Экономикалық теорияның экономикалық ғылымдар жүйесіндегі орны

1. Экономикалық теория пәні.
2. Меншіктің экономикалық және құқықтық мазмұны
3. Тұрақты, өзгермелі, жалпы, орташа және шекті шығындар
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым Министрлігі
Реферат
Пән атауы: «Экономикалық теория»
Орындаған:
Тексерген:
Алматы 201- ж.
Жоспар
1. Экономикалық теория пәні.
2. Меншіктің экономикалық және ... ... ... ... жалпы, орташа және шекті шығындар
1. Экономикалық теория пәні. Экономикалық теорияның экономикалық ғылымдар
жүйесіндегі орны
Әлемде сан ... ... ... ... ... өндіріс, өзара
байланыс, айырбас жүргізіп, түрліше табиғи жағдайда өмір сүріп келеді. Адам
еміріндегі ең ... шарт – ... ... ... үшін ... ... нәтижесін тұтыну, өзара айырбас қатынастарының болуы. Адам жападан-
жалғыз күн көре ... ... ... ... ... ... ... бөлініп шығуының өзі бірлескен еңбекке байланысты.
Тарихтағы ... ... ... алғашқы адамдардың бірлесіп тағы
аңдарды аулауы деуге болады. Экономикалық қатынас өмір ... ... ... ... ... ... мен ... Қытай, Үндістан, Греция, (Ксенсфэнт, Платон, Аристотель т.б.)
ойшылдарының еңбектерінде ... ... ... ... ... ... тоқталып, оның айырбас қатынасынан шығатынын байқаған. Бірақ
ерте дүниеде, орта ғасырларда ... ... ... болып
қалыптаспады. Оның себебі ол заманда тауар-ақша, рынок, сауда дамымады,
шаруашылық ... ... ...... ... ... ... тұжырымдалып қалыптасуы сауда,
өнеркәсіп капиталының дами бастауына байланысты болды. Бұл кезең негізінен
Еуропада XVI— XVII ... ... Ал ... ... ... жылғы реформадан соң дамыды. Қазақстан елінде XIX ғасырдың соңы, XX
ғасырдың басында сауда капиталы, ... ... ... ... ... ... процесі бірте-бірте жанданған. Еліміздің Солтүстік,
Батыс аймақтары Ресеймен тауар айналысына басым қатынаста болса, Оңтүстік
Шығыс, Орталық аудандарға Орта ... ... т.б. ... ... жиі
келе бастады. Тарихтағы белгілі "Жібек жолы" осының айғағы. 
Алғаш рет өз ... ... ... ... бағыты –
меркантелистер мектебі. Ол (мерканте – итальян  сөзі   сауда,   пайда  
табу)   ... ... ... ақша, алтын деп біледі.
Меркантелистердің талабы тауарды шет ... ... көп ... ... аз   ... ... сөйтіп   ақша   қорын   молайту  
жолдарын ... ... ... ... капиталының мүддесін
қорғаған.   Меркантелистер   рынок   ... ... ... ... қалаушылар қатарына жатады. Олар  ақша   неғұрлым  
көп  болса,   қоғамның   байлығы  да мол болады ... ... ... ... ... ... тұрғысынан бұл ұғым дұрыс та  шығар. Себебі
саудагерлер, көпестер ақшасы көбейген ... ... көп ... ... ... ... ... тасымалдау,  сату ісі
жанданады.  Сауда капиталының қызметі айырбас,  айналыс процесін ... ... ... ілгері бастыруға көмектеседі. Бірақ ... ... ... ... әл-ауқатын көтеретін күш ... ... ... саласында тек қана құн формасы ауысып тұрады,
екінші сөзбен айтқанда,   тауар,   оның   ... ... ... екінші  
колға өткенде ешбір жаңа тауар, жаңа құн жасалмайды.
Классикалық саяси экономия жаңа дамып келе ... ... ... ... ... ... ... қорғайтын
экономикалық ой-пікірдің прогрессивті сатысы болды. ... ... ... ... табысы еңбек құн теориясының негізін
қалады.
Осы ой-пікірдің қалыптасуы сауда және карыз-өсімқорлық капиталына ... ... ... ... ... атап ... ... қағида
болғаны белгілі. Еңбек құн теориясын ... ... ... ... қосымша құн туралы ілімді жан-жақты талдады. Маркстік экономикалық
теория XIX ғасырдың екінші жартысында қалыптасып, XX ... ... ... ... ... Маркстік саяси экономия –
еңбекшілердің, жұмысшы табының мүддесін қорғайтын теория. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... пайда болды.
Марксшілер капиталистік қоғамды дәріптеуші барлық экономикалық теорияларға
сын ... ... Оның ... капиталистік экономикалық қатынастарда
негізінен екі тап: біріншісі, үстемдік жасайтын буржуазия ... ...... тап өмір ... Олардың арасында антогонистік
бітіспес қайшылық бар. Маркстік теория бойынша, пролетариат барлық еңбекші
қауымды капиталистік ... азат ... ... ... ... ... Тарихта 70 жылдан астам кеңес елінде, екінші дүниежүзілік
соғыстан ... ... ... ... ... Кубада    
социалистік     революция     басталып,     социализмнің көбінесе кеңестік
моделі (үлгісі) жүзеге асырылды. Сонымен ... XX ... ... ... капиталистік дүниеде де елеулі өзгерістер болды. Бір топ
дамыған елдер (АҚШ, Жапония, ФРГ, Англия, ... ... ... жылдары
Оңтүстік Корея, Сингапур, Гон-конг сияқты елдер қазіргі ... ... ... ... әлемдік озық тәжірибені дұрыс пайдалану
нәтижесінде қоғамдық өндірістің тиімділігін айтарлықтай арттырып келеді.
Бұл ... ... ... ... жұмысшылардың тұрмыс дәрежесін көтеру,
олардың кәсіпорындарды басқаруға, демократияны дамытуға қатысуы ... ... ... ... әсерінен деуге болады. ... ... ... оның ... ... ... ... тигізбей қойған жоқ. Капиталистер дүниедегі өзгерістерді ... ... ... ... жолдарын іздеді. Әрине, ... ... үй, ... ... ... шешу ... ... табының
еңбек өнімділігіне, өндірісте жаңа ... ... ... екені айқын. Қазіргі ілгері дамыған елдерде еңбек өнімділігі
дәрежесі, еңбектің интенсивтілігі ете жоғары ... ... ... ... ... ... еңбек өнімділігі дәрежесі 2 есе жоғары болды.
Сол сияқты Оңтүстік Корея, ... ... ... 10-12 сағат
қажырлы еңбек ететіні құпия емес. Капиталистік дамыған ... ... ... ... ... болған халықтардың еңбегін арзан
пайдаланудан түсірген пайдасын айтпасқа болмайды. Ресейдегі 1917 ... ... ... ... ... қалған елде жүзеге асырылды.
Қазіргі экономикалық ғылым ерекше ... ... ... Бұл
дағдарыстың себептері көп, оның негізін экономика, саясат, идеология т.б.
қоғамдық өмір саласында байқаймыз. Қазіргі ... ... ... ... ... және ... ... жақсартуға, адамдардың
күнделікті қажеттерін өтеуге керек тауар қорларын молайтуға, әсіресе азық-
түлік мәселесін шешуге ... ... ... ... ... ... жолдарының заңдылықтарын зерттейді. Осы ғылымның объективті заңдары
еңбекшілердің, бүкіл халықтың ... ... ... ... ілім қоғамдық өндірісті, адамдар ... ... ... ... ол ... ... өмірге,
күнделікті тұрмысқа, адамдардын еңбек ету жағдайына байланысты сан ... ... ... тиіс. Ал қоғамдык қатынастардың негізі –
өндірістік ... Оның ... ... ... ... өндіріс,
айырбас, бөлу, тұтыну  қатынастары  кіреді,  ... ... ... немесе ұдайы өндіріс қатынастарын дамытып, жетілдіру аса маңызды.
Қазіргі кезеңде ерекше шешімін күтіп отырған мәселе 70 ... аса ... ... ... ... саяси экономикалық талдау жасау, сол аркылы
бұрынғы және қазіргі ... ... ... ... ... ... ... зерттеу.
  Ғылым мен оқу пәні ... ... бар. Оқу ... ... ... жоқ ... ... мысалдар, түрлі ... ... ... да, оқу ... де методология бірдей қажет.
Методология дегеніміз – ғылыми танудың нысаны (формасы), әдісі, ұйымдастыру
принциптері туралы ... ... ... әдістерінің жаратылыстану
ғылымдарындағы зерттеу әдісінен айырмасы бар. ... ... ... ... мен ... ... ... тәсілді колданады. Бұл әдістің
негізін ежелгі гректер қаласа, ал оны ғылыми жүйеге салуда ... ... ... зор. Шын ... ... адам барлық процестерді даму
үстінде ойлап ... яғни ... ... ... деген сөз. Олай
болса ғылыми тану процестер мен құбылыстардың мәніне, ... ... ... ... ... және қозғаушы күшін зерттеуге тиіс.
Ғылыми танудың нысаналары мен әдістері көп. Олар ... ... ... ... материалдарды анализ және синтез,
индукция, жүйе (система) түрінде қарау, болжамдар жасау және оны ... ... ... және ... ... ... зерттеулердің маңызды әдісі – ғылыми абстракция. Ол ... ... ... ... ғылымдарда қолданылады. Ғылыми
абстракция дегеніміз зерттеу пәнін жеке, кездейсоқ қысқа ... ... ... түсінігімізді оқшаулап, оның ... ... ... маңызын ашу. Осылай болғаы ... ғана ... ... ... оның ... ... оларға
материалдық нысан беруге болады. ... баға ... ... ... ол ... шегі жоқ, шым-шытырық процесс тәрізді, бірақта
баға динамикасын (өрісі) нақтылы факторлар: сұраныс пен ... ... және ... ... т.б. ... ... де шегі бар. Оны зерттеушінін дарындылығы белгілейді.
Абстракциялау ... ... ... ... ... мен ... ... жинақталған жағын білдіреді. ... ... ... ... ... ... ... нактылыққа қарай жүреді.
Индукция мен дедукция. Ғылымда, оның ішінде экономикалық ілімде жеке
процестерді білу ғана ... Ол ... ... Нақтылы өмірде бір-
бірінен алшақ заттар мен ... ... де ... байланысты,
ғылымның іздегені шындық. Ғылыми жүйенің калыптасуы индукция және дедукция
деген методологиялық ... ... ... жеке ... құбылыстардан логика арқылы жалпы қағидалар,
принциптер шығарады. Дедукцияда ... ... ... ... ... ... кейбір жеке алынған ерекшеліктері
сипатталады. Тарихи және логикалық танудың бірлігі экономикалық ... ... ... ... ... ... ... бар. Біріншіден,
олар бір-бірімен динамикалық өзара әсер ететін қатынаста болады. Бүгін
аргументті (дәлел) ... зат, ... ... ... ... ... жүйенің әрбір элементі тарихи даму процесінде болады. Сондықтан
тарихи және логикалық бірлікті сақтау ... ... зор. ... ... және оның ... пайда болуын білу үшін ғана емес, әсіресе
оның үрдісін (тенденциясын), сатыларын анықтауға қажет.
Адамзат қоғамын, оның ... ... ... ... саласы –
экономиялық теория. Бұл теорияның даму сатылары сауатты азаматтардың
баршасын да ... ... ... ... қазіргі дәуірде
экономика мәселелерінен мағлұмат алмаған адам өзін білімді маман қатарына
жатқызбақ тұрсын, күнделікті өмірге қажет ... да ... бере ... мен ... тығыз байланысты. 1985 жылдан бастап бұрынғы кеңес
елінде түбірлі әлеуметтік-экономикалық сапалы өзгерістердің болуы халықтың,
жеке ұлттардың ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуына жол ашты.
Ғылым догма емес дегенді басшылыққа ... ... ... ... экономиялық теорияның жалпы негіздері деп  оқу  ... ... ... ... ... ұзақ ... арналған
бағытын ескеруге,   онымен   бірге   әлемдік   экономикалык   ... ... ... үлгісін   пайдалануға   байланысты. Біздің  
ойымызша,   ... ... ... ... сай өзінің
экономиялық теориясы болу керек. Әрине, тәуелдікке ие болған ел, ... ... ... ... ... құрамындағы елдерден оқшау болмақ емес, 
керісінше, экономикалық интеграция,  халықаралық еңбек    ... ... ... ... ... Шығыс  Еуропадағы
социалистік елдерде қайта құру  кезінде кең  көлемді  экономикалық дағдарыс
басталды  да,  оның   көрінісі  қоғамдық өмірдің  ... ... ... ... экономикалық ой-пікірдің дамуына көңіл бөлсек,   1985 жылы
басталған кайта құру процесінің ... 4-5 ... ... ... орнына социализмді онан әрі жетілдіру қажет деген ұран ... ... ... Бұл ... ... ... даму ... асыру мүмкін болмаған соң, экономиканы ... ... ... ... 1991   жылдың   соңында   Кеңес   Одағының ыдырауына 
байланысты  бұрынғы  одақтас республикалар, оның   ішінде   Қазақстан  да 
ілгері   ... ... ... ... амалын іздей бастады. Осы
киын-қыстау кезенде Республика Президентінің стратегиясы жарияланды. ... ... ... Республикасы алдағы 15-20 жыл ... ... ... ... ... ... құқықты  
мемлекет болуды көздеп отыр. Осы ізгі ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін  
арттыру,   сол   сияқты   металл-машина   жасау, отын-энергетика, халық
тұтынатын өнеркәсіп бұйымдарын  көбейту. Экономикалық ... ... даму жолы ... ... ... ... ... қатынастарын
жетілдіру,  рынок инфрақұрылымын қалыптастыру. Ондаған жылдар адамдар
санасына сіңіп қалған социализм саяси ... ... ... ... ... ... келмейтін   қағида   дәріптеліп
келгені белгілі. Бұл қағида бойынша социализмде ... ... ... ... ... ... бұл  жағдайда бір орталықтан басқаратын
өндіріс  құрал-жабдықтары мен тұтыну заттарын жоспарлау, бөлу процесі іске
асуға тиіс деген ұғым ... ... кең ... ... ... ... осы қатынастарды жан-жақты пайдаланып келеді.
Қазіргі   тәуелсіз   Қазақстанда   жалпы   табиғи-тарихи заңдылыққа
сәйкес, ХХІ ғасырдың қарсаңында рыноктық ... ... ... ... ... күрделі мәселелерді тұңғыш рет шешуге ұмтылып келеміз.
Экономикада ... ... ... келе рынок   
шаруашылығына    қажет    алғы    ... ... ... ... ... ... кешу бір  дүркің  қозғалыс  емес,   ол  
тарихи  тұрғыдан  алғанда ... ... ... ... және ... ... ... табиғи процесс.
Рыноктық қатынастар ... ... ... ... ... болды да, оның
өркендеген дәуірі капиталистік қоғам екені де  ... ... ... тәрбиесі бала   кезден басталып,   бүкіл   өмір  
бойы   кәсіпкерлікке, іскерлікке бейімделіп отырады.
Әрине біздің елімізге бүкіл ... ... ... тарихын, 
даму  сатыларын басынан өткізу  міндет емес.    ... ... ... ... ... ... басқа  мемлекеттер,   тәрізді рыноктық қатынас бағытында
дамуы сөзсіз. Осыған орай алға қойған мақсатымыз,  ... ... ... ол
қоғамның әлеуметтік бейнесі кандай болмақ? деген ... жиі ... ... кешегі әкімшілдік социализмнен кері қарай капитализмге көшудеміз
деушілер де бар. Капитализм дегеніміз тарихи-табиғи қалыптасқан, ... ... ... ... ... құрылыс.    Еркін  
бәсеке    заңдылықтарын   зерттеген   аса көрнекті экономистер Адам ... ... Джон ... Милль,   Карл   Маркс   болса,   бұл  
қоғамның   XX ғасырдағы ерекшеліктерін талдауда В.И.Лениннің, Джон ... тағы ... ... ... ... рөл атқарды.
Қазақстан экономикасынан капиталистік қоғам туады деген қағида ... ... ... ... ... оның ... күштері,
ғылыми-техникалық мүмкіндіктері, халықтың ... ... ... ... жол ... ... біздің экономикамыз
әлеуметтік бағыт алған ... ... ... ... тиіс. Мұңдай
қоғамды не капиталистік, не социалистік қоғам деп атауға болмайды.
Аралас экономика XIX ғасырдың соңғы ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар арқылы
пайда болды. XX ғасырдың 30-жылдарында ... ... ... өз ... ... Кейнс мемлекеттік күрделі қаржылар басқармасын
құру кажет деп санады. Сонымен бірге жекеменшік ... да ... ... ... ... бірнеше белгілері бар. ... ... ... ... экономикада белгілі үлес салмағының сақталуы. Екінші
белгісі – бұл ... құн және ... ... ... реттеледі. Осы
тұтқаларды қолдануды мемлекеттік жоспарлау орындары жүзеге асырады. ... ... ... ... және ... ... ... экономикалық тұтқаларды кеңінен пайдалану.
Аралас экономикада рынокты жарнама (реклама), маркетинг, жоспарлау тағы
басқа ұйымдастыру ... ... ... ... және ұсақ ... ... реттеуге болады. Бірақ аралас экономикада өндірілетін
өнім ... ... ... ... ... ... ... және қандай
тауар өндіріп, қызмет көрсету қажеттілігін рынок өзі анықтайды.
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... ... индустриялық даму дәрежесіне тән экономикалық жүйенің ерекше
зандылықтарына бағынышты. Бұл ... ... жеке ... ... ... мен ... ... тауар-ақша
қатынастарының көрінісі. Тауар өндірісінің негізгі заңы – құн ... ... ... ... ... ... бағасын белгілегенде оны өндіруге
жұмсалған ... ... еске ... ... ... қүштің ақшалай
көрінісі. Еркін бәсеке ... ... ... ... жеке ... өз ... баға тағайындағанда оған жұмсалған еңбегіне ... ... ... ... ... ... орай ... акша қатынастарына
рыноктық экономика қажет болатынына ... ... Бұл ... ... ...... ... өндірістік қатынастарының
теориялық көрінісі. Өндірістік қатынастардың ... ашу, ... ... ... ... ... ... тауар, құн, косымша құн,
акша, капитал, пайда, баға, өндірістік қорлар, рынок т.б. ... ... ... экономикалық заңдардың объективті сипатын,
коғамдық өндірістегі рөлін, экономикалық өмірдегі құбылыстарды ... ... ... ... ... болады,     олар қоғамдық формацияның қалыптасу, даму процесін
сипаттайды.
Экономикалық зандар – адам қоғамы дамуының ... ... ... ... және ... игіліктерді тұтыну салаларында қатынастарды
анықтайды. Олар қоғамның ... ... аса ... тұрақты
құбылыстары мен процестерінің байланысын көрсетеді. Экономикалық зандар
объективті сипатта болады, яғни ... еркі мен ... ... ... ... Бұл заңдар белгілі бір экономикалық жағдайлармен бірге
өзгеріп, дамып отырады.
Экономикалық процестер күрделі және сан алуан, ... ... ... ... ... ... жатады. Осыған сәйкес бұл
процестердің ішкі байланыстары мен тәуелсіздіктерін бейнелейтін заңдар да
барынша әр ... және әр ... ... құбылыстары сияқты, адамзат қоғамының дамуы белгілі ... ... ... ... мен ... ... үңіле
отырып, олардын даму зандарын ашамыз. Мұндағы бір маңызды, ескеретін жәйт,
заңдар кез келген байланыс пен ... ... тек ... ғана     сипаттайды,     жоғарыда айтқанымыздай  заңдар
адамдар санасынан туындамайды, ол   объективті   ... ... мен ... ... тән. Нақты құбылыстарға үңіле ... да ... ... ... ... ... экономикалық
процестердің, оның ішкі себеп-салдарының ... ... ... ... ... ... объективті. Солай бола
тұрғанымен экономикалық ... ... ... ... табиғат заңдары оның өзіне тән құбылыстарынан ... ... ... заңдар адамдардың өндірістік экономикалық ... ... ... ... тартылыс заңы адамдар мен адамзат
қоғамы дамуынан бұрын да орын алып ... ... ... заңдардың табиғат заңдарынан ерекшелігі ұзақ мерзімді
емес. Олардың көпшілігі белгілі бір тарихи ... ... ... де, ... ... ... орын ... Экономикалық зандар мәңгі емес,
олар тарихи сипатта белгілі бір кезеңде туып және ... ... ... ... ... ... бір жәйт – ескі экономикалық заңдар
адамдар ... ... ... тек жаңа ... ... өз күшін жояды. Яғни адамдар өз еркімен, шешімімен ... ... ... ... оның ... жана ... жасай алмайды.
Экономикалық зандардың күшінің жойылуы адамдар санасынан тәуелсіз қоғамдағы
объективті экономикалық хал-ахуалдың, ... ... ... ... өздігінен, адамдардың шаруашылық қызметінен тыс
және оған байланыссыз жүзеге аспайды. Керісінше, олар тек ... ... ... ғана ... ... алады. Демек, экономикалық
заңдар адамдардың санасынан тәуелсіз болғанымен олардың ... ... ... ... заңдарды танып-біліп, ... ... сай ... ... ... болса ғана заң
жүзеге аса алады. Бұл талап-тілектерге кайшы келетін кез келген әрекет,
сөзсіз, ... ... ... ... ... қоймайды.
Рыноктық   қатынасқа    ену    жолында   осыны    қатаң    ескеру қажет.
Қандай да болсын қоғамның экономикалық жүйесінің мәнін түсіну үшін ... ... ... ... ... алу ... Элементтер жинағы
ол экономикалық қатынастардың ең басты, анықтаушы элементі – ... ... ... ... ... және ... Тұтас алғанда
өндірістік қатынастардың негізін өндіріс құрал-жабдықтарына меншік қатынасы
құрайды. Осы арқылы ... ... ... ... ... ... Меншіктің экономикалық және құқықтық мазмұны
  Тұрмыстық мағынада меншік дегеніміз ... ... ... ал
экономикалық мағынада меншік деп нені ... Адам өмір ... үшін ... керек, өндіру үшін өндіріс құрал-жабдықтары қажет. Міне, осымен
байланысты адамдар ... ... ... ол ... ... ... байланысты. Мұнда мынадай сұрақтарға жауап
беріледі: өндіріс құрал-жабдықтарына, онымен ... ... ... ... ... Сонымен, меншік жай ғана зат емес ... ... ... ... ... ... нысаны. Меншік қатынасы мыналар:
а) иемдену, иелік ету;
ә) материалдық жабдықтарды шаруашылық тұрғыдан пайдалану;
б) экономикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... әкеледі
деген сөз).
Меншік көп  қырлы, күрделі түсінік. Оны тек ... ... ... дұрыс емес. Ол жұмыс күшінің өндіріс құрал-жабдықтарымен
қосылу әдісі мен типін көрсетеді, ал мұның өзі, әрбір қоғамның экономикалық
жүйесінің маңызды ... ... ... ... ... ... ... ұдайы өндіріс қатынасын (өндіріс, бөлу, айырбас, ... ... ... ... ... болса, ұдайы өндіріс сипаты да
сондай болғаны. Меншік – тарихи ұғым. Жалпылама меншік деген ... ... ... бір ... ... нысанда орын алады. Тарихта әр түрлі меншік
нысандары болғаны белгілі, оны жеке және ... ... деп екі ... ... ...... құрал-жабдықтарына, оның нәтижесіне жеке бір
адамдардың – меншік ... ... ... Ол екі ... болады: еңбекке
негізделген және еңбегіне ... ... ... ... бір мезгілде әрі қызметкер (өзі еңбек етеді), әр  меншік иесі
болуы мүмкін, ол еңбек ... тек өзі ... ... қанаудың қандайда
болсын түрін қолданбайды. Еңбекке негізделмеген жеке меншік, басқа біреудің
еңбегіне, жалдамалы ... ... ... ... ... құрал-
жабдықтарымен қосылуы, меншік табиғатын ... ... ... ... келе жатқан біздің республика үшін өте маңызды.
Меншіктін тағы бір түрі – ... ... ... жеке және қоғамдық
меншіктің әр қилы ұштасуы орын ... ... ... ... ... ... ... көшумен   байланысты   ғылыми
әдебиеттерде, баспасөз ... ... ... ... жеке ... жиі ... Меншіктің бір түрін, екіншісіне қарама-қарсы ... ... ... ... неге ... өмір өзі көрсетті.
Осымен байланысты айтарымыз, біріншіден ... кай ... ... ... жолын тарихи көрнекті     етуі    (кеңес   одағының   
ыдырауы)    ... ... ... емес, өндірістің белгілі бір тарихи
даму деңгейіне, басқа да себептерге ... ... ... ... ... ... дамуында,   оның   бір  
экономикалық   системадан   екіншісіне ауысуы кезеңінде меншіктің көп ... ... ... ... Оның үстіне ешбір елде меншіктің бір түрі
таза классикалық түрде орныққан емес.
Меншік – қоғамдық құрылыстың негізі – қоғамдық ... ... ... ... ... ретінде өндіріс құрал-жабдықтарын
және өндірілген өнімдерді иемденуге байланысты адамдар ... ... ... ... дұрыс түсіну үшін, оны иемдену қатынастарымен
салыстыру қажет. ...... ... алудың нақты қоғамдық әдісі.
Иемдену осы ... ... және оның ... ... ... тамырлы
белгісін құрайды. «Меншік» және «иемдену» деген түсініктерді ажыратып,
әрқайсы жеке танып білу ... ... жеке ... және ... ... ... жеке ... болады.
Иемдену – шаруашылық өмірдің жүйесімен сәйкестікте болады және сонымен
бірге дамиды. ... ... ... ... ... ... жинап, аң
мен балық аулап иемденген. Бара-бара екі типті шаруашылық қалыптасады –
иемденуші ... ... ... ... және өндіруші
шаруашылықтар.
Меншік ол зат емес, меншік – заттарға байланысты ... ... яғни ... ... пайдаланудағы субъектінің құқығы.
Меншіктің экономикалық мағынасы келесі қатынастармен сипатталады:
1. Иемдену – затты өз игілігіне пайдалану.
2. Жатсындыру – меншік объектісін иеліктен ... ... — әр бір ... ... ... ... ... бір тауар
өндірісіне жекеленеді.
4. Қоғамдастыру – еңбектің қоғамдық сипатының дамуы.
5. Өндірістің материалдық және жеке факторының бірігу ... ... бөлу ... заң ... алып ... ... ... жатады. Құқық
нормалар мен актілерде материалдық байлық әр түрлі субъектілер арасында
қалай иемделінетіні және ... ... ... ... жеке
меншік құқықтың мынадай түрлерінде даму алады. (Оноре тізімі бойынша):
1. Иемдену құқығы, яғни ... ... ... (күш ... ... ... құқығы, яғни игіліктің пайдалы қасиетін өзі үшін қолдану
құқығы.
3. Басқару құқығы, яғни ... ... кім және ... ... шешу ... ... ... құқық, яғни игіліктерді пайдалану нәтижесіне ие болу
құқығы.
5. Егемендік құқығы, яғни ... ... ... ... немесе
жойып жіберу құқығы.
6. Қауіпсіздік құқығы, яғни игіліктерді сыртқы ортаның зияндылығынан қорғау
құқығы.
7. Игіліктерді ... беру ... ... ... мерзімсіздік құқығы.
9. Сыртқы ортаға зияны келтіретін әдістерді қолдануға тыйым салу ... ... ... ... құқығы, яғни қарыз үшін игіліктерді
өндіріп алу құқығы.
11. ... ... ... яғни ... ... ... кеттіруді
қамтамасыз ететін институттардың әрекет ету құқығы.
Адамзат қоғамының даму тарихында меншіктің әр түрлі ... ... ... ... ұжымдық, жеке еңбектік және мемлекеттік меншік түрлері
қалыптаса бастады. Олардың ең бастылары: жеке және ... ... ... ... ... XIX – ... екінші жартысының ортасына дейін
жүзеге асты. Жеке ... ... ... ... ... кәсіпкерлердің
тиімділігін көтеруге, тұрғындардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға
итермелейді.
Нарықтық экономикаға көшу меншік қатынастарын өзгертуді ... ... ... иелігінен алу мен жекешелендіру нарыққа көшу барысындағы
өте күрделі, маңызды мәселе. Орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... тікелей басқарудан құтылып,
бәсекені дамытуды қарастырады.
Мемлекет иелігінен алу және жекешелендіру – бұл ... бет ... ... ... ... ... ... етуді, тиімді
және жауапты меншік иелерін ... ... ... ... қамтамасыз етуге тиіс. Мемлекет иелігінен алу ... ... әр ... ... ... ... |2. ... |3. Жалға берілген |
|бойынша сату және ... ... ... мүлкін |
|сатып алу |сату (акцияларды) ... алу ... ... ... мен ... ... алу
процесі «Жекешелендіру және ... ... ... Ұлттық
бағдарламасына» сәйкес жүргізіледі. Жекешелендіру үш негізгі бағытта
жүргізіледі.
1. Кіші ...... саны 200 ... ... ... жекешелендіру – орташа және ірі кәсіпорындар (200-500 адам) ... ... ... ... ... Жеке ... жекешелендіру – ірі кәсіпорындар мен мемлекеттің ерекше
маңызды кәсіпорындары.
Қазақстан Республикасындағы жекешелендіру мен мемлекет ... ... 4 ... бөлуге болады:
1. 1991-1992 ж.ж. - мемлекет меншігінің реформасы кең ... ... ... ... ... үшін ... Бұл ... мемлекеттік
меншікті мемлекет иелігінен алу жекешелендіру жүзеге асырыла бастады.
Негізгі мақсат өндірістік қатынастардың жаңа түрін ... ... жаңа ... ... Мемлекеттік меншікті азаматтарға бағалы қағаз
түрінде мүлкін бөліп беруді көздеді. Бұл ... ашық ... ... арқылы шағын, орта кәсіпорындар жекешелендірді.
2. 1993-1995 ж.ж. – мемлекет иелігіндегі мүлікті халыққа ... ... көшу ... жасауы. Бұл кезеңде шағын және жаппай жекешелендіру
жүргізілді. ... ... ... ... ... өту жағдайын
қалыптастыру, мемлекет иелігінен алу барысында әлеуметтік әділеттілікті
сақтауға, жекешелендірудің ... ... ... ... ... ету. ... ... бағыт бөлімінде халықтың меншік
деген құқығы инвестиция тарту, оның ішінде ... ... ... ... ... ... ... ж.ж. экономикадағы жеке сектордың ... ... ... мүлікті қайтаруының аяқталуы. Бұл кезеңде басты
мақсат жекешелендіру саясатын аяқтау, ... жеке ... ... және ... ... ... жаппай жекешелендірумен
бірге жекелеген жобалар бойынша жекешелендіру ... ... ж.ж. – ... ... ... мен ... ... жетілдіру және басқарудың тиімділігін көтеру. Мемлекеттік үлеске
қатысы бар кәсіпорындар белгіленді.
Қазақстан Республикасында мемлекет иелігінен алу мен жекешелендірудің
негізгі мақсаты мынада:
– шаруашылық ... ... түрі ... жеке ... топтарын
қалыптастыру;
– бәсекелестік ортаны қалыптастыру арқылы, өндірісті монополиясыздандыруды
қамтамасыз ету;
– шағын және орта бизнесты дамыту;
– жеке бизнес басымырақ ұйымдық шаруашылық ... ... ... ... орташа және шекті шығындар
Бұл тақырыпта өндірушілердің нақты өнім ... ... ... ... ... ... қарастырамыз. Фирмалардың нарықта
қабылдайтын шешімдері тиімді болу үшін пайданы мейлінше арттыратын өнім
көлемін ... аз ... ... ... ... Сондықтан,
фирмалар бұл жерде өнімді қалай өндіру керек деген сұраққа жауап іздейді.
Кез келген фирманың негізгі міндеттерінің бірі – ол ... ... ... ... Өнім көлемі мен оны өндіруге кететін шығындардың
арасындағы ... ... ... ... ... ... ... тақырыптардағы талданатын мәселелерді шешуге жол ашамыз.
        Өндіріс шығындары – бұл өнімді өндіруге кететін шығындар. Экономист
пен бухгалтер оларды әртүрлі есептейді. ...... ... ... ... алуға кететін нақты шығындары ретінде анықтайды.
Олар ... ... ... ... ... ие болады. Айқын
шығындар (бухгалтерлік немесе ... – бұл ... ... ресурстар үшін
төленетін ақшалай төлемдер. Бұған кіретіндер: ... ... ... ... мен ... ... ... қаржылық
және заң қызметтері үшін төлемдер.
          Экономист өндіріс шығындарының құрамын ресурстарды сатып алуға
кеткен айқын шығындарды ғана қосып ... ... ... ... ... ... ... байланысты ішкі шығындарды, яғни
айқын емес шығындарды қосады. Бұлардың ... ... ... – бұл
шығындар төленбейді және бухгалтерлік есеп ... ... ... ... шамасы берілген ресурстарды балама нұсқада тиімдірек қолданғанда
олардың әкелетін түсімімен анықталады. ... ... ... капиталға түсетін пайыз, жалгерлік төлемдер, кәсіпкердің
өзінің ... ... ... ... = ... + Сайқын емес.
           Экономикалық тұрғы – фирманың шығындаған ... ... ... ... кезде ең жоғарғы деңгейдегі түсімділікті қандай
шамада алуға болатынын анықтауға негізделген.
            Пайда – фирманың тауарлар мен ... ... ... ... мен оның ... шығындарының арасындағы айырма:
π = TR – TC.
            Бухгалтерлік пайда – жалпы түсім мен фирманың айқын
шығындарының арасындағы айырма түрінде анықталады:
πбух. = TR – ... ... – бұл ... түсім мен фирманың барлық
шығындарының арасындағы айырма түрінде анықталады:
πэк. = TR – TCэк.
             Қалыпты (қарапайым немесе нөлдік) пайда – бұл өзінің жеке
меншік ... ... ... болу үшін ... ... ең ... түсім. Егер πэк. = 0 болса, онда бұл кәсіпкердің өзінің ... ... ... ... ... тигізетін, тек қана қалыпты
пайда алатынын көрсетеді.
                Шығындар шамасы мен шығарылатын өнім көлемі арасындағы
өзара байланысты зерттеп ... ... ... ... өндіріс
шығындарын мынадай түрлерге бөліп көрсетуге болады:
              Тұрақты шығындар (FC) – өнім шығару көлеміне ... ... ... ... (VC) – өнім ... өзгергенде өзгеріп
отыратын шығындар.
              Жалпы шығындар (TC) – фирманың өнімді өндіруге және оны
сатуға жұмсайтын барлық шығындарының жиынтығы: TC = FC + VC. ... ... мен ... ... мына ... ... ... Өндірушілер көбінесе орташа шығындар (АС - өнімнің 1
бірлігіне шаққандағы шығындар) шамасына көп ... ... Оның үш ... 1) орташа тұрақты шығындар: AFC = FC / Q;
                2) орташа өзгермелі шығындар: AVC = VC / Q;
                3)орташа ... ... AТC = AFC + ... ... қосымша 1 бірлігін өндіргенде жұмсалатын қосымша
шығындарды шекті шығындар деп атайды: МС = ∆TC / ∆Q = ∆VC / ∆Q, яғни ∆TC =
FC + ∆VC, ал FC – ... және ... ... ... ... (МС) орташа өзгермелі шығындар (AVC) мен орташа жалпы
шығындардан (ATC) төмен болған уақытта, AVC пен AТC азаяды;
• егер MC > AVC және MC > ATC ... онда ... ... өседі;
• орташа жалпы және орташа өзгермелі шығындардың ең төменгі (минимум)
нүктелерінде MC = ATC = AVC ... ұзақ ... ... өзінің барлық ресурстарын өзгерте
алады, олай болса өндіріс факторларының барлығы да өзгермелі болып
табылады. Әрбір фирманың мақсаты – орташа шығындарды (АТС) ... ... ... ... (Q) ... ... уақыт мерзімінде     орташа шығындар қисығы (LRAC) өндірістің
қысқа уақыт ... ... ... ... ... және ол ... ... ауқымын) көрсетеді.
• масштабтың оң тиімділігі LRAC қисығының ... ... ... ... ... ... ... LRAC қисығының көлденең бөлігіне сәйкес
келеді;
• масштабтың әсері теріс болған жағдайда өндіріс шығындары жоғарылайды
және LRAC қисығы жоғары қарай өседі.
           Шекті ... ұзақ ... ... (LRMC) ... уақыт
мерзіміндегі шекті шығындар қисықтарын жанап өтпейді. LRMC – ... ... ... шамасын өзгерту мүмкіндігі болған
жағдайдайындағы өндіріс шығындарын арттыруы:
• егер LRMC < LRAC болса, онда LRAC азаяды;
• егер LRMC > LRAC болса, онда LRAC ... егер LRMC = LRAC ... онда LRAC = min. ... ... деңгейі туралы ақпараттар изокосталарды (тең
шығындар сызықтарын) тұрғызуға мүмкіндік береді.
           Изокоста (тең шығындар сызығы) – бұл барлық нүктелерінде жалпы
шығындары тең ... ... ... ... ... ... Изокостаның бұрыштық коэффициенті өндіріс факторлары
бағаларының қатынасына тең болады (-PL / PK). Бұл изокоста теңдеуінен
туындайды:
TC = PL . L + PK . K; K = TC / PK – (PL / PK) . ... Кез ... ... ... негізінде жобаны жүзеге асырып 
болған  кезде,   пайда  табамыз ба  деген  сұрақ тұрады.
Айқын  шығындар - ол  өндіріс  факторлары  мен  аралық  бұйымдарды 
жеткізушілерге ... ... ... түріндегі баламалы шығындар. Айқын 
шығындар кәсіпорынның бухалтерлік есебінде толық көрсетіледі, сондықтан оны
бухалтерлік шығындар деп те атайды.
Айқын емес шығындар - ол  ... ... ... ... ... ... өзінің иелігіндегі, яғни фирмаға
төленбейтін шығындар.
Мөлшерден тыс пайда беретін  капиталдың салаға  құйылуы, сол саладағы
өнімге деген өзгеріссіз сұраныс жағдайында пайдалықты мөлшерлі  ... ... ... және ... ... ... пайда  беретін
капиталдың саладан қашуы, сол саладағы өнімге деген өзгеріссіз  сұраныс
жағдайында пайдалылықты шамаға ... ... ... ... Бухгалтерлік  пайда  - алынған жалпы түсім мен бухалтерлік (айқын) 
шығындар арасындағы айырмашылық.
2. Экономикалық пайда- алынған жалпы түсім мен экономикалық  шығындар
арасындағы айырмашылық.
Тауар ... ... ... (еңбек, жер, капитал,
кәсіпкерлік қабілеттілігі) сатып ... ... ... ... туындайды. Шығындар - нарықта құн формасынан алынған ресурстар
шығындары. Яғни өнім ... ... ... ... ... көрінісі.
Өндіріс шығындары ұдайы өндірістің нәтижесі болып ... ... ... ... ... мен ... төлемдерінің
шығындарын көрсетеді.
Бухгалтерлік шығындар - өнімнің белгілі бір мөлшерін өндіруге ... ... ... ... ... Онда ... ... бағамен көрсетіледі. Кәсіпорын шығындары бухгалтерлік ... есеп ... ... өз құны ... алады.
Экономикалық шығындар ресурстардың сиректігіне және ... ... ... ... ... ... үшін ... экономикалық шығындары, оларды өте қолайлы пайдаланып ... тең ... ... ... және ... емес ... ... бөлінеді.
Айқын шығындар - өндіріс факторларымен жабдықтаушыларға ... ... ... ... ... ... Оларға ресурстарды сатып
алу шығындар; жұмысшылар; қызметкерлерге жалақы төлеу, көлік ... ... емес ... - ... ... ... өз ... құнын айтады; ғимараттардың жалға берілмеу шығындары т.б.
Өндірілген өнім көлемінің ... ... ... – (FC) ... уақыт аралығында өндіріс пен өткізу
көлемінің өзгеруіне байланысты емес шығындарды атаймыз. Тұрақты шығындардың
графикалық бейнесін бөлігіне паралельді түзу ... ... ... ... заем, міндетті төлемдер, ренталық
төлемдер; ғимараттар мен жабдықтардың амортизациялық төлемдерінің ... ... ... ... ... т.б. Олар старттық
(бастапқы) және қалдық шығындар ... ... ... ... ... пен ... ... басталуымен байланысты жұмсалатын тұрақты
шығындардың бір бөлшегі ... Бұл ... ... ... ... шығындар дегеніміз - өндіріс пен өткізу белгілі бір уақытта
толық тоқтағанына қарамастан жұмсалатын кәсіпорындардың тұрақты ... ... ... болады.
Өзгермелі шығындар (VC) – белгіленген мерзімде өнімді ... ... ... тікелей байланысты шығындар. Оларға жалақы, шикізат отын,
көлік қызметіне, электр жүйесіне шығындар. Ол шығындарды ... ... ... отырып болжай алады. Өзгермелі шығындар 3 түрге бөлінеді:
1. ... ... ... - егер ... мен шығындарының
өзгерісіне пара-пар келсе қалыптасады.
2. Дегерессивтік өзгермелі шығындар – шығындардың салыстырмалы өсуі өндіріс
көлемінің ... ... аз ... ... ... Прогрессивтік өзгермелі шығындар - өзгермелі шығындардың өсуі ... ... ... ... ... ... ... (ТС) деп тұрақты және өзгермелі шығындарының
қосындысынан тұрады.
Өнімнің жаңа бірлігімен бірге, жалпы ... ... ... ... өсіп отырады. Кәсіпкер үшін өнімнің бір бөлігін өндіруге
жұмсалған шығындардың маңызы зор. Ол орташа шығындар деп аталады.
Өндірістің ... және ... ... ... өндірісінде бір данаға шыққан шығындарды білу үшін орташа шығындар
есептелуі:
- орташа тұрақты шығындар;
- ... ... ... ... ... ... ... арқылы фирманың пайдасын анықтауға болады:
1. Егерде тауардың бағасы (Р) орташа шығындардан (АТС) кем ... ... әр бір ... осы айырмашылық көлемде пайда алады.
3. Егер баға орташа шығындарға тең ... яғни ... ... ... ... ... да алмайды, шығынға да қалмайды.
Өнім өндірудің ең жоғары деңгейін анықтау үшін ... ... ... шығындар – бұл қосымша өнімге шыққан қосымша шығындар. Өндіріс
көлемі бір өлшемге ... ... ... ... ... ... өсуі немесе
азаюы. Шекті шығындардың көмегімен өндірістегі алынатын пайданың ең жоғары
деңгейі анықталады. Ол үшін ... ... ... ... және тауар
бағасымен салыстырылады.
Өндірістің қысқа ... ... ... ... ... ... өнім ... байланысты шығындар тұрақты және
өзгермелі түрде болады.
Тұрақты (ҒС) шығындар - ... өнім ... ... да ... ... (VС) өнім ... ... сайын өзгеріп отыратын
шығындар (шикізатқа, жұмысшылардың жалақысына т.б. кететін шығындар.)
Фирма тұрақты ... ... соң ... ... ұзақ ... кезеңге
ауысады. Мұндай жағдайда кәсіпорын іс-әрекетін ... ... ... ... ... ... ... қосымша бірлігін өндіру шығыны сату бағасынан ... онда ... ... ... ... ... теңескенше, фирма
өндірісті кеңейте береді.
Қысқа мерзімде ... ... ... U ... ... ... ... заңымен байланысты еселеп өсіп отыратын қосымша күш
шектелген немесе тіркелген өндіріс факторларында ... ... ... ... ... бұл өндіріс масштабының өсуі
табыстылықты өсіретін масштабының эффектісімен байланысты. МС, АС және ... ... ... ... деп ... ... бағынады.
Осыған сәйкес, шекті шығындар орташа шығындардың барынша төмен мағынасына
тең болады.
Яғни MC=minAC
Егер нарықтық баға (Р) ... ... және оған ... ... деп есептесек, онда ол өнімді Qont оның бағасы шекті шығындармен
теңескенше өндіруге болады. Одан ары өндіру ... ... ... ... ... еңбек шығындары мен өндіріс
құрал жабдықтарының шығындарынан тұрады. Фирма өндіретін өнім бірлігі – ... құн ... ... ... яғни оның тиімділігін құрайды.
Фирманың басты мақсаты - пайда табу. Пайда дегеніміз – табыс ... ... ... ... ... - ... өнімнен түскен
түсім. Шығындарға сәйкес табыстардың бірнеше түрі болады:
1. Жалпы табыс – ТR = PxQ
2. Орташа табыс – АR = TR = ... ... ... – MR = ... ... ... ... К.С. Оқу құралы. – Көкшетау: 2005. 5 –
тақырып.
2. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тілеужанова М. Ә. ... ...... ... 2004. 6 ... Мамыров Н.К., Тілеужанова М.А. Макроэкономика- А.: Экономика, 2003
4. ... М.А. ... А.: ... 2008
-----------------------
Тұрақты шығындар (ҒС) – бұл шығындар өндірілген өнім көлемінің өзгеруінен
тәуелсіз өзгермейтін шығындар.
Өзгермелі шығындар (ҮС) – олар ... өнім ... ... ... ... ... шығындар
р

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Білім беру модернизациясының әлемдік тәжірибесі және оқытудың интерактивті әдістері57 бет
Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеу үрдісін зейін қасиеттерін дамыту64 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
Нарықтық экономикадағы инновация13 бет
Ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізудің дайындық кезеңі5 бет
Қазақ әдеби тілі функционалдық стильдер жүйесі29 бет
Қазақстан Республикасындағы білім мен ғылым интеграция үрдістері43 бет
"Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар мен жағдайлар."4 бет
Ес туралы теориялар8 бет
Жалпы теорияның пәні және әдісі14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь