Қазақ ағартушыларының оқу – тәрбие туралы ой – пікірлері

ЖОСПАР

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1. Қазақ ағартушыларының оқу . тәрбие туралы ой . пікірлері ... ... ... ... ... .6

2. А.Құнанбаевтың педагогикалық көзқарастары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

3. Ы.Алтынсарин . қазақ халық педагогикасының негізін салушы ... ... ... ...19

4. Қазақ ағартушыларының тәлім .тәрбиелік ой .пікірлерін қазіргі мектептің

оқу . тәрбие процесінде пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
КІРІСПЕ
«Жас бала – жаңа өркен жайған жасыл ағаш тәрізді» - дейді халқымыз. Жерге отырғызған жас көшет те қашан тамыры тереңдеп, жапырағы жайқалып, саялы ағаш болып үлкейгенше мәпелеп күтіп, үзбей тәрбиелеуді керек етеді.
Тәрбие – халықтың ғасырлар бойы жинақтап, іріктеп алған озық тәжірибесі мен ізгі қасиеттерін жас ұрпақтың бойына сіңіру, олардың айналамен қарым – қатынасын, өмірге көзқарасын және соған сай мінез – құлқын қалыптастыру құралы.
Тәрбие, кең мағынасымен алғанда, қандай да болса бір жан иесіне тиісті азық беріп, сол жан иесінің дұрыс өсуіне көмек көрсету деген сөз. Ал енді, адамзат туралы айтылғанда, адамның баласын кәміл жасқа толып, өзіне- өзі қожа болғанша тиісті азық беріп, өсіру деген мағынада жүргізіледі.
Қазақ халқының сан ғасырдан бері тәрбие жөніндегі өнегелі істері мен сөздері, тұрмысы, мәдениеті, өнері, өмір тәжірибесі халық педагогикасының асыл қазынасы болып келді. Қай заманда болмасын ұрпақ тәрбиесі адамзаттың парызы болды. Әр бір халық өзінің тарихы мен тәжірибесін жалғастыратын жас түлектерді ғасырлар бойы тәрбие әдістері мен тәсілдерін қолданып, өмір тәжірибесі сынынан өткен әдептілік, сыпайылық, адалдық, инабаттылық, іскерлік, мейірімділік, қайырымдылық, еңбек сүйгіштік, үлкенді сыйлау, оған ілтипат көрсету сияқты қасиеттерді олардың бойына екті. Осылардың бәрі адамзат тәрбиесінде халық педагогикасының қандай роль атқаратындығын көрсетеді.
Әрине, жастарға тәлім – тәрбие беруде тек ұлттық дәстүрлермен шектелуге болмайды. Сондықтан тәрбие ісі тиімді және нәтижелі болу үшін халық педагогикасына кешенді қараған жөн.
Халықтың даналық ойлары халық педагогикасының шамшырағы болған. Халық даналығы – мақал – мәтел, ертегі, өлең – жыр түрінде, ақын– жыраулардың, шешендердің сөздері толғау, өсиет өлеңдері арқылы баяндалып отырған.
Қазақстанның ХХІ ғасырдағы басты даму жолын белгілеп берген Елбасының «Қазақстан - 2030» стратегиялық жоспарында халықтың рухани жаңаруына ерекше маңыз берілген. Сондықтан жан – жақты жетілген, дүниесі бай, белгілі дәрежеде ғылыми білім жүйесін игерген және оны бағалай, талдай алатын, өзге халықтардың тарихын, мәдениетін, тілін меңгерген, өздігінен денсаулығын нығайтуға, адамгершілік қасиеттерін, эстетикалық талғамын дамытуға ынтызар, өмірдің әрқилы кезеңдерінде дербес еңбек етуге даяр ұрпақты тәрбиелеу – ең басты өзекті мәселе. Ол біріншіден, білім мазмұны арқылы іске асса, екіншіден, тәлім – тәрбие мазмұны арқылы бойға сіңеді.
Қазақ халқының ғасырлар бойы қалыптасқан әдет-ғұрпы, салт-дәстүрі мен тәлімдік мұралары арқылы жас ұрпаққа тәрбие беруде қазақтың ағартушы-педагогтары Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев, А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, М.Дулатов, С.Торайғыров, Х.Досмұхамедовтың шығармаларын қолданудың маңызы зор.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
............................................................................
.....................................3
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. Қазақ ағартушыларының оқу – ... ... ой – ... ... ... Ы.Алтынсарин – ... ... ... ... Қазақ ағартушыларының тәлім –тәрбиелік ой –пікірлерін қазіргі ...... ... ... ... бала – жаңа өркен жайған жасыл ағаш тәрізді» - ... ... ... жас ... те ... ... ... жапырағы жайқалып,
саялы ағаш болып үлкейгенше ... ... ... ... ... етеді.
Тәрбие – халықтың ғасырлар бойы жинақтап, ... ... ... мен ізгі ... жас ұрпақтың бойына сіңіру, ... ...... ... ... және ... сай мінез –
құлқын қалыптастыру құралы.
Тәрбие, кең мағынасымен алғанда, ... да ... бір жан ... азық ... сол жан ... дұрыс өсуіне көмек көрсету деген сөз. Ал
енді, адамзат туралы айтылғанда, адамның баласын кәміл жасқа толып, өзіне-
өзі қожа ... ... азық ... ... ... ... жүргізіледі.
Қазақ халқының сан ғасырдан бері тәрбие жөніндегі өнегелі істері мен
сөздері, тұрмысы, мәдениеті, өнері, өмір тәжірибесі халық ... ... ... ... Қай ... ... ұрпақ тәрбиесі адамзаттың
парызы болды. Әр бір ... ... ... мен ... ... жас
түлектерді ғасырлар бойы тәрбие әдістері мен тәсілдерін қолданып, өмір
тәжірибесі сынынан өткен ... ... ... ... мейірімділік, қайырымдылық, еңбек сүйгіштік, үлкенді сыйлау, оған
ілтипат көрсету ... ... ... ... ... Осылардың бәрі
адамзат тәрбиесінде халық педагогикасының қандай роль ... ... ...... беруде тек ұлттық дәстүрлермен
шектелуге болмайды. Сондықтан тәрбие ісі ... және ... болу ... ... ... ... ... даналық ойлары халық педагогикасының шамшырағы болған. Халық
даналығы – ...... ... өлең – жыр ... ақын– жыраулардың,
шешендердің сөздері толғау, өсиет өлеңдері арқылы баяндалып отырған.
Қазақстанның ХХІ ғасырдағы басты даму жолын ... ... ... - 2030» ... ... ... ... жаңаруына ерекше
маңыз берілген. Сондықтан жан – ... ... ... бай, ... ғылыми білім жүйесін игерген және оны бағалай, талдай алатын, өзге
халықтардың тарихын, ... ... ... ... денсаулығын
нығайтуға, адамгершілік қасиеттерін, эстетикалық талғамын дамытуға ... ... ... дербес еңбек етуге даяр ұрпақты тәрбиелеу – ең
басты өзекті мәселе. Ол ... ... ... ... іске ... ... – тәрбие мазмұны арқылы бойға сіңеді.
Қазақ халқының ғасырлар бойы ... ... ... ... ... ... жас ұрпаққа тәрбие беруде қазақтың ағартушы-
педагогтары ... ... ... ... ... ... ... қолданудың маңызы
зор.
Жас ұрпақты ... оның ... туа ... ... ... ... ... үлгі көрсету, талап ету ... ... ... ... ... ... ... негіз болмақ. Ал тәрбие мәселесі қай заманда да ... ... ... педагогтарды толғандырып келгені ақиқат.
Ендеше оқушыларға халқымыздың рухани байлығын, мәдениетін, дәстүрін
терең таныстырып, ақын – жазушыларымыздың педагогикалық ой – ... оқу ... ... тірегіне айналдыру, яғни, тәрбиенің жаңарған жүйесін жасау –
бүгінгі күннің ... ... ... ... ... сан ... бойы жинаған мұраларын
ұрпақ тәрбиелеу ісінде қажетімізге жарату, жас жеткіншектерге ұлттық ... ... ... сол сипатта өзін ұстауға бейімдеу жолдарын
қарастыру. Сондай – ақ әрбір оқушыға ... ... мен ... беру және ... жан – ... дамуына қолайлы жағдай жасау.
Зерттеу жұмысының міндеттері:
1. Қазақ ағартушыларының (А.Құнанбаев, Ы.Алтынсарин) оқу-тәрбие ... ... ... ... Қазақ ағартушыларының тәлім-тәрбиелік ... ... ... ... ... ... ... Қазақ ағартушыларының оқу – тәрбие туралы ой – пікірлері
Аз жасаған өмірінде бойындағы бар ... ... ... ісіне
арнаған, «Қараңғы қазақ елінің көгіне, өрмелеп шығып күн болуды» аңсаған
әрі ақын, әрі ... әрі ... ... артына өлмес-
өшпес асыл мұра қалдырып кеткен халқының қалаулы ұлдарының бірі.
Сұлтанмахмұт халықты, жастарды дүниетану оқуына, ... ... ... өнерлі, прогресшіл елдерден үлгі алуға, сөйтіп ... ... ... ... ... өзінің 1914 жылы жазған «Бір адамға» деген өлеңінде патшадан шен
алып, шекпен киген, елді ... үйін ... ... ... ... ... ... отырып, осыншама байлықтың адал
еңбекпен келмей кедейдің еңбегін қанаумен табылған олжа ... ... алып ... ... ... ... жас бар ма? », ... жырлап, сықақ етеді. Айналадағы өмірден қанау, зорлық-зомбылық,
әділетсіздікті көп көрген ақын ... ... ... ... ... ... надандықты жеңетін, әділеттілікке әкелетін
бірден-бір жол – еңбек пен білім. ... ... ... мен ... ... ... «Надандықтың теңізі тарылады, орны отайып, көгереді.
Қызығын жайлап ел көреді»,- деп ... ... ... ... ... күн
кәдесіне жаратуда өзінің замандасы Ж.Аймауытовтың ... ... ... тілі ғой, адал ... ұлы ғой, ... еткен жаны ғой. Жаннан,
ардан безбесе, ақынын қандай ел ... ... ... ... ... мен ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... өміріне белсене
араласып, гуманистік, адамгершілік, ағартушылық ... ... ... дәстүрін жалғастырып, артына мол мәдени мұра ... ... ... ... аудармашы, философ, шежіреші, өз бетімен
ғылыми-білім биігіне жоғары көтерілген әмбебап ғұлама еді.
Шәкәрім Абай үлгі ... ... ... ізгі ... ұран ... ... ... өлеңінде былай дейді:
Қой, жігіттер, күн болды ойланарлық,
Білім, әдет, ақылды ойға ... ... ... ... заман көрсетер бізге тарлық....
Асыл сол-ақыл, білім бойда барлық,
Айла, өтірік, арсыздық өнер емес.
Мен де анаудай ... деп ... ... қалма, өтірік, өсек, ұрлық-зорлыққа әуес болма, жалқаулықтан,
жамандықтан қаш, ... ... ... жастарынан үйрен, оқу оқып, білім
ал, талаптанып, талпын, бойыңдағы ... мен ... ел ... ... ... ... педогогикасына өз үлесін қосқан ақындардың бірі –
Жамбыл Жабаев болды. Отызыншы жылдардың соңы, қырқыншы ... ... ... ... ... деп аталатын кезеңі басталып, жыр маржанын
төгіп, халық даналығын, халықтық ... ... ... ... ... ... жырларын жазып, жастарға батасын бергендей болды. Оған мынадай
өлең шумақтарын келтіруге болады:
Жастарым жайнап жаңғырған,
Еңбекпенен ... ... ... ... жеткен бе?
Теңсіздік басы байлылық,
Құр сенделдік, қаңғыдық.
Ерінбей адал еңбек ет,
Рахатын тап жаныңның.
Еліңнің аяулы ұлы бол,
Біл бабаңның қадірін, - деп ... ... ... ... түбі ... және ... деген ой түйеді ақын.
Жамбылдың өлең – жырларында ... ... ... күші ... ... ... ... тәрбие тағылымын, үлгісін әрбір өлеңнің
арқауы ете білді. Бүгінгі педагогикалық тұрғысынан ... ақын ... ... ол ... ақыл – ой, дене ... патриоттық,
идеялық – саяси тәрбиені еңбек тәрбиесінің ... ... ... Мұның ішінде тәрбиенің негізгі категориялары ... ... ... пен ... ... өлеңдерінің
өзекті проблемалары ретінде қаралады, соны жырға қосады. Мұны ... ... көре ... ... ... ... ... – оқы, өнер қу қалма қапыда
Бүгінгі ұлы дүбірде,
Бұл да бір сын ақынға
Болашағым, ұрпағым,
Лапылда, өшпей лапылда!
Ақын толғаулары оқу, өнер, білімге, ... ... ... өнер ... ... ... де ... өмір сарайын соғуға
шақырады.
Жамбылдың тәрбие ... ... ... ... ... өлеңдерінің санымен ғана анықталып қоймайды, поэзиядағы әлі
күнге дейін ешкім асып түсе ... ... ... ... ... ... ... мәселелерінің әр
алуандығымен, сол сияқты ақындық ерекшелігінің жан ... ... ... тәрбиелік тағылымымен анықталады. Мұны Жамбылдың соғыс
аяқталып, халықты ... ... ... мына бір ... көруге болады:
Шарықта, шаттан, шабыттан,
Жеңімпаз батыр халқымыз!
Жығылды туы дұшпанның
Біз жеңдік, Жеңіс – ... ... ... деп ... тұрғыдан алғанда Жамбыл жырлары, оның тәрбиелік
тағылымдары ХХ ... ... одан ... ... ... ... ... айқын айғағы. Жамбылдың бүгін орнатып жатқан
гуманистік және демократиялық қоғамда ұлттық мәдени тілімізге, оның оқу –
ағарту ... ... өлең ... ... ... ... сіңірген еңбегі,
тәрбие тағылымдары жастарымызды адамгершілік рухта ... ... ... ... ... – қазақтың кемеңгер ұлы ақыны. Ұлтының бақыты үшін өз
бақытын құрбандыққа шалғандардың ... ... ... ... не ... жұмсаса да даяр болған. Ол ұлтының патриот ақыны, оның
ерекше ұлтжандылығы, ... ... ... ... үлгісі
болды. ... ... ... ... және ... мен ... жан – жақты терең қамтылған. Мағжанның пайымдауынша бұл кітап,
баланың бесікке салған күнінен бастап, тәй – тәй ... әр ... көз ... ... ол ... ... азамат болады, осы заманғы
өркениет ... қол ... – деп ... ғажап пікір, нағыз педагогикалық
толғаныс таза шешім.
Кітапта тәрбие деген не? – деп ... ... ... ... қандай пән екеніне түсінік беріле отырып, жалпы ... ... дене ... жан – жақты талдау жасалады. ... ... да ... ... ... бар. М. ... ... классигі мысалы әр түрлі эпостар, ... ... ... ... Ең ... баланы бесіктен еңбекке
тәрбиеледің негізін салған ұстаз – жазушы. М. ... ... ...... ... әдістемелік түп нұсқасы, қолтума дүние
деуге ... ... ... бойы ... ... ... деген айып тағылып,
жазықсыз жапа ... ... ... мен мәдениетінің көрнекті
қайраткерлерінің бірі ... ... қоса ... ... ... ... көркемөнер ғылымдары саласында қалам тартып,
құнды-құнды ғылыми-зерттеу еңбектерін жазуымен, бірнеше оқулықтар мен ... ... ... ... ірі ... ... ақын, драматург Жүсіпбекті біз қазақ ... ... ... ... адам деп бағалай аламыз. Оның шығармашылық
мұрасы-философиялық толғауы терең рухани қазынамыз: ... ... ... дала ... ... әйел ... ... таптық қоғам өмірі, өтпелі кезеңдегі билік нысаны сияқты күрделі
теориялық мәселелер көркем әдебиет құралы мен тілі ... сөз ... ... ... Ал «Психология» аталатын оқулығы осы күнге шейін
маңызын жойған ... ... бас ... ... Жүсіпбек ұлы ақын тағылымының қазақ
елінің ертеңі үшін әлі де ... көп ... ... ... Абайдың
шығармалары мен асыл сөздерінен алған сабағын былай түсіндіреді: «Ақынды
дана, рақымды әділ, шыңға ... ... ... ... ... ... бұзықтықпен алысып өткен Абай еді. Қазақтың әдебиетіне жан ... ... ... ішін ... ... ... ... ақындық,
сыншылдық бірдей дарыған Абай еді. Өнер тап, оқы, харакет қыл, тәрбие ... адам бол, - деп ... Абай еді. ... қамын же, адам баласын
бауыр тұт, ... ... ет, - ... Абай болатын. Өмір жолында
Абайдың айтпағаны аз. ... ... ... ... ... ... Абай
– қазақтан шыққан философ данышпан».
Қазақстанның халық жазушысы, Мемлекеттік ... ... ... ... ... әу ... мұраты –
адам тәрбиелеу мәселесімен ұштасып жатыр. Турасы, Ә.Нұршайықов – педагог
жазушы. Оның қай шығармасын ... ... ... ... мен ... ... Бір сөзбен айтқанда, педагогика - Ә.Нұршайықов
шығармашылығының лейтмотиві, алтын ... бір ... ... ... абзал. Тәлім – тәрбие дегенде
суреткер «Сен олай жүрме, былай жүр, анау ... ... ... ... насихатқа, жалаң ақылға еш уақытта ... ... ... ерекшелігі – кейіпкер сомдаудағы шеберлігі ... ... ... ... ... тән тәсілі мен тәжірибесі
жетерлік... Ең бастысы, ол кейіпкерлерді алыстан іздеп, әуре ... ... Сіз бен біз ... кездестіріп жүрген таныс
та бейтаныс бейнелер.
Қаламгер есімін ... ... ... ... шығармасы –
«Махаббат, қызық мол жылдар» романы болды.
Бір ... ... ... ... ... ... ... дүниеге келген кейіпкелердің бірі. Қаламгер беріден ... ... ... ұлт ... дәл осы ... іс - әрекеті
арқылы адалдыққа, адамгершілікке, пайымдылық пен парасаттылыққа тәрбиелей
біледі. «Махаббат, қызық мол ... ... ... ... ... ... біздің жан дүниемізге соншалықты жақын жандардың бірі болып
кеткен.
Жасыратыны жоқ, Меңтай образы әдебиетшілер тарапынан әлі де ... ... ... ... ... Көп ... ... образының ең бір ерекше
қыры – оның аппақ қардай адал сезімінде жатыр. Ол шын ... ... ет пен ... арасындағы желіден еш уақытта да шатастырмайды.
Тіпті, майданда қаза болған аға аманаты жолында ең асыл ...... ... ... бар. ... ол солай істеді де. Сұм Тұмажанның құрған
торына топ ете түсуде бір жағы ... ... ... жағы қарындастың аға
сөзін жерге тастамайтын қанға сіңген қасиетінен, алған тәрбиеден.
Автор соғысты ... да ... ... оның ... жан ... ... соғыс!» - деген ұран, жалаң плакаттан саналы түрде бас
тартады, тәрбиенің жолы құрғақ насихат емес, өлмейтін өнер екендігіне ... көз жете ... ... ... нені ... да, нені ... да ең ... үрдіс, тәлім – тәрбие тұрғысынан келеді. Оның қаламгер ретіндегі ең
асыл мұраты да сол – қоғамды, жастарды тәрбиелеу ... ... ... бұл ... ... бір ... жалғасы бар жақсы әңгіменің басы ғана
деп қабылдасақ, онда мақсаттың орындалғаны.
Белгілі ... ... ... турколог, жазушы, публицист,
ағартушы-педагог Ахмет Байтұрсынов – қазақ ... ... ... ... алып ... алып ... Оның тарихи тағылымы мол, тәрбие туралы
өзіне тән прогрессивтік ой – ... бар ұлы ... Ол ... ... бала ... бастайды. Ол жөнінде былай деп жырлайды:
Адамдық диқаншысы – қырға шықтым,
Көлі жоқ, көгалы жоқ – құрға шықтым.
Тұқымын адамдықтың шаштым, ектім,
Көңілін көтеруге бұл ... - деп ... ... сауаттандырып, өнер – білімге, мәдениетке ... ... ... ... ... ... қазақ қоғамында білім-
ғылымның дамуына, мектеп ... ... ... ... өмір ... ... тағылымын мынадай етіп келтіреді:
Тықылдап, құр пысықтап сөйлейтін көп,
Еркіндеп ұшқыр атта қарқындаған,
Бос белбеу, босаң туған бозбала ... шала ... ... – деп сол екі шумақ
өлеңде - бүгінгі біздерге, жастарымызға арналып ... ... емес ... ... ... ... ... тағылымының туын көтерген
дана адам.
А.Байтұрсынов еңбексіз, арзан ... ... ... ... сынға алған.
«...Жаны ашып, жаһан үшін қайғырма?
Жаны мол, жақыны мол, ... ... »,- ... ... деген өлеңінде:
Келгенде өзді - өзіңе мықтысыңдар,
Қайтейін өзге десе көнгішсіңдер,
Сықылды сынық бұтақ төмендесең,
Кім жұлмас ... ... келе ... ... ... бірі және бірегейі, ХХ ғасырдың
бас кезіндегі демократтық бағыттағы қазақ зиялыларының ең ірі, ең ... ... ... ... мен мәдениетіне, оның ішінде
ұлттық педагогика мен ... ... ... ... мол ... ... ... түрлеген ана тілі, Ахаң салған әдебиеттегі орны
«Қырық мысал», «Маса», «Қазақ» газетінің 1916 ж. қан жылаған ... ... ... ... ... саясат жолындағы қажымас қайраты
... ... ... ... ... ... ... ... жазба әдебиетінің негізін салушы, ұлы классик ақын – Абай
Құнанбаевтың ағартушылық ... ... ... ... мен ... оқу, өнер – ... ... оны халық қажетіне жұмсау, жастарды
адамгершілік қасиеттерге, өнегелі мінез – құлыққа тәрбиелеу ... ... ... Абайдың ақындық шығармашылығының негізгі бөлігі ... ...... ... ... ... «Жастық шақ -
өмірдің асыл шағы. Осы бағалы уақытты бос жібермеу керек... адамды ... ... ... оның ... ... ары және ... дей келе, ол жастарды
білімге, өнерге, өз қоғамына адал қызмет етуге ... ... ... жатқанын, оны меңгеру қажеттігіне:
«Дүниеде де өзі, мал да өзі,
Ғылымға көңіл ... - ... өлең ... ... ... ... бар деп ескермедім,
Пайдасын көре – тұра тексермедім.
Ержеткен соң түспеді уысыма,
Қолымды ... кеш ... ... ақын ... өнеге, ғибрат болсын деп өз
өміріндегі өкінішін жасырмайды. ... ... ... алып ... ... ... жүрме деп ескертеді. «Ғылым таппай мақтанба», «Интернатта ... ... ... ... сөзді қайталап айта отырып, әрбір жастың
арманы «ғылым» болу керек ... ... ... ... ... ... ... босқа күлуге», - дей ... ... ... ... ... нұсқайды.
Ғылым болмай немене,
Балалықты қисаңыз?
Болмасаң да ұқсап бақ,
Бір ғалымды көрсеңіз.
Онда болмақ қайда ... ... кім ... ... ... – деп, ... болудың басты
талаптарын, алғышарттарын түсіндіреді.
Ия, ғылым жолы – ұзақ жол, ... ... Ол ... ... ... ... еңбек ет, талаптан, қанағатшыл, рақымды бол,
мақтаншақ болма, не істесең де ... істе деп ... Сен де бір ... ... тап та, бар ... - ... өмірден өз
орныңды табу, қоғамда қажетті болуға ұмтылу, азаматтық борышыңды ұмытпау
керектігін ұғамыз. Бұл ... мәні күні ... ... ... уағыздаушы болуға, ел үшін шыншыл, әділ, кешірімді ... ... ... бала оқытудағы мақсаты да биік, өте терең
мағыналы. ... ... біл деп ... ... шен ... деп ... - ... екі
жол өлеңде қаншама сыр жатыр? Ол тек өз ... ғана ... ... ... ... ... және ... меңгеру арқылы ілгері кеткен елдермен
теңесуді мұрат тұтады. Ол өз арманын «жиырма ... ... ... ... ... оқу керек, хикмет те, мал да, өнер де, ... да ... ... зор. ... ... ... ... ортақ болуға тілін, оқуын,
ғылымын білмек керек».
«Біріңді, қазақ, бірің дос
Көрмесең, істің бәрі – ... ... ұлы ... ... да, ... де, ... де ... зор екенін кім
мойындамайды?! Осы өнегелі өсиет бізге дәл ... ... де аса ... ... ... бер, болсаң зерек,
Еңбекті сат, ар сатып неге керек?
Үш – ақ нәрсе – адамның қасиеті:
Ыстық ... ... ... жылы ... ол ... ет, арыңды сақта, қайратты бол, ақыл – білімнің
басқаларға да шапағаты тисін, мейірімді, қайырымды бол, сонда ғана ... ... атқа ... ... Бұл ...... мәнін жоймайтын,
бір адамға бағыт сілтейтін ... ... ... ... бұл ... ... ... болып мәңгілікке қалады. Абай – мәңгілік дейтініміз ... ... ... ... ... ...... адамгершілігі
мол, иманды, мәдениетті, ой - өрісі ауқымды, жан – жақты адам тәрбиелеу.
Осы орайда ұлы ақынның ... ... ой – ... ... үшін ... ... жоқ. ... жаңарып, өмірде өз орнын тауып
жатыр. Өзі өмір сүрген заманда Абай көтерген ... ... ... ... ... мінез – құлық мәселелерімен терең ұштасып, бүгінгі мән
– мағынаға ие ... ... ... кешегі айтқан әрбір сөзі – ... өзі. ... да ... әрбір сөзін ұстаз сабақ үстінде әр түрлі
әдіс – тәсілдерді пайдалана отырып, жас ұрпаққа ... ... ... пен ... деп ұққан Абай:
Түбінде баянды еңбек егін салған,
Жасынан оқу оқып ... ... ... ... ... ... емес,
Өнердің бұдан өзге бәрі жалған.
Абай тәрбие мәселесіне ерекше көңіл бөлді. «Әні оны ... міне ... деп, ... ... алдағаныңа мәз боласың, соңынан балаң алдамшы
болса кімнен көресің? «Боқта!»деп ... ... ... қияңқы, осыған
тимеңдерші» деп, оны масаттандырып тентектікке үйретіп қойып, «қу, сұм бол»
деп, «пәленшенің ... ... ... ... кетеді» деп, тірі жанға
сендірмей жат мінез қыласың»,-деп теріс тәрбие беретін ата-аналарды қатты
сынға алады. ... ... ... деп ... ... мәселелерін
жоғары бағалап, ар тазалығы үшін күресуді дәріптеген ұлы ағартушы:
Ынсап, ұят, ... ... ... керек қылмас ешкім қалап...
Терең ой, терең ғылым іздемейді
Өтірік пен өсекті жүндей сабап,-деп ... ... ... ... ... азамат болу үшін адам бойындағы
қасиеттердің қалыбы үш нәрсеге байланысты ... ... ... ... ... ... толық боласың елден бөлек»,-деп адам мінезіндегі
орынсыз мақтан, ойсыздық, салғырттық, жалқаулық, күншілдік, көрсе қызарлық
сияқты жаман әдеттердің ақыл мен ойды ... айта ... ... сақтау, көргеннен үлгі-өнеге алу, жаман әдет-дағдылардан бойын аулақ
ұстау, нәпсіні ... ... ... болу сияқты адамгершілік қасиеттерді
қастерлейді.
Ұлы ойшыл Абай адамның өсіп, жетілуіндегі ... ... ... ... он ... қара ... «Адам баласы туа сала есті болмайды.
Естіп, көріп, ұстап, татып, естілердің айтқандарын есте ... қана ... ... ... ... есте ... ғибрат алу ғана есті етеді»,-
деп ақыл-естің тәрбиенің жемісі арқылы жетілетінін ғылыми тұрғыда дәлелдеп
береді. Абай: ... ... ... ... ... ар, ... деген
нәрселермен оздым ғой демектің бәрі ... ... ... ... ... ... ... саралап көрсете білді.
Абай ел қыдырып ас ішіп, аяқ босатар ... ... ... ... ... жүр, жат елге кет, мал тауып кел,
Малың болса сыйламай тұра алмас ел....
Талаптан, талпын, адал ... ... ... ... да» адал ... мал ... арлығы жоқ, «егіннің
ебін, сауданың тегін үйрен»,- дегенді насихаттайды. ... ... ... ... ... ... астымен, ауырдың үстімен жүріп күн көрушілердің
арам пиғылын әшкерелеп, «ұрлық түбі қорлық», ... ... мал ... ... түбі-зейнет» дегенді өнеге тұт дейді.
Жастардың белгілі бір өнер үйреніп, пайдалы іспен ... ... мал ... ... ұлы ақын оларға:
Әсемпаз болма әрнеге,
Өнерпаз болсаң, әрқашан.
Сен де бір кірпіш дүниеге,
Кетігін тап та, бар қалан,-деп өмірден өз ... ... ... ... ... бол деп ... айтады.
Ұлы ақын Абайдың педагогикалық көзқарасындағы басты нысана «Атаның
баласы болма, адамның баласы бол... ... ... ... пайдаң еліңе,
халқыңа тисін»-, деген гуманистік ой-пікірді қуаттау болды.
Абай үлгі етіп ... адал ... ... ... қай ... аса ... ... қиыншылық атаулыдан аман алып шығатын
тіршіліктің тұтқасы, өмірлік өзгермес ... ... алға ... ... ... ... даусыз.
3. Ы.Алтынсарин – қазақ халық педагогикасының негізін салушы
Қазақ педагогикасының негізін салушы, педагог – ағартушы, ақын ... ... ... ... орыс ... ... ... негізін қалаушы Ы.Алтынсарин мектеп пен тәрбие өз халқының
тұрмысы мен өмірінің тарихи ... ... ... келу ... ... ... оқу – ... өнерге үндегенде, құрғақ насихатқа
ұрынбайды, қайта өз ойын нақтылықпен ... ... ... ... ... еркін сіңіру үшін әр алуан ұстаздық амал – тәсіл қолданады.
Бұл тұста ол, ең алдымен, шешендік қайталауларды ... ... ... ... ... ... ... балалар, оқылық,
Оқығанды көңілге
Ықыласпен тоқылық! - деген
жолдарды әдейі қайталай отырып, оқу – ... ... ... ... жол таба ... Сол ... сөз басы ... берілген «Бір
Құдайға сыйынып, кел, балалар, оқылық» атты өлеңде ақын оқушы түсінігіне
жеңіл қарама – қарсы ... ... ... ... ... ол
білімділік пен надандықтың аражігін ашып көрсету талабында жарық пен
қараңғылықты ... ... ... ... ... ... ... ... ... – ақ ... – десе, надандықтың мән
жайын:
Оқымаған жүреді,
Қараңғыны қармалап, - дейді.
Автор өзі үндеп отырған оқу – ... тек ... ... ... мән ... Ол үшін ... құдық қазғандай ыждаһат,
сабырлылық қажет екенін ескертеді. Сондай ... ... ... ... ... ... тозбас өнерге айналатынын айтады. Ақын ойынша: оқу
– білім мәңгілік, ол жұтамайды, таусылмайды. Ал ... ...... ... ақын:
Надандықтың белгісі –
Еш ақылға жарамас.
Жайылып жүрген айуандай
Ақ, қараны танымас...
Жөн білмеген ... ата ... ... ... ... ол өз ойын ... да оқу – білімінің өмірдегі
орнын, қажеттілігін баса көтереді. Осы ... да ... бала ... ...... ... күнін көлденең тарта сөйлейді.
Әлпештеген ата – ене
Қартаятын күн болар.
Қартайғанда жабығып,
Мал ... күн ... – енең ... болар бұл оқу.
Қартайғанда мал тайса,
Сүйеу болар бұл оқу! – дейді.
Әдебиетімізде ... ... оқу – ... ... ... ... ... жоқтығын ескерсек, осы «Кел, балалар, оқылық» өлеңінің мән
– маңызы атты өлеңін бастан – аяқ тың мазмұнды, жаңа ... ... ... ... ... ... ... түгіл, ересектердің ұғымында жоқ
техника тетіктері мен құрал – жабдықтарының іс- ... ... ... ... ... ... Шынында, құлақ естіп, көз ... ... ... телеграф, телефон, газ, электр, самолет, және т.б.
Сондықтан бұларды қазақ балаларына айтып түсіндіру талабында ол ел ... бар ... ... ... әңгімелерінің негізгі түйіні: жас буынды өнер – білімге
үндеу, адамгершілік мінез – құлыққа тәрбиелеу болып ... Ол ел – ... ... мен ... ... төте жолы ... ... арқылы іске
асады деп санады. Сондықтан ағартушы қазақ халқын егін егіп күн ... ... Өз ... ... ... ... зер салады.
Мысалы, «Қыпшақ Сейітқұл» атты әңгімесінде автор мал баққан жұт пен
барымтаға тәуелді екенін айта келіп, ... ... отыз үйлі ... Сейітқұлдың ақылдылығы мен тапқырлығын жастарға үлгі етіп ... ... ... мал жоқ, ... ... оның түбі ... деп санап, өзен –
сулы Қабырға деген жерге елін көшіріп келіп ... ... ... аз ... малды ауыл болып, байып та кетеді. Ойдан – қырдан келушілер
көбейіп, ... төрт жүз үйлі ... ... ... адал ... ... ... жұрт өзгелер батып келе алмайтындай ... ... киім – ... азық – түлік алдырып, мамыражай өмір кешеді.
Бұларға кезінде қосылмаған Сейітқұлдың ағасы ... ... ... түсіп
мерт болады. Ыбырай осы оқиғаны тартымды да көркем етіп ... ... басы ... ... ал адал ... ... аз ... ел
қатарына қосылғанын нақты дәлелдей алған.
Сондай – ақ жазушы «Аурудан аяған күштірек», ... ... ... жарату» атты әңгімелері қайырымдылық пен ... ... ... ... ... тәрбиелеуге арналған. Ендігі бір алуан
әңгімелері табиғат ... мен оған ... ... ...... ашуға
құрылады. Автор өмірлік құбылыстың сан алуан болып ... ... ұғып ... де ... екенін ашып аңғартуды көздейді.
Сондай – ақ жазушының балаларды әдеп пен әділдікке, қанағатшылдық пен
жомарттыққа, сақилық пен тазалыққа, ізеттілік пен ... ... де бір ... Бұлардың ішінде жан – жануарлар тіршілігінен алып
жазылғандары да аз емес. Мысалы, «Түлкі мен ... ... мен ... мен ... және т.б. ... оның балалар табиғатына жақын, қазақ
өмірінен алып ... ... өзі аса ... Ыбырай өз әңгімелерін
де шешендік, нақыл, аталы сөздерді жиі қолданып отырады. Айталық, ол ... ... ... ақыл – ... ... «Аз ... ... көп
жұмысқа тап боларсың. Азға қанағат ете білмесең , көптен де құр қаларсың ... ... ... ... ... ... жұрт ағасы болды,
енді сол жұртының адал бейнет, табан ет, ... ... ... ... ... ... даладағы бөріден сақтаудың қамын ойлап, уайымға
қалды», - деп ... ... ... ... ... ... қарап, қамқорлық еткен педагог –
ағартушы ... ... ұлы ... ... прогресшіл,
ағартушылық идеясын қазақ даласында батыл іске ... Ол ... ... ... рет орыс – қазақ мектептерін ашты. Алғашқы ... ... Ол ... халық ауыз әдебиетінің асыл
үлгілерін енгізумен бірге, өзінің тәрбиелік мәні зор ... ... ... ... жастарды оқу, білім, өнерге ... ... ... ... ... ... шырақ жағылар.
Тілегенің алдыңнан
Іздемей – ақ табылар! – деді.
Ақын өзі үндеп отырған оқу – ... тек ... ... ... мән ... Ол үшін ... құдық қазғандай сабырлылық
қажет екенін ескертеді. Сондай сарыла ... ... қол ... ...... ... ... айтады. Ақын ойынша: оқу – білім
мәңгілік, ол жұтамайды, таусылмайды. Ал, бұған ... ... ... ...
Еш ақылға жарымас.
Жайылып жүрген айуандай
Ақ, қараны танымас...»,- деп бейнелейді.
Сондықтан оқу – ... ... ... ... ... Ақын ...... бар жұрттар» деген өлеңінде жастарға ... ... ... ... ... отырған озық елдерді үлгі - ...... бар ... ... салғызды.
Айшылық алыс жерлерден
Көзіңді ашып – жұмғанша
Жылдам хабар алғызды.
Аты жоқ құр арбаны,
Мың шақырым жерлерге
Күн жарымда барғызды.», - деп ... ... ... балалары түгіл, ересектердің ұғымында жоқ
техника тетіктері мен құрал – жабдықтарының іс - ... ... ... көрсетер қызметін суреттейді. Ақын оқу үйреніп, білім ала алмаған
өз халқының атынан сөйлеп, талапты жастарға үлкен үміт ... ... ... сол ... орнын толтыруға шақырады.
«Желкілдеп шыққан көк шөптей
Жаңа өспірім достарым,
Қатарың кетті – ау алысқа – ай,
Ұмтылыңыз ... ... сіз ... ... ... ... ... - деп насихаттайды. Қазақ
халқын оқу – білімге, мәдениетке үндеп, халық ағарту саласында көп ... ... ... ... ... ағартушысы, демократ ғалымы, ақын
әрі жазушысы, аудармашы, этнографы, тарихшысы, географы, экономисі, жалынды
публицист, көрнекті қоғам қайраткері, жан – ... ... иесі – ... ... түгіл, болашақ ұрпақтар да есінен шығармайды. Сондықтан ... ... ... ... ... – қазақ ағарту ісінің
әулиесі».
4. Қазақ ағартушыларының тәлім–тәрбиелік ой–пікірлерін қазіргі мектептегі
оқыту–тәрбие ... ... ... ... ... ...... мол, иманды, мәдениетті, ой - өрісі ауқымды, жан – жақты адам
тәрбиелеу. Осы ... ұлы ... ... данышпандық ой –
пікірлерді бүгінгі ұрпақтың бойына сіңірудің маңызы зор. ... да ... ... ... ... ... ... әр түрлі әдіс – тәсілдерді
пайдалана отырып, жас ұрпақтың санасына жеткізіп, бойына ... ... ... ... ... ұлттық құндылық ретінде таныта
білу-мұғалімнің шеберлігі. Ұлттық құндылық дегеніміз-тұтас бір ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ халықтың әлеуметтік
және мәдени қауымдастық ретінде ... ... ... ... дағды, көзқарастар жатады.
«Халықтан асқан ұлы ұстаз ... ... ... ... мол ... ... рухани азығын жетілдіретін негізгі
құрал болмақ.
Ғасырлар бойы халық тұрмысымен бірге қайнасып, ұлттық дәстүрді бойына
сіңірген ... ... ... ертегілер, аңыз-әңгімелер,
айтыстар өз Отанын шексіз сүйетін, білімді, іскер, ... ... ... ... ... ... дайындауға негіз бола алады.
Мектеп оқушыларын патриотизмге тәрбиелеуде ХХ ... ... ... ... ... мен еңбектерін пайдаланудың
мүмкіндіктері мол екендігі байқалады. ... ... ... ... мен ... еңбектеріндегі ұлтжандылық қасиеттер
қазіргі ұрпақ патриотизмін қалыптастырып, дамыту үшін аса тиімді ... ... деп ... ... ... ... қалыптастыру,
әліпби түзу, әліппе және өзге де оқу ... ... ... ... ... ... насихаттау т.б. сондай іс - әрекеттер де
патриотизмнің бір көрінісі ... ... Олар ... ... ... ... ... тұсында да ел үшін жемісті еңбек ете
білді.
Мектептегі оқыту процесінде халық ... ... ... маңызы зор.
Ш.Уалихановтың пікірінше: «Халықтың ақыл – ... және ... сана ... ... мен алға ... ... тұрған бұл шығармалар
(қазақтың аңыз - әңгімелері, ертегілері, мақал – мәтелдері, ... ... ... түрінде бірден – бірге, одан бүкіл халыққа жайылды,
содан халықтың мәдени рухы, көзқарасы, әдеті, ...... ... ... суреттелген. Сондықтан бұл жырлардың әдебиеттік жағынан болсын,
тарихи жағынан болсын маңызы зор».
Ы.Алтынсаринның айтуынша: ... ... ... ... ойына ой
қосатын әңгімелер. ... Қазақ ... ... ... ... ... мен балаларға қызықты етіп, табиғат құбылыстары, табиғат күштері
туралы, тарихи және географиялық – ғылыми әңгімелер келтірмекшімін».
Салт – ... ... ұлт ... ... ... ... ... тарихи және көне процесс. Ол ұрпақ тәрбиесінен, мәдени тұрмысы мен
шаруашылық тіршілігінен көрініс беретін құбылыс.
Әдептілік негіздері – ... мен әдет – ... ... әдет – ... пен салт – сана ... ... ... қоғамның мәдени денгейін көрсетуімен қатар, тәрбие талаптарының
негізін құрайды, адамдардың қоғамдасып өмір ... және ... ... ... ... оған ғылыми негіздермен мәлімет беру, баланы өмір
сүруге үйрету - өте қиын шаруа. Осы ... ... ... ... ... қолынан келгенше біраз мағлұмат тастап кетті.
Мұғалім қолында – адам тағдыры, болашақ ел ... ... ... ... келе жатқан жас ұрпақпен жұмыс істейді.
Жалпы, М.Жұмабаевтың бала тәрбиесіндегі негізгі ... ... ... ... ... ... беру керек... Тұрмыста
түйінді мәселені тез шеше ... ... ... теңізін ақыл –
қайратпен кеше білетін адалдық жолға құрбан бола ... ... ... керек бір мүшесі бола алатын төрт жағы түгел кісі қылып шығару,
баланы мұндай адам ету үшін ... бар күш – ... бар ... жұмсап,
жалықпай үйрете беру керек».
Мұғалім тәрбиелік сағаттарында, ашық сабақтарда педагогтардың
өлеңдерін, ... ... ... оқушыларға сол шығармасының мәнін
ашып, жазушы жас ұрпаққа не ... ... ... ақыл – ... ... ... білім бере отырып тәрбиелесе нұр үстіне нұр
жаумай ма?
Мысалы, «Өзіңнен - өзің есеп ал» атты тәрбиелік сағатын қарастырайық.
Тақырыбы: Өзіңнен - өзің есеп ... ... ... Абай шығармаларын пайдалану арқылы
1 – сынып оқушылырына тәртіп туралы түсінік беру.
Өткізу әдісі: сұрақ – ... ... ... әңгімесі.
Кейбір ережелерді оқушыларға жаттату.
Тәрбиелік сағаттың мазмұны:
Жүргізуші: балалар, мына ... ... ... жазуды оқи аласыңдар
ма?
- Ия, оқи аламыз.
Жүргізуші: Қане кім оқып береді?
Оқушы: Егер естілердің ... ... ... ... бір ... ... бір, ең ... айында бір өзіңнен - өзің есеп ал!
Жүргізуші: дұрыс. Қанеки енді бәріміз ... ... оқып ... ... ... енді ... ... іштен бір рет қайталап оқып шығайық.
Жақсы. Енді балалар, тәртіп деген не, кім ... ... ... ... ... ... дұрыс. Осының бәрі тәртіпке ... ... ... келу үшін не істеу керек?
Оқушы: ерте тұру керек.
Жүргізуші: Дұрыс айтады, кешікпеу үшін ерте тұру ... ... ... ... үшін ... айқаламай тыныш отыру керек.
Оның бәрі дұрыс. Енді, балалар, тағы бір рет мына сөзді оқып ... ... осы ... ... ... етіп ... ... Абай
аталарың. Ол кім? Кім айтады?
Оқушы: Абай ата – ақын.
Жүргізуші: Дұрыс, ол қазақ халқының ... Абай ... ... жылы не ... ... ... Абай атамыздың 160 жылдық тойын тойладық. Енді ... мәні не екен соны ... ... , ... ... сабақтан соң
үйге қайтқанда – кешке, не ұйқыға жатарда не тағы бір ... ...... бойы ... не ... деп ... ма? ... сабақта қалай
отырдым? Мұғалімнің сөзін тыңдадым ба?, жоқ па? Есеп ... ... ... ... деп ... ... ... Жоқ па? Ойлайсыңдар ма? Әсет – мысалы сен, ... ... соң апай ... не ... – деп ойлайсың ба?
Оқушы: Ойлаймын. Сабақ оқу керек деп.
Жүргізуші: міне дұрыс, міне Абай ... осы ... ... ... ... ... ақылды адам болғыларың келсе күнде бір рет – мен бүгін мектепте
не істедім? Сабақта қалай отырдым? Мұғалімнің ... ... ... деп ойлануы керек екен. Мұғалімнің айтқандарын бұлжытпай орындаған баланы
тәртіпті бала ... Ал егер ... ... үйге барған соң: мен бүгін
сабақта қалай отырдым? Апай не деп еді, - деп ... ... ... адам ... кім ... – есеп беру ... ... Ол есептеу.
Жүргізуші: дұрыс мен бүгін не істедім, кеше не істедім, сабақты қалай
оқыдым? Ата – ... ... алып ... бе? Мұғалімнің тілін алып жүрмін
бе? – деп өзінің істерін күнде ... не ... ... ... ... Абай ... ... айтып отыр.
Сондай-ақ, әдебиет сабағында Абайдың «Қансонарда ... ... ... ... айрылуы», «Ақсақ киік», С.Мұқановтың «Есіл
бойында», Қ.Мырзалиевтің «Қызыл кітап», ... ... ... т.б. көптеген көркемдік құндылығы жоғары шығармаларды оқыту арқылы
білім мен ... ... ... ... ... ұйықтағанда» поэмасын 8-сынып
оқушыларына оқыту үлгісін ... ... ... ... ... поэмасы
Бағдарламалық талабы:
Баласына деген махаббаттың күшіне бөленген ананың көлдің сәні аққуды
мерт қылуы арқылы табиғатқа жасаған қичнаты.
Аққудың ... ... ... ... ... ... ... суреттеудегі ақынның шынайы сезімі.
Сабақтың мақсаты: білімділік – поэманың негізгі кейіпкері ана бейнесі
арқылы көл ... ... ... ... қайғылы оқиғаға ұрындыру
себебін таныту, қоршаған орта заңдылықтарына ... ... ... ... отырып, нақты дәлелдер арқылы түсіндіруге жету; дамытушылық
... ... ... ... киелі құс екенін таныту үстінде тіркес
боларлық ой ... ... ... ... сөз т.б. ... өзіндік
ойлауыеа, ойын жүйелі хабарлай білуіне жіті көңіл бөлу; тәрбиелік – «Жетім
көл» келбеті арқылы ... сәні аққу ... ... ... ... ... ... сезім сыйлауға жету, экологиялық тәрбие беру.
Сабақтың түрі: дамыта оқыту
Пәнаралық байланыс: экология, бейнелеу ... және ... ... ... ... еркесі» (эпиграф), Мұқағали
шығармалары.
Сабақтың барысы:
І. Психологиялық даярлықты қамтамасыз ету
ІІ. Үй тапсырмасын пысықтау, жинақтау
Проблемалық сұрақтар:
1. Поэмада негізгі мәселе ... ... өзі ... ... ... аша ... Поэмадағы негізгі мәселе-табиғаттағы тепе-теңдікті сақтау, қоршаған орта
заңдылықтарына қарсы келмеу.
2. Автор көл еркесі ... ... ... қайғылы оқиғаға ұрындыру
себебі арқылы ... ... ... аша ... Жаңа сабақ
1. Қазақ халқының түсінігіндегі текті, қасиетті нәрселер туралы ұғым.
Көл еркесі-аққу
Көк еркесі-қыран, бүркіт, сұңқар.
2. Мәтінмен жұмыс
3. Әр қатарға тапсырма: ... ... ... ... нақыл, тыйым
сөздерді тауып жазу.
Бейнелі сөздер: 1. Аққудың көгілдіріндей
2. Қос ... Аққу ... ... 1. ... атпа,
Досыңды сатпа.
Нақыл сөздер: 1. Аққу-құстың төресі
Жалғыз жатып оттамас.
2. Аққудай ақ бол,
Махаббатқа сақ бол.
ІҮ. Қорытынды.
- Міне, ... Көл ... ... жасалған қиянаттың соңы қайғылы
қазаға ұшырауына соққандығын ... ... ... ... ... ... ... қорытынды: табиғаттағы тепе-теңдікті сақтау,
табиғат тыныштығын бұзбау, қоршаған орта мен қасиетін бағалай білу.
Ү. Үй ... ... ... ... ... «Аққу-көл еркесі»,
«Көлдің сәні-аққу, қаз» және т.б. тақырыптарда шығарма, өлең ... ... ... ... ... ... ... мен тәрбие беру арқылы адам бойындағы ізгі ... ... ... ... қайсарлықтың, ізгіліктің
Табиғат-анадан даритынына көздері жетіп, ... ... ... ... ... сөзсіз.
Халқымыздың ұлдары мен қыздарының санасына сіңіріп, ... ... ... үшін әр ... халық педагогтарының ой – пікірлерін тиісті
жерінде пайдаланып отыруымыз керек.
Сабақ барысында шығармаларды өткен кезде олардың ішкі жан ... ... Өмір ... ... ақын ... ... оның
жан лүпіліне шәкірт назарын аударту ұтымды. ... тек ... ... ... ... бірге кектенсе, сонда ғана ... ... ... ... ... ... жас ... өз халқының тарихын, тегін, салт ... ... ... ... ... ... ... мол
шығармашылық тұлға етіп тәрбиелеу - өмір ... ... ... ... ... ... Заңы жас ... жан – жақты
білім мен тәрбие берудің ... ... ... ... берген.
Жас ұрпаққа тәрбие берудің бағдарлы идеялары ... ... бір ... мемлекеттік идеалогия мәселесін ұдайы есте
ұстауымызды ескерте келе ... деп ... «Бес ... арналған
тарихи зерде кешенінде мен қазақстандық отаншылдық сезімін тәрбиелеуге
көңіл бөлген ... ... ... ... адам өзін осы ... ... ... оның өткенін біліп, болашағына ... ... ... ... ».
Олай болса, қазіргі кезеңде мектеп табалдырығынан бастап білім ... ... ... ... ... сағаттарында қазақ зиялы қауымының
еңбектерін, қоғам дамуына қосқан үлесін айтып ... ... ... ... ... ... аламыз.
Адамның бойына жақсы адамгершілік қасиеттерінің қалыптасуы, өнер–
білімді игеруі тәрбиеге, өскен ортаға, үлгі ... ... ... ... жақсы түсінген халқымыз «Ұстазы жақсының – ұстамы жақсы», «Тәрбие
басы – тал бесік» деп ... ... ... ... ... ... ... ғасырдан-ғасырға, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келеді.
Адамды адам еткен еңбек болса, ол еңбекті ... ... ... ... - ... ... Ұлы ақын Абай айтқандай, адамның алған тәрбиесі
үш ортаға байланысты болады екен. Ең алғашқысы – ата – ... ... ... болса, соңғысы - өскен ортасы. Осы үш ортада баланың ... ... ... ... ұрпақ шығады. Шын мәнінде де, жас бала ... ... ... соны ... Ата – ана ... мектепке дейінгі
тәрбиенің ең басты сатысына ... ... ... ... жастар
тәрбиесі – адамның қалыптасуындағы басты кезең.
Егер біз жас жеткіншектерімізді парасатты да ... ... ... етіп ... дүниетанымын жалпы адамзаттық деңгейді дамытамыз
десек, бойында ... және ... ... бар ... ... ... ... күш – жігерімізді мектептегі оқу – тәрбие ... ... ... ... болсын, басқа оқу мекемелерінде болсын
қазақ ағартушыларының өсиет сөздерін, даналық сөздерін, ... ... ... ... ... ... етіп тәрбие
жұмыстарын жүргізіп, іс-шаралар ұйымдастыру біздің міндетіміз.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
1. Педагогика. Дәріс курсы. Құраст. ... Н.Д., ... Қ.К. ... ... ... ... ... Абайды оқы, таңырқа... Алматы, «Ана тіл»і, 1993
3. С.Қалиұлы. Қазақ этнопедагогикасының теориялық негіздері мен ... ... ... ... Г.С. ... ... ... 2001
5. Дербісалин.А. Ы.Алтынсаринның жазушылық қызметі туралы. ... ... ... Қ, Қалиев С. Қазақ тәлім – тәрбиесі. Алматы, 1995
7. Жұмабаев М. Педагогика. Рауан, 1993
8. ... ... ... ... ... Б.Әбдіғазиев. Асыл арна: Абай дәстүрі және Шәкәрім. Алматы, «Қазақ
университеті», 1992
10. ... ... ... ... ... ... сырлары. Алматы, «Білім», 1994
11. С.Қалиев, Ж.Базилов. Қазақ халқының салт-дәстүрлері және демократ-
ағартушылары. Алматы, РБК, ... ... ... ... ... І том. ... ... Алматы, «Рауан», 1994
13. А.Нілдібаев. Абайдың педагогикалық көзқарастары. «Рауан», 1994
14. С.Ұзақбаева. Тамыры ... ... ... ... 1995
15. Ә. Табылдиев. Қазақтың халық педагогикасы және тәрбие. Алматы, «Қазақ
университеті», 1991
16. Т.Тажибаев. Педагогические ... Абая ... ... ... Ш.Әленұлы. Халықтық тәрбиенің тағылымдары. Алматы, 1998
18. М.Мырзахметов. Абайдың адамгершілік мұралары. Алматы, «Рауан», 1993
19. Қазақстан мектебі. 7-8.2007, ... ... ... 1.2007, ... ... ... 3.2007, ... Қазақстан мектебі. 4.2007, 63б.
23. Ұлағат. 5.2006, ... ... 4.2003, ... ... ... 7.2005, ... ... мектеп. 10.2005, 20-22б.
27. Қазақстан мектебі. 12.2004, 51-52б.
28. Қазақстан мектебі. 5.2004, 58-61б.
29. Қазақ тілі мен әдебиеті. 11.2007, ... ... тілі мен ... 6.2007, ... ... ... ... «Бестік кімге бұйырады?» ойынының сұрақтары
І. Ортаға тасталатын сұрақтар:
1. Құнанбайдың әйелдерін үлкенінен кішісіне қарай ретімен ... ... ... Нұрғаным.
2. Мына өлең жолдарын өз тақырыбы тұсында орналастыр:
1. Бар дейді – ау ... ... ... ... ...... – төртеу,
Жалғыздық көрер жерім жоқ.
«Өлсем орным қара жер сыз болмай ма?»
3. Бойы бұлғаң,
Сөзі жылмаң
Кімді көрсем мен сонан.
«Көзімнің қарасы».
4. Махаббат, ғадауатпен ... ... ... мұз ... ма?
«Бойы бұлғаң».
ІІ. Деңгейлік тапсырмаға негізделген сұрақтар:
1. Абайдың қыстағы?
а) Жидебай
б) Қарауыл
в) ... ... ... Абай мен ... ... қай оқиғадан кейін суыды?
а) Ділданы айттырған соң
б) Кәмшатты Бөжейге берген соң
в) ... ... ... ... ... ... Абай алғаш өлеңдерін кімнің атынан жаза бастады?
а) Шәкәрімнің
б) Мағаштың
в) Көкбайдың
г)Дәрменнің
4. Абай қай ... ... ... ... ... ... ... Күлбаданды
в) Ділданы
г) Әбдірахманды
5. Бас – басына ... болған өңкей қиқым,
Мінеки, бұзған жоқ па елдің сиқын?
а) ... ... ... ... Өлең жолының соңғы сөзін тап:
Сабырсыз, арсыз, еріншек,
Көрсе қызар ...
а) мақтаншақ
б) ... ... ала ... Махабатсыз дүние – дос,
(неге?) оны қосыңдар.
а) малға
б) доңызға
в)хайуанға
г) қоңызға
8. Абай «Қыс» ... қыс ... кім ... суреттеген?
а) шал
б) жігіт
в)кемпір
г) қыз
9. Құдай – ау, қайда сол жылдар,
Махаббат, қызық мол жылдар?
Ақырын – ақырын шегініп
Алыстап кетті – ау ... ... ... ... сылдырлап
10. Абай қай бауырын ерекше жақсы көрді?
а) Оспанды
б) Ізғұтты
в) Тәкежанды
г) ... ... ... мен сол бір – екі ай» ... қай ... кімнің
үйінде отырғанда дүниеге келді?
а)Күздеуде.Тәкежанның үйінде.
б) Күздеуде. Айғыздың үйінде.
в) Қыстауда. Оспанның ... ... ... ... ... ... баласы?
а) Ақылбай
б) Әбдірахман
в) Тұрағұл
г) Мағауия
13. Түсіп қалған өлең жолын тап:
Есіңде бар ма жас ... ... ... ... Кімді көрсең бәрі – дос.
б) Қайда барсаң, жолың ... Бір ... ... ... ... көрсең, жолын тос.
14. Мына өлең жолдарынан түсіп қалған сөзді тап:
Өзгеге, көңілім, тоярсың,
... қайтып қоярсың?
а) Әдетті
б) Әнді
в)Әдепті
г)Өлеңді
15. ... ... ... әпкесінен асырап алған баласы?
а) Ізғұтты
б) Ақылбай
в) Шұбар
г)Ділда
Қосымша №2
Адамзат ақылманы
(Х сынып. Абайдың қара ... ... ... ... ... - оқушыны ізденіске жетелеу, оқығанын
талдап, мәнін аша білуге үйрету, оқушының өзіндік ... ... ... ...... ... дамыту, ойлануға, ой
қорыта білуге, аз сөзбен түйіндеуге дағдыландыру, таным ... ... – Абай ... ғибрат алуға, адамдық асыл қасиеттерге
ұмтылуға, ізгілікке, имандылыққа ... ... ... пікір, Абайдың нақыл сөзі.
Сабақтың түрі: дәстүрлі талдау сабағы.
Пәнаралық байланыс: тарих, философия.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру бөлімі
ІІ. Үй ... ... Абай қара ... ... ... қорыту
ІҮ. Бекіту
Ү. Үйге тапсырма беру
Сабақтың мақсатын, бөлімдерін айқындап алу, оқушыға өзін-өзі ... ... ... ... ... зарлай өткенде,
Кейінгіге сөз қалсын».
Сұрақтар: Абайдың қара сөздері дегеніміз қандай туынды? Абайдың қара
сөз жазудағы ... ... ... ... ... өмір ... ой, ... қара сөздеріндегі негізгі мәселе не деп ойлайсың?
ІІ бөлім. «Естілердің сөзін ... ... ... адам өзі де ... оқуға берілген тапсырма бойынша оқушылар Абайдың әр қара
сөзінің тақырыбын, негізгі ой-түйінін айтады. ... ... ... ой не?
Абай «толық адам» деген атқа сай болу қажеттігін айтады. Сонда ел де, заман
да түзу, ... ... ... ойды байқауға болады.
Абай толық адам болудың қандай жолдарын ұсынады?
ІІІ бөлім. «Ақыл, ... ... ... ... толық боласың елден ерек».
Ғылым, ақыл, жүрек, қайрат диалогынан ... ... қара ... ... жүректен шығатын қасиеттерді «Кемел адам»
сызбасына түсіру арқылы Абай болжаған кемел адам белгілерін айқындату.
Абай насихаты – ... ... ... ... ... жүректі кісі болу. Осы қасиеттерді оқушы дәптеріне түсірту.
Тұжырым жасау: Абай – тек бір ... ғана ... ... ... жоқ, ол ... адамзат қамын ойлаған ақылман, данышпан,
кемеңгер ойшыл. «Абай – бүгінгі адамға ... ... ... білімді
уағыздаудың иесі...Хәкім Абайдың қара сөздері адам туралы ғылымның көркем
сөзбен баяндалуы», - дейді ғалым А.Ісмақова.
Ал, егер өзің ... ... ... ... ... ең ... не дер ... Себебі... (Оқушылардың ой-әрекеті, жұмыстары).
ІҮ бөлім. «Білімдіден шыққан сөз,
Талаптыға болсын кез.
Сырын, нұрын ... ... ... Адам ... ... ... ... жаманшылыққа үйір бола беретінінің бір себебі...
3. Егер мен заң қуаты қолымда бар адам ... ... ... адам ... қор ... үш нәрсе...
5. Халықты түзеймін деген адамға не қажет?
Үйге тапсырма: «Абай болжамы және бүгінгі адам» деген ... ... ... ... ... ... жинап алып, саралау, бағалау.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет
Орта ғасырдағы педагогикалық ойлардың дамуы31 бет
Эстетикалық тәрбие беруде қазақ педагогтары мен ағартушыларының идеяларын педагогикалық тұрғыда негіздеу34 бет
Қорқыт ата жырларының тәрбиелік маңызы57 бет
1917 жылғы саяси партиялар мен ағымдар7 бет
XX ғасырдың 20-30 жылдарындағы қазақ зиялыларының педагогикалық ойлары49 бет
XІX-XX ғасырдағы Ресейдегі саяси және құқық тарихы9 бет
«Айқап» журналындағы оқу-тәрбие туралы ойларды зерделеу7 бет
«М.Сералин шығармашылығы»4 бет
Абай жолы романындағы Абай бейнесі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь