Шағын кәсіпорынның жоспарлау қызметін жетілдіру

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1.Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорынның қызметін жоспарлау мен болжаудын қажеттілі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1 Кәсіпорынның қызметін жоспарлау мен болжаудың мәні, әдістемелік негіздері және қаржы көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Кәсіпорын стратегиянын қалыптастырудың негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
1.3 Жоспарлауды ұйымдастыру және оның қызметтері мен міндеттері ... ... 26

2. «РВ ДАЧИН» ЖШС.ның жоспарлау қызметін зерттеу мен экономикалық жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
2.1 Нарықтық жағдайдың және «РВ ДАЧИН» ЖШС.нің жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
2.2 «РВ ДАЧИН» ЖШС.нің экономикалық жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... 33
2.3 «РВ ДАЧИН» ЖШС.нің табыстылығын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42

3. Шағын кәсіпорынның жоспарлау қызметін жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ..48
3.1 Жоспарлау әдістерінің кәсіпорындарға әсер етуінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48
3.2 Өндірістің рентабельділігі және оны арттыруды жоспарлау ... ... ... ... ... ... .53
3.3 Кәсіпорынның экономикалық жағдайын жақсартуға ұсыныстар ... ... ... ... ..58

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .60
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...62
        
        Мазмұны
Кіріспе.................................................................................................................3
1.Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорынның қызметін жоспарлау мен болжаудын қажеттілі...................................................................................6
1.1 Кәсіпорынның қызметін ... мен ... ... әдістемелік негіздері және қаржы көрсеткіштері....................................................................6
1.2 Кәсіпорын стратегиянын қалыптастырудың негіздері..................................19
1.3 Жоспарлауды ұйымдастыру және оның ... мен ... ... ... қызметін зерттеу мен экономикалық жағдайын талдау........................................................................31
2.1 Нарықтық жағдайдың және ЖШС-нің жалпы сипаттамасы...............................................................................................................31
2.2 ЖШС-нің экономикалық жағдайын талдау............................33
2.3 ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру..............................48
3.1 Жоспарлау әдістерінің кәсіпорындарға әсер етуінің ... ... ... және оны ... жоспарлау.........................53
3.3 Кәсіпорынның экономикалық жағдайын жақсартуға ұсыныстар..................58
Қорытынды.........................................................................................................60
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі...................................................................62
Кіріспе
Нарықтық экономика жүйесінде бәсекелестік пен жеке ... ... ... кезеңде мемлекет экономиканы өсіру үшін жоспарлауды қолданады. Нарық жүйесінде мемлекеттен бастап барлық субьектілер өнімділік пен өнімді жоспарлаусыз жұмыс ... ... ... ... да ... ... ... емес, тек жоспарлау ғана көптеген елдерде тиімді жұмыс істеп келеді. Жоспарлау мен болжаудың қажеттігі ... ... ... ... өсу қарқынымен қатар ҒТР, жаңа технологиялар дамып келе жатыр. Өнім арттырудың инновациялық, ұтымды тәсілдері, еңбек күшінің ... ... ... өсіп келе жатқандықтан, нәтижесін жоспарлау мен болжау қажет,
Екіншіден, жоспарлау мен болжау экономиканы реттеу үшін ... ... жиі ... ... циклді реттеп отыру үшін қажетті. Халықтың әлсіз топтарының қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін де мемлекетке тиімді.
Үшіншіден, нарықта ... ... ... ... ... ... бір ... жету үшін, жұмысқа кіріспес бұрын алға қойған мақсаттары мен жоспарын, кәсіпкерлік стратегияын жасауға міндетті. Дұрыс бағыт-бағдар ... ... ғана ... ... ... ... ... нарық қатынасына көшіп жатқан кезде өнім, жұмыс және қызмет көрсету сапасы еліміздің әлеуметтік-экономикалық өркендеуінің ең негізгі көрсеткіші. Адамның ұдайы өсіп келе ... және ... ... ... ... ... қанағаттандырылмайды. Сапа экономиканың жетілгенін аңғартатын көрсеткіш. Қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... пайдасы да жоғары болады. Өнеркәсісптің тиімді өндірістік-шаруашылық әрекеттілігінің маңызды жинақтаушы көрсеткішіне өндірістің табысы жатады. Жалпы айтқанда, пайда - ... ... ... ... қызметкерлерінің қосымша еңбегімен құрылатын таза табыстың бір бөлігі. Жоспарлық пайданың көлемі өнімді кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... мен өнімнің жоспарлы өзіндік құнының арасындағы айырма ретінде белгіленеді. Егер пайда кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық ... ... ... көрсетсе, рентабельділік кәсіпорынға бекітілген өндірістік қорларды қолданудың тиімділік дәрежесін сипаттайды. Іс-әрекеттің тиімділігіне баға берудің критериі ретінде қарастырылатын жалпылама көрсеткіштің ... ... ... және ... ... ... ... құруға мүмкіндік береді.
Көпшілік салада жетістіктерге жету үшін кәсіпкер, кәсіпорынның даму стратегиясын жоспарлаудан бастайды және ол туралы шет елдердің басылымдарында ... ... ... ... болмасын зат өндірудің бір түрімен, немесе қызмет көрсетудін ерекше түрі бар монополияңыздың болуына талпыныңыз.
* Сіздің ... ... ... болу ... ... ... ... (конкурент) бола тұрса да, тұрақты қажеттілікке жауап бере алатын ... ... ... ... (продукция) жаңадан сауда рыногтарын ұйымдастыра білуіңіз шарт.
* Кез келген кәсіпорынның стратегиялық жоспары ... ... ... ... өнімді шығару, оның түрі (ассортимент) және қандай бағамен.
- тауарлар (заттар, өнімдер) айналымын қандай ... ... ... және ... көлемде саудаға қоя білу.
- тұтынушылардың назарын қандай да ... ... ... ... ... қажеттіліктерін оңғара білу, сөйте отырып өнімнің тез өтуіне ... ... ... ... ... болуы керек, және ол кімдерменіске алады.
- келешекте кәсіпорынды қандай экономикалық ... ... тұр және ... ... ... ... жоспарлау.
Осылайша жетістіктерге жету үшін кәсіпорын өз жұмысын жоспарлағанда кәсіпорынды ... ... ... мен ... кең ... ендіре білуі керек[2].
Осыған орай дипломдық жұмыс тақырыбы деп алынған.
Зерттеу объектісі болып кәсіпорынның тыныс тіршілігінің ... мен ... ... анықтау мен жаңаша өмірге сәйкес сараптама жасау және ЖШС мысалға ала отырып жан-жақты талдау болып табылады.
Диплом жұмысының ... ... ... ... етіп ... ... ... жоспарлау қызметін зерттеудің маңыздылығын, жоспарлаудың ерекшеліктерін, оның іске асу барысы мен жүргізілу тәсілдерін, жоспарлаудың мазмұны мен топтамасын, есептеу ... ... ... ... ұйымдастырылуын ЖШС-нің мысалында талдау болып табылады.
Қойылған мақсаттарға жету үшін дипломдық жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... жоспарлау мен болжаудың мәнін, мағынасын, жоспарлау кезеңдерін қарастыру;
* Кәсіпорын жұмысын жоспарлау, оның әдістемесін және ұйымдастырылуын анықтау;
* ... ... ... ... ... ... ... қызметін зерттеу және экономикалық жағдайын талдау;
* Жоспарлауда қолданылатын нормалар мен нормативтердің түрлерімен танысу;
* Кәсіпорындардың жоспарлау қызметін ... мен ... ... ... ... ... ... қызметін жоспарлау мен болдаудын қажеттілі
1.1 Кәсіпорынның қызметін жоспарлау мен болжаудың ... ... ... және ... ... мен болжау - бұл қаржы механизімінің қосалқы жүйесі, саналы басқарудың аса маңызды ... бірі және ... ... құрамды бөлігі. Олар экономиканың үйлесімді және тепе-теңдік дамуынажетуге, біртұтас ... ... ... ... буындарының қызметін үйлестіруге, қоғамдық өндіріс өсуінің жоғары қарқынын қамтамасыз етуге, халықты әлеуметтік қорғауға бағытталған. Қаржылық ... ... ... сол, бұл ... ... материялдық-заттық элементтерітұрғысында, ақшамен қоғамдық ұдайы өндіріске белсенді жасау тұрғысында, ақша қозғалысының салыстырмалы дербестігімен шарттасылған ақша нысанында жүзеге ... ... ... ... ... негіздеп дәлелдеуге, көптеген шаруашылық шешімдердің қажеттілігі сияқты, қаржылық жоспарлау мен ... ... қол ... Бұл өте ... ... экономикалық әдебиет пен практикада жиі теңдестіріледі. Іс жүзінде болжау жоспарлаудың алдында болуы және көптеген нұсқаларды бағалауды ... ... тиіс ... ... және ... ... ... қозғалысын басқарудың мүмкіндіктері болжамдайды, нақтыланады, нақтылы жолдар, көрсеткіштері, өзара үйлесілген міндеттер, оларды іске ... ... ... ... ... көмектесетін әдістер анықталады) [3].
Жоспарлау - бұл белгілі бір ... ... ... ... және ... ... қатынастарының қозғалысын негіздеудің ғылыми процесі.
Жоспарлау - атқарылатын іске бағытталған, ақпаратты саналы түрде талдау процесі. Кез-келген шаруашылық ... ... ... ғылыми немесе логикалық тұрғыдан нәтижисін болжаудың әсерінен болады. Болжау ... ... ... ... мен жағдайларды алдын-ала қарастыруға мүмкіндік береді. Сонымен, болжаудың екі түрі болады: теориялық-танымдылық және басқарушылық болжау.
Жоспарлау мен болжау - бұл ... ... ... мен ... ... әлеуметтік және ғылыми-техникалық прогрессте, қоғамдық өнімділіктің дамуы мен нәтежиесін ... ... ... көре ... ... ... ... жоспарлау тек қоғам дамуының объективті заңдылықтарын танып білуге, қаржы ресурстары козғалысының тенденцияларына басты негізделген, бұрын ... ... мен ... операцияларының нәтижелігін зерттелуге негізделген жағдайда ғана оң нәтижелер береді. Бұл процесте жоспарлаудың шешімдерін бағалаудың ... ... ... ... ... ... ... ақпараттың жоғары біліктілігімен қамтамасыз етілетін өте жаңа техниканың негізінде жасалынатын есеп-қисаптардың көп нұсқалығының үлкен маңызы бар. Қаржылық ... ... ... - ... мен ... ... және ... орталықтандырылған және орталықтандырылмаған ақша қорларын қалыптастыру және пайдалану.
Жоспарлаудыц мазмұны ақшалай табыстар мен қорларды жасау, бөлуді экономикалық процестермен ... күні ... ... ... ... ... және осының негізінде орталықтандырылған және орталықтандырылмаған ақша қорларын қалыптастыру және пайдалану.
Қаржыны жоспарлаудың міндеті жұмылдырылатын және пайдаланылатын қаржы ресурстарын ұдайы өндірістің ... ... ... ... сәйкестігі негізінде шаруашылық жүргізуші субъектілерді, жүйелердің дамуының үйлесімдігі мен теңгерілімдігіне жету.
Қаржылық жоспарлаудың мақсаттары мыналар:
- қаржы ресурстарын ... ... және ... ... ... ... орталықтандырылған және орталықтандырылмаған қорлар арасында, ұлттық шаруашылық салалары мен әкімшілік-аймақтық бөлімшелер арасында қаражаттарды бөлудің оңтайлар үйлестерін (пропорцияларын) ... ... ... пайдаланудың нақтылы бағыттарын анықтау және резервтерін жасау.
Экономикалық-әлеуметтік жоспарлау жүйесінде жоспарлау белсенді рөл атқарады, өйткені ол бір ... - ... ... ... ... ... ... - қоғамдық өндіріс процесіне ықпал етудің маңызды тұтқасы.
Жоспарлау экономиканы және оның буындарын басқарудың аса маңызды функциясы болып табылады. Оны ... ... пен ... органдары, мекемелері және олардың жоғары құрылымдары жүзеге асырады.
Нарықтық жағдайында жоспарлау шаруашылық жүргізудің белгіленетін түпкілікті нәтижелеріне ықпал етуші көптеген факторлардың екі ... ... ... ... ретінде жүргізіледі.
Болжам - арнайы ғылыми зерттеудің негізінде болашақтағым қандай болса да бір құбылыстың жай-күін ... ... ... - ... ... да бір ... ... процестің дамуының нақтылы келешектері туралы болжамдарын әзірлеу. Қаржыларға сәйкес болжаудағы құбылыстың дамуы - бұл ... ... ... ... ... - қаржы ресурстары, процесі - ақша қорларының қозғалысы[3].
Қаржылық болжау - мемлекеттің мүмкін болатын ... ... ... ала көре ... ... ... ... негіздеу (дәлелдеу). Болжамдар орташа мезгілді (5-10 жыл) және ұзақ мерзімді (10 жылдан астам( болуы мүмкін. Қаржылық болжау ... ... ... ... бұрын болады, қоғам дамуының белгілі бір кезеңіне арналған қаржы саясатының тұжырымын ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстарының шынайы мүмкін болатын ауқымын, оларды қалыптастырудың көздерін және пайдалануын анықтау болып табылады. Болжамдар қаржы ... ... ... ... ... ... мен ... түрлі нұсқаларын, қаржы саясатын іске ауыстырудың нысандары мен ... ... ... ... болжау әр түрлі әдістерді қолдануды қажет етеді: Экономикалық процестерді анықтайтын факторларға ... ... ... ... ... ... көрсететін экономикалық үлгілерді жасау; Коррекциялық - регресиялық талдау; Тікелей сараптамалық бағалау ... - ... ... ... ... ... ... мерзімін, дәйектілігін анықтайтын тапсырмалардың біртұтас мақсатына жетуге бағытталған өзара байланысты жүйе.
Жоспарлау - жоспарлаудың өзін ... оның ... ... және ... ... ... процесс.
Шаруашылық жүргізудің нарықтық жүйесінде сонымен бірге индикативтік, яғни ұсынбалы (нұсқамалы) жоспарлау пайдаланылады; ол ... - ... ... ... және ... қызметінің субъектіліріне экономикалық зерттеушіліер арқылы жанама түрде ... ... ... ... нарықтық экономиканы мемлекеттік реттеуде және экономиканың стратегиялық ұзақ мерзімді ... ... ... орын ... мұның процесінде экономиканы ойдағыдай дамытудың бүкіл шегі анықталады.
Қазақстанда индикативтік жоспарлау 1993 жылдан бері ... Оны ... ... ... ... және ... Азия ... тәжірибелері негізінде алынып келеді. 1996 жылдан бері ағымдағы индикативтік (жылдық) жоспарлау негізінде мемлекеттік бюджетті құру ... ... ... ... бөлігі индикативтік қаржылық жоспарлау юолып табылады, бұл жоспарлаудың басты мақсаты - болжанған дамуды қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... және ... ... ...
Индикативтік қаржы жоспарларының мемлекеттік секторлары үшін кепілдемелік сипаты болады. Соңғыға экономикалық тетіктерді-реттелетін бағаны, субсидияларды, кредиттерді, салық мөлшерлері мен ... ... ... және ... ... ... ... Аса маңызды индикаторларға мыналар жатады: валюта бағасы, инфляцияның болжанған деңгейі, Ұлттык банктің қайта қаржыландыру ... ... ... ... ... ... жүйесінде жоспарлау белсенді роль атқарады. Қаржы жоспарларын әзірлеу кезінде өндірістік тапсырмаларың қауыртығының дәрежесі ... өнім ... мен оның ... ... бойынша өндірістік қуаттарды неғұрлым толық пайдалану есебінен, шығындарды төмендету және ... ... ... ... ... ресурстарын көбейтудің мүмкіндіктері анықталады. Өндіріске қолда материалдық ресурстарды тартуды, айналым қаражаттарының айналымдығын тездетуді, құрылыстың сметалық ... ... ... ... ұстау шығындарын қысқаруды және т.б. ескере отырып, ... ... ... ... азайтудың жолдары қарастырылады. Сөйтіп, қаржылық жоспарлау, бір жағынан - ... ... ... ... ... - қоғамдық өндірістің процесіне ықпал жасаудың белсенді құралы болып табылады.
Жоспарлаудың әдістемелігі аса маңызды мына қағидаларға ... ... ... ... Бұл ... ... жасағанда екі негіздің (бастаудың) - орталықтандырылған қаржылық ... ... ... ... барынша дамытумен ұштасуын білдіреді. Орталықтандырылған қаржылық жоспарлау мемлекетке біріңғай қаржы саясатын ... ... ... ... ... бөлуді және қайта бөлуді нысыналы басқаруға мүмкіндік береді. Қаржылық жоспарлаудағы децентрализм өндірістік бірліктер мен биліктің жергілікті орындарының нақтылы жоспарлау жасап, ... ... ... ... және оның ... ... ... іздестірудегі шығармашылық белсенділігін дамытуға жәрдемдеседі.
Биіліктің жергілікті органдары бюджеттерінің аумағына орналасқан шаруашылық жүргізүші субъектілер қызметінің ... ... ... ұзақ ... ... негізінде аймақтардың қаржыларын басқарудың экономикалық әдістеріне көшу үлкен маңызға ие болып келеді. Сонымен бір ... ... ... ... ... түрде нығайту, мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігін тұрақтылығын, қоғамдық өндіріс дамуының ... ... ... тиімділікті жоғарлатудағы оның ролін арттыру қажет.
Бірлік қағидасы қаржылық жоспарлаудың экономикалық және әлеуметтік жоспарлаумен тығыз өзара байланысты. Қаржы жоспарларының негізіндеэкономикалық және ... даму ... мен ... ... ... ... бірге қаржылық жоспарлаудың барысында объектінің дамуының белгіленген параметірлері дәлелденіп, анықталады. Экономикалық және әлеуметтік жоспардың жеке элементтері мен ... ... ... ... ... ... бірлігі сонымен бірге қаржы жоспарларының барлық түрлерімен тығыз өзара ... ... ... ... ... көрсеткіштері оған қарасты субъектілердің жоспарлы жобаларын қамтиды. Мемлекеттік ... ... ... ... ... бюджет) басқарудың жергілікті органдарының кәсіпорындары мен ұйымдарының қаржылық жоспарларының көрсеткіштерін тірек етеді.
Жоспарлаудың ... ... ... және ... (ағымдағы) қаржы жоспарларының тығыз үйлесуін қажет.Бұған перспективалық жоспарлаудың іс-қимылының мезгілін ұзартумен және жылдық жоспарлауда олардың міндеттерін нақтылаумен қолжетеді. ... ... бұл ... ... жүргізіледі. Мұның өзі қаражаттарды толык тиімді дәрежесін анықтауға, ішкі шаруашылық резервтерді табуға мүмкіндік ... ... ... ... және ... даму ... мен бағдарламаларының көрсеткіштері негізінде кірістері мен шығыстардың негізгі топтары бойынша жоспарланатын жылға арналған кірістер мен шығыстардың нақты ... ... ... ... тапсырмалар және кірістердің баптары үйлестіріліп, теңестіріледі. Егер қарастырылған шаралар мен жоспарлы тапсырмалар ақша ресурстарымен сәйкес келмеген жағдайда табыстар мен ... ... ... ... оларды аса тиімді пайдаланудың жолдары анықталады, ал кейбір жағдайда шығындардың жеке түрлерін тікелей қысқарту қарастырылады.
Қаржылық жоспарлаудың ... ... ... келетін қаржы жоспары шаруашылық жүргізуші субъектілердің, салалардың, аймақтардың жәнеэкономикалық және әлеуметтік даму ... мен ... ... ... Сонымен бірге қаржылық жоспарлаудың барысында объектінің дамуының белгіленген параметірлері дәлелденіп, ... ... және ... жоспардың жеке элементтері мен бөлімдерінің баланстық байланыстары тексеріледі. Қаржылық жоспарлаудың ... ... ... ... ... ... ... тығыз өзара байланысын білдіреді. Жоғары ұйымдардың қаржы жоспарларының көрсеткіштері оған карасты субъектілердің ... ... ... Мемлекеттік деңгейде жасалынатын қаржы жоспарлары (мемлекттік бюджет) басқарудың ... ... ... мен ... қаржылық жоспарларының көрсеткіштерін тірек етеді [5].
Жоспарлаудың үздіксіз қағидасы перспективалық және жылдық (ағымдағы) қаржы жоспарларының тығыз үйлесуін қажет бұған перспективалық жоспарлаудың ... ... ... және ... ... ... ... нақтылаумен қолжетеді. Қаржыны жоспарлаудың бұл қағидасы ағымда жүргізіледі. Мұның өзі қаражаттарды толык тиімді дәрежесін ... ішкі ... ... ... ... ...
Екінші кезеңде әлеуметтік және экономикалық даму жоспарлары мен бағдарламаларының көрсеткіштері негізінде кірістері мен ... ... ... ... жоспарланатын жылға арналған кірістер мен шығыстардың нақты түрлерінің есеп-қисаптарыжасалады.
Үшінші кезеңде сметадағы тапсырмалар және кірістердің баптары үйлестіріліп, теңестіріледі. Егер қарастырылған шаралар мен ... ... ақша ... сәйкес келмеген жағдайда табыстар мен қорланымдарды көбейтудің көздері іздестіріледі, оларды аса ... ... ... ... ал ... ... ... жеке түрлерін тікелей қысқарту қарастырылады.
Қаржылық жоспарлаудың негізгі құжаты болып келетін қаржы ... ... ... ... ... ... жәнежалпы мемлекеттің ақшалай табыстары (кірістері) мен қорланымдарды құрудың және ... ... ... ... ... жоспары ұлттық шаруашылықтың ресурстарымен қамтамасыз етуін көрсетеді.
Басқарудың барлық деңгейлерінде жасалынатын саны көп қаржы ... бір ... ... үшін ... ... белгілер бойынша сыныптаған орынды. Экономикалық әдебиеттерде олар негізгі екі топқа бөлінеді: орталықтандырылған (жалпы мемлекеттік) және ... ... ... ... ... ... ... ресурстарының қозғаласын негіздейді. Мемлекеттің қаржы жүйесін жүзеге асыратын қайта бөлу процестерін белгілейді.
Нысаны бойынша олар ... ... ... болып табылады, бірақ бұл оның жалғыз ғана белгісі емес. Сондай-ақ министірліктердің, ведомстволардың каржы жоспарларының құрамалық сипаты ... ... олар ... ... да ... ... ... бірақ олар қаржы ресурстарының қозғалысын тек нақтылы саланың, ведомстваның шегінде ғана жобалайтындықтан олар орталықтандырылмаған жоспарлаға ... ... ... ... ең ... ... ... ресурстардың объектісімен бірге сферасымен, жоспарлау әдістемесімен және арналымымен ерекшеленеді.
Орталықтандырылмаған қаржы жоспарларының мынадай елеулі белгілері болады:
Объектісі - микро ... ... ... ... ... ресурстар;
Қамтуы - мемлекеттің қаржы қызметінің сферасы, титісінше оның ұдайы өндіріс процесіне қатысушыларымен ... ... ... және ... ... ... болатын жалпы құндық ара қатынастар;
Негізгі мақсаты - ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін анықтауға негізделетін нақтылы кезеңге арналған оның қаржы жоспарын негіздеу.
Орталықтандырылған қаржы жоспарының нысандары, мазмұны көбнесе тиісті мемлекеттің қаржы ... ... ... ... жеке ... ... ... кезеңге қаржы көмегімен жүзеге асырылатын қайта бөлу процестерінің ерекшеліктеріне байланысты болады. Орталықтандырылған қаржы жоспарлары экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... роль ... Қазіргі кезде құрама қаржы жоспары жалпы мемлекеттік, салық аумақтық жоспарларды қамтиды. Мыналар жалпы ... ... ... ... ... қаржы балансы, мемлекттік бюджет, республикалық бюджет. Құрама қаржы ... деп орта ... (бес ... ... ... ... жалпы мемлекеттік болжамының қаржылық бағдарламасын айтады.Оны жасаумен Қаржы Министірлігінің Ұлттық Банктің белсенді ... ... және ... ... ... ... Аймақтарда баланстың есеп-қисаптарын аймақтық органдар жүргізілуі тиіс[5].
Баланстың кіріс бөлігі мыналарды қамтиды: таза табыс, тұтынуға салынатын салықтар (ҚҚС, ... ... ... ... ... сыртқы сауда операцияларынан түсетін түсімдер, салықтар мен алымдар, қысқа мерзімді несиелендірудің ресурстары, ұзақ мерзімді несиелендірудің көздері.
Шығыстар бөлігінің аса ... ... ... дамытуға жұмсалатын шығыстар (құрделі жұмсалымдарды қаржыландыру, айналым қаражаттарының өсіміне жұмсалатын шығындар, мемлекеттік субвециялар), сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... ... шығыстар, басқару мен қорғаныс шығыстары, қысқа мерзімді несие салымдарының және ұзақ ... ... ... ... қаражаттардың өсімі.
Құрама қаржы балансы, сонымен ұлттық шаруашылық қаржы ресурстарын сипаттайтын қаржы көсеткіштерінің жүйесі болып табылады. Құрама қаржы балансында қамтылатын ... ... ... ... даму ... ... және қаржылық үйлесімдерінің теңгерімділігін қамтамасыз етудің тетігі болып табылады. Бес жылдық мерзімді (жылдарға бөле отырып) жасаған ... бұл ... ... және ақша-несие қатынастарын дамытудың ауқымы мен сипатын алдын ала айқындайды. Құрама қаржы балансы ірілендірілген көрсеткіштері бойынша министірліктер мен ... ... ... ... Мәселен, онда қарастырылған таза табыстың сомасы субъектілердің мекен-жайлары бойынша бөлінбейді. Шығыстарда да осындай.
Дүние жүзінің ... ... ... ... ... ... ... - мемлекеттік бюджет болып табылады. Оны жасаудың керектігі мемлекеттің ақша ресурстарының көздері мен ауқымын анықтаудың және жалпы мемлекеттік қажеттіліктерді ... үшін ... ... ... ... ... нысанында жасалады. Онда ағымдағы кезеңге арналған елдің, оның аумақтарының экономикалық және әлеуметтік бағдарламасына сәйкес ... ... ... ... ... бюджет қаражаттарының ұғымды бөлінуіне және бюджеттің тапшылықсыз теңдестіруіне баса назар аударылады.
Аса маңызды оперативті қаржы жоспарының мемлекеттің ... ... ... ... елеулі айырмашылықтары бар. Онда мемлекеттің барлық кірістері емес, тек орталықтандырылған бөлігі қамтылып көрсетіледі. Бюджетте түсетін төлемдердің ... ... мен ... ... арналым және оларды алушылар көрсетіледі. Мемлекеттік сақтандырудың құрама каржы жоспары бұл ұйымның барлық ақша түсімдері мен стихиялық апаттарды ескертуімен және оның ... ... ... ұйғарылған шығындарды анықтайды. Мемлекеттік әлеуметтік сақтандырудың бюджеті әлеуметтік сақтандыру қаражаттарының жасау мен бөлуді жоспарлайды. Ол кәсіподақ ұйымдарының барлық кеңестерінің бюджеттерін, ... ... ... ... ... қаржы жоспарларына мыналар жатады: аймақтардың құрама қаржы баланстары, жергілікті ... ... ... ... ... және тағы ... ... қаржылық жоспарлау жылдық, орташа мерзімді (3 жылдық, 5 жылдық) және перспективалық болып бөлінеді. Қазіргі ... ... ... ... ... ... бір және бес жылдық мерзімде жасалынады. Арналымына байланысты бес жылға ... ... ... ... ... ... ... жасалуы тиіс, мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстардың негізгі көрсеткіштері бойынша есеп-қисаптар жүргізулуі тиіс.
Басқаруда және ... ... ... ... - ... ... ... салалардың және жалпы ұлттық шаруашылықтың ақшалай табыстары мен қорланымдарын жасаумен және пайдаланумен байланысты ... ... ... ... ... есептік немесе есеп-қисаптық мәліметтер пайдаланылады. Олар абсолюттік және салыстырмалы (нормаларда) мөлшерлерде көрінеді. Қаржы көрсеткіштері сан және сапа түрінде белгілі бір ... ... ... ... элементін бейнелейді.
Кәсіпорын деңгейінде мыналар аса маңызды қаржы-экономикалық көрсеткіштер болып ... ... ... ... қызметті) өткізуден түсетін табысы;
-бұл көрсеткіш мақсатты арналымның қорлары бойынша ақша қаражаттарын одан әрі бөлу және ... ... мен ... ... ала анықтайды;
- шығындардың көрсеткіштері (өткізілген өнімнің өзіндік құны, шығындардағы және элементтерінің үлес салмағы, кезең шығысы);
- жалпы табыс;
- таза табыс;
- реннтабельділіктің ... ... ... ... ... ... және ... дамуының шаруашылық есеп қорларының ауқымы (қорлану, тұтыну, резерв,валюта және ұқсас қорлар);
-жабдықтаушылармен, тұтынушылармен, банкпен, бюджетпен, басқа ұйымдармен (несиелік және ... ... ... ... бюджет бойынша берешектер және басқалары) есеп айырысу аухалының көршеткіштері;
- айналым қаражаттарының көлемі, сақталымдағы және олардың жасау көздері;
- айналым қаражаттарына ... ... оның қола ... ... ... және ... құралдарын пайдаланудың көрсеткіштер (қор қайтарым, өнімнің қор сиымдылығы, айналым ... ... ... ... ... ұзақтағы, айналымдылығының тездетудің көрсеткіші);
- акционерлік капиталдың ауқымы және дивиденттердің көлемі;
- жалдау ақысының мөлшері және басқалары;
- ... ... ... ... ... ... орындалуында жоспарлау мен болжау келесідей жолдармен жүзеге асырылады:
- ... даму ... ... ... жету үшін ... жолдар мен шешімдер табу;
- ... ... ... анықтау;
Жоспардың өзіне тән қасиеттері:
Біріншіден, жоспарда нақты мәліметтер, өндіріс құрамы мен қызметі, мақсатты тапсырмалары және оларды шешу тәсілдері толығымен ... ... даму ... ... ... ... ... күші, материялдық және қаржылық ресурстары толығымен көрсетіледі.
Үшіншіден, жоспар - бұл ... ... ... ... ... ... ... және ол қоғамға мемлекеттің экономикалық саясаты туралы ақпарат беру қызметін атқарады.
Төртіншіден, экономиканың дамуы үшін жоспарларда экономикалық болжау жасалынады.
Осының нәтежиесінде, ... ... ... ... ... ... және жеке ... фирмалардың даму қарқыны туралы мәліметтер алып отырады [3].
Болжау мен ... ... ... экономикалық заңдардың толық есебі, ғылыми тұжырымдар, әртүрлі жағдайлар, жоспарлау мен болжаудың ... сай ... ... ... ... және ... ... негізгі принципі - жоспарлық есептің ғылыми негізделуі және нақты шама болуы.Бұл барлық ... ... ... жаңа ... ... ... мен технологиялық жетістіктерді меңгеруді өнімділікті ұйымдастыра білу мен басқарудан құралады.
Жоспар жасауда ең ... ... ... ... және ұтымды шешімдерді қарастыру керек. Бұл болашақта әр кәсіпорынның, әр саланың, шаруашылықтың дұрыс дамуына мүмкіндік жасайды.
Жоспар жасалу барысында, тексеріле ... ... мен ... ... ... ... ғалымдардың есептеуі бойынша жоспарлау мен болжау жасаудың 150-ден астам әдісі бар. Бірақ тәжерибе жүзінде негізінен соның ішінде 15-20әдісі қолданылып ... ... ... ... мен ... келесідей әдістер қолданылады:
1. Экономикалық-статистикалық әдістер: экономикалық салыстыру әдісі, орташа шамалар әдісі, динамикалық қатарлар, ... ... ... әдістер: корреляциялық әдіс, регрессиялық әдіс
3. Баланстық әдіс
4. Нормативтік әдіс
5. Монографиялық әдіс
6. Эксперттік бағалау әдісі
7. Эксперементалдық әдісі
8. Экономикалық математикалық ... ... ... мен жоспар жасағанда бірнеше әдісті бірден қолдана аламыз. Бұл ... ... ... ... ... ... қолданылатын маңызды әдістердің бірі болып баланстық әдісті қарастырамыз. Бұл әдісте материялдық және ақшалай ресурстардың қорлары мен қажеттіліктері және ... ... ... ... ... ... дұрыс қолдана білу республикалық, кәсіпорындық әртүрлі салалармен қарым қатынасты, ресурстардың тиімді жұмсалуын, дамуды дұрыс жоспарлауға мүмкіндік береді. Бұл әдісте көбінесе ... ... ... ... ... жер ... т.б, баланстық өлшемдер есепке толығымен алынады.
Жеке баланстық есептерді және ... ... ... ... ... математикалық модельдеу әдісі мен есептеуіш техника кеңінен қолданылуда.
Жоспарлауда қолданылатын ... мен ... ... топтарға бөлеміз:
- Қоғамдық еңбек өнімділігінің нормасы
- Отын-энегргия және еңбек ... ... ... ... ... ... және капитал салымдарының нормасы
- Қаржылық нормалар
Кәсіпорын өзінің даму жоспарын жасамас бұрын өндірілетін өнім немесе көрсетілетін қызмет түрлеріне сұранысты, кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... мен күшін толық есепке алуы керек.
Жоспарлау кәсіпорынның айналыста жоғары көрсеткіштерге жеткізетін экономикалық ... ... ... және ... ... қаржылай көрсеткіштерге жеткізеді деу артық та болар еді. Кейбір мамандар жоспарлауды ... ... ... етіп ... ... ... ары ... жеке болжамдармен іс алға жылжымайды. Қайта тәжірибе көрсеткендей кәсіпорынның жоғары табысы мен тез ... жай ... ... ғана ... ... ... дарын мен кәсіпорын басшылығының дұрыс шешім қабылдауына көбірек байланысты сонымен ... ... ... ... ... ... ... жоспарлауды өзінің даму кезеңінің қалыпты кезеңі басталғанда, қол жеткен табыстарын бекіту кезеңінде проблемалалар пайда бола бастағанда, нағыз өсу ... ... ... ... бастайды [5].
Тәртіп бойынша ірі кәсіпорындар жалпы жоспарлау үрдісін іске асырады. Дұрыс ... ... ... ... қоса ... ... ... және бағдарламаны қажет етеді, сонымен қатар шұғыл жоспарлаудың әр түрлі түрлерін қажет етеді. Үлкен кәсіпорындар жаңа ... жаңа ... даму ... іске ... мен ... ... ... тиіс. Орташа көлемдегі кәсіпорындар 5 жылдық стратегиялық жоспарлар мен ... ... ... ... ... ... ... сызбасын қалай ойластыруға болатын сияқты, тактикалық жоспарды құру стратегиясы жоспарға байланысты болады. ... ... ... мен ... ... мол бола ... стратегиялық жоспар жасаудың алғашқы кезеңінде жоспарлау қызметін стратегияны анықтауға байланысты ... Ұйым ... ... ... ... қарастыру олар үшін тым түсініксіз, онша қажет емес және тіптен уақытты жоғалту жағынан қарағанда қауіпті және жедел шешілуге тиісті ... ... ... айналысу сияқты көрінеді.
Мұндай менеджерлер жедел жоспарлауды әзірлеумен айналысуды ... ... ... ... ... ... ал ... жоспарлауға, қосымша тапсырма сияқты қарайды. Мұндай жағдайларда ... ... ... ... мүмкін: бірінші жедел жоспарлар, ал сосын стратегиялық ... ... ... ... ... ... 2-3 ... циклден кейін, менеджерлер стратегиялық жоспарлаудың дұрыстығын мойындайды, қажет дағдыларды үйренеді және табады, бұл стратегиядан тактикаға өтуге көмектеседі.
Кейбір ... ... ... қоса жедел жоспарлардың бірге орындалуы да кездеседі. Мұндай тәжірибеде басты жетіспеушілік - бұл ... ... ... болу ... ... байланысты стратегиялық жоспарлау проблемаларына басымдылығын бастайды және кәсіпорын өз ... ... ... ... Егер ... ... мен ... анықталған болса, күнтізбелік реттілігін жоспарлау үрдісімен сызба жасалынған ... ұйым үшін ... ... ... Бұл ... әр ... түрде болуы мүмкін: диаграмма, кесте, кестелік тізбелер, кесте-пирамида және тағы басқа кез келген жағдайда мұндай ... ... ... ... ... жоспарлау үрдісін түсінікті етеді;
* оны бір жүйеге ендіреді және үрдіс кезеңдерін жылдың әр түрлі мерзімі бойынша бөледі;
* ... ... ... кезеңінің орындалуы туралы бақылау үрдісін ұйымдастырады.
Жоспарлау бойынша ақпараттардың үлкен бөлігі арнайы хабарлау түрінде ... және тағы ... ... ... түрде беріледі. Осыған қарамастан сызбаны жасау жоспарды жасауға қатысушылар үшін өте ... бұл ... ... ... ... ... көрсетілгендей ұйымдардағы жоспарлау үрдісі үздіксіз жыл бойына жалғасады. Жоспарлаудың негізгі екі бөлігі жылдың әр ... ... ... ... ... ... ... әдеттегідей I - II тоқсандарында жүргізіледі, қалған уақытта жедел жоспарлау орындалады. Жедел ... ... ... әрекеттерге арналған 5 жылдық жоспардың мазмұнын анықтайды. Жоспарлау үрдісі үзіліссіз және екі 5 жылдық жоспар аралығында үзіліс ... үшін ... ... ... жоспар деп аталатын жоспар құрастырады. Ауыспалы жоспарда ... ... қоса әр ... жаңа жыл ... ... жылдарға арналған жоспарда 2008 жылдан бастап 2012 жыл аралығындағы жаңа бес ... ... 2005 жыл ... ... 2010 жыл ... ... ... нарықтық жағдайдағы өткен технологиялардың, саясаттың, өткен (2010 жыл) жылдағы ұйымдардың ішкі факторларының өзгерістері есепке алынады және ... ... ... ... ... ... ... жылдық жоспарды жасау циклі
Жылдық жоспарды жасау циклі
Наурыз
5 жылдық жоспарды ұйымдастыру бойынша нұсқаулар дайындау
Жоспарлаудың өткен цикл қорытындыларын ... ... ... ... ... ұсыныстарын әзірлеу
Құрылымдардың ұсыныстарын жинақтау
Жылдың мәселелер ісін анықтау
Негізгі ... ... ... ... талқылау
Штабтық және дивизиялық жоспарларды дайындау
Кәсіпорынның 5 жылдық бір ғана жоспарын құру
Қаржылық жоспарды құрастыру
Кәсіпорынның стратегиялық ... ... ... ... ... 1. Кәсіпорынның жоспарлау сызбасы[5]
Реттік жоспарлау сызбасына сәйкес жоспарлау ... ... ... ... ... ... ... жыл сайын, шамамен жылдың бір мезгілінде іске асады. Бірақ егер ... ... ... өзгеріс болған жағдайда, онда жоспарды сол кезде қайта қараудан басқа тәсіл жоқ (мысалы, ... ... емес ... қайта жүргізу керек болған жағдайда).
Жоспарлаудың ұйымдастырылған құрылымдары жоспарлау үрдісінде төмендегілер қатысады:
* біріншіден, ... ... ... ... ... командасы;
* үшіншіден, бөлімшелердің басшылары мен мамандары.
Бұрында көрсетілгендей ұйымның барлық қызметкерлері жоспарды талқылау мен құрастыруға қатысқан кезде бұл ... ... ... ... ... қызметіне қатысушылар арасындағы міндеттемелер қалай бөлінеді?
Жоғарғы басшылық жоспарлау үрдісінің архитекторы болып ... ... ... мен оның ... ... ... ... менеджмент жоспарлау үрдісін ұйымның әрбір қызметкерінің түсінікті және анық болатындай ... ... ол оған ... ... ... ... ... білу керек.
Жоғарғы басшылықтың басқа қызметі кәсіпорынның стратегиясын әзірлеу мен стратегияны жоспарлау бойынша ... ... ... ... ... басшылығы оның дамуының жалпы мақсаттарын және оған дәл жеткізудің негізгі тәсілдерін ... ... ... ... ... ... бейімділік пен көлемді ойлауды талап етеді.
Орташа және төмен топ басшылығы, сонымен қатар бөлімшелер мамандары жедел жоспарларды әзірлеумен айналысады. ... ... ... ... ұйымдардың ішкі және сыртқы ортасына талдау жасау, ... ... ... ... ... мен штат ... ... үшін ұсынылған ұқсас стратегияларды бағалауда бірігеді.
Жоспарлау қызметі кәсіпорынның стратегиясын әзірлеуге қатысады, оның ... ... ... ... кеңес беруші ретінде бұл қызметті жоспарлаушылар іске асырады. Кейде стратегиялық ... ... ... мен ... ... жеке әңгімелесу арқылы талқылайды. Стратегияларды бекітуге байланысты қорытынды шешімді жоғарғы басшылық қабылдайды [3].
Басқа мамандармен қатар жоспарлаушылар талдау және ... ішкі және ... ... бағалауды іске асырады. Олар кәсіпорын туралы ең құнды ақпараттарды біледі. Менеджерлермен бірге жоспарлаушылар кәсіпорынның болашағы туралы болжамдарды құрастыруға қатысады, қорытынды ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы менеджментке барлық қатысушылар осы үрдісте тиімді жаңалық енгізуге дайын болу үшін ... ... ... мен ... ... Жоспарлаушылар өз болашағын жоспарлауда қызметкерлерге творчестволық рух беруге, сонымен қатар адамдарды бір бірімен өзара әрекет жасауға үйретуге тиіс.
Ұйым ... ... ... ... тарту пайдалы болып табылады. Кеңесші жоспарлау барысында ұйымдастыру жөніндегі және жоспар мазмұны бойынша кеңес береді. Жоспарлауға ... баға беру үшін ол ... ... мен оның қызметінің нәтижесіне қатысы жөнінде ол бейтарап болуға тиіс.
Кеңесші ұйымның ішкі қатысушысы сияқты сыртқа да қатысуы мүмкін. Қалай ... да ол ... ішкі ... ... мен ... ... ... міндетті, сол сияқты төрелік соттың қызметін дау туған жағдайда атқару үшін сенім мен ... ие ... ... Ішкі ... ... ... әр түрлі жағынан білуімен ерекшелінеді. Сыртқы кеңесші жоспарлау тәжірибесі бай және әр ... ... ... ... бірлесіп жұмыс істемегендіктен уақыты шектеулі болып табылады. Кеңесшінің міндетіне төмендегілер қатысады:
* жоспарлау бойынша шешім дайындауға жәрдем ... ... ... ... жоғарғы басшылыққа кеңес беру және оқыту;
* жоспарлау бойынша мәслихаттар ұйымдастыруға ... ... ... ... ... ... көрсету;
* жоспар құжаттарын құрастыруда нұсқаулықтар беру. Жоспарлау командасы қалай ұйымдасқан болса, оның көлемі де ... ... ... ... ... ... мен ... ұйымдастырылған құрылым түріне, басқару мәнері туралы ұсыныстарға байланысты ... ... ... ... ... ең негізгі факторы ұйымның көлемі болып табылады.
Көптеген шағын кәсіпорындарға толық ставкада жұмыс істейтін жоспарлаушының қажеті жоқ. Сондықтан олар кей ... оның ... бас ...
Қызметкерді жарты ставкаға қабылдау пайдалы немесе жоспар жасауға байланысты белгілі бір уақыт ... ... ... шақырады. Жоспар мәселелері бойынша сырттан кеңесші шақыру өзін ақтайды.
Орташа көлемдегі ұйымдар үшін толық ставкада тұрақты бір қызметкерді ... ... ... ... орындауға алу орынды болып табылады.
Үлкен кәсіпорындарда жоспарлау қызметінде 1-2 адам жұмыс істейді, кейде жоспары көлемді бөлімшелерде 100 ... ... ... Ірі жоспарлау қызметіне техникалық персонал сияқты кәсіби жоспарлаушыларды қабылдайды. Ірі жоспарлау ... ... ... үшін ... ... ... әкімші лауазымы қажет: ол жоспарлау бойынша құжаттар жасау үшін бақылау жүргізеді және тәртіпті белгілейді, ресімдейді және осы мәслихаттың қорытынды ... ... және тағы ... ... кезде ұйымдардың ірі бөлімшелерінде стратегиялық шаруашылық орталықтардың құрылуы мен ішкі кәсіпорындық жоспарлау орталықсыздандырудың жалпы беталысына байланысты шектен тыс кеңейген жоспарлаудың ... ... 20-25 ... ... қысқарту сипат алып келеді [7].
Жоспарлаушының жоспарлау бойынша шешім қабылдауға құқы жоқ болуына қарамастан ол жоспарлау үрдісіндегі мағынаны және ұйымдастырылған ... ... өте ... ... ... табылады.
Болашақтағы кәсіпорынды алдын ала болжай білу мен рәсімдеудің қажеттілігі жоспарлаушының жеке қасиеттеріне біршама ... ... ... ... төмендегідей болуға тиіс:
* жақсы теоретик болуы керек, абстракты ойлу қабілеті болуға тиіс және сонымен қатар дипломатиялық қасиеттерге ие ... ... ... ... ... өз білімін кәсіпорын саясатын әзірлеуге қолдана білу;
* ... ... ... ... ... ... ... деңгейде сөйлесе білуі эконометриктермен, маркетологтармен, қаржыгерлермен, әкімшілікпен және тағы ...
* ... ма, әлде ... өзі ... ... ... ... жүрген немесе экономикалық ұйым кәсіпкерлік аясындағы жұмыс тәжірибесінің болуы. Басқарушылық тәжірибесінің болуы;
* барлық жағынан терең ... ... ... ... ... ... стратегиянын қалыптастырудың негіздері
Экономика дамуының көптеген салаларында, яғни сауда, қаржы және басқа да ... ... ... ... немесе қызмет көрсетумен айналысатын кәсіпорындар алады. Олардың қызметі ұлттық нарықтармен ғана емес, дүниежүзілік ... де ... ... ... ... кәсіпорынның экономикалық стратегиясын жүргізудің ұтымды жолдарын қарастыруда, іздену жұмысымызды: стратегия - кәсіпорын - кәсіпорынның экономикалық стратегиясы ... ... ... ... беруші ғылыми еңбектерді зерделей отырып, стратегияны - ұзақ мерзімді мақсаттарды қалыптастыру және оларға жету жолдарын таңдау үрдісі деп ... ... ... - ... табу ... ақша қаражаттарын және мүліктерін бірлестіруге шешім қабылдаушы тұлғалар арасындағы келісім негізінде құрылған нысан деп ... ... ... және тәжірибелік тұрғыдан, барлық бөлімдер мен салалардағы кәсіпорындар ... ... ... ... ... яғни оның ... ету ... дамудың заңдылығына, шарттары мен факторларын білуге негізделетін ақпараттық мәліметтер көмегімен бағаланады.
Кәсіпорынның экономикалық стратегиясының теориялық және тәжірибелік жақтарын зерттеумен айналысқан экономист-ғалымдардың ... ... ... ... ... - деп ... ... басқарудың әр түрлі деңгейлеріндегі экономикалық стратегия өз мақсаттары бойынша алуан түрлі болады. Олар ... ... әр ... ... ... ... ... категориялардың бірі-бірінен өзгеше қызметтерімен ерекшелінеді (сурет 1).
Экономикалықстратегия
Базалық стратегия
Қызметтік ... ... ... 2. ... ... стратегиясындағы экономикалық стратегияның ролі мен орны [6]
Кәсіпорынның экономикалық стратегиясыныңдұрыс жүргізілуі көптеген факторларға тәуелді болып келеді. Зерттеу жұмысымызда экономикалық стратегияға ықпал ... ... ... топтастырамыз: сыртқы және ішкі факторлар.
Сыртқы факторларға жатқызуға болатындар:нарықтағы жағдайлар, инфляция және бағаларды реттеу саласындағы мемлекеттік саясат.
Ішкі факторларға жататындар:шығарылатын өнімнің ... ... оның ... бәсекелестік қабілеттілігі және бағалар саясаты.
Ықпал етуші факторларды ескере отырып,кәсіпорынның экономикалық мәселелерін шешудің ең дұрыс жолы - ... ... ... мен жаңа ... ... ... қажетті екендігіне көз жеткізуге болады.
Ол үшін бәсекелестердің нарықтағы алар орынына мән ... рөлі ... ... ... ... теориялық негіздерін зерттей отырып, кәсіпорын стратегиясының бәсекелестік артықшылығын қалыптастыру үрдісін бірнеше кезеңге ... ... ... ... ... ... ... бәсекелес кәсіпорындардың жағдайын бағалау;
- кәсіпорынның өзінің (оның нақты жағдайы мен мүмкіндіктерінің ... ... ... ... кәсіпорынның бәсекелестіктегі тұрақты орнының деңгейі туралы қорытындыларды дайындау;
- кәсіпорынның бәсекелестік артықшылықтарына жету бойынша іс-әрекеттердің (құралдардың, іске ... ... ... ... ... (бәсекелестік артықшылықтарға жетуді), құралдар мен әдістерді (іс-әрекеттер бағдарламаларын), және ... да ... ... әлеуетті) анықтау.
Экономикалық стратегиялардың экономикалық міндеті (бағдары, бағыты) нақты бағдарламаларда көрсетілген ... ... ... ... ... етіледі.
Әлемдік тәжірибеде экономикалық стратегияны жетілдірудің көптеген әдістері мен жолдары бар, бірақ оларды Қазақстанның экономикалық дамуына толық ... ... ... ... ... ... сүйене отырып, іздену жұмысымызда экономикалық дамудың деңгейіне сәйкес келетін кәсіпорынның экономикалық стратегиясын реттеудің жолдарын қарастырдық.
Ең жетілген ... ... ... ... өзгерістер мен түзетулерді талап етеді, сондықтан бұрын қабылданған және өзгермейтін ... ... ... стратегияны басшылыққа алып, жемісті жұмыс істейтін кәсіпорынды кездестіру қиын. Нарықтың қиын жорамалданатын дамуы кәсіпорындарды өз стратегияларын түрлендіруге мәжбүрлейді. Сол ... ... ... мен іске асыру үрдістері еш уақытта тоқтамайтын, ұласпалы сипатта болуы ... ... ... ... стратегиясының теориясы болып танылған мәліметтерді зерттеп білу - кәсіпорынның экономикалық стратегиясының теориялық ... ... ... (сурет 2) ұсынуға мүмкіндік береді.
Бұл үлгінің артықшылығы, ... ... ... жүргізудегі құралдар, стратегияны іске асыру әдістері және экономикалық стратегияның өндіріс пен экономикалық ... ... ... ... ... ... стратегия нарықтық экономиканың кез келген құрылымдары үшін өзінің өзектілігін жоғалтпайтынын айтуымыз керек.
Стратегияны ... ... ... ... ... бағытталған. Ұйым басшылығы стратегиялық талдау үрдісінде үлкен деңгейде ішкі және сыртқы орта жағдайларына сәйкес келетін және таңдалған қызмет ... ... ... ... нұсқалардың біріне сүйенеді. Дегенмен стратегиялық талдау тәсілдері түбегейлі стратегиялық ойлау үрдісін өзгерте ... ... ... ... ... басты осалдығы олар бизнестің әрбір түрінің өзіне тән ерекшеліктеріне мән бермейді, ол кейде тым жалпы шешім қабылдауға алып ... ... ... ... ... 3 сатыдан тұрады:
* Ұйымдастырудың жалпы стратегиясын қалыптастыру;
* Бәсекелестік стратегиясын қалыптастыру;
* кәсіпорынның функционалдық стратегиясын анықтау [7].
Кәсіпорынның ... ... ... ... әсер ететін факторлар
КЭС мақсаттары мен міндеттері
КЭС іске асыру деңгейлері
КЭС құралдары:
-қаржы саясаты;
- ... ... ... ...
- ... мен ...
- ...
- ... ... ... заң тактикасы;
- ... ... ... ... ... ... экономикалықжоспарлау;
* экономикалық талдау;
* экономикалықүлгілеу;
* болжамдау.
* қаржы нарықтарын сараптау;
КЭС өндірістік және ... ... ... алу ... ... ... (бәсекелестік ұтымдар, өнім өкізудіңсаласын кеңейту).
Сурет 3. Кәсіпорынның экономикалық стратегиясының үлгісі [7]
Ұйымның жалпы ... ... ... ... ... ... екі ... мәселені шешеді:
* кәсіпорынның жалпы стратегиясының негізгі элементтері айқын және ... ... ... ... іске асыруда кәсіпорынның әрбір бөлімшелерінің анық рөлін белгілеу және олардың арасындағы ... ... ... ... ... ... нұсқалары стратегиялық талдау туралы параграфтарда келтірілген. Олардың әртүрлілігінің ыңғайлы болуы үшін 3 негізгі түрлерге ... ... ... ... өсу ... ... стртегияға. Ұйым осылардың бірін қабылдауы және әр түрлерінің айқындалған ұқсастығын қолдануы мүмкін.
Тұрақтылық стратегиясы - ... ... ... ... және оларды қолдану, әдетте нарықта басымдырақ, ірі кәсіпорындарда қолданылады. Бұл стратегияның анық ... ... ... ... ... монополизация үшін жазалаудан қашуға бағытталған кәсіпорынның әрекеті болуы мүмкін (әрекет ету тәсілдері, ресейлік кәсіпорындық монополистерге тән).
Өсу стратегиясы - жиі ... ену ... және жаңа ... басып алу арқылы ұйымдардың ұлғаюы.
Стратегиялық өсудің әртүрлілігі [7].
* тік интеграция;
* горизонталды ... үш ... ... іске ... ... ... қорытынды пакетін сатып алу) жолымен бәсекелес кәсіпорындарды жойып жіберу:
* бір ұйым ... ... ... ... бір ... ... болмаса біріккен жобаны іске асыру үшін әр тараптың бір ұйымға - кәсіпорынға бірігуі.
Егер ұйымдардың ... кету ... ... ... ... стратегиясы қолданылады.
Даму стратегиясы - егер ұйым тиімді әрекет жасамаған кезде, бірақ өз ... ... ... ... ... пайдасыз өнім өндірісінен, артық жұмыс күштерінен, таратудың дұрыс жұмыс істемейтін арналарынан бас ... ... ... және ... ... механизмдерінің ары қарай тиімді жолдарын іздестіру. Мұндай жағдайда даму стратегиясы дұрыс нәтижелер ... ... ары ... өсу ... ... алуына болады.
Бөліну стратегиясы - егер компания бірнеше бизнес түрімен айналысқан ... ... ... ... ... ... жағдайда, одан бас тарту керек - бұл іскерлік бірлікті сату керек ... оны ... ... ... керек.
Жойылу стратегиясы - қиын жағдайға жеткен кезде банкрот болады - ұйымдарды жою жүргізіледі, оның ... ... ... ең қажетсіз түрі: меншік иелері үшін пайдасыз және ыңғайсыздық тудыратыны ... ... ... де дәл ... ... ... туғызады.
Кейбір кезде ұйымның жалпы стратегиясын қоржынды деп атайды, себебі ол инвестициялық ... ... мен ... анықтайды, яғни ұйымның айқын құрамы мен инвестициясының қоржынының құрылымын қалыптастырады. Инвестициялар кәсіпорынның іскер бөлімшелерінің арасында ... ... ... ... ... ... қозғалысына әсерін тигізуі мүмкін, себебі әр түрлі тұрпатты стратегиялардың ... ... ... ... ... қосымша табыстар мен іскерлік бірліктер арасындағы өзара қарым-қатынасқа себеп болатын компания қызметінің едәуір ... алып ... ... ... ... ... артықшылыққа жетуі мақсат етеді. Егер кәсіпорын тек бизнестің бір түрімен айналысатын болса, бәсекелестік стратегия жалпы кәсіпорындық стратегиялық жоспарлаудың бір ... ... ...
Егер ұйымның бірнеше іскерлік бірліктері болса (стратегиялық бөлімшелер) олардың әр қайсысы өздерінің мақсатты стратегиясын әзірлейді. Бәсекелестік ... ... ... ... ... ...
Функционалдық стратегиялар ұйымының әрбір функционалдық кеңістігі үшін ... ... Олар ... ... ... ... ... жаңа өнім туралы жалпы түсінік береді - оның алғаш әзірленуінен бастап нарыққа енуіне дейін. Екі ... ... ... ... және ... ... Инновациялық стратегиялар - ол тек жаңа өнімдер мен көрсетілетін қызметтерді әзірлеу стратегиялары, бұл көп шығын мен тәуекелдікті қажет ... ... ... жеті ... ... ғана ... ... болады, ал қалған алтауы кәсіпорын үшін орны толмайтын шығынға айналады. Сондықтан қазіргі заманғы жоғарғы техникалық, мысалы ... ... кең ... ... сала - кең ... сала ... табылады.
Өндірістік стратегия қажетті қуаттар туралы шешімдерге есептелген өндірістік жабдықтарды орналастыру, өндірісті үрдістің негізгі элементтеріне, ... ... ... ... төмендегідей екі түрі біршама маңызды болып есептелінеді [8].
* шығындарды бақылау;
* өндірістік операциялардың тиімділігін көтеру. ... ... әрі ... ... ... өнімдерді, қызметтер мен нарықты анықтаудан тұрады. Маркетниг кешеннің едәуір тиімді құрамын анықтайды (нарықты, тауарды және баға саясатын, ... ... ... ... стратегиялық жоспарды қаржы көрсеткіштерін болжау инвестициялық жобаларды бағала, болашақтағы сатуды жоспарлау, тарату және қаржы қорлары үшін жауапты.
Көптеген ұйымдар персоналды ... ... ... ... ... ... персоналды аттестациядан өткізу кәсіпорындағы жұмысты тиімді жүргізуге сәйкес, қызметкерлер орнын ... ... ... Кейінгі кезде ақпараттық стратегия маңызды орын алады, себебі ол ... ... ... жаңа ... тәсілдерін кәсіпорындарға ендіруді қамтамасыз етеді. әсіресе оның ішкі және сыртқы аспектілерін қоса есептегенде қауіпсіздік стратегияларын әзірлеу туралы ерекше ... ... ... ... қарастыру кезінде кейбір төмендегідей объективті шектеулерге кездеседі.
* Қолдағы бар қаржы қорының деңгейі. Тіптен егер таңдаған стратегия тиімді болған жағдайда, кәсіпорынға ... ... ... ... дұрыс ойлануы қажет. Егер кәсіпорында өз қаржылары тым аз болса, онда ол үлкен пайызбен қарыз алу ... ... қиын ... ... ... Бұл ... ... табыс болғанының өзінде акционерлердің дивидент алуындағы қызығушылығын жояды.
* Қолдануға лайықты тәуекелдік мөлшері көптеген кәсіпорындар тек қана ең төменгі ... ... ... Бұл ... ... диапазоны айтарлықтай төмендетеді.
* кәсіпорынның потенциалды дағдылары мен қабілеттіліктері. Жақсы стратегиялар кәсіпорынға тән қабілеттіктер мен дағдалардан да жоғары талаптар қояды. ... ... ... ... ... болуы мүмкін, бірақ керекті маркетингтікт білімдері болмауы ... ... бұл ... ... ... ... жоқтығы мен кәсіби біліктілігінің төмендігіне байланысты. Мұндай жағдайда мұндай мамандарды жұмыстан босату керек, ... ... ... ... ... ... ішкі ... даулар туындауы мүмкін. Кәсіпорынның жиі қолданылатын дағдылары бір нарық үшін жақсы (мысалы, ресейлік), ал бірақ кейбір кәсіпорындар үшін жеткіліксіз болуы ... ... ... ... ... ... ... уақытты талап етеді, ал стратегия әрекеттерді тездетеді.
* кәсіпорынның қызметкерлер шеңберіндегі қатынастары кейде тарату арналарындағы жеткізушілер немесе ... ... ... ... мен ... ... дайындықты сіздің стратегияларыңызға қалай іске асырылу қажеттілігіне қарай қамтамасыз ете алмайды.
* Бәсекелестердің қарсы әрекеттері. Кейде керемет стратегиялар ... ... ... ... қалады. Мысалы, стратегия қысқа мерзімдік сұранысты ынталандыру үшін ... ... ... ... тым ... ... ... "баға соғысын" жүргізу арқылы мұндай стратегияға мән бермеуі мүмкін және компанияның ұзақ ... ... ... ... ... жол ... ... кезде кәсіпорын әзірлеген стратегияның және кәсіпорын қызметінің негізгі бағыттарын ашық және ... ... ... ... анықтайды. Одан кейін стратегияны таратуға арналған әрекет процедуралары мен ... ... ... ... ... ... ... көрсетілгендерді өзіне ендіреді:
* қиял, маңызды міндет және жалпы мақсаттары;
* ұйымдар стратегиясы: жалпы, іскерлік функционалды
* кәсіпорын ... ... ... ... ... ... жағдайларында кәсіпорын стратегияларын қолданудың құндылығын, кемшіліктерін және мүмкіндіктерін бағалаудың шетелдік тәжірибесін және үлгілерін ... ... ... ... ... ... ... мен реттеудің талдамалық негіздерін жасауға мүмкіндік беретіндігін атап өтуге болады.
1.3 Жоспарлауды ұйымдастыру және оның ... мен ... ... мен ... ... және қаржылай) қозғалысы ескерілетін кәсіпорын жоспары онда ... ... мен ... бірліктер үшін бұйрықтық күшке ие бола ... ... ... ... ... және ... ... кәсіпорын қызметінің мақсаты және оның жоспарлы кезеңдегі құрылымы, ... ... ... ... жұмыс сипаты;
* мақсатқа жетудің жолдары;
* мақсаттар мен құралдардың үйлесу ... мен ... ... ... ... мен ... ... орындалуын бақылау құралдары, кезеңдері және ... ... ... ... мен ... ... барлық жүйесі жоспарлау әдістеріне негізделген. Жұмыстың бір ... ... ... кезеңінің бастамасы болғандықтан жұмыс кезеңдерін ... ... ... ... ...
Жоспарлау - бұл барлық өндіріс операцияларының кезектілігі мен теңдігіне ... ... ... ... Бұл - соңғы өнім мен бос қорларды дайындау үшін шикізаттарды, ... ... өз ... дайындаудың қажетті шарттары (сурет 3).
Өз бәсекелестерінен артта ... үшін ... ... ... ұйым өз өндірісінің дамуы мен рыноктағы ... ... кем ... 2-3 ... жан-жақты жоспарлау керек.
Ресурстар
Адамдар ... 3. ... мен ... ... ... ... ... кез келген қателік үлкен қатер төндіруі,тіпті кейде құлдырауға жеткізуі мүмкін. Сондықтан ... ... ... сатысы бойынша кез ... ... ... да мән беру ... ... ... ішкі ... салық жүйесімен, несиелік жағдайлармен, рыноктағы ... ... ... және ... тыс ... үйлестірілуі керек.
Өндірістік кәсіпорындар қызметін жоспарлау мен ... өте ... ... ... ... ... ... түсінігіне біріктіреді.
Жапонияның жоғары оқу орындарындағы оқулықтарда ... мен ... ... ... ... (сурет 4).
Қазақстандағы өндірістік кәсіпорындардың рынок жағдайында өзін-өзі қаржыландыру мен өзін-өзі реттеуі ... ... ... ... қорлар есебінен өзіндік ... ... және ... ... ... ... шаруашылық қызметтерінің нәтижесі,
жабдықтаушылар мен тұтынушылар алдындағы ... ... ... және ... істер үшін толық жауаптылық;
* жоспарға сай ішкі ... ... ... жүзеге асыру.
Іскерлік және шаруашылық қызметтердің орындалуын бақылау
Шаруашы-лық қызметтерін жоспарлау
Іскерлік және шаруашылық ... ... ... басқару
Өндірістік жоспарлау
Өндірісті
бақылау
=+
Сурет 4. Кәсіпорынның өндірістік қызметін басқару мен жоспарлаудың қатынасы [3]
Кәсіпорында жоспарлау жүзеге сырылған ... алға ... бір ... ... және ... ... ... (кесте 1)
Кесте 1
Жоспарлаудың негізгі тапсырмалары
Жоспарлау тапсырмалары
Негізгі орындаушылар
Жоспарды орындалу уақыты ... ... ... ... ... ... ұйымдары
Барлық құрылым басшылары және мамандар
Орындалуын бақылау
Кәсіпорын басшылары, мамандар
Ескерту - зерттеу мәліметтері негізінде автор құрастырған
Жоспарлау технологиясы ... ... ... ... ... міндеттерін анықтап, негіздеу;
* алға қойылған міндеттерге жету үшін ... ... ... мен ... ... ... түрі мен көлемі, нақты жұмыс орны мен орындалу ... ... ... ... ... ... ... бойынша жұмсалған шығындар мен алынған нәтижелерді ... және ... ... ... ... ... басқа да бөлімдері қамтылатын негізгі құрылымы болып табылады (сурет 5).
Тапсырыс портфелі
Материал-ды ... ету ... және ... ... жоспар
Өндіріс және өнім-ді (қызмет, жұмыс) өткізу жоспары
Инвестиция және жаңа техника бойынша ... ... ... 5. ... ... ... құрылымы [7]
Жоғарыда келтірілген жоспарлар топтамасы күрделіөнім өндіретін орта және ірі кәсіпорындар қызметіне тән. ... ... ... ... және ортамерзімдік жоспарлармен шектеледі.
Кәсіпорын жоспарының құрылымын қарастырайық.
Экономикада кәсіпорынның қызметін жоспарлау ... ... ... бөлінеді:
* Орындалу мерзімі бойынша:
* жедел-күнтізбелі (оперативно-каленьдарные);
* ағымдық;
* ортамерзімді (среднесрочные);
* ұзақмерзімді;
* стратегиялық.
* Қызмет ... ... ... (өнімді дайындау);
* коммерциялық (дайын өнімді өткізу және кәсіпорынның материалды-техникалық ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғау бойынша жоспар;
* қаржылық.
* Кәсіпорынды басқару деңгейі бойынша:
* ... ... ... ... мен ... жұмысының жоспары.
* Өнім және жұмыс түрлері бойынша:
* өндіріспен игерілген;
* меңгеру ... ... ... ... жоспарланған
Жоспарлардың ұзақмерзімді, ағымдық, жедел-күнтізбелік болып бөлінуіне белгілі бір жағдайда шарттандырылған сипат тән болады. Олардың айырмашылығы соңғы ... алу ... ал ... объектісі өзгеріссіз қалады. Бір өнімді өндіру элементтері бойынша барлық жоспарда қарастырылуы мүмкін. Мысалы, ... ... және жаңа ... сату ... ... өнімді жобалау және оның өндірісіне қажетті ... ... алу ... ... ал жаңа өнім ... ... жұмысшыларды объект бойынша бөлу, ағымдық шығындарды төлеу жедел жоспарда қарастырылады. ... ... ... ... 2) ... көрсетілген.
Кесте 2
Жоспарлаудың ұйымдастырушылық-иерархиялық көрінісі
Жоспарлау кезеңдері
Тапсырыс формасы
Жоспарлау көрсеткіштерінің құрылымы
Жоспардың орындалуына жауаптылар
Жедел-күнтізбелік
Тұтынушылар тапсырысы
Табиғи нормалар мен нормативтер
Цехтар, бөлімшелер, ... ... ... түрі ... құндылық бойынша;
Цехтар, атқарушы бөлімдер, лабораториялар
Орта мерзімді
Тұтынушылар тапсырысы, болжамдар
құндылық табиғи, еңбектік, нормалар мен нормативтер
Атқарушы бөлімдер, лабораториялар, кейбір цехтар
Ұзақ ... ... ... ... өнім ... ... көлемі, табыс
-

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын кәсіпорындардың қызметін басқару72 бет
Нарық жағдайындағы шағын кәсіпкерлікті дамыту және тұтынушылардың нарығын қанағаттандыру («Жетісу» АӨК кәсіпорыны мысалында)73 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь