Жыраулар XV – XVII ғғ. әдебиеті

Сарыұлы Ақтамберді (1675 - 1768)- атақты жырау, қолбасшы батыр, қоғам қайраткері. Ұлы жүздің Ошақты руынан. Әкесі Сары мен шешесі Сырбикеден жалғыз туған. Жыраудың «атадан жалғыз туғанның жүрегінің бастары сары да жалқын су болар» деуінде өз өмірінің шындығы бар. Қазақ тарихындағы аласапыран кезеңде өмір сүрген Ақтанберді «дұшпаннан көрген қорлығым, сары су болды жүрекке. Он жетіде құрсанып, қылыш ілдім білекке. Жауға қарай аттандым, жеткіз деп, құдай, тілекке» деп, өзі айтқандай, он жеті жасында ақ қолына қару алып, ел қорғауға аттанады. Жыраудың ақындық даңқымен балуандық, батырлық даңқы қатар шығады. Орта Азия хандықтарымен, қалмақтармен арадағы ұрыстарға қатысып алғашқы кезде жеке басының ерлігімен, соңынан қолбасшылық қабілетімен көзге түседі. Сақа батырлар санатына қосылған кезде атақты «Ақтабан шұбырындының» куәгері болады. Осы кезде ол жоңғар басқыншыларына қарсы ұлт азаттық күресін ұйымдастырушылардың және жеңісті жорықтарға дем берушілердің бірі ретінде танылады. Жоңғар мемлекеті талқандалып, шығыстағы бұрынғы жау қолында қалған жерлер босатылған кезде сонда қайта қоныс аударған қазақтарды ата мекеніне біржола орнықтыру жолында Ақтанберді айтарлықтай роль атқарады. Өзіне қараған руларды отырықшыландырмақ болып, арық, тоған қаздырады, егін ектіреді. Ақтанберді шығармалары негізінен нақылдық толғаныстар түрінде болып келеді. Олар көшпелі қазақтардың ой арманымен, мақсат мүддесімен астасып жатады. Жыраудың «Түйе мойнын тұз кесер», «Күлдір күлдір кісінетіп», «Жылқыдан асқан мал бар ма?» тәріздес әйгілі толғауларынан қазақ халқының мінез құлық ерекшеліктері, болмысқа өзіндік көз қарастары анық аңғарылады. Мал атаулының, оның ішінде жылқы түлігінің көшпелілер өміріндегі орыны жайында өз тұстастары арасында дәл Ақтанбердідей толғаған ақын жоқ. Ол жылқыны тіршілік көзі, жігіттің көркі деп есептейді. Әсіресе, батырдың жан серігі, жауға мінер тұлпары ретінде мадақтайды. Ақтанберді жырларындағы негізгі сарын ерлікке үндеу, жауға қарсы күреске
        
        Жыраулар XV – XVII ғғ. әдебиеті
Сарыұлы Ақтамберді (1675 - 1768)- ... ... ... ... ... Ұлы ... ... руынан. Әкесі Сары мен шешесі Сырбикеден
жалғыз туған. Жыраудың «атадан жалғыз туғанның ... ... сары ... су ... ... өз ... ... бар. ... ... ... өмір ... ... ... көрген қорлығым, сары
су болды жүрекке. Он жетіде құрсанып, қылыш ілдім ... ... ... ... деп, ... ... деп, өзі айтқандай, он жеті жасында
ақ қолына қару алып, ел ... ... ... ... ... ... ... қатар шығады. Орта Азия хандықтарымен,
қалмақтармен арадағы ұрыстарға ... ... ... жеке ... ... ... ... көзге түседі. Сақа батырлар
санатына қосылған кезде атақты «Ақтабан ... ... ... Осы
кезде ол ... ... ... ұлт ... ... және ... жорықтарға дем берушілердің бірі ретінде
танылады. Жоңғар мемлекеті ... ... ... жау ... ... босатылған кезде сонда қайта қоныс аударған қазақтарды ата
мекеніне ... ... ... ... ... роль ... қараған руларды отырықшыландырмақ болып, арық, тоған қаздырады, ... ... ... ... нақылдық толғаныстар түрінде
болып келеді. Олар ... ... ой ... мақсат мүддесімен
астасып жатады. Жыраудың ... ... тұз ... «Күлдір күлдір
кісінетіп», «Жылқыдан асқан мал бар ма?» тәріздес ... ... ... ... ... ... ... өзіндік көз қарастары
анық аңғарылады. Мал атаулының, оның ... ... ... ... ... жайында өз тұстастары арасында дәл Ақтанбердідей толғаған
ақын жоқ. Ол жылқыны тіршілік көзі, жігіттің көркі деп ... ... жан ... ... ... тұлпары ретінде мадақтайды. Ақтанберді
жырларындағы негізгі сарын ерлікке үндеу, жауға қарсы күреске жігерлендіру.
Ол жау табанында қалған ... азат ... ... ... ... болып
бірігіп атқа қонуды, жоңғарларға күйрете соққы беруді армандайды. «Балпаң
балпаң кім ... ... ... «От ... орыны отаудай» секілді біраз
жырларында жұртшылықты ата жаумен айқасқа шақырады. Ел қорғау жолында өлген
ерде арман жоқ деп білді.
Аласапыран ... ... ... алаңында шыңдалып өскен Ақтанберді жырлары
қазақтардың он сегізінші ғасырдағы ... толы ... ... алға ... ... ... (1668—1781) — қазақтың ұлы жырауы, 18 ғ. жоңғар
басқыншыларына ... ... ... ... ... ... атақты Абылай ханның ақылшысы.Шыққан тегі Арғын тайпасының
қаржас руынан. Заманындағы сыншылар оны «көмекей ... ... ... ... ... тек өлең сөз ... екен.
Абылай хан бір жаққа жорыққа аттанарда одан айдың, күннің сәтін сұрайтын,
көрген түсін жорытатын болған.Ел ... аңыз ... ... ... әз ... ... ... да ордадағы беделді билердің бірі
ретінде, ел басқару ісіне араласқан ... Оны ... ... басқан күпілдеп, көмекейің бүлкілдеп, сөйлер сөзден таймадың.
Тәукенің болып жаршысы, халқыңның болып ... ... ... ... сөздері де айғақтағандай.18 ғ. болған жоңғар шапқыншылығы қазақ
халқының мүлдем жойылып кету ... ... ... Осы ... ... ... елдің басын қосып, ата жауға қарсы азаттық ... бар ... ... ... ... ... ұлы жыраудың
басты мақсатына айналады. Оның сөздері осы кезде еліне есті ... ... ... ... Хан да, қара да тарих көшінің бағдарын, ... ... ... ... ... әулие данасы, дуагөй бітімшісі,
көреген болжаушысы санатына көтерілген Бұқар жыраудың осы ... ... ... оғыз ... ... ... 14 ғ. ... елінің данасы
Сыпыра жыраумен салыстыруға болардай. Халық жадында ... бір ... ... ... ... Абылай ханның алыстан күні түні аттан түспей
жүріп келіп, ... ... ... Бұл ... ие ... ұлы ... ие ... ұлы жырауына деген ықылас ниеті, ерекше құрметінің белгісі
болса керек. Заманында осылай ханы қадірлеп, халқы ардақ ... ... ... мәңгі бірге жасай бермек. Бұқар жырау толғауларында өзі
бастан кешіріп отырған алмағайып заманның келбеті бар ... ... ... мен ... заңдылықтары, әлеуметтік жағдай мен адам тіршілігі
кең ... ... ... ... сарын елдің бірлігі мен ынтымағын
күшейту мәселесі. Ол жан ... ... ... ... үшін басты
шарт бірлік екенін терең түсінеді, ата жауға ... ... тізе ... ... өзгелерге үлгі етеді. «Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы
Бөгенбай, Қаз дауысты Қазыбек, Шақшақұлы ... ... көп орта ... ... төрт тірек» деп майдан даласында көрсеткен ерлігімен бірге
елдің ұйытқысы болып, бірліктің тірегі ... ... ... ... да ... жырау жырларын басқыншы жаумен ұзақ арпалысып, ерлік пен
ездіктің, парасаттылық пен азғындықтың парқы таразыға түскен сындарлы шақта
Абылай хандай ... ... ... ұлы ... ... ерліктің
үлгісін, бірліктің құдыретін танытқан қазақ ... ... ... ... ұлы мұра деп білеміз.
Сәбитұлы Асан қайғы (14—15 ғғ.) — ақын.
Еділ ... ... ... Құрбанғали Халидұлы өзінің «Тауарих хамса»
атты ... ... ... биді Асан ... арғы ... еді ... ... қайтқан соң (1359) Алтын Орданың тағына жанасқан хандар ... құра ... ... ... ... бірі Ұлығ ... болса, Асан
қайғы сол Ұлығ Мұхамед ханға сөзін ... ... бірі ... 15 ... жж. Ұлығ Мұхамед Сарайдан қуылып, Қазанды ... Асан ... егде ... ... өз ... ... ... Алайда,
бас сауғалау болмысына жат Асанқайғы кешікпей қайтып ... ... ... тартыстың ортасына түседі. Керей, Жәнібек сұлтандар
бастаған рулардың Әбілқайыр ұлысынан бөлініп шығуын қолдаушылардың ... ... ... Асан ... жыр ... мен ... ... Дешті Қыпшақтың кіндік ... ... ... бойынан қазақ
руларының ірге ... ... ... мен ... көп ... ... ... Асан қайғының «Жерұйық» іздеуіне қатысты
айтылатын аңыздардан да халықтың бас құрап, ірге ... ел болу ... оған ... ... ... ... елдің ертеңін
ойлап, еңсесін көтеруді өмірлік мұрат еткен Асан қайғы Ордадан бөлінген
қазақ ... Шу, ... ... ... ... ... ... темірқазығындай бағдаршы болып өткені ... ... ... ... Асан ... ... ... салып,
Ұлытаудың топырағы бұйырған. Ал, ... ... ... Асан ... соңғы жылдарын Жетісуда өткізіп, Ыстық көлдің жағасында ... Ел ... ... ... мен күй ... ... Асан ... қамын ойлаған ақылгөй, көреген ғана емес, сонымен бірге дәулескер
күйші де ... ... ... аты мен аңыз ... де әлі күнге
дейін айтылады. Өкініштісі, бүгінгі күнге «Ел айрылған», «Асан қайғы»,
«Желмаяның ... ... ... ... күйлері ғана жеткен.«Ел айрылған»
күйінің құрылысы қарапайым болғанмен, лекіте қағып отыратын сарынында ... ... ... не боларын күні бұрын болжай алатын дананың
шарасыздығы ... ... да жоқ ... Мұны ... аяқ ... ... қайталайтын сырлы саздан аңғарасыз.
«Ел айрылған» күйін Ғұбайдолла Мұхитовтың (Орал) тартуында алғаш рет А.В.
Затаевич нотаға түсірген. Сондай ақ, ... ... ... 1964 жылы ... ... тартуында Т. Мерғалиев нотаға түсірді.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы қазақ әдебиеті16 бет
Халқымыздың ұлы ұландары жыраулар шығармашылығында6 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
XIX ғасыр қазақ әдебиетіндегі жыраулық дәстүрдің көрінісі38 бет
Абайдың әдеби ортасы және ақындық мектебі34 бет
Қазақ поэзиясындағы жыраулық дәстүр20 бет
Құлыншақ ақынның әдеби мұрасы43 бет
Әдебиетті оқытудың инновациялық әдістемесі, технологиясы230 бет
XVIII ғасырдағы жыраулар поэзиясының даму сипаты22 бет
Жыраулық пен ақындық поэзиясының даму жолдары22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь