Дін дегеніміз не?

Жоспар:

1. Кіріспе

2. Дін дегеніміз не?

3. Мұсылмандыққа таңданыс білдірген атақты тұлғалардың сөздері

4. Ислам дегеніміз не?

5. Ислам дінінің қайнар көздері

6. Ижма, сүннет

7. Қортынды

8. Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе

Аллаһу Та’алаға хамд (мақтаулар) болсын. Оның ұлы пайғамбары Мұхаммед алейһиссаламға сəлем жəне салауат болсын. Оның жақындары мен сахабаларына Аллаһтың нұры жаусын. Аллаһу Та’ала алғашқы адам жəне алғашқы пайғамбар ретінде Адам алейһиссаламды жаратты. Адам алейһиссаламнан бүкіл адамзат баласы тарады. Жер бетінде адамдар көбейгеннен кейін олардың осы дүниеде еркін жəне тыныштықта өмір сүрулері, ақыретте мəңгі бақытты болулары үшін пайғамбарлар жіберді. Осы пайғамбарлары арқылы тура жолды көрсетті. Адам алейһиссаламнан бері имандылар мен иманы жоқтар күресіп келеді, күшті тарапы жеңеді. Имандылар жеңген кезеңдерде адамзат дүниеде мəдениетті түрде өмір сүрген.
Өйткені, мəдениет дегеніміз тек қана техника емес, адамдарды рух, тəн
жəне пікір тұрғысынан да еркін өмірге қауыштыру деген сөз. Пайғамбарымыз бен оның төрт халифасының кезеңінде, Омаядтар, Андалусия, мұсылман түрік мемлекеттері, Сəлжуқ жəне Осман мемлекеті дəуірінде адамзат баласы ең еркін жəне жарқын кезеңін басынан кешірді. Христиан дінін ұстанған Еуропаның ширкеу инквизициясына тап болған, поптар ақшаға күнə кешіріп, аурулар белең алған, адамның азғындаған кезеңінде, яғни еуропалықтардың
орта ғасыр қараңғылығында титықтаған кезеңінде шығыста Ислам діні əкелген əділдік, ғылым мен адамгершілік қағидалары арқылы адамдар адамдық бақытқа қол жеткізген еді. Ол кезде түрік əлемінде, Мауараннахрда, Үнді түбегінде, Таяу шығыс пен Анадолыда мыңдаған Аллаһ жолына түскен адамдар мен əулиелер бар болатын. Алайда, Аллаһу Та’аланың «Нығметтерімнің қадірін біліп, шүкіршілік етсеңдер, яғни бұйрығыма сай қолдансаңдар, оларды арттырамын. Қадірін білмей, ұнатпай обал қылсаңдар, оларды сендерден алып, қатты азапқа душар етемін» деген бұйрығын ұмытқан мұсылмандардың
басына Андалусияда испандық апат төнді. Одан бұрын Бағдатты Хұлағу
басып алып, мыңдаған мұсылманды қырған болатын. Кейінгі ғасырда түрік əлемінде орыстар мен қытайлардың ақылға сыйымсыз талқандау əрекеттері орын алды. Қазір осындай қиындықтарға, шабуылдарға ұшырамай, жан
рахатымен өмір сүру, ақыретте мəңгілік бақытқа қауышу үшін пайғамбарымыз Мұхаммед алейһиссаламның сахабаларға көрсеткен, ал олардың əһли сүннет ғалымдарына түсіндірген, кітаптарға жазылған əһли сүннет сенімін меңгеріп, Аллаһу Та’аланың бұйрықтарына мойынсұнып, тек жақсылық жасауға бет бұруымыз қажет.
Қолданылған әдебиеттер:

1.Pr.dr. Muhammed Ebu Zehra. Islamdaki syasi, itikati ve fikhi mezhepler tarihi. Istanbul-1996
2. Ислам діні Алматы 2007
3.Дінтану
        
        Жоспар:
1. Кіріспе
2. Дін дегеніміз не?
3. Мұсылмандыққа таңданыс білдірген атақты
тұлғалардың сөздері
4. Ислам дегеніміз не?
5. Ислам дінінің қайнар көздері
6. Ижма, сүннет
7. Қортынды
8. ... ... ... хамд ... ... Оның ұлы ... ... сəлем жəне салауат болсын. Оның жақындары мен
сахабаларына Аллаһтың нұры жаусын. Аллаһу Та’ала ... адам ... ... ... Адам ... жаратты. Адам
алейһиссаламнан бүкіл адамзат баласы тарады. Жер бетінде адамдар
көбейгеннен ... ... осы ... ... жəне ... ... ақыретте мəңгі бақытты болулары үшін пайғамбарлар жіберді.
Осы пайғамбарлары арқылы тура ... ... Адам ... ... мен ... ... ... келеді, күшті тарапы
жеңеді. Имандылар жеңген кезеңдерде ... ... ... ... ... мəдениет дегеніміз тек қана техника емес, адамдарды рух, тəн
жəне пікір тұрғысынан да еркін өмірге қауыштыру деген сөз. Пайғамбарымыз
бен оның төрт ... ... ... ... ... ... ... жəне Осман мемлекеті дəуірінде ... ... ... жəне жарқын кезеңін басынан кешірді. ... ... ... ... ... тап ... поптар ақшаға
күнə кешіріп, аурулар белең ... ... ... ... еуропалықтардың
орта ғасыр қараңғылығында титықтаған кезеңінде шығыста Ислам діні əкелген
əділдік, ғылым мен адамгершілік қағидалары арқылы ... ... ... ... еді. Ол ... ... əлемінде, Мауараннахрда, Үнді
түбегінде, Таяу шығыс пен Анадолыда мыңдаған Аллаһ жолына түскен ... ... бар ... ... ... Та’аланың «Нығметтерімнің
қадірін біліп, шүкіршілік етсеңдер, яғни бұйрығыма сай ... ... ... ... ... обал қылсаңдар, оларды
сендерден алып, қатты азапқа душар етемін» деген бұйрығын ұмытқан
мұсылмандардың
басына Андалусияда испандық апат төнді. Одан ... ... ... алып, мыңдаған мұсылманды қырған болатын. Кейінгі ғасырда түрік
əлемінде орыстар мен қытайлардың ақылға сыйымсыз талқандау əрекеттері орын
алды. ... ... ... ... ... ... өмір сүру, ақыретте мəңгілік ... ... ... ... ... ... көрсеткен, ал
олардың əһли сүннет ғалымдарына түсіндірген, кітаптарға жазылған əһли
сүннет сенімін меңгеріп, Аллаһу Та’аланың ... ... ... ... бет ... ... ... не?
Дін – адамдарды мəңгілік бақытқа қауыштыру үшін Аллаһу Та’ала
тарапынан көрсетілген жол. Аллаһу ... Адам ... бері əр ... ... ... ... дін жіберіп отырған. Адам алейһиссалам – алғашқы адам ... ... ...... ... ... адамдарға
уағыздайтын, жеткізетін адамдар. Жаңа дінді жеткізген пайғамбар ... ... Əр ... ... ең таза ... ... ету ... діндерді
қуаттандырып отырған. Расулдарға тəуелді бұл пайғамбарлар ... ... ... ... бір ғана иман ... айтқан, яғни олар
үмбеттерінен бір нəрсеге иман етуді қалаған. Адам алейһиссалам ... ... ... иман ... ... Тек ... жəне тəнмен жасалатын амалдар мен сақтануы қажетті
жағдайлар ғана басқаша. ... ... ... ... ... ... жағдайлардың кейбіреуін қолданыстан алып, ... ... ... дін, ... ... ... діннің үкімдерін
жойып отырған. Соңғы пайғамбарымыз Мұхаммед алейһиссалам ... ... ... діндердің үкімдерін қолданыстан шығарған. Қазіргі кезде
əлемдегі жалғыз дұрыс дін – ... ... ... ... ... діннің ешқандай үкімі бұзылмаған. Ешқашан бұзылмайды да. Бұл діннің
кітабы болып табылатын - Құран Кəрім еш өзгерместен сол күйінде ... ... ... ... ... өздері мұсылман болмаса да ... ... ... ... таң қалған бірқатар танымал адамдардың Ислам туралы
ойларын ... ... ... ... өте көп, біз тек ... ... ғана ... тарихта əскери данышпан, сонымен қатар мемлекет қайраткері ретінде
танылған ... ... ... Наполеон (1769-1821) Мысырға
кірген жылы (1798ж) Ислам дінінің ұлылығына, дұрыстығына қайран
қалған, тіпті ... ... ... туралы да ойлаған.
Төменде айтылған сөздер Черфилстің ... et Islam” атты ... «Ол ... дейді: «Аллаһу Та’аланың бар жəне бір екендігін
Мұса алейһиссалам өз ... Иса ... өз ... ал ... ... əлемге білдірді. Арабстан толығымен бұтқа
табынатын еді. Иса алейһиссаламнан алты ғасырдан ... ... ... ... келген Ибраһим, Исмаил, Мұса жəне ... ... ... ... ... ... қасындағы ариандар (Ариюс мазһабындағы христиандар) жəне
Исаның ақиқат дінін бұзып, ... үш ... яғни ... ... ұлы,
Қасиетті рух сияқты сенімдерді таратуға тырысқандар шығыстағы бейбіт
өмірдің шырқын бұзған еді. ... ... ... тура ... Аллаһтың бір екендігін, Оның əкесінің де, баласының да жоқ
екендігін айту арқылы бінеше Аллаһқа ... ... ... əдет ... ... Кітаптың тағы бір жерінде
Наполеон: «Жақын ... ... ... ... ... бір ... жəне бұл үкіметті Құранда жазылған негіздер бойынша ... ... деп ... Тек ... жазылған негіздердің
дұрыстығына
сенемін. Бұлар адамды бақытқа жеткізеді» дейді.
Профессор Карлайл
Əлем мойындаған ең ұлы ... бірі ... ... ... 14 ... ... түсіп, заң, əдебиет жəне тарих
саласында ... ... ... ... ... меңгереді. Атақты
неміс əдебиетшісі Гетемен хат ... ... ... ... ... туралы ойларын жеткізіп отырған. Единбург университетіне ректор
болып ... ... ... мəселесі”, “Франция революциясы”, “14-
15 ғасырдағы неміс ... ... жəне оның ... ... ... жəне ... табыну, тарихтағы батырлық”, “Алты
конференция” атты еңбектері бар. Мына үзінді оның бір ... ... ... алейһиссалам жəне оның ғасыры: Мұхаммед
алейһиссалам келместен ... ... ... ... ... от ... болғанда, олар жоқ болып ... ... еді. ... ... де ... еді. Алайда, Мұхаммед алейһиссалам
келгеннен кейін бұл шөл дала ... ... ... ... ... дейінгі жерлер алаулағанотқа ұқсады. Ол кісі ... ... ... оның
айналасындағы барлық адамдар одан ұшқын алған еді.”
Конференциясынан:
«Құран Кəрімді оқыған сайын оның жəй бір əдеби шығарма емес екендігін ... ... ... ... – жүректен шыққан жəне барлық
жүректерден тез орын алатын шығарма. ... ... ең ... ерекшелігі
– оның тура жəне толық жол көрсетуші екендігінде. Меніңше Құран
Кəрімнің артықшылығы осында.»
Саяхат естелігі:
«Германияда ... ... ... туралы жинаған мəліметтерім мен ол
туралы ойларымды жеткізген ... Гете мені ... ... да: ... осы ... онда біз ... мұсылманбыз” деді».
Махатма Ганди
Ганди (1869-1948) Батыс Үндістанның атақты христиан əулетінен ... ... ... бас попы ... Ол өте бай кісі ... ... ... дүниеге келеді. Лицейде оқу үшін Англияға
барады. Оқуын бітіргеннен кейін Үндістанға ... ... 1893 ... үнді ... оны Оңтүстік Африкаға жібереді. Ганди онда ... ... ауыр ... ... жұмыс істейтіндігін, олармен
нашар қарым-қатынас жасалатындығын көріп, олардың жақсы саяси
құқықтарға қол ... үшін ... ... ... Өзін ... ... арнады. Үнділердің құқығын қорғау үшін Оңтүстік Африка
үкіметімен
күресіп жүріп тұтқындалады. Бірақ мойымайды. ... 1914 ... ... Одан ... табысы көп жұмысын тастап, Үндістанға қайтады.
Үндістанның тəуелсіздікке қол ... үшін 1906 жылы ... ... ... ... бірігіп əрекет ете бастады.
Əкесі мен өзінің бүкіл қаражатын осы іске ... ... ... ... Жəбірейіл періште арқылы ... жəне ... ... ... жіберген діні Ислам деп аталады.
Ислам - адамдардың осы ... ... пен ... ... ... ... ... қауышуларын қамтамасыз ететін
қағидалар жиынтығы. Ескі діндердегі барлық жақсы қасиеттерді Ислам
өз ... ... ... пен ... та сонда. Ислам саналы адам баласы
сөзсіз қабыл ететін ... мен ... ... ... пəктік болған жандар Исламға дұшпан болмайды. Исламның
ішінде ешбір зияндылық жоқ. Сыртында да ешбір ... ... ... ... ... ... ... жəрдемдесіп,
бауырларша өмір сүруге шақырады. Мемлекеттерді дамытуды, адамдардың
рух, тəн жəне ... ... ... өмір ... ... ... ... құрметтеуді, бүкіл тірі жанға ... ... ... ... ... жаратылғанға деген жауапкершілікті
жүктенген. Сонымен қатар, адам нəпсісінің хайуани жəне шахуани
ластықтардан ... ... ... ... ... ... болып,
нəпсіні тəрбиелеуге шақырады. Жалқаулыққа, уақытты бос өткізуге тыйым
салып, ғылымға, техникаға, өнеркəсіпке, ... ... ... мəн ... Діні, отаны, сенімі басқа болған ... ... ... ... Жеке ... ... жəне ... құқықтары
мен міндеттерін көрсетеді. Тірілерге, өлгендерге, туылатындарға,
баршаға өзіне тəн ... жəне ... ... ... ... осы ... мен ақырете бақытты болуын көздейді.
Басқа діндердің негізі өзгертіліп, діни ... ... ... ... ... орын ... ... Та’ала адамдардың бұл дүниеде
тыныштық пен еркіндікте өмір ... ... ... ... Сол үшін бақытқа жеткізетін пайдалы ... ... ... нəрселерге тыйым салады. Дінге сенсін-сенбесін, кез-
келген адам біле тұра ... ... ... ... ... ... рахат өмір сүреді. Қазірде дінсіз адамдар мен
ұлттардың бірқатар істерде ... қол ... ... дініне сай
əрекет
жасауларына байланысты болып отыр. Ал, ақыретте бақытқа жету үшін
Ислам дініне сеніп, иман ... де ... ... үш ... білім, амал
(əрекет) жəне ықыластан тұрады. Яғни, ... діні ... ... ... ... ... ... барлық ісін Аллаһтың ризалығы
үшін
жасау керек. Ислам ғылымы - иман ... фикһ ... ... білімдеріне бөлінеді. Мұсылман адам иман білімін ... ... ... алады. Амал білімін төрт мазһабтың фикһ
кітаптарынан алады. Əһли сүннет ... бұл ... ... Ал, ... ... ... ... қайнар көздері
Ислам діні төмендегі төрт дəлелге сүйенеді:
1. Құран Кəрім
Құран ...... ... ... ... ... ... алейһиссаламға жіберілген кітап. Құран Кəрімде 114 сүре, 6236
аят бар. ... ... ... ... ... қалпында
сақталған, ешқандай өзгерту енгізілмеген. Мұхаммед ... ... ... ... Əбу ... ... анһ) Құран
Кəрімді жатқа білетіндерді жинап, жазылғандарын ... ... ... ... ... Отыз үш мың сахаба осы жазылған
кітаптың ... ... ... бір ... ... Бұл кітап
«Мусхаф» деп аталады. 1400жылдан бері осы Құран ... ... ... ... əлемдегі барлық Құран кітаптары бірдей. Құран
Кəрім – Аллаһу Та’аланың сөзі. ... ... ... Кəрімді Мұхаммед
алейһиссаламға жіберген. Сондықтан да оны ең жақсы түсінетін адам
Мұхаммед ... не ... ... ... ... ... Кəрімді
түсінеміз деп ойлайды. Мұхаммед алейһиссалам Құран Кəрімді сахабаларға
оқып, хадис шəрифтер арқылы түсіндірген. Əһли ... ... ... кітаптарына жазып алған. Құран Кəрім мен хадистерден
қате мағына шығарғандар ... ... ... ... ... ... деп есептегендер зындық
(дінсіз) болып есептеледі.
2. Хадис шəрифтер
Пайғамбарымыз ... ... ... ... ... ... Мағынасы Аллаһу Та’ала тарапынан ... ... ... ... ... ... Құдси хадистер деп аталады.
Мұхаммед алейһиссаламның ... ... ... ... ... Ислам ғалымдары дұрыс деп бекіткен алты хадис
кітабы бар. Олар «Кутубу ... деп ... ... ... ... “Бухари-и Шəриф” хадис кітабы. Қалғандары: ... ... ... ... ... Əбу ... ... Имам Нисаидің “Сунан-и Сағир” кітабы.
3. Ижма-и уммат
Бір дəуірде өмір ... ... яғни ... Кəрім мен
хадистерден үкім шығара алатын əһли ... ... ... ... деп ... Ижманың да дəрежелері болады. Ең жоғарғы
ижма сахабаларға тəн. Сахабалардың əрқайсысы бір-бір мужтаһид ... мен ... осы екі ... ... ... деп аталады. Олардан кейін хижраның 400
жылына дейін келген əһли сүннет ... ... ... ... ... амал ... қалб ... марифаттарында
(рухани білімдер) сəлəф’ус-салихиннен айырылмаған.
4. Қияси фукаһа
Құран Кəрім, хадистерден ... ... ... ... ... ... ... деп аталады. Мұны атқаратын ғалымдарды
“мужтаһид” деп атайды. Бір ... ... ... жалпы
атауы “Мазһаб”. Əһли сүннеттің төрт мазһабы болған Ханафи, Шафии,
Малики, Ханбали мазһабтарының ... ... ... ... сүннет
Мұсылмандықтың қайнар-көздері
Кеңес дәуірінде мұсылмандық шарттарды қатып-семіп қалған догма ретінде
қарастырып, ақиқат дін - исламның кертартпалық сипаты басым деп таныдық.
Исламдық ... ... ... ... ... ... санамыз ұғынғысы келмеді. Тегінде, мұсылмандық шарттар терең
парасатқа негізделуімен адамды еріксіз ... ... ... Тек, бұл ... атеизмнің көзілдірігімен қарамауға тиістіміз. Илаһи сырлардың кілті -
жүректің үні һәм нұрлы ақыл ғана бола ... Біз, ... ... ... ... ... және акли үкімдер жөнінде әңгіме
өрбітпекпіз.
Мұсылман құқығында кез-келген ... үкім беру ... ... «наклге»
(Алладан келген Құран мен Сүннет ілімі) негізделеді. Егер, туындап ... ... ... үкім таба ... ... ... ... қайшы келмейтін негізде «ақылмен» пәтуа береді. Мұсылман құқығында
«насспен» үкім беруге Мұхаммед с.а.ғ-ның көзі тірісінде барынша басымдық
берілді. ... Ұлы ... ... с.ғ.а-ның миссиясын атқару кезіндегі
негізгі мәселелер бойынша уаһи (Аллаһтың Жебірейіл періште арқылы Мұхаммед
с.ғ.а-ға түсірген Құран аяттары) түсіретін. Сондай-ақ, туындап ... уаһи ... ... ... с.а.ғ өз ... ... ... Мұхаммед с.а.ғ-ды адамзат баласына пайғамбар
ретінде Ұлы Жаратушы түсіргендіктен, оның фәтәнатын ... ... ... жатқызады.
Мұхаммед с.а.ғ көз жұмғаннан кейін мұсылман құқығының екі мектебі
қалыптасты. Бірінші; ... ... ... туындап отырған мәселеге Құран
және Сүннетпен үкім берілді. Екінші; ... ... ... ... ... бойынша Құран мен Сүннетте нақты үкім болмаған жағдайда, «нассқа»
қайшы емес негізде факиһтер «ақылмен» үкім ... ... алды ... Musulman hukuku. Тurkustsn. 1999). Факиһтер «ақылмен» үкім беруді
«нассқа» қайшы емес деп ... ... ... ... ... білудегі
ақылдың ролі туралы бір ғана Бақара сүресінің 44, 73, 75, 76, 164, ... 242-ші ... ... Ал, ... ... басқа ақыл жөнінде
жүздеген аяттар бар. Мұхаммед с.ғ.а-ның Муаз б. Жебелдің Иеменге әкім болып
тағайындалғанда: «Иеменде қалай үкім бересің?» деген сұрағына, оның; ... мен ... үкім таба ... білімімен үкім беремін» - деген
жауабына, Мұхаммед с.ғ.а ризашылық білдіруін (Л.Сюкияинен. Мусулманское
право. Вопросы теории и ... ... ... 1986.), ... ... ... ... дәлелі ретінде қарастырады. Құран мен Сүннеттегі
осы ишараларды негізге ала отырып «Рай» ... ... ... ... ... ... қайшы емес деп таниды.
Факиһтердің ақылмен үкім беруі Ислам дінінің ауқымының кеңейуімен біртіндеп
дамып отырды. Әсіресе, VІІІ ғасырда Сунниттік ... төрт ... ... үкім ... логиканың дамуына өлшеусіз үлес қосты. Мұхаммед
с.ғ.а дүниеден өткеннен кейін сахабалар үкім берудің ... ... ... «Ижма» және «Қияс» қайнар-көзін қолданса, атақты
имамдардың дәуірінде ... ... ... ... «Исламнан бұрынғы шариғаттар», «Сахаба сөзі» мұсылман
құқығының қайнар-көзі ретінде қалыптасты. Ендеше, осы қайнар-көздердің
сырына үңіліп көрсек:
Құран – Кітапты төрт ... ... үкім ... өзге ... ... ... ... Исламның түп-қайнары. Исламның қиямет-қайым
орнағанға дейінгі негізгі өлшем-таразысы Ұлы Жаратушы тарапынан адамзат
баласына жібірген қасиетті кітабы Құран-Кәрім болып табылады.
Құран ... ... үш ... ... ... басынан өткерген жағдайға
қарай біртіндеп түсіп отырды. Мекке ... он үш ... ... ... ... ... ... дәуірінде мұсылмандар тәуелсіз мемлекет
құрғандықтан мұндағы он жылда түскен аяттардың құқықтық сипаты басым болды
(Prof.dr. Hayreddin Karaman. Islam ... ... ... факиһтер мүмкіндігінше мүхкам (мағынасы анық үкімдер)
аяттардан іздеген. Мысалға; «Негізінен сондай жетімдердің малдарын
зұлымдықпен жегендер, олар қарындарын отпен толтырған болады. Сондай-ақ,
жалындаған тозаққа ... ... 4/10). ... ... жетімнің мүлкіне қол
салудың харам екендігі ашық айтылған. Тіпті, өзге ... ... ... нәрсені Құранда еңсеретін аяттар болса, Кітаптағы үкімнің күші
басым ... ... ... «Біреудің киіміне иттің аузы тиген болса,
жеті рет жусын» деген хадис бар болғанмен, Құранда; «...Алланың ... ... ... иттерді (жыртқыштарды) Алланың атын айтып
аңға салсаңдар, сендер үшін ұстағандарын жеңдер» (Мәйда, 5/4) деген аят
иттің аузы ... ... ... арам ... жуып ... пайдалануға
болатындығын білдіреді. Сонымен бірге, факиһтер туындаған мәселеге үкім
беру барысында Құранда ашық үкім ... ... ... ... ... үкім ... ... Мысалы; Құранның Әнғам сүресінің 145 аятында
«өлексе, қан, доңыз еті лас» деп айтылады. Бұндағы «лас» сөзін факиһтер
«харам» мағынасында ... деп ... (Pr.dr. Muhammed Ebu ... syasi, itikati ve fikhi mezhepler tarihi. Istanbul-1996)
Сүннет – Факиһтер ... ... ... үкім ... жағдайда,
Мұхаммед с.ғ.а-ның Сүннетімен пәтуа береді. Үкім беру кезінде алдымен
«мутәуәтір» хадис негізге алынады. «Мутәуәтір» хадис дегеніміз бір топ
сахабаның ... ... ... бір ... Мұхаммед с.ғ.а-нан естіген
хадисті жеткізуін айтамыз. Жеткізілген мәлімет «мутәуәтір» саналуы үшін
жеткізуші сахабалар және естуші топтың есте сақтау қабылеті мен жалған
сөйлемегендігі негізге ... ... ... ... ... үкім ... жағдайда,
шешімді «мәшһүр» хадистен іздейді. «Мәшһүр» хадис дегеніміз бір, екі немесе
бірнеше сахабаның Мұхаммед с.ғ.а-нан естіген хадисін өздерінен кейінгі
келесі бір ... ... ... ... да ... мен ... топтың есте
сақтау қабылеті мен жалған сөйлемегендігі ескеріледі. ... ... ... ... ... ... көрген мұсылмандар) мен таба-табиндер
(табиндерді көрген мұсылмандар) кеңінен ... ... ... ... ... ... хабардар болуы тиіс.
Факиһтер мәселеге «мәшһүр» хадистен шешім таппаған жағдайда, үкімді «аһад»
хадистен іздейді. «Аһад» хадис дегеніміз Мұхаммед с.ғ.а-ның айтқан хадисін
бір сахабаның ... бір ... ... ... Осы себептен де «аһад»
хадис жалпы табиндер мен таба-табиндерге беймәлім болып келеді (Pr.dr.
Muhammed Ebu Zehra. Islamdaki syasi, itikati ve fikhi ... ... ... ... үкім ... ... ... алмастырады. Себебі,
«әлсіз» хадисте Мұхаммед с.ғ.а айтты деген хадисті жеткізуші сахаба мен бұл
хадисті естуші мұсылманның өмір сүру ... ... ... ... ... ... мен оны естушіні бір-бірін көрмеген немесе екеуі
екі ғасырда өмір сүрген. ... ... ... ... үкім беру
барысында көбіне қолданбайды.
Ижма – Факиһтер Құран мен Сүннеттен үкім таппаған жағдайда «ижмамен» үкім
береді. «Ижма» дегеніміз бір мәселеге қатысты бірнеше ... ... ... ... «ижма» әдісімен берілген үкім Құран мен Сүннетке
қайшы келмеуі тиісті. Егер, «ижмамен» берілген пәтуа Құран мен ... ... ... ... ... ... бұндай пәтуаны
негізсіз деп тапқан (Yunus Apaydin. Musulman hukuku. Тurkustsn. 1999).
Мұхаммед с.ғ.а көз жұмғаннан кейін мұсылмандар әрбір ... ... ... ... бере бастады. Құран мен Сүннеттен нақты үкім таба
алмаса, мәселеге қатысты қазылардың шешімін негізге алды. Осы тұрғыда
бірнеше қазының ортақ пәтуасы туындаған ... ... ... ... ... деп ... бұл әдіс кейінірек атақты мазхабтың өкілдері
кезеңінде де қоғамдық қатынастарға үкім ... ... рол ...... мен Сүннетті негізге ала отырып ақылмен үкім ... ... деп ... ... ... ... ... «ұқсастыру»
мағынасына келеді. Ал, терминдік мағынасы «насстағы» үкімдермен туындаған
мәселенің ұқсастығына қарай үкім беруді айтамыз. «Қияспен» үкім берудің
мынандай төрт ... бар; ... ... «иллат», «үкім». «Негіз» деп
Құран мен Сүннетте берілген үкімді ... ... ... ... ... ішу ... ... коньякті ішу немесе ішпеу жөнінде «насста» нақты
үкім жоқ. Енді, конякьті ішге бола ма, ... ма? ... ... ... беретін болсақ. Бұл мәселеде «негіз» арақ саналады. «Иллат» -
екеуінің арасындағы ұқсастық, яғни арақ пен ... ... ... Ал, ... - ... болса, қиястың «үкімі» -факиһтің коньякті
ішуге болмайды деген пәтуасы болып табылады (Yunus Apaydin. ... ... ... с.ғ.а жан ... ... ... ... үкім берудің қалыптасқан
екі мектептің бірі «Рай» мектебі осы «қияспен» үкім беруді қолға алған
болатын. Кейін, «қияспен» үкім ... Имам ... ... ... ... ... үкім ... тікелей ақыл қолданғандықтан, бұл
әдіс Исламдағы ғылымның да өркендеуіне ... әсер ... – Бұл ... беру үшін де туындаған мәселе бойынша «насста» нақты
үкім болмауы керек. Екі түрлі қияс ... ... бар ... ... ... қиястың қолданылуын айтамыз Яғни, әлсіз қиясты тәрк ету
мағынасына келетін бұл әдіс бойынша ... ... үкім ... ... бойынша матадағы нәжісті кетіру үшін жуу керек деген үкім болса,
истихсан бойынша кейбір ... ... ... ... ... ... үкім береді (Ислам энциклопедиясы. Бас редактор Р.Нұрғалиев. Алматы.
1995.).
Түсініктірек болу үшін тағы бір мысал келтіретін болсақ, қияс ... ... аузы ... ... жеуге болмайды деп үкім береді. Себебі, түз
тағыларының аузында адам ағзасына зиянды микроп өте көп болады. Түз
тағысының қатарына жыртқыш құстарды да ... ... ... ... ... тиген нәрсені жеуге болады деп үкім береді.
Себебі, факиһтердің зерттеуінше құстардың тұмсығында ... ... ... ... ... беру үшін ... өзіне беймәлім мәселелер
бойынша мамандардың көмегіне арқа сүйейді.
Истислах – Құран мен Сүннет және Ижмада болмаған қоғамға пайдалы немесе
зиянды кетіретін ... ... ... деп ... ... беру үшін ... оның ... үш шарты бар екендігін айтып өтеді;
1. Дінге қатысты мәселені шешуден ... ... ... ... ... мен ... ... болмауы тиіс.
3. Қабылданған шешімнің тиімділігі айқын, қажетті және мәнді болуы тиіс.
Мәселен, соғыс кезінде қорғанысқа қажетті қор байлардың ... ... ... Бас редактор Р.Нұрғалиев. Алматы. 1995). Сонымен
бірге, қоғамда азық-түлікке деген қажеттілік артқан кезде ... ... өтеп ... ... ... бере ... Бұндай шақта
диқандар бұйрықтан бас тартса, билеушілер оны жазалай алады. Рамазан айында
арақ ішкендердің ... ... бір ... ... жері ... ... бос ... бар мұсылманның оны қонақ етуі (ақылы түрде де
болуы мүмкін) тиіс деген ... ... ... ... ... Ebu Zehra. Islamdaki syasi, itikati ve fikhi mezhepler ...... мен ... ... емес ... ... Исламнан
бұрынғы қалыптасқан әдет-ғұрпымен үкім беруін факиһтер теріске шығармайды.
Бір мәселеге қатысты «насста» нақты үкім болмай, оны шешудің дұрыс жолы
әдет-ғұрыпта болған ... ол үкім ... ... Осы ... ... «сахих» және «фасид» болып екіге бөлінеді. «Сахих» әдет-ғұрыпта
Құран мен Сүннетке қарама-қайшылық болмайды. Ал, «фасид» әдет-ғұрып
«нассқа» қайшы болып ... (Yunus Apaydin. Musulman hukuku. ... – Бір ... теріске шығаратын дәлел табылғанға дейін ол үкімнің
күші сақталады. ... ... ... ... ... ... Бір ... қолдануға тиым салуға дәлел табылғанға дейін ол нәрсе адал
саналады немесе бір келісімшарттың дұрыс ... ... ... ... ... күшін сақтайды.
2. Судың нәжіс болғандығы дәлелденгенше ол су таза ... адам ... ... бір ... ... ба, жоқ әлде үш ... ба деп күмәнданса, бір талақпен ажырасқан саналады. Өйткені,
бұнда бір рет ажырасу фактісінің болғандығы анық (Pr.dr. Muhammed ... ... syasi, itikati ve fikhi ... tarihi. Istanbul-1996).
Сәдди-заррия – Харамға әкеп соғатын амалдар харам, адалға алып келетін
жолдар адал саналады. Осы себептен харамға әкелетін ... тиым ... алып ... ... ... ... ... мен жолдар арқылы баратындықтан, шариғат амалдар мен
жолдарға да үкім береді. Дін бір нәрсені харам деп бұйырса, демек, оған
әкеп соғатын ... мен ... да ... ... Егер, дін бір нәрсені
адал деп бұйырса, демек оған ... ... мен ... харам болмауы
мүмкін. Мысалы, дәрігерлер бір науқасты емдегенде, оның науқасын
аурылататын ... тиым ... Олай ... ... халі одан ... береді. Осы секілді шариғатта харамды тудыратын іс-әрекеттерге де
тиым салынады. Осы ретте «сәдди-заррия» үкімі мынандай екі ... ... ... Тұлға бір амалды жасағанда жақсылықты ма, әлде
жамандықты ... ... бе? ... ... с.ғ.а ... ... деген болатын. Егер, іс-әрекеттердің адалдығы мен харамдығында күмән
болғанмен, ... ... ... ... ... ... ... Амалдардың сыртқы пішіні. Жақсы ниетпен болса да пұттарды ... ... ... ... ... келтірсе харам іс-әрекет жасаған
саналады.
Факиһтер амалдардың ниетін кейбір ... ғана ... ... ... ... үкім ... Ниет ... болып, әрекет ету
барысында мақсат орындалмаса да ол әрекет харам саналады. Мысалы, бір адам
бұзық ниетпен бір адамды өлтіруге қару ... ... ... ... өлмеген болса да, қылмысты жасауға оқталушы айыпты саналады.
Ханбали мазхабының өкілдерінің «сәдди-заррия» үкімдерінен бірнеше мысал
беретін болсақ.
А) ... ... ... ... ... оны ... ... базарда сату
харам. Себебі, шариғатта монопалист болу немесе еңбек етпестен ... ... ... Осы ... де ... ... ... алданғанын білсе,
келісімшартты бұзуына құқылы болып табылады.
Ә) Өз мүддесі үшін ... зиян ... ... ... ... немесе жерге ұру харам. Өйткені, бағаны жоғарлатқан немесе
төмендеткен адам қаншама адамның ... ... ... ... ... ... сату ... Өйткені, қару сату мәселені
одан сайын ушықтыруы мүмкін. Осы секілді шарап жасаушыға жүзім сату да
харам саналады. ... ... ... ... ... ... анық
Қолданылған әдебиеттер:
1.Pr.dr. Muhammed Ebu Zehra. Islamdaki syasi, itikati ve fikhi ... ... ... діні ... ...

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Автор өмірі9 бет
Адамның есі мнемикалық процесс пен әрекет жүйесі ретінде9 бет
Аумалы-төкпелі кезеңдегі қоғам, тұлға және дін50 бет
Дін12 бет
Дін және мәдениет туралы11 бет
Діннің түрлеpi14 бет
Діннің шығуы12 бет
Жалпы дін туралы түсінік15 бет
Жеке адамның этнопсихологиялық және әлеуметтік діни қалыптасуы58 бет
Ислам дIнIндегI хошкөрушIлIк7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь