарыстары алдында ғана уақытша дайындықтар ... ... ... ... тартылады, бірақ бұл жеткіліксіз.
Оқушылардың бос уақытын тиімді ұйымдастыруды қарастыру қажет.
Ауыл халқының ... ... ... ... индикаторлар:
1) Адам дамуының индексі
Қазақстан 0,7-0,8
Зайсан ауданында 0,6
2) Халықтың кедейшілік индексі
Қазақстан –24,9
Шығыс Қазақстан –23,9
Өскемен-4
Тарбағатай ауданы-30
Зайсан ауданы-29
3) өмір сүру ... ... ... ... индексі-(-0,01)
5) Жұмысшылардың орташа еңбекақысы:
Шығыс Қазақстан облысы-18600тг
Зайсан ауданы-11310 тг
6) Туу деңгейі -1,6%
7) Өлім ... ... ... ... 10000 ... ... дәрігер мен медбике саны
облыста 34,5 және 71,4
ауданда 20,5 және 60,5
10) Ресми жұмыссыздық ... ... ... ... минимумы-5197тг
13) жан басына шаққандағы орташа кіріс
Зайсан ауданы-8046тг
үй шаруашылықтарын зерттеу ... ... ... ... ... азық-түлік шығындары-49%, ақылы қызметтер -17%, ... ... ... ... ... шығындары-82%,
білім, демалыс, емделу шығындары-5%.
Қорытындылай келе, облыстық немесе аудандық ... ... ... ... ... ... талдау мен үй шаруашылықтарына
іріктемелі зерттеу ... ... ... ... айырмашылықтар
байқалады. Аз қамтылған халықтың кірісінің үлесі өте төмен болғандықтан
жан басына шаққандағы ... ... ... ... өте ... ... сәйкес орташа кіріс күнелту минимумынан
жоғары болып отыр. Кедей ... ... ... ... ... ... анықтау мүмкін болмауда.
3 ӨМIР САПАСЫН ЖОҒАРЫЛАТУ ШАРАЛАРЫ ЖӘНЕ
ӘЛЕУМЕТТІК ҚОРҒАУ
3.1 Әлеуметтік қорғау жүйесін тиімді ұйымдастыру шаралары
1998 ... ... ... ... қорғау жүйесі Кеңестер
Одағының ... ... Бұл ... ... ... ... еместігіне байланысты 1998 жылы ... ... ... бастапқы кезеңдерінде халыққа кең ауқымды көмек
көрсетужүйесі ... ... бұл ... ұзаққа бармады.
1998 жылдың қаңтарынан бастап зейнетақы жүйесі ... ... ... көштік. Әлеуметтік сақтандыру қоры, зейнетақы
және жұмыспен қамту қорларының жабылуына ... ... ... ... де ... ұшырады.
Зейнетақы мен әлеуметтік жәрдемақы төлеу жауапкершілігі республикалық
бюджетке жүктелді. Халықтың әр ... ... ... ... ... жеңілдіктердің орнына арнайы ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызып, бюджет ауртпашылығын екі ... ... ... ... жәрдемақыларды төлеу халықтың кедей бөлігін
қлдауға бағытталмады. Нарықтық экономикаға көшумен байланысты туындаған
кірісті ... ... ... шешу міндеттерін алға қойды. Себебі,
әлеуметтік ... ... ... ... ... төмендегі
категориялы топтарға төленді:
-аз қамтылған балалы жанұяларға біргелкі жәрдемақы.
-әскер қатарындағылардың балаларына.
-СПИД-ке шалдыққан балаларға.
-мүгедек балаларға.
-4 немесе одан да көп ... ... ... және ... ... ... ... ССР-нің Министрлер Кеңесінің шешімімен 1,5-6
жас аралығындағы балаларға минималды жалақының 2 еселік деңгейіне ... ... ... ... ... 50% ... айлық
жәрдемақы төленген.
1998 жылға дейін халыққа атаулы әлеуметтік көмек көрсетуде 2 еселік
есептік көрсеткіш ... ... ... «Күнелту минимумы туралы» жаңа Заң қабылданып,
2000 ... 1 ... ... күшіне енді. Бұл заңда негізгі көрсеткіш
ретінде кедейшілік шегі қолданылған. Әлеуметтік көмекті ... ... ... ... ... ... ... тұтыну корзинасының
құнына тең бір адамға қажет минималды кіріс деңгейі.
Кедейшілік шегі әлеуметтік көмекті ... ... ... ... Ол
республикадағы экономикалық мүмкіндіктер шегінде белгіленген ... ... ... үшін қажет кірістің ... шегі ... ... ... ... ол адамдардың минималды қажеттіліктерін өтемеуі мүмкін.
Бірақ, кедейшілік шегін жоғарылату елдегі кедейлердің ... ... ... бұл ... ... ... қарсы келеді, себебі
халықтың бір ... ... ... ... арта ... ... 1 ... енгізілген «Мемлекеттік атаулы ... ... ҚР ... жанұяның кірісін және атаулы әлеуметтік көмек
мөлшерін анықтау түсініктері мен ... ... ... ... ... ... ... жиынтық кірісі
құжаттар негізінде есептеледі, жиынтық кіріс ... ... ... пен ... үй ... ... басына шаққандағы орташа кіріс тоқсандық жиынтық кірісті жанұя
мүшелерінің санына және 3 айға бөлу ... ... ... әлеуметтік
көмек орташа жан басына шаққандағы кіріс пен ... ... ... ... ... шегі ... ... 38%-і мөлшерінде анықталған.
Әлеуметтік көмек мөлшері кедейшіліктің асқыну деңгейіне тәуелді, яғни
жанұя неғұрлым кедей болған сайын, соғұрлым ... ... ... ... ... ... ... дейін жетпеген соманы төлеу әдісі
кедей халықтың жағдайын жақсартуға ... ... ... ... ... төленуге тиіс адамдарды дұрыс анықтау қажет.
Қазіргі ... ... ... ... ... механизмі
жетілдірілмеген. Жергілікті жер ерекшеліктері, елді мекендердің ... ... ... ... ... ... жиынтық кірісті есептеу методологиясында ... ... бұл ... қорғау қажеттілігіне
субъективті ... ... пен ... ... ... мәліметтері бойынша 2002
жылы сәуірде атаулы әлеуметтік көмек алуға еңбекке қабілетті ... ... ... Ауыл ... үшін ... ... гөрі атаулы
әлеуметтік көмек алу тиімді болған.
Кедейшілікті жоюдағы әлеуметтік қорғау жүйесінің неғұрлым ... ... ... ... ... бұл бүгінгі күн кірісін
ғана арттырып қоймай, ... ... да ... ... ... ... ... шаралары төмендегілерді қамтиды:
1. Халықтың өзін-өзі жұмыспен қамтуын ынталандыру – ... ... үшін ... ... ... ұсақ
саудагерлердің салық төлемдерін жою, аз кірісті кәсіпкерлерген
салық жеңілдіктерін жасау.
2. Шағын және орта бизнес кәсіпкерлерінің аймақтық ... ... ... істейтін азаматтарды міндетті әлеуметтік сақтандыруды
енгізу.
4. ... ... ... ... ... және дәрі-
дәрмектерге, табиғи монополия тауарларына бағаны реттеу.
5. Шағын және орта бизнеске ... ... ... ... ... ... негізгі бағыттары: кірісті, жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... қорғау жүйесі
әлеуметтік саясаттың негізі болып ... ... ... ... және әлеуметтік қорғау министрлігі жүргізеді.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... ... ... ... ... анықтау, оны тағайындау және төлеу хұқығы
берілген. Жанұялық ... ... ... ... ... көмек,
жұмыссыздарға материалдық көмек жан басына шаққандағы айлық кіріс 2 айлық
есептік көрсеткіштен аспағанда ... ... ... ... ... ... сақтандыру
төлемдерін жоққа шығарды. ... шет ... ... ... ... ... ... сақтандырулар алынуы тиіс. Ол қаржылық
ресурстардың мақсатты жұмсалуын ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
сақтандыру» заң жобасы дайындалуда. Мұнда ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
сақтандырудың хұқықтық, экономикалық, ұйымдық жүйелері ... ... ... ... ... 3%-ін ... ... жұмыс беруші төлейді. Бұл ... ... - ... ... өз
болашағы үшін жеке жауапкершілік алып, әлеуметтік сақтандыруға ұмылады.
Кедейшілік деңгейі ... заң ... ... ... ... ... негізделген. Бұл – бюджет 0-ге ұмтылса, халық
қажеттіліктері де 0-ге ұмтылуы тиіс дегенді білдіреді. ... ... ... ... ... ... ал адамдардың қалыпты физикалық
жағдайын қамтамасыз ету үшін тамақ өнімдерінің ассортименті 2 есе ... ... ... ... кіріс пен жалақыны өсіру қоғамдағы
шаруашылық және еңбектің мотивация жүйесінің қаншалықты дамығандығына
байланысты. ... ...... ... ... ... ... биологиялық және әлеуметтік деп бөлеміз. Биологиялық
мотивтерге тамақ, ... ... ... т.б. ... ... адам ... ... қоғамдағы орны, сәттілік,
еркіндік, сенімділік т.б. Сол ... ... ... тұрмыс деңгейі
макроэкономикалық конъюнктурамен ғана емес, оның ... ... жеке ... ... ... ... әрбір
адам өзінің мақсаттарын нақты айқындап, соған қол жеткізуге ұмтылуы тиіс.
Дамыған нарықтық экономикада әлеуметтік қорғау 2 бөлімнен тұрады:
1. Еңбек қабілеттілігін ... ... ... әлеуметтік
көмек (денсаулығына байланысты, кәрілік, ... ... ... ... кешені – дәрігерлік қызмет, демалыс,
жұмысқа орналастыру қызметі, кәрілерге ... ... ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыру
және әлеуметтік көмек ажыратылады. Ұйымдардағы ... ... ... төлейтін) әлеуметтік сақтандыру жүйесінің қатысушылары
болып ... ... ... ... ... яғни халықтың әлеуметтік
қорғалуын тиімді ... ... ... міндеттер шешілуі тиіс:
- Әлеуметтік қорғаудың белсенді және белсенді емес шараларын жетілдіру
және дамыту;
- Отандық тауар өндіріушілердің бәсекеқабілеттілігін ... ... ... ... үшін ... ... жасау;
- Білім беру, денсаулық сақтау, атаулы әлеуметтік көмек алуға «кедей»
халықтың қолының жетуін ... ... ... пен ... емес ... ... ... мемлекеттік
басқарудың тиімділігін қамтамасыз ету;
- Кедейшілік мәселесін шешу бойынша ортылық және ... ... ... ... жүйесін жетілдіру.
ХХI ғасырдың негізгі мәселелерінің бірі - әлеуметтік әділеттілік пен
өндірістің ... ... ... ету. ... әділеттілік
нарықтық экономиканың заңдарына қайшы келеді, сол себепті бәсекелі
экономика жағдайында ... ... ... ... ... ... ... негізгі және маңызды жағдайы – экономиканың дамуы.
Экономикалық заңға сәйкес ЖҰӨ - нің 2,7% - ке ... ... ... ... ... ... ... қосымша 2% - тік өсім жұмыссыздық
деңгейін 1% - ке азайтады. Бұдан шығатын қорытынды: халықтың өмір ... тек ... ... ... көрсетуі арқылы жүзеге асуы
мүмкін ... ол үшін ... ... ... жақсарып, адамдардың еңбекке
деген мотивациясын қалыптастыру қажет.
3.2 Аймақтық деңгейде тұрғындардың тұрмыс деңгейін жақсарту шаралары
Қазір ауыл ... алда ... ... ... бірі –
жекеменшік жағдайында ірі тауарлы өндіріске өз еркімен бірігудің ... Ел ... ... ... тұратын мемлекет бүгінгі әлемде болмайды,
мысалы, Америкада халықтың 3%-і ғана ауыл шаруашылығымен айналысады.
2003-2005 жылдар ... ... ... ... Соған сәйкес
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың ... ... ... ... ... ... ... және ауыл
шаруашылық саясаты келешегі бар аумақтарға мақсатты бағытталуы тиіс.
2) Ішкі көші-қонды тиімді ... ... ... ... 3 ... ... ... жерді жеке меншікке беру, ауыл ... ... ... ... ... ... салаға баса назар аудару, яғни 2003-2005 жылдары жыл
сайын ауылда білім беруді, денсаулық ... ауыз ... ... ... көлемін 10 млрд теңгеге ұлғайту, ауыл шаруашылығын дамытуға
жыл сайын қосымша 8-10 млрд тенге бөлу[4].
Осы міндеттерге ... ... ... ауыл ... азық-түлік
бағдарламасы жасалынған. Оның негізгі мақсаты – ... ... ... ... ... тиімді жүйе негізінде ... ... ... ... қатал дағдарысты бастан өткізіп, 1998 жылдан
бастап ғана ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру біраз ұлғая ... ауыл ... ... ... ... жан ... ... көлемінің артуы нәтижесінде халықтың тұрмыс деңгейін жақсартуға болар
еді. ¤ндіріс ... жаңа ... ... ... ... ғана ... өсімге
қол жеткізуге болады.
Ауыл халқының жұмыссыздығының артуының негізгі себептері:
-ұлттық экономиканы дамытуда ауыл ... ... ... ... ... ауыл ... кадрларын даярлау
жүйесінің сәйкессіздігі.
-ішкі және сыртқы нарықтағы ауыл шаруашылық тауарларының сұранысы
талданбаған.
-ауыл ... ... ... мал ... ... ... кәсіпорындарын қайта құру, меншік формаларының
өзгеруі.
Халықтың тұрмыс деңгейін жақсарту үшін ... ... ... ... шығу үшін ... ауыл ... ... шаруа қожалықтарын немесе басқа да кішігірім шаруашылық
бірлестіктерін құру қажет. Олар кем ... 15-20 үй ... ... ... ... қолы 40-50 ... ... әсіресе, жанұя
мүшелерінің ешқайсысы жұмыс істемейтін үй шаруашылықтарын қамту керек.
‡й шаруашылықтарын шаруа қожалықтарына біріктіру тиімді, ... ... ... ... түсім халықтың қосымша кіріс алуына мүмкіндік
береді.
2) Кірістің тең үлестірілуін ... ету үшін ... ... ... ... ... ... көрсету тәжірибелерін
қолдануымыз қажет. Мысалы, Канадада елдің солтүстігіне қосымша төлемдерді
стандарттау ... ... яғни ... ... ... жасалынып, соған сәйкес жалақы, қызмет дәрежесі, шаруашылық
саласына ... ... ... ... ... дамыған елдерде тұрмыс ... ... ... минималды жалақыны белгілеу жолымен
теңестіріледі. ... ... ... ... ... ... жалақы
федералды деңгейде сағатына 5,15$ болса, штаттарда 1,60-6,2$/сағ дейін
ауытқиды.
Қазақстан Республикасында ең ... ... ... жалақы
Маңғыстау; Атырау облыстарында байқалса, ең ... ... АҚШ, ... ... ... дәстүрлі түрде көрініс табуда.
Сонымен, аймақтар бойынша жалақы дифференциациясын қалыптастыру үшін
төмендегі шараларды жүзеге ... ... ... ... ... қолайсыздығы бойынша
ғылыми негізделген топтама жасау. Бұл жұмыс ҚР ... ... ... ... ... асырылуы мүмкін.
-Тамақтандыру институты мамандарымен әр түрлі табиғи-климаттық зоналар
үшін дифференциалданған тұтыну корзинасының жиынын жасау ... жер ... ... ... ... ... ... Бірақ, азық-түлік емес тауарларының құрылымын анықтаумен
айналысатын арнайы ұйымның ... ... ... ... ... ... ... минималды жалақыны
дифференциалды түрде тағайындау.
Бұл шаралар мемлекеттің ... және ... ... ... ... ... ... қатар қаржы мен уақыт
факторлары да үлкен роль атқарады.
3) Оқушылардың жоғары білім алуын ... ... ... орташа жас ұзақтығын арттыру мақсатында төмендегі
шараларды жүзеге асыру қажет:
-Салауатты өмір ... ... ету, ... ... ... ... ... қоғамдық ұйымдардың қызметін
белсендіру.
-Халықты жұқпалы және паразиттік аурулардан ... ... ... ауыратын адамдарды аурудың алдын алу мақсатында ... ... ... ісік ... ... мақсатындағы экологиялық жобаларға
мемлекеттік инвестицияның ағымын реттеу.
-СПИД бойынша ұлттық стратегияға сәйкес ерікті тестілеу, кеңес ... ... ... дамыту.
5) Атаулы әлеуметтік көмекті тағайындауда үй шаруашылықтары
өнімдерінің түсімін ... ... ... ... ... ... мал өнімдері нормативтік ережеде көрсетілгендей түсім
әкелмейді, соның әсерінен ... ... ... ... ... Етті
бағыттағы ірі қара малдың жылдық түсімі 42785тг емес, 14600тг деп алынса
аз ... ... ... ... ... шегіне дейін жеткізуге
мүмкіндік болар еді. Бірақ, әлеуметтік көмек халықтың күнелту минимумының
38%-ін ғана ... ... 1975 ... барлық бірінші реттік
қажеттіліктердің өзін қамтамасыз ете алмайды. Кедейшілік шегін ... ... ... ... ... ... Сол ... жарамды жұмыссыз адамдар үшін атаулы ... ... ... ... ... асыраудағы бала санына байланысты жеке әлеуметтік
көмек тағайындалуы қажет.
6) ... ... ... ерекшеліктеріне байланысты
тұтыну корзинасының құнын анықтауда азық-түлікке, тұтыну ... ... ... ... ... таулы аймақ болғандықтан
Адам денсаулығына климаттың кері әсерін, қыстың ұзаққа созылуына байланысты
жылумен қамтамасыз ету ... ... ... ... бұл өте ... ... ... ететін жұмыс. Ол үшін әрбір аймақта осы ... ... ... ... тиіс, сонда ғана нақты тұрмыс деңгейін
бағалауға мүмкіндік туады. Сонымен қатар, тұтыну корзинасына ... ... ... ... 2100 ... ал ... 3000 ккал және ... ... ... 70% болса, АҚШ-та 33 %, яғни тұтыну шығындары 2 еседен
артық деңгейде қарастырылған. Әрине, дамыған елдің тұрмыс деңгейін ... ... ... ... ... ... минимумының деңгейін
жоғарлату шараларын қарастыру қажет. Жалақыны тағайындауда да ... ... ... ... ... Республикасының
аймақтарын климат қолайсыздығы бойынша ғылыми негіздеп топтама жасау арқылы
дифференциалды тұтыну корзинасын ... және ... ... ... ... ... ... қорғау жүйесін жетілдіру саясаты
жүргізілуі тиіс.
ҚОРЫТЫНДЫ
Таяудағы болашақта ... және ... ... ... ... ... реформалардың әлеуметтік зардаптарын
жұмсарту жолдарын ізденуіміз қажет. Бұл мақсат бюджетке тиімді де ... ... ... ... ... көмегімен орындалуы мүмкін.
Осндай бағдарламалардың негізгі бір элементі - ... ... ... ... ... принципін жүзеге асырудың ең
бір кең таралған механизмі ретінде қолда бар ... ... ... ... ... ... олардың табысын өлшеу жолымен анықтау халықтың тұрмыс
деңгейінің критериі – табыс ... ... және ... да ... ... түрін көрсетуге көмектесетін кедейлік шегі болып табылады.
Кедейлік шегін анықтайтын негізгі көрсеткіш – ол күнелту минимумы.
Облыстық қаржылық мүмкіндік деңгейімен анықталған ... ... ... ... шегі мөлшерінен төмен болса, олар әлеуметтік көмек
көрсетілуге ... ... ... табылады.
1998 жылдың 12-ақпанындағы №103 Қазақстан Республикасы Үкіметінің
Қаулысымен бекітілген1998-2000 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының
аз қамсыздандырылған ... ... ... беру ... ... басына шыққандағы табыс деңгейі күнелту минимумының төмен катерориядағы
адамдарды ұйғарады.
1998 жылдың 1-ақпанынан бастап облыстың халықты әлеуметтік қолдау және
еңбек органдары ... ... ... ... ... ақы
төлене бастады. Мемлекеттік әлеуметтік жәрдем ақы алатындар саны ... ... ... жанұя жәрдем ақысын алатындар саны 17393 адам. Жәрдем
ақы алатын 105402 адамға 1997 жылы 1,4 ... ... ... ақы ... ... облысында 30.07.98 жылы ... ... ... ... ... ... төмен
тұратын жанұя саны 153478, ал бүкіл ... ... ... ... саны ... ... ... жартысынан көбісі кедейлік шегінен төмен деңгейде
тұрады деген сөз.
Кедейлік шегінен төмен тұратын жанұя санын ... ... ... жүгізілуі қажет:
- Жалақы түріндегі халықтың табысын көтеру;
- Үкімет тарапынан және ... ... ... ... пен ... ақылардың адрестілігін қамтамасыз ету;
- Шағын және орта бизнесті дамыту ... ... жаңа ... ... ... ... күші бағасын, бірліктігін көтеруді ынталандыру;
- Мұқтаж азаматтарға әлеуметтік инфрақұрылым мен коммуналды қызмет
көрсетулерге жеңілдіктер беру және тағы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің реформалар ауыртпалығын ... ... ... ... және жергілікті басқару органдарының аймақтық ... ... ... аймақтың өзін-өзі басқарудың дамыту принциптеріне негіздеп,
тиімді саясат жүргізу қажет.
Қазақстанның 2030-жылға дейінгі даму стратегиясына ... ... ... ... ... арналған Бағдарламасындағы
әлеуметтік-экономикалық міндеттерді шншуде жергілікті өкімет органдарының
өкілеттігін айтарлықтай күшейту қажет /14/.
Өтпелі ... ... ... ... ... ... шешілу қажет:
Біріншіден, баға мен еңбек ақы төлеуді ұйымдастырудың тиімді саясатын
жасау.
Екіншіден, нарық қатынастарына көшу жағдайында ... ... ... ... ... нормативтерін жасау мен қолдану.
Үшіншіден, барлық деңгейде – ... ... ... ... ұжымдарының жауапкершілігі мен ... ... ... ... ... /15/.
Халықты әлеуметтік жағынан қолдау ... ... ... заң ... органдарында маңызды және көңіл қоюды талап
ететін бөлігі болуы қажет. Сонымен қатар ... ... ... жүйелі сипатта болуы тиіс.
Айта кету керек, біздің Конституциямызда Қазақстан Республикасы өзін
әлеуметтік мемлекет ретінде бекітілуі ... ... үшін ... ... оның ... құрылымының
есебімен мәселелерін шешуі маңызды болып тұр. Жұмыс-басшылықтың дәстүрлі
территориялық құралы, еңбек және ... ... ... ... әсер
еткен демографиялық жоспардың ерекшеліктерімен байланысты.
Жұмыссыздықтың қауыпты салдарынан қорғану үшін, ... ... ... ... ... ... ... жеке жанұялық және
кіші бизнесті, қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру, тұрғын-үй ... ... ... ... ... ... ... қайыршылық категориясына кіретін тұрмысы нашар жанұялардан
(зейнеткерлер, мүгедектер, жалғыз-аналар және көп балалы жанұялар) басқа
кедейлердің жаңа ... ... ... Жұмыссыздар;
- бюджеттік сфераның төмен жалақылы өкілдер;
- ауылдың халықтары;
- мәжбүрлік демалыста жүрген жұмысшылар;
- бірнеше айлар бойы жалақы алмаған ... ... ... кедейлік бейнесі, сондай-ақ басқа да ТМД ... ... ... ... ... айрықшаланады. Біріншіден,
Қазақстанда қаңғып жүрген адамдар категориясының көптігі, олар ... ... ... ... өмір ... ... ... сапалы
құрамы да (білім, профессионалды дайындық) айрықталанады.
Қазіргі уақытта мемлекет үшін, халықтың әлеуметтік ... ... ... ... пайдалана алатынына байланысты, жеке
материялдық ... ... ... ... қамтамасыз ету
маңызды болып табылады.
Осымен қатар қоғам, экономикалық қиыншылықтырға қарамастан ... ... ... ... ... ... ... тұрғын-үймен,
медициналық қызметпен және басқа да әлеуметтік қызметтермен қамтамасыз
етуіне кепілділік ету ... ... ... ... ... ... көбейтетін шараларын кешенін анықтау мен ... оның ... ету ... зерттеу проблемаларын шешу өте актуалды болып
келеді.
Әлеуметтік мақсаттар мен тапсырмаларды ... ... ... ... ... ... бағыттылыққа ие нарықтық экономика құру,
елдің ... ... өмір сүру ... ... орта және ұзақ ... ... ... дамуының әдістемелік ережелерін жасауды талап
етеді, халыққа әлеуметтік қамтамасыз ету және ... ... ... үшін ... қаржылай шараларын жасау керек.
Халық табысты өзінің жеке қажеттіліктерін қанағаттандыруға, өндіріс
және жинақтау ... ... ... экономикадағы елдер үшін
халықтың табысын реттеу өте актуалды, себебі өтпелі кезеңде ... ... ... тез ... ... мәселесін әлеуметтік қолдау шараларымен, яғни жәрдем ақылар
мен жеңілдіктер төлеу арқылы, елдегі қаржы тапшылығы кезінде шешу мүмкін
емес.
Азия Даму ... ... ... ... ... ... маңызды деңгейде әсер етеді және ... да жаңа ... ашу ... төмендету бағдарламасының бір тіреуі болып
табылады. Орталық жұмыссыздықпен күресу ауыртпалығын ... ... ... ... ... яғни ... рыногының белсенді
саясатына көшіру болып табылады.
Жұмысбастылықты кеңейту үшін қоғамдық жұмыстарды белсендіру қажет. АҚШ-
да “әлемдік дағдарыс” жылдарында ... ... ... бір ... қысқартуға маңызды әсер етті.
Жұмысбастылық саласында болашақта альтернативті ... Азия Даму ... орта және кіші ... ... ... ... деген көзқараста.
Дамыған елдерде экономикалық дамудың негізгілерінің ішінде кіші
бизнесті жеңілдікпен салық салу және ... ... ... ... ... кіші ... бөлу ... жаңа жұмыс орындарын ашу
арқылы, әлеуметтік тапсырмалардың бірі – ... ... ... ... ... ... ... Алматы қаласы бойынша жұмыссыздықтар саны 58 мың
адамға азайады, қазіргі ... 70 мың ... ... Осы ... ... ... бұл ... 45-55 мың адам белгіде тұрақталады.
Ортаайлық жалақы мөлшері 3 жыл ішінде 60-70%-ға ... және ... ... ... 30-35 мың ... ... ... халықтың тұрмыс деңгейi аймақтық деңгейде талданған. Ауыл
халқының тұрмыс деңгейiнiң қала халқымен салыстырғанда төмен ... ... ... ... ... ... ... жалақысының салыстырмалы төмендiгi;
-әлеуметтiк инфрақұрылым желiлерiнiң жеткiлiктi дамымауы;
-ақылы қызметтерiнiң жүйесi жетiлдiрiлмеген;
-үй шаруашылығын жүргiзуге еңбек шығындарының жоғарылығы.
Өмір сапасын талдай ... ... ... ... Өмір ... ... ... адамдардың өмір сүруі үшін тұтыну,
материалдық және әлеуметтік қажеттіліктерді қамтамасыз ету үшін қажет кіріс
алу қатынастарын сипаттайды. Соған ... өмір ... ... жүйесінде
кіріс, тұтыну және әлеуметтік көрсеткіштер негізгі болып табылады.
2. Ауыл халқының тұрмысы ХХI ғасыр ... ... ... көп бөлігі қажеттіліктерінің негізгі бөлігін қанағаттандыра
алмайды. Кіріс ... өте ... ... және ... ... қызмет сапасы төмендеген.
3. Әлеуметтік институттарды рефоормалау және нарық субъектілерінің
санасына жаңа нарықтық «ойын ... ... ... ... ... жаңа типі ... ... артпай, өз күштеріне
жүгінуі тиіс. Сонымен қатар, коррупция жойылып, халықтың ... жою ... ... ... ... ... ету
арқылы әрбір адамның тұрмысын жақсарту мақсаты алға ... ... Орта ... қалыптастыру үшін шағын және орта бизнесті дамыту.
5. Әлеуметтік – ... ... ... ... ... Себебі, байлықтың бір адамның қолында жинақталуы оның
билігін арттырып, қоғамға кері әсерін тигізеді. Сол себепті, ... ... ... шоғырландыраму (мүлікке, мұраға прогрессивті салық нормасын
енгізу, меншіктің акционерлік формасын дамыту) саясатын ... ... ... қажеттіліктердің барлық түрін өтеуі тиіс, сонда ғана ... ... Ол үшін ... жеке ... ... ... қамтамасыз етіп, әділеттілік, ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің жетілмеген, жалпыұлттық әлеуметтік
сақтандыру жүйесін жасау ... ... ұзақ ... ... ... ... асыру үшiн және
кедейшiлiкпен күрестi тиiмдi жүргiзуде кешендi, жүйелi бағдарлама жасалуы
тиiс.
9. Кедейшiлiк ... көп ... ... ... отырып
кедейшiлiкпен күрестi тиiмдi жүргiзу үшiн кедейлердi арнайы жiктеп,
неғұрлым аз қамтылған аймақтар мен ... ... ... ... бағдарламасы үкiметтiң басқа да ... ... ... Бұл ... ... ... ... күрестi, атаулы әлеуметтiк көмек механизмдерiн жетiлдiрудi,
кедейшiлiкпен ... ... ... ... бiлiм ... қамтамасыз ету, денсаулық сақтау, экологиялық сұрақтарды,
кедейшiлiкпен күрестi қаржыландыру тиiмдiлiгiн ... ... ... ... ... қамтуы тиіс.
10. Нарықтың алғашқы жылдарында халықтың біраз ... ... ... артынан кері қозғалыстың басталатындығын ғалымдар
ерте бастан ... ... ... ... ... ... қоныс
аударған, әсіресе, арнайы мамандығы жоқ ауыл тұрғындары көп ... ... ... алмай кері қайтуға мәжбүр болған. ‡кімет мұндай жағдайда
жеке адамдарға ... көшу ... айта ... ... ол ... ... тиіс. Мәселен, мемлекет шетелден көшіп келген ... ... ... ... ... ... ... ішкі
қоныстанушыларға қолданып, мемлекет тарапынан қолдау көрсету тиіс. Қазір
Қазақстан экономикасында қандай аймақтардың, ... ... ... бар ... ... ... ... қозғалысын соған қарай
бағыттау қажет.
11. Жергiлiктi жерлер ... ... ... ... ... ... ... тағайындауды енгiзу керек.
Еңбекшіқазақ ауданының аумағы 8,3 мың ... ... ... адам ... ... тығыздығы - шаршы ... 24,7 ... ... елді ... саны – 79, ал ... кенттік округтер
және қалалық әкімдіктер саны – 25. Оны 1 ... ... ... 1 – ... ауданындағы ауылдық және кенттік округтер
|№ |Ауылдық және кенттік |№ ... және ... ... ... ... |р/н ... ... |
|1 ... ... ... |14 ... ... округі |
|2 ... ... ... |15 ... ... округі |
|3 |Ақши ауылдық округі |16 ... ... ... |
|4 |Аса ... ... |17 ... ... округі|
|5 |Балтабай ауылдық округі |18 |Нұра ... ... |
|6 ... ... ... |19 ... ... ... |
|7 |Евгенемаловодный ауылдық округі|20 |Рахат ауылдық округі |
|8 ... ... ... |21 ... ауылдық округі |
|9 |Көктөбе ауылдық округі |22 ... ... ... ... ... ... ... |23 |Тескенсу ауылдық округі |
|11 ... ... ... |24 ... ауылдық округі |
|12 |Қаракемер ауылдық округі |25 ... ... ... ... ... ... ... | | ... ... ... ... ең ... ... бірі
болып табылады. Ауданда 10-ға жуық түрлі ұлт ... ... 1 – ... ... ... үлес ... ... |ж ы л д а р: ... | | |
| | |2004 |2005 |2006 ... ... |46,1 |46,7 |46,8% ... ... |16,1 |16,1 |16,1% ... |Әзірбайжандар |2,1 |2,0 |1,9% ... ... |0,6 |0,5 |0,4% ... ... |1,4 |1,5 |1,5% ... ... |0,8 |0,9 |0,8% ... ... |5,7 |5,9 |5,7% |
|8 ... |21,5 |22,8 |22,7% ... ... ... Есік қаласы болып табылады. Бұл елді
мекен туралы алғашқы дерек 1858 жылға жатады. 1867 ... ... ... - ... ... ал 1918 ... ... станицасы деп аталған.
Қала мәртебесі 1968 жылы берілген. 1992 жылдан бері қала Есік деп аталады.
Қала ... ... ... ... ... ... ... археологиялық
ескерткіші «Алтын-Адам» табылған Есік қорғаны орналасқан.
Есік қаласы шағын қалалар қатарына жатады. ... ... ... 50 мың ... аспайтын қалалар жатқызылады. Қазіргі уақытта
Қазақстанда ондай қалалар саны 60.
Дамыған автокөлік инфрақұрылымы Есік ... ... ... ... ерекшелейді. Республикалық мәндегі автотрасса қала арқылы өтіп,
Есік қаласын облыстың және ... ... ... ... және ... инфрақұрылымы, бай табиғат және
ауыл шаруашылығы ресурстары оған қолайлы инвестициялық ... ... ... – ауыл ... ... ... ... өнеркәсіптік
кәсіпорындар негізінде экономикасы тұрақты дамып келе жатқан, тұрғындар мен
қала қонақтарына жоғары ... ... ... ... ... заманғы
желісі дамыған елді мекен болып табылады. Болашақта қаланы ... ... ... ... ... айналдыру міндеті қойылып отыр
және осы бағытта іс-шаралар ... ... ... ... ... және ... орталығына айналуы үшін және осының негізінде қала экономикасын
өркендете отырып, халықтың әл-ауқатын ... ... мол. ... қаланың Алматы қаласына жақын орналасуы; аймақты дамытудың
нормативті-құқықтық жағынан қолдау ... ... таза ... ... ... туризмді дамыту мүмкіндігі; инвестиция тарту мүмкіндігі;
тарихи-этнографиялық мұражай мен басқа да ... ... ... ... ... өсіп-өркендеуіне мол мүмкіндіктер ашатын оның күшті
тұстарын да атап ... ... ... табиғи-климаттық жағдайлар; табиғат
ресурстарының болуы; тарихи-мәдени мұралардың болуы; қалада тұратын 49 ұлт
өкілдерінің ұлтаралық ... ... ... ... ... ... өнеркәсіпті дамыту үшін базаның болуы; ... ... ... ... ... жоғары білімді
мамандардың көптігі.
Дегенмен, Есік қаласының қарыштап дамуына кедергі келтіретін жағдайлар
да жоқ емес. ... да ... ... даму барысын талдау
үшін ескеру қажет деп ойлаймын. Атап ... сел ... ... ... жататындығы; нарықтың сапасыз тауарлармен толығуы; шағын
қалалар мен олардағы ... ... ... жоғары
бәсекелестіктері; жеке бюджеттің болмауы; экономикалық әлеуеттің толық
пайдаланылмауы; инфрақұрылымның ... ... ... кәсіпорындардың
жұмысының сапасыздығы және жылу коммуникацияларының жоқтығы.
Есік қаласының аумағы – 25,8 ... км. ... ... саны ... құрайды, аулалар саны – 7443. Қаланың ... ... ... ... алып ... (5979 ... ... басқа қалада 104 көпқабатты
(2374 пәтер) тұрғын үйлер бар. Жеке үйлерде қаладағы ... 76 ... ... ... (578 ... көбінесе картоп, сонымен бірге
180 гектар жерге өсіріледі көкеністер және 197 ... ... ... алып
жатыр.
Кесте 1 – Есік қаласының әлеуметтік–экономикалық дамуы
|Көрсеткіштер ... | ... |
| ... |
| | |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... ... |млн.тг |197,1 |212,8 |228 |246,8 |254,0 |
|(салыстырмалы бағамен) | | | | | | ... ... ... |468,1 |492,6 |360,1 |470,7 |534,1 ... | | | | | | ... ... ... |млн.тг |188,6 |174,2 |212,7 |334,3 |376,0 |
|барлығы ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... пайдалануға |мың м2 |2,0 |2,1 |2,7 |3,0 |3,3 ... | | | | | | ... ... ... ... |372,9 |374,4 |378,5 |383,0 |386,5 ... ... жалақы |теңге |11150 |13100 |15613 |17450 |19141 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... беру ... ... |5 |6 |7 |7 |7 ... саны | | | | | | ... ... ... ... |3 |3 |4 |5 |6 ... | | | | | | |
1 ... ... ... жасасақ, соңғы 5 жыл бойында өнеркәсіп
өнімдерінің көлемінің артуы байқалады. Мәселен, өнеркәсіп ... ... жылы – 197,1 ... теңге құраса, 2003 жылы 212,8 ... ... ал 2004 жылы өсу ... 228 ... ... құрған. 2005 және 2006
жылдары бұл көрсеткіш сәйкесінше 246,8 ... және де 254,0 ... ... ... 5 ... өнеркәсіп өнімдерінің арту қарқыны 16,1%–ды құрады.
Ауыл шаруашылығы өндірісінің жалпы өнім көлемі соңғы ... ... ... 5 ... ... өсу ... ... құрады.
Негізгі қаржыландыру көздерінің барлығы есебінен күрделі қаржы жұмсау
көлемі де бір қалыпты өсіп келеді. Бірақ, 2002 жылмен салыстырғанда ... ... ... көлемі белгілі себептерге байланысты 4% -ға төмендеген.
Алайда, келесі 3 ... өсім ... ... ... өсу ... 35,2% – ды
құраған.
Тұрғын үйлерді пайдалануға беру жылдан жылға өсіп келеді. Соңғы ... оның өсу ... ... деңгейде өрбіп, өсу қарқыны 50%–ды
құрап ... ... ... ... ... ... деңгейде дамыды. Оның
даму көрсеткіші ... бес ... тек ... ... ... ... өте ... қарқынмен дамып 61%-ды құраған. Қазір ол
аудан ... 19141 ... ... Бұл республиканың басқа шағын
қалаларымен салыстырғанда біршама ... беру ... ... саны 2002 жылы 5 ... ... 2006 жылы 7 ... Сәйкесінше өсу қарқыны 14,4 % құрады.
Ауданда соңғы жылдары денсаулық сақтау ұйымдарының да санының біршама
көбейгені байқалады. Бұл ... саны ... бес ... 3-тен ... ... Өсім ... 50%-ды құрайды. Бұл Есік қаласы үшін үлкен
жетістік.
Жоғарыда атап өткеніміздей, ... ... ауыл ... өнімдерді қайта өңдеумен айналысатын кәсіпоырндар басым.
Сондықтан ауыл ... ... ... ... ... 2 кестеде келтіреміз.
Кесте 2 – Есік қаласының ауыл шаруашылығының даму көрсеткіштері
|Өнім атауы ... | |2006 ж. %-ға |
| ... ... |
| | |2004 |2005 |2006 |2004 ж.|2005 ... |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... жер |га |346 |354 |348 |100,6 |98,3 ... басы | | | | | | ... ... | | | | | | ... ірі қара |бас |710 |747 |750 |105,6 |100,4 ... |бас |890 |970 |1050 |118,0 |108,2 ... |бас |37 |32 |30 |81,1 |93,8 ... |бас |700 |728 |750 |107,1 |103 ... |бас |1758 |1845 |2000 |113,8 |108,4 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ішінде: | | | | | | ... ... (АҚ) ... |2 |2 |2 |100 |100 ... ... ... |249 |263 |280 |112,4 |106,5 ... (ЖШС) | | | | | | ... ... (ӨК) ... |8 |8 |10 |125 |125 ... ... ... мән ... ... ... ... 2004 жылмен салыстырғанда ... ... ... ... ... көлемі соңғы жылдары үлкен қарқынмен дамығаны байқалады.
Соңғы бес жылдағы бұл сала өнімдерінің өсуі 79676 ... 84653 ... өсу ... 5,9%-ды құрады. Ал жүзім өндіру көлемі ауданда соңғы
жылдары бір ... ... оның жыл ... ... 3000 ... ... ... дақылдар өнімдерінің өсу көлемі әр түрлі сипатта ... Ол ... 2289 ... 2003 жылы 1534 тоннаға дейін төмендеп, 2004 жылы 1732
тоннаға қайта көтерілген. 2005 және 2006 жылдары бұл ... ... және 1912 ... ... 2003 жылмен салыстырғанда 16% және ... ... 2002 ... ... әлі де жете ... жоқ. Картоп
өнімінің өсімі жыл сайын бірдей қарқынмен дамуда. Соңғы бес жылдағы ... ... ... ... ... ауданда ең дамыған салалардың бірі.
Облыс бойынша да бірінші ... ие. ... ... ... ... біршама азайған. Азаю деңгейі 13%-ды құрайды.
Қазіргі уақытта Есік қаласында шағын ... ... ... ... ... ... дамуы мен нығаюы – қала экономикасының маңызды
бағыттарының бірі. Қаладағы ... ... ... аудандағы көрсеткіштің 30
пайызын құрайды. Қаладағы өндірілетін жалпы ... ... ... ... ... үлесі 52,7 пайызды құрап отыр. Оны келесі кесте
деректері дәлелдейді.
Кесте 3 – Есік ... ... ... даму көрсеткіштері
| |ж ы л д а р: |2006 ж. %-ға |
| | ... |
| |2004 |2005 |2006 |2004 ж.|2005 ... ... ... |285 |301 |313 | | ... | | | | | ... бизнесте жұмыс |765 |897 |920 | | ... адам | | | | | ... ... ... |189 |203 |218 | | ... ... жұмыс |456 |502 |545 | | ... адам | | | | | ... ... көрсету |21 |23 |24 | | ... ... | | | | | ... ... ... |40 |45 |48 | | ... жұмыс | | | | | ... адам | | | | | ... ... |31 |32 |32 | | ... ... | | | | | ... тамақтандыру |168 |175 |180 | | ... ... | | | | | ... адам | | | | | ... ... ... ... отырғанындай, Есік қаласында шағын
бизнес субъектілерінің саны жыл санап артып келеді. Бұл халықтың әлеуметтік
жағынан дамуына да зор ықпалын ... ... ... экономиканың
дамуы халықтың әл-ауқатының көтерілуіне үлкен ... ... ... көрстеіп отырғанындай, шағын бизнес субъектілерінің саны ... 2005 ... ... 12-ге ... ... ... орай бұл өз
кезегінде қала ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін адамдардың санының артуына себеп ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық тамақтандыру
объектілерінің саны да сәйкесінше өсу үстінде. Бұлардың санының артуы қала
халқының жұмыспен қамтылу деңгейін ... ... ... ... ... қызметпен 931 шаруашылық жүргізуші субъект
айналысады. ... ... ... ... – ауыл ... ... өңдеу, құрылыс және сауда. Кәсіпкерлік ... ... ... ... 2840 адам ... ... ... 9 цехты, 12 шағын-цех пен наубайханаларды, 3 диірменді, 11
жанар-жағар май құю ... 4 ... ... ... 8 ... отын ... 108 ... 89 киоскіні, 22 кафені, 32 дәріхананы, 2 мал
дәрігерлік дәріхананы, 4 ... ... Ірі ... «Компания
«Фудмастер» ААҚ (мал шаруашылығы өнімдерін өнеркәсіптік ... ... ЖШС ... ... бөлме
температурасында ұзақ мерзімде сақталатын шырын, сүт, ... ... ... -3» АҚ (жол-құрылыс жұмыстарымен айналысады;
инертті материалдар, асфальт-бетон қоспаларын, цемент-құм плиталарын ... ... ... өнімдер шығарады), «Трилис-пластик» ЖШС
(полипропилен негізінде қап –қораптар шығарады), ... ... ... ... өнімдерін – кірпіш, қиыршық тас өндірумен айналысады), «Көктем»
ААҚ (тігін өндірісімен айналысады: төсек жаймаларын, арнаулы киімдер, ... ... және т.б ... ... ЖШС (кең ... ... өнімдер шығарады) жұмыс істейді. Осы аталған кәсіпорындар мен
шағын бизнес субъектілерінде жұмыс ... ... саны 18909 ... ... Есік ... халықтың жұмыспен қамтылу деңгейін 4 ... ... 4 – Есік ... ... ... ... ... |ж ы л д а р: |2006 ж. 2005 ж. |
| | |%-ға ... |
| |2004 |2005 |2006 | ... ... саны |30761 |31314 |31500 |100,6 ... сальдосы (+,-) |583 |570 |509 |89,3 ... ... ... |16870 |17000 |18950 |111,5 ... белсенді халық |54,8 |54,3 |60,2 | ... % | | | | ... ... % |2,6 |2,7 |2,5 | |
4 ... ... талдасақ, қаладағы экономикалық белсенді халық
деңгейі 60,2%-ды құрап отыр, ал жұмыссыздық деңгейі 2,5%. Бұл ... ... ... ... ... ... шағын қалалармен
салыстырғанда едәуір ... ... ... Оған ... ... өркендеуі себеп болып отырғандығын айтып өттік.
Қаланың Алматы сияқты ірі ... ... ... ... ... құрайды. Осыған байланысты қала халқының ... ... көзі - ... ... және сүт бағытындағы
мал шаруашылығымен айналысу. Ірі қара малын қала ... ... ... ғана ... ... ауданындағы халықтың жетіден бір ... Есік ... ... түсетін түсімдердің үштен бір бөлігі
тиесілі. Енді осыған ... ... ... ... кесте
мәліметтерін келтіреміз.
Кесте 5 – Есік қаласындағы 2006 жылғы салықтық түсiмдер
мың тенге
|Салық түрлері |2005 жылы |2006 жылы |2006 ж. ... |
| | | |2005 ж. ... |
| | | | |
| | | |%-ға ... |
| ... ... |жоспар |нақты | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... |23420 |24495,8 |24022 |28648,4 |116,9 ... ... | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... |1900 |2111,9 |2190 |2190 |103,7 ... ... |2020 |2188,3 |1832 |2225,6 |101,7 ... ... |19500 |20195,6 |20000 |22042,8 |109,1 ... ... |46840 | | | | ... | | | | | ... ... ... ... ... ... көлік салығы
есебінен болып отырғандығын 5 кесте деректері дәлелдеп отыр. 2006 жылы ... ... ... ... 2005 ... ... 16,9 пайызға
артқандығын көріп отырмыз. Сол сияқты көлік салығы да 2006 жылы ... ... 9,1 ... ... 6 – Есік ... ... әлеуметтік қорғау жүйесін
сипаттайтын көрсеткіштер
|Көрсеткіш атауы ... |ж ы л д а р: |
| ... |
| |і | |
| | |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... шегінің |теңге |1739 |1851 |1937 |2072 |2150 ... | | | | | | ... ... |адам |1780 |1713 |1701 |1600 |1500 ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |адам |65 |34 |32 |31 |34 ... ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... әлеуметтік |теңге |317 |502 |777 |829 |867 ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... үй ... |жанұя |49 |49 |50 |50 |50 ... саны | | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... үй ... ... |474 |500 |502 |502 |502 ... ... ... | | | | | | ... үй мен ... |мың ... |26579 |27834 |27834 |27834 ... ... | | | | | | ... сома | | | | | | ... ... | | | | | | ... көмек |мың тг|29861 |25104 |26359 |26359 |26359 ... үй ... |мың ... |1475 |1475 |1475 |1475 ... ... біз 2002 жылы кедейшілік шегінің ... ... 2003 жылы 1851 ... ал 2004 жылы 1937 ... құрағанын байқап
отырмыз. 2005 пен 2006 жылдары ол сәйкесінше 2072 және 2150 ... ... біз ... жылдары кедейшілік шегі көлемінің артқанын байқап отырмыз.
Ал, кедейшілік шегінен ... ... ... ... жылдан жылға бір
қалыпты азаюы байқалады. Соңғы 5 жылдағы оның азаю деңгейі бар ... ... ... Оның ... ... деңгейде атаулы әлеуметтік көмек
алатындар саны да ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
көмек алатындар саны 2003 жылы 2002 жылмен ... ... 34- ... Оның ... ... ... құрап отыр. Ал, бұл көрсеткіш
2006 жылы 2003 жылмен салыстырғанда 34-ке жетіп, азаю ... ... ... ... көмектің орташа айлық көлемі жыл сайын ... 2003 жылы оның ... 2002 ... салыстырғанда 317 теңгеден 502
теңгеге көбейген. 2004 жылы оның ... 777 ... ... 2005 жылы ... ... жеткен. Ал, 2006 жылы оның көлемі 867 ... ... ... ... өсу ... 65,5% -ды ... ... тұрғын үй
көмегін алушылар саны соңғы жылдары көп өзгеріске ұшырай қойған жоқ. ... ... саны әр жыл ... 49-50 ... ... Қалада жалпы
тұрғын үй мен әлеуметтік көмекке қарастырылған ақшалай көмектің ... жылы 31261 мың ... ... Бұл ... 2003 жылы 26579 ... ... оның ... мөлшері де 15%-ды құраған. Келесі 2004,
2005 және 2006 жылдары бұл көмектің берілу мөлшері теңдей 27834 мың ... Оның 26359 мың ... яғни 94,7%-ы ... ... ... 1475 мың ... яғни 5,3%-ы ғана ... үй көмегіне бөлінген.
Экономикалық өсу әлеуметтік инфрақұрылымның жеткілікті түрде
дамығандығымен де ... ... және ... білім беруді, қоршаған ортаны қорғауды, жол салу ... да ... ... ... ... ... тиімділік береді.
Мемлекет өз кезегінде аталған іс- шаралармен жеткілікті түрде қамтамасыз
етуі ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік- құқықтық әдістен экономикалық әдіске
көшуімен сипатталады.
Негізінен Еңбекшіқазақ ауданының орталығы болып табылатын Есік ... ... ... ... ... ... барлығы
ауылшаруашылық өндірістері болып табылады. Қаладағы ... ... ... ... ... «Голд Продукт» АҚ;
- «Есикагропродукт» ЖШС және т.б.
2006 жылы Есік ... 2,7 ... ... өнеркәсіп өнімі
өндірілген. Жыл ... жаңа ... ... көбейіп келеді. Атап
айтқанда 2004 жылы ... ... ... ... ЖШС іске
қосылды. Оңың қуаттылығы – кезегіне (сменада) 9 мың ... Осы ... үшін 50 млн. ... ... ... ... 38 жаңа ... орыны
ашылды. «Компания «Фудмастер» ААҚ сүт өнімдерін өндіруде сапа ... ... ... Олардың БСҰ желісі бойынша ISO ... ... ... ... бар.
Негізнен өнеркәсіп өнімінің артуы «Компания «Фудмастер» ААҚ ... ... ... ... орны 2005 жылы 2,08 млн ... өнім ... 2006 жылы 2,5 млн. ... өнімін шығарған. Өсу қарқыны 120,1 пайызды
құраған.
Өкінішке ... ... ... ... орындарының бірі саналатын
«Есикагропродукт» ЖШС қарқынды дами ... ... ... ... ... орны ... өнім шығарған жоқ. Оның бір себебі мекеменің құрал
жабдықтары техникалық тозуға ... ... осы ... ... кіші кәсіпкерлік мекемелері де жыл санап артып ... ... ... ... ... оған ... ... себеп
болуда. Қазіргі кезде бұл мекемеде бірқатар іс-шаралар ... ... бұл ... ауыл шаруашылық өнімдерін өсірумен айналыса бастады.
2005 жылы барлығы 500 ... ... 370 ... ... 54 ... арпа, 64
тонна картоп жиналды. 2006 жылы осы жерге 125 ... ... ... егілді.
Кесте 7 – Қаладғы өнеркәсіп орындарының тауарлы өнімдері көлемі
| | |ж ы л д а р: ... ... | |
| ... | |
| | | | | |2006ж 2004ж |
| | |2004 |2005 |2006 ... |
| | | | | ... ... ... ... |мың тг. |233500 |247000 |260510 |110,4 ... | | | | | ... ЖШС |мың тг. |3525 |3673 |3810 |107,5 ... ЖШС |мың тг. |36 |38 |40 |110,0 ... |мың тг. |1855 |1918 |2010 |107,7 ... ... |мың тг. |988 |1087 |1160 |114,8 ... ... |мың тг. |40223 |43403 |45270 |111,15 ... | | | | | ... ... ... |мың тг. |280000 |297119 |312800 |110,5 ... ... ... аударсақ, Есік қаласындағы өнеркәсіп
орындарының өндіріс ... ... ... ... ... ... ең жақсы дамыған «Компания «Фудмастер» ААҚ өнімінің көлемі 2006
жылы 2004 жылдағыдан 110,4%-ға, яғни 233500 мың ... 260510 мың ... Ал, ... ... ... өнім ... 2005 жылы ... 3525 мың теңгеден 3673 теңгеге өсіп, 2006 жылы бұл көрсеткіш 3810 мың
теңгеге жеткен. Жалпы ... ... 3 ... өсім ... 107,5%-ды құрап
отыр. «Резина» ЖШС-нің тауарлы өнім көлемінің өсу қарқыны ... ... ... ... Оның өсу ... 2005 жылы 2004 ... 36 мың теңгеден 38 мың теңгеге ... өсу ... ... Ал, 2006 жылы бұл өсім қарқыны 2004 ... ... ... ... ... ... ... де тауарлы
өнім көлемі соңғы жылдары өсу үстінде екендігін жоғарыдағы ... ... Оның ... өнім ... 2004 жылы 1855 ... ... 2005 жылы ол 21918 ... жеткен. Бұл көрсеткіш 2006 жылы 2010
теңгені құрап, 2004 жылмен салыстырғанда өсім ... ... ... жеке ... ... ... көлемі де қарқынды дамып
келеді. Бұған дәлел 2004 ... ... 2006 жылы жеке ... ... ... 988 мың теңгеден 1160 мың теңгеге өскен. 3 жылдағы
өсу қарқыны 114,8%-ға жеткен.
Қала ... жеке ... ... шағын және орта бизнесті
өркендетуге жыл бойында ерекше көңіл ... ... ... шағын
кәсіпорындар 2006 жылдың 12 айында 39444 мың теңгенің өнімдерін шығарып,
қызмет көрсетті. Бұл 2005 жылмен салыстырғанда 39,7 ... ... 8 – ... ... ... атауы |ж ы л д а р: |
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2006ж 2003ж |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... |265,2 |281 |294,3 |377,4 |129,7 ... ... | | | | | ... ... мен | | | | | ... ... | | | | | ... ... |15,5 |16,7 |0 |435,7 |196,5 ... нысандардың | | | | | ... ... | | | | | ... ... |40,8 |43,7 |44,9 |54,9 |125,7 ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... мекеме, халық |47,2 |47,2 |35 |44,7 |95,4 ... ... | | | | | ... ... мен | | | | | ... ... | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |368,7 |388,6 |374,2 |912,7 |139,4 ... ... деректеріне талдау жасасақ, Республикалық бюджет
есебінен нысандарды күрделі жөндеу мен ... ... 2003 жылы ... ... ... Бұл шама 2004 жылы 281 млн. ... жетіп, өсу
қарқыны 14,3%-ды құрады. 2005 және 2006 жылдары бұл қаржының көлемі 294,3
және 377,4 млн. теңгеге ... 2003 ... ... 117,6% және ... ... ... ... жергілікті бюджет есебінен 2003 жылы
15,5 млн. теңге жұмсалған болса, 2004 жылы бұл ... 16,7 млн. ... Ал, ... себептерге байланысты нысандарды күрделі жөндеу мен
құрылыстар ... ... ... есебінен 2005 жылы ешқандай да қаржы
бөлінбеген. Есесіне 2006 жылы бұл сомманың қарқыны тым көбейіп, 435,7 ... ... Бұл ... 2003 ... ... ... 195,6%-
ға өскен. Кәсіпорын, мекеме, халық есебінен обьектілерді күрделі жөндеу мен
құрылыстар ... ... 4 жыл ... өсу ... 47,2 млн. теңгеден
44,7 млн. теңгеге төмендеп, өсу қарқыны 95,4%-ды құраған.
Осындай тартылатын инвестициялардың есебінен 2007 жылы ... ... 1 ... ... және 8 жаңа ... ... ашу ... Оны төмендегі 9 кесте мәліметтерінен байқауға болады.
Кесте 9 – Есік ... 2007 жылы іске ... ... |Кәсіпорын атауы ... өнім ... |
| | ... |орындарының саны|
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... АҚ ... |30 |
| | ... | |
|2 ... ... ЖШС ... |60 |
| | ... | |
|3 ... ЖШС |мия тамырын өңдеу |25 |
|4 ... ... ЖШС ... ... |20 |
|1 |2 |3 |4 |
|5 ... ... ЖШС ... кірпіші |25 |
|6 ... ЖШС ... ... |25 |
|7 ... и Н» ЖШС ... ... |25 |
|8 ... ЖК ... |20 |
| | ... | |
|9 ... Л» ЖК ... |15 |
| | ... | |
| ... | |245 |
9 ... ... ... ... 2007 жылы Есік ... ... тұрған 1 кәсіпорынды кеңейту және 8 жаңа өндіріс орындарын ашу
шаралары іске асырылмақшы. Осыған орай, ... ... ... ... 245 жаңа жұмыс орындары ашылмақ. Оның қала халқының
тұрмыс деңгейінің көтерілуіне мол ... ... ... ... қатар
2007 жылы жалпы құны 740 млн. теңге болатын 100 орынға арналған акушерлік
корпустың жұмысы ... 250 ... жаңа ... салу ... ... жер бөлінді. Оның құрылысы алдағы жылдарға белгіленіп отыр. Бұл да
қала ... ... ... ... ... ... ... Соынмен
бірге осы құрылыстың аяқталуы қосымша жұмыс орындарының ашылуына да ... ... 2007 ... ... ... инвестицияның жалпы
көлемі 1 млрд.830 млн. теңгені құрайды деп жоспарланып отыр. Оның 1 млрд.
200 млн. ... ... ... ... Бұл Есік ... өркендеуіне зор ықпалын тигізеді деп жобаланып отыр. ... қала ... ... ... да өз ... табады.
Қазіргі уақытта Есік өзенінде қуаттылығы 15 МгВт болатын 3 шағын су
электр станциясының құрылысы жүргізіліп жатыр. ... ... 6 ... ... ... жылдың қазан айында іске ... ... ... ... ... су ... ... қайта
жөндеуден өткізу 2007 жылға жоспарланып отыр. Қалада ... ... ... ... жобалар іс жүзінде орындалса, қаланың әлеуметтік-
экономикалық өркендеуіне ... ... ... ... ... РК « О ... минимуме» от 16 ноября 1999г.№ 474-1 ЗРК
// ... ... 19 ... 1999г.
2. Закон РК «О государственной адресной социальной ... » от ... 2001г. № 246-11 // ... ... 10 август 2001г.
3. Правила определения совокупного годового дохода лица, претендующего
на получение адресной социальной помощи, 2002г. 13 ... ...... ... Министерства труда и социальной защиты РК, 2002г. №6.
4. Назарбаев Н.А. Основные направления внутренней и внешней ... 2003г. ... ... ... ... 4 апреля 2003 года ... ... 2003г., №2 .
5. ... о ... ... ... РК // ... – Алматы 1998г.
6. Уровень жизни населения в Казахстане / Под ред. ... ... 2000г. ... ... Ю.К. Человеческое развитие в Казахстане: методология
измерения и анализ / ... Ю.К. - ... 2003г. ... Шокаманов Ю.К. Тенденции человеческого развития в ... ... Ю.К. - ... ... ... Ж.К. ... село: современные тенденции, проблемы
развития / Коргаспаев Ж.К., ... Х.Б., ... Н.А. - ... ... ... А.О. ... и ... повышения уровня жизни
сельского населения Туркменской ССР / Ахмамедов А.О. - Ленинград 1991г.
11. Нарибаев К.Н. ... ... ... ... мәселелерi / Нарибаев К.Н. – Алматы, Казақ Университетi 2001ж.
12. Симоненко В.Д. Семейная экономика / ... В.Д. – ... ... 2002г. ... ... ұлы Ж. Әлеуметтiк –экономикалық ... ... ... / Сүндет ұлы Ж. – Алматы, Ғылым 2002ж. 104б.
14. Бекбенбетов Б. Социально-экономическое положение сельских жителей
в пореформенный период / ... Б. – ... ... Абуов К.К. Системный анализ в экономике сельского хозяйства ... К.К. – ... 1998г. ... Есиркепов Т. Государственное регулирование аграрного сектора в
условиях перехода к рыночной экономике / ... Т., ... Б. ... ... 1996г. ... ... Т.И. Эффективность агропродовольственного косплекса
Казахстана / Есполов Т.И. – ...... 2002г. ... ... М.Р. Проблемы агро бизнеса и перехода к социально
ориентированной экономике в ... / ... М.Р. ... 1996г. 218с.
19. Есентугелов А. Сельское хозяйство Казахстана: проблемы, пути ... / ... А. – ... 2001г.
20. Әлiпбай С. Iрi ауылдар, жаны сiрi ауылдар / Әлiпбай С. ... жаны сiрi ... ... ... 22 қаңтар 2002ж.
21. Берешев С.,Можарова В., В.Пак.,А. Курасова Совершенствование
анализа уровня жизни населения в ... / ... ... В.,
В.Пак.,А. Курасова Совершенствование анализа уровня жизни населения в
казахстане//Труд в Казахстане. 2002г.№3, С13-19.
22. ... Н ... ... ... и ... ... ... на региональном уровне / Искаков Н Индекс человеческого
развития и система социальной ... ... на ... ... 2002г. №4-5, ... ... В. Теоретические аспекты исследовании ... в ... ... В ... ... ... ... в Казахстане //Труд в ... ... А. ... с бедностью и безработицей: опыт, ... ... / ... А. Борьба с бедностью и безработицей: опыт,
проблемы, пути решения // Труд в ... ... ... ... Л. ... где порог? /. Овчарова Л., Турунцев Е.,
Корчагина И Бедность: где порог? // ... ... 1998г. ... ... П. ... и ... жизни: понятия, индикаторы,
современное состояние в России / Савченко П., Федорова М., ... ... и ... ... ... ... ... состояние в
России // Российский экономический журнал 2000г.№7,С66.
27. Радостовец Н. Кедейшiлiкпен қалай ... / . ... ... қалай күресемiз?// Егемен Қазақстан 1999ж. 26 қараша
28. Берешев С. Районные коэффициенты: за и ... / № ... ... ... за и ... // Труд в ... ... Шокаманов Ю.К. Оценка бедности населения на районном уровне /
Шокаманов Ю.К. Оценка бедности населения на ... ... // ... ... ... ... Кривко Н. Оценка уровня бедности в Республике Казахстан / ... ... ... ... в ... ... Экономика и статистика
2002г.№2,С9-16.
31. Темирова Ж. Анализ и проблемы социальной защиты ... Ж. ... и ... ... ... ... // Транзитная
экономика 2003г.№1.
32. Гайсина С. Социально-экономические проблемы становления среднего
класса в ... / ... С. ... ... ... ... в ... // Рынок труда 2003г, №9.
33. Касымбекова Н. ... жою ... ... көрсеткiшi
болмақ / Касымбекова Н. Кедейшiлiктi жою дамуымыздың басты көрсеткiшi
болмақ// ... 2002ж. 17 ... ... А. ... ... в ... трансформации
экономической системы / Куралбаев А. ... ... в ... экономической системы // Транзитная экономика 2003г. №5
35. Прожиточный минимум в Казахстане «отлучен» от ... // ... май, 2004.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дағдарыстан шығу кілті14 бет
Іле Алатауы өзендерінің қалыпты жылдық ағындысын бағалау25 бет
Аз қабатты тұрғын үй10 бет
Алтын адам10 бет
Алтын адам жәдігерінің зерттелуі-ұлттық құндылық26 бет
Алтын Адам. Есік қорғаны6 бет
Архитектура мен өнер15 бет
Ертедегі темір дәуіріндегі Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан15 бет
Киіз үй3 бет
О.Әубәкіровтің сықақ әңгімелері11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь