Қазақ тілін мәдениеттаным бағытында оқытудың әдістемесінің ғылыми негіздері

КІРІСПЕ 3

1. ҚАЗАҚ ТІЛІН МӘДЕНИЕТТАНЫМ БАҒЫТЫНДА ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІНІҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕРІ 8
1.1 Мәдениеттаным бағытында оқытуды білім берудің негізгі тұғырлары мен ұғымы 8

2. ҚАЗАҚ ТІЛІН МӘДЕНИЕТТАНЫМ БАҒЫТЫНДА ОҚЫТУДЫҢ ӘДІСТЕМЕСІНІҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕРІ 11
2.1 Қазақ тілін оқыту әдістемесінің жай.күйіне шолу 11
2.2 Қажетті тілдік минимум және оны оқыту әдістері 18
2.3 Мәдениеттаным бағытында оқыту барысында қазақ тілінен студенттер орындайтын жаттығулар түрлері 23
2.4 Мәдениеттаным бағытындағы оқу үдерісінде ұсынылатын сабақ үлгілері 38
2.5 Оқу материалдарын эксперименттен өткізу және оның
нәтижелері 41

ҚОРЫТЫНДЫ 57
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 59
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 3
1. ... ... ... ... ... ӘДІСТЕМЕСІНІҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕРІ
8
1.1 Мәдениеттаным бағытында оқытуды білім берудің негізгі тұғырлары мен
ұғымы 8
2. ... ... ... ... ... ӘДІСТЕМЕСІНІҢ ҒЫЛЫМИ
НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... әдістемесінің жай-күйіне ... ... ... ... және оны ... ... ... ... ... барысында қазақ тілінен ... ... ... ... ... оқу үдерісінде ұсынылатын
сабақ үлгілері
38
2.5 Оқу материалдарын эксперименттен өткізу және оның
нәтижелері
41
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... қоғамымызды топтастырып отырған мемлекеттік тіл ретінде қазақ
тілін оқыту сапасын арттыру қажеттілігіне ерекше назар аударғым келеді.
Халықаралық тәжірибелерге ... ... ... тілін оқытудың қазіргі
заманғы озық бағдарламалары мен әдістерін әзірлеп, ... ... ... ... ... ең ... ... әдістемелік,
тәжірибелік оқу құралдарын, аудио- бейнематериалдарды әзірлеу керек».
Н.Ә.Назарбаев. 2007' ... 6 ... ... заманда Қазақстанның әлеуметтік жаңаруы, әлемдік және
еуропалық мәдени білім беру ... енуі ... ... беру
тәжірибесіне негізделген.
Полилингвальды білім беруді біз студенттердің бірнеше тілдер ... ... ... ... ... ... деп түсінеміз және
оқытылып жатқан тілдер арнайы білімдерді, әр түрлі елдер мен халықтардың
әлеуметтік, ... ... ... ... ... ... өмір ... байланысуы тарихи және қазіргі
этникалық айырмашылықтарынан көрінеді. Соның төңірегінде дәстүрлік және
орын басушылық принципі ... келе ... Бұл ... басқа елдерге
қарағанда, жас елдерде, соның ішінде Қазақстанда ерекше орын ... ... ... ... беру ... ... халықтарын
ғана емес, сонымен қатар басқа да халықтарды этно-мәдени ... ... да сол ... білім беру жүйесі нақты стратегиялық
мақсаттарды алға ... ... ... орта білім базасы енгізілді.
Бірақ 90-шы жылдарда халықтардың тілдерінде, мәдениетінде ... ... ... ... бастады. Жас ұрпақта
тарихқа және өз халқының тағдырына тіліне, ... ... ... ... ... ... Қазақстанның бірінші тәуелсіздік жылдарында өзінің тарихи
тамырларын іздеуге, өз ана тілін ұғынып, игеруіне ұмтылыс пайда ... бұл ... шешу ... білім беру арқылы жүзеге
асатындығына көз жеткізілді.
Қазақстан халықтарының кіші ассамблеясында Н.Ә.Назарбаев былай ... ... ... ... азиялық, батыстық, еуропалық
ағындарды біріктіруге және ... ... ... ... ... ... ... Қазақ халқы өзінің ділімен,
ғасырлық дәстүрімен, ақ көңілділігімен басқа мәдениет пен ... ... ... ... ... тәрбие интернационалды тәрбиемен ұқсас, сол себепті
интегралды түрдегі сабақтарда біз тек ... ... ... ... ... ... ... әлем туралы өмірлік ой-өріс түсінігін
дамытамыз.
Қазақ тілін оқыту ... ... ... ... ... ... деңгейде қарастырылып келеді. XX ғасырдың бірінші ширегінде қазақ
елінде өз ана ... ... ... ... ... ғалымдар
А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, М.Дулатов, Қ.Жұбановтар өз оқулықтары мен ... ... ... ... ... ... оқыту әдістемесі
бойынша жазылған алғашқы ғылыми зерттеулер болып табылады.
1930 жылдардан ... ... ... ... ... ... қолға алынып,
оқыту бағдарламалары жасалына бастады.
Қазақ тілінің лексика саласын ... ... ... пікірлерді
Қ.Жұбанов, Қ.Ұйықбаев, Ә.Болғанбаев, Ғ.Қалиев ... ... ... ... ... оқыту мәселесіне арналған ғалымдардың еңбектеріне тоқталар
болсақ, С.Жиенбаевтың "Қазақ тілі методикасы" атты еңбегі де қазақ тілін
оқыту ... ... ... ... ... бірі ... Бұл ... әдіскер сабақ берудің ... ... ... ... тілін орыс тілді аудиторияға оқытудың басты ... ... тіл ... ... көрсетеді.
Ш.Х.Сарыбаев көптеген мақалларымен бірге қазақ тілін орыс бөлімдерінде
оқытуды ... ... ... Ол ... ... ... языка
в русской школе" атты кандидаттық диссертациясын қорғаған.
Қазақ тілін орыс аудиторияларында оқыту ... әр ... ... ... ... бастады. Осы салада құнды еңбектер жазған
ғалымдарымызды атап айтатын болсақ, Н.Оралбаева, Ж.Адамбаева, ... ... ... ... ... осы саланың өзекті мәселелері туралы, яғни қазақ тілін орыс
бөлімдерінде оқытудың әр түрлі жолдары А.Құндақованың, ... ... ... ... ... тілін оқыту әдістемесі жаңа технологиялармен толығып отырумен
қатар сөйлесім әрекетінің тілдесім түрі арқылы да жүзеге ... ... ... ... мол. Әрбір тіл үйренушінің ... сай ... ... ... ... ... үшін оның
коммуникативтік қызметіне жете көңіл бөлу қажет. Осыған орай қазір қазақ
тілін ... орыс ... ... студенттерге оқыту
әдістемесінің маңызы бұрынғыдан да арта түсуде. Осы ретте тілдерді ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
мемлекеттік тілдің әлеуметтік-коммуникативтік қызметін кеңейту мен нығайту
бағытындағы жұмыстарға ... - тіл ... ... етіп ... ... ... ... мәдениетті сабақтастыра отырып меңгерілуі бүгінгі
таңда орыстілді дәрісханаларда ... арта ... ... ... ... ұстанымында ерекше мәнге ие болып отыр, сондықтан қазақ тілін ... оқу ... ... тілін меңгерту мәселесі арнайы
қарастыруды ... ... ... оқыту әдістемесі - өзіндік қалыптасу тарихы бар, теориялық
негізі қалыптасқан, белгелі бір жүйеге келген ғылым. Басқа ұлт ... ... ... әдістемесі ілімінің теориялық негізі үнемі толықтырылып,
жаңартылып отырылуы табиғи заңдылық. Бүгінгі ... жаңа ... ... әр түрлі жолдары іске асырылып отыр. Бұл қазақ тілін ... ... әрі ... ... ... ... ... бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына
кіру стратегиясы жоспарланып отырған Қазақстан Республикасының ... ... 2006 ... ... ... «... біз
қазақ халқының санғасырлық дәстүрін, тілі мен ... ... ... ... ... ... және мәдениетаралық келісімді, біртұтас
Қазақстан халқының ілгері дамуына ... ... - ... ... ... ... мәдениетаралық достық пен келісім тіліне айналдыра отырып
оқытатын әдістемемізге тұғыр болып алынады ... ... ... ... ... ... ... елуліктің қатарына ену туралы бағытты ұстануы ... ... ... ... қарқынмен дамуына жаңа серпін беріп отыр.
Дүниежүзілік білім беру ... ену ... өзі ... ... озық ... негізге алу деп түсінеміз. Сондықтан да біз
зерттеп отырған қазақ тілін мәдениеттанымдық ... ... ... ... талабының үдесінен шығатын оқыту жүйесі болып табылмақ.
Бүгінгі күннің негізгі талабы оқу мен ... ... ... ... ішкі ... сай дамытуға бағытталып отыр. Осы ретте
білім беру саласына әдістеме және оқыту ... ... ... ... жеткізуді мақсат ететін оқытудың ... да ... ... ... ... ... әдістемесі
студенттерге қазақ тілінің ішкі құрылымы мен сыртқы жүйесін меңгертуде
үлкен орын алады.
Бүгінгі ... ... ... ... оқу ... ... орыс және ... өкілдеріне үйрету мәселесі жайлы әдістеме ғылымында көптеген ... мен ... ... жұмыстар бар. Қазақ ... ... ... ... ... ... оның дамуына қомақты үлес
қосқан А.Байтұрсынұлы, К.Кеменгерұлы, Т.Шонанұ ж, Ш.Х.Сарыбаев, ... ... ... ... ... ... тілін екінші тіл ретінде оқытудың арнайы әдістемесі, ауызша сөйлеуге
үйрету мәселелері жөнінде зерттеу ... ... ... ... А.Қыдыршаев, З.Бейсембаева, Ж.Сүлейменова, орта
мектепте ана тілін оқыту әдістемесіне қатысты С.Рахметова, ... ... т.б ... ... еңбектері әдістеме ғылымына
үлкен жаңалықтар алып келді деуге болады.
Тілді екінші тіл ... ... ... ... ... терең қарастырылған, мысалы арнайы оқулықтар мен бағдарлама
дайындау мәселесі (Н.Д.Гальскова, А.Н.Щукин және т.б), екінші тіл ... ... ... зерттеу еңбек (И.Л.Бим және А.М.Сурыгин), екінші
тіл ретінде оқытудағы тілдердің бір-біріне ықпалы (тасымал, ... ... ... ... Н.К.Месяц, т.б), екінші
тіл ретінде оқытуда қолданылған тиімді әдіс-тәсілдер мен технологиялар
жөнінде (А.Акишина, В.Г.Костомаров, О.Д.Митрофанова және т.б) ... ... ... ... ... ... қазақ тілін
өзгетілді студенттерге мәдениеттанымдық бағытта қатысымдық тұрғыдан оқыту
әдтстемесіне арналады. Бұл ... ... ... ... ... және тәжірибелік жағынан маңыздылығының дәлелі бола
алады. Қарастырылып және зерттеліп отырған мәселенің ... ... және ... ... мәдениеттанымдық бағытта оқыту ... ұғым ... ... ... және олардың
мазмұндарын белгілеп айқындау қазақ тілінің ішкі ... ... ... ... яғни қажетті ... ... ... зор мүмкіндік береді.
Зерттеу нысаны – өзгетілді студенттерді мәдениеттаным бағытында оқыту
әдістемесі арқылы қазақ тілін үйрету.
Зерттеу пәні – ... ... ... бағытта оқыту әдістемесі.
Зерттеу жұмысының мақсаты – ... ... ... ... ... оқыту әдістемесінің негіздеріне шолу жасап,
білік-дағдыларын дамытуға арналған жаттығулар ... ... ... ... ... ... өзгетілді студенттерге мәдениеттанымдық бағытта оқытудың
тиімді әдістемесін айқындау және ... ... ... ... ... ... ... отырған оқу материалдарының тиімділігін эксперимент арқылы
анықтау.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы:
- мәдениеттанымдық бағытта оқыту әдістемесінің қағидаларын негізге ... ... мен ... ... ... ... ... бойынша ізденім жұмысын жүзеге асыру жолдарын негіздеу;
- өзгетілді ... ... ұғым ... ... ... ... арнайы жаттығулар жүйесін жасаудың ғылыми негіздері
анықталады;
- сабақ ... ... ... ... ... ... БАҒЫТЫНДА ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІНІҢ ҒЫЛЫМИ
НЕГІЗДЕРІ
Қазақ тілі - Қазақстан Республикасының ... ... ... тілінің
мемлекеттік мәртебе алуы - елдің саяси-әлеуметтік, экономикалық дербестікке
ие болғандығының жарқын көрсеткіші. ... ... ... ... 2005-2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасы [3] білім
беру жүйесін сапалы дамытуда маңызды орын ... ... ... ... Заңында қазіргі замандағы білім беру ... ... ... ... ... [4]. ... ... алғаннан бергі уақытта қазақ тілін өзгетілді мектептер мен
дәрісханаларда ... ... ... ... ... ... ... үдерісіне енгізілді [5].
Ғылым мен техниканың дамуы, ... ... ... ... қатарынан орын алуы мен өзге елдермен саяси-
экономикалық, ... ... ... ... тілін оқыту
әдістемесіне де жаңа ... ... ... да біз қарастырып
отырған қазақ тілін мәдениеттаным ... ... ... осы ... ... оқыту жүйесі болып табылады. Мәдениеттаным бағытында
оқыту дегеніміз - ... ... ... ... ... ... ... сол тілді тұтынушы халықтың саяси-экономикалық,
әлеуметтік даму ... ... ... мен ... ... ... ... бере отырып, тілді қатысымдық бағытта оқыту
әдістемесі.
Осы негізде ... ... ... ... ... тілін өзгетілді
студенттерге мәдениеттаным бағытында ... ... ... ... ... дидактикалық
негіздері, ... ... ... ... ... ... ... оқытуды білім берудің негізгі
тұғырлары мен ұғымы
Қазақстан Республикасының Президенті Қазақстан халқына ... ... ... өмірін сапалы тұрғыдан дамыту, еліміздің
әлеуметтік-экономикалық дамуы жолдарын айқындап беріп отыр. Қазақстанның
әлемдегі бәсекеге барынша ... 50 ... ... кіру ... отырған Қазақстан Республикасының ... ... 2006 ... ... ... «Осы ... ... беруді
дамыту, кадрлардың біліктілігі мен оларды қайта даярлауды ... ... ... ... ... одан әрі ... деп ... төртінші
басымдықта осы заманғы білім беру және білікті мамандар даярлау жүйесін
дамытудың жолдары нақты көрсетіліп беріледі. ... ... ... ... ... мен саяси демократияландырудың жаңа
кезеңіне қадам ... ... - деп атап ... [1]. Қазақстан
Республикасының Президентінің 2004 ... 11 ... №1459 ... ... ... ... ... дамытудың 2005-2010
жылдарға арналған мемелекеттік бағдарламасында" мемлекеттік тілді басым
дамыту мәселесі ... ... ... ... [1].
Қазақ тілін мемлекеттік тіл ... ... ... ... тарихы, мәдениеті, экономикасы, болашақ даму ... ... мен ... ... ... беру арқылы Қазақстандық
студенттердің адамдық, азаматтық тұлғасы қалыптасу мәдениетіне үлкен ықпал
жасалады. Қазақстан ... ... ... ... 50 ... кіру мақсатын алдына қойып отыр. Сондай үлкен мақсатқа жетудің бір
қыры - үздіксіз білім беру ... ... ... ... ... Бұл ... Қазақстандық тұрғынның кез-келген бір білім алу формасымен қамтамасыз
етілуіне жағдай жасау. ... ... ... ... ... ... беру
жүйесінің қазіргі шеше алмай отырған күрмеуі мол тұстары да аз ... ... ... ... ... пен ... ... қол жеткізген
нәтижелері және бұқараның мәдени даму барысы арасындағы қатынастан ... ... ... - білім беру тұтастығының бір бөлшегі болса, тұтас
білімді де, ... ... де ... ... ... қазақ тілін оқыту үдерісіне де тән болады. Біз нақты түрде
орыстілді аудиторияда қазақ ... ... ... ... етіп алып ... осы яғни қазақ тілін оқыту ... ... ... ... ... Азамат ретінде қалыптасуына мүмкіндік жасайтын әдістері мен
жолдарын анықтау үшін, қазақ тілін ... ... ... ... аса ... тақырыбындағы "тілдік мәдениет" ұғымы мәдениеттанумен тығыз
байланысты екені белгілі.
Ең алдымен, ... ...... ... ... тілінен берілетін білім мазмұнына мол етіп енгізе отырып, Қазақстан
Республикасының мемлекеттік тілі ... жету жолы мен ... ... ... жолы ... ... Республикасының мәртебесін
биік ұстау үшін қазақ тілін өзгетілді ... ... ... ... ... қасиеттерінің қалыптастырылуы бірінші
кезекке қойыдады.
Екіншіден, қазақ ... ... ... оқытуда халықтар
арасындағы әлеуметтік-мәдеңи үдерістердің, оның ... ... ... ... ... мен қозғалысы танылуы көзделеді.
Үшіншіден, қазақ тілін ... ... ... ... ... Тәуелсіз мемлекет болып қалыптасу, өсу
жылдарындағы ... жж.) ... ... ... ... ... мазмұнын меңгерту жолдарының танылу
міндеті қойылып отыр. ... ... ... ... ... ... анықтау мәдениеттанумен, педагогикамен,
психологиямен, ... ... ... ... тығыз байланыста
қарастырылады.
Қазақ тілін өзге тілді аудиторияда оқыту әдістемесінде ... ... ... ... ... ... келеді. Ол ... ... ... ... үйлесімімен ғана бағалауға болмайды
деп ойлаймыз. Олардың ... ... ... ... мен тереңдігі қазақ тілін оқыту әдістемесінің ғылым саласы
ретінде ... ... дами ... үлкен серпін берген күш деп
санаймыз. Қ.Қадашева қазақ ... ... ... ... ... ... зерделей келе, "Ана тілі", "екінші тіл", "шет ... ... ... ... ... ... және ... үлкен
мәселелерді анықтайды [5]. Ф.Ш.Оразбаева қазақ ... ... ... ... ... ... ... қана емес, әдіснамалық
негіздерін де терең талдайды [6]. Р.Шаханова ... ... ... мәселелерін кең практикалық тәжірибе арқылы танытады. Яғни нақты
техникалық ... беру ... ... ... оқытудың негіздерін практикалық
бай материалдарды пайдалану арқылы анықтайды [7].
2. ҚАЗАҚ ТІЛІН МӘДЕНИЕТТАНЫМ БАҒЫТЫНДА ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІНІҢ ... ... ... ... ... ... шолу
Әдістеме ілімінің мақсаты: әлемдік білімдендіру кеңістігіне
бағытталған қазақ тілін оқытудың ... ... ... жағдай
туғызу; қазақ тілін орыс мектептерінде, өзге ұлт өкілдеріне оқытудың
әдістемелік позицияларын ... ... ... оқыту әдістемесі пәнінің
қазіргі оқыту үрдісіне қойылатын талаптарға сәйкестігін қалыптастыру. Жаңа
XXI ... ... ... ... беру ... де жаңа ... ... қазақ тілін оқыту әдістемесінің мәселелерін жаңа ... ... ... сай ... ... белгілеп
отыр.
Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңында: «Білім беру жүйесінің
басты міндеті - ұлттық және жалпыадамзаттық ... ... мен ... ... жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және ... ... ... алу үшін ... жағдайлар жасау,» - дей отырып,
басым міндеттерінің бірі ретінде «жеке адамның шығармашылық, рухани және
дене мүмкіндіктерін ... ... пен ... өмір ... ... ... жеке басының дамуы үшін жағдай жасау арқылы
интеллектін байыту» - деп көрсеткен [4].
Ата-бабамыздың ... мұра ... бар ... ... ... бойы
өшпей, жалғасып келе жатқаны - тіл құдіреті мен танымының ... Адам ... өз ... ... ... ... келешек ұрпағына мирас етіп қалдыратыны - табиғи
заңдылық. Бабаларымыздан қалған ... ... бен баға ... ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, жалғасын табуда ана тіліміздің
ролі зор. Еліміздің ... ... ... тілінің мемлекеттік дәрежеге ие
болуына орай барлық жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ана тілі ... екінші тіл ретінде, шет ... ... ... ... ... ... ... тілін оқыту
әдістемесі өзіндік тарихы бар ғылым саласы.
XIX ғасырдың екінші жартысында педагогикалық ... ... ... ... ... ... А.Құнанбаев, Ы.Алтынсарин,
Ш.Құдайбердиев бастаған ағартушылық ... XX ... ... ... М.Жұмабаев, А.Байтұрсынов, Ж.Аймауытов, М.Дулатов,
Т.Шонановтар болды. Тұңғыш рет ана ... ... ... ... педагог
Ы.Алтынсарин алғашқы оқулығы - «Қазақ хрестоматиясы» [8]. Ы.Алтынсариннің
көздеген мақсаты баланы адамгершілікке, бауырмалдыққа, ... ... ... ... ... әдістемесінің негізін салған ғұлама ... ... ... ... ... мен ... сауат ашу мәселесін
көтерген ірі ғалым. Әдістеме мәселелері бойынша «Баяншы» [9]; «Тіл жұмсар»
[10], «Қай әдіс ... [11] және т.б ... ... жазды. Ол -
қазақ тілінде дыбыс негізінде сауаттандыру әдісінің негізін салушы, сауат
аштыру, тілді оқыту ... ... ... ... ... ... әдістері баяндалады. Ғалым
қолында өзіне үлгі етерлік таза қазақ тілін оқыту әдістемесінің ешқандай
нұсқасы болмаған ... ... ... ... ... ... біліктілікпен,
барынша сауатты жеткізіп бере білді. Басқа еңбектерін айтпағанның өзінде,
осы еңбегінің ... ол ... ... ... ... ... ... Ғалым ... ... ... ... ... ... мақсат - керек сөзді жаза білу, жазылған сөзді оқи
білу.....Сөз жазу - дыбыстардың ... ... ... тізу. Оқуға балалар
дыбыс үйренеміз деп ... оқу, жазу ... деп ... ... ... ... негізгі жолдар ретінде мыналарды керсетеді:
«әуелі балаларға әр түрлі дыбыс бар екенін жаттықтыру; ... ... ... ... олардың ішінде қандай дыбыстар барын айыру; ... ... ... сөз ... ол ... сауатты жазыруды
білдіру» осының негізінде әдіскер-ғалым дыбыспен жаттығу кезіндегі әдіс-
тәсілдерден де мол ... ... бере ... «Тіл ... атты ... «сөйлеу, оқу, жазу тілін жұмыс
тәжірибесі арқылы танытатын кітап» деп ... ... ... ... ... ... ... алу керек. Мұғалімнің қызметі оның
білімінің, шеберлігінің керек орны өздігінен алатын тәжірибелі білімнің
ұзақ ... ... ... ол жолдан балалар қиналмай оңай оқу үшін,
керек білімін ... ... алып ... үшін ... ... әліне
шағындап беру мен бетін белгіленген мақсатқа қарай түзетіп ... - деп ... ... білімді практикалық жолмен берудің тиімділігін, баланы
дара тұлға ретінде бағалап, оның қабілетімен, білім ... ... яғни ... ... мәнін көрсетеді.
Қазақ тілін ұлт мектептерінде оқыту, жалпы басқа ұлт өкілдеріне қазақ
тілін ... ... XX ... 30-шы ... ... алынып, түрлі
оқулықтар, оқу қүралдары, бағдарламалар шығарыла бастады. Осы жылдары қазақ
тіл ... ... ... ... ... Ш.Сарыбаев, С.Жиенбаев,
т.б ғалымдардың оқулықтары, әдістемелік еңбектері жарық көрді.
Қазақ тілін орыс мектептерде оқыту әдістемесінің қалыптасуына ... ... ... бірі - ... ... көптеген
жылдардағы жүргізген зерттеу еңбегінің нәтижесі 1940 жылы шыққан ... ... ... ... в ... школе» деген еңбегінде жарық көрді
[12]. Бұл еңбек орыс ... ... ... ... ... ... ... талаптар, сабақтың құрылысы, орфоэпияға, ауызша
сөйлеуге, жазуға үйрету, лексика және ... ... ... ... ... т.с.с ... қамтиды. М.С.Лапатухиннің еңбегі орыс
мектептерінде қазақ тілін оқыту әдістемесінің тұңғыш ... ұлт ... ... ... ... ... авторы, оқу-
ағарту, тіл мен әдебиет, білім салаларында құнарлы еңбек ... ... бірі - ... ... Т.Шонанов - қазақ тілін ... тіл ... ... ... әдіскер, тарихшы, аудармашы,
педагог ретінде көрнекті орынға ие. ... ... ... ... әр ... ... 100-ден астам ғылыми еңбектерінде мектептегі
білім беру жүйесі, әдістеме, тіл мәселелері қаралады. 1933 жылы ... ... орыс ... ... ... ... ... языка
для русской школы» деп аталатын оқулығы жарық көріп, кейін бұл оқулық ... сай бес рет ... ... шықты [13].
Қазақ тілін оқыту әдістемесі саласына айрықша көп ... ... ... - ... ... ... Ол ... тілін орыс
мектептерінде оқыту мәселесін 1933 жылдан ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстарының нәтижесінде «Орыс мектебінде
қазақ тілін оқыту тәжірибесінен» /1941/ атты еңбегін жазып [14], натуралды,
сұрақ-жауап ... ... тіл ... ... ... ... ... 1943 жылы «Методика преподавания казахского ... ... ... атты ... ... диссертация қорғайды [14].
Ш.Сарыбаев қазақ тілін ... ... ... ... ... ... ... болды. Ғалым орыс мектебінде қазақ тілін оқытудың ғылыми негізін
салумен қатар, осы еңбегі ... ... ... де ... бөлді, өз
еңбегінде ғалым-тілші «Сан әдісті» қолданып, оқу ... ... ... тиянақты түрде меңгеруіне жол ашты. ... ... ... ... ... ... әдістемелік
мұрасының көп қырлылығын дәлелдеген [44].
Қазақ тілі әдістемесі мәселелерін ... ... ... ... ... Сейіл Жиенбаев орыс мектептерінде қазақ тілін оқыту ... тіл ... ... ... жұмыс істеу, сабақ беру әдісі,
сөйлеуге үйрету, кітап оқу, жазу ... ... ... ... ... ... мен ... кітаптардың авторы.
1930 жылдары оқулықтармен қатар қазақ тілін басқа ұлтқа оқытуға
арналған бағдарламалар да шығарылды. Ол ... ... ... ... ... «Выявлено, что первые программы и разработки уроков
по казахскому языку были составлены в 1930 годы видными ... ... ... К.Кеменгерұлы, С.Кенесбаевым и
многими другими».
Қазақ тілін оқыту ... ... ... ... ... жазыла бастады. Бұл ретте алғаш ой-пікір білдірген ... ... ... 1939, 1940 ... ... ... мектептеріндегі қазақ
тілі» деген мақалалары мен С.Жиенбаевтың 1939 жылы шыққан ... ... ... ... ... ... мақалаларында ғалымдар орыс мектебінде
қазақ тілін оқыту әдістемесіне жұртшылық назарын аударып, тәжірибедегі осы
мәселедегі кемшіліктерді ... ... ... ... пікірлер
ұсынды [17], [18].
1987 жылы Республикада қазақ тілін оқытуды жақсарту туралы ... ... 1990 жылы ... тілі ... тіл ... ... қазақ тілін оқытуға көзқарас өзгере бастады. Қазақ ... ... ... бүл ... зерттелуі, бағдарламалар,оқулықтар, оқу
құралдарын жазу қолға алынды. Оқу орындарының барлығында қазақ ... ... де ... ... Қазақ тілін екінші тіл ретінде оқытуға ... оқу ... ... мен ... ... ... жылдың аяғынан бастап қоғамдық саяси сипатқа ие болды.
Қазақ тілін дамытуға үлкен ... ... ... жүргізіле
бастады. Жоғары оқу орындарында, мемлекеттік ұйымдар мен ... ... мен ... қазақ тілі сабағын жүргізу және қысқа
мерзімді курстар ашу іс-шаралары ұйымдастырылды.
Түрлі оқулықтар мен бағдарламалар шығарылды. 1960 жылы ... ... ... ... ... ... тілі» оқулығы [19], 1958
жылы шыққан С.Жиенбаев, Г.Бегалиев, И.Ұйықбаевтың ... ... ... ... ... ... көрді [20]. Осы еңбектердің жалғасы
ретінде алдыңғы қатарда профессор Ә.Жүнісбектің бала бақша ... ... ... ... ... ... «Қазақ тілі» оқу құралын айтуға
болады. Бұл мектеп жасына дейінгі балалардың тіл үйренуге қызығушылығын,
танымын, ... ... ... ойын ... [21]. Ол ... ... ... дыбыстар мен әріптерді, буындарды пайдалану
арқылы тілді үйренуіне көмектеседі. Сондай-ақ бұл ... ... да ... ... келеді.
Өзгетілді дәрісханаларда қазақ тілін оқыту әдістемесін ... ... ... ... ... жақсы оқулықтар жазу тілді ... ... ... ... ... барлық
ерекшеліктері, әдістемесі ескеріліп жасалған бағдарлама оқыту үдерісін
жеңілдетеді. ... ... оқу ... тіл ... ... пайдалануға арналған типтік бағдарлама қажет деп есептеуге болмайды.
Осы уақытқа дейін қазақ тілін өзге ұлт ... ... ... ... ... ... алдыңғы қатарында тұрған
1987 жылы профессор Н.Оралбаеваның ... ... ... ... үйрену
курсының программасы» болып табылады [22]. Н.Оралбаева жасаған қазақ тілін
үйретуге арналған алғашқы ... ... ... беру ... ... Осы ... негізінде 1996 жылы «Ана тілі»
баспасынан «Орыс тіліндегі мектептерде қазақ тілін оқыту ... ... ... ... [23]. Бұл - ... оқу ... студенттерден басқа
ұлтқа қазақ тілін оқытатын, әдістемелік жағынан ... ... ... ... ... ... ... 1992 жылы жарық көрген
Н.Оралбаева, К.Жақсылықова құрастырған оқу орыс ... ... ... тілін оқыту әдістемесінің бағдарламасы бойынша жазылған.
Оқулықта қазақ тілін орыс ... ... ... ... ... ... дамуы қарастырылған. Қазақ
тілі әдістемесі пәні, оның міндеттері, мақсаттары, ... ... ... ... ... сабақтың құрылысы мен түрлері жүйелі, анық, нақты
түрде ... ... ... ... ... ... ... принцип
негізінде сұрыптау мәселесі да қарастырылған. ... ... ... және ... 1) ... ... жиілігі; 2)
сөздердің жеңіл-қиындығы; 3) сөздердің синонимдік қасиеті; 4) ... ... ... 5) екі тілге ортақ ... ... 6) ... сөзжасамдық қабілеті; 7) сөздің тілдің дыбыстық
ерекшелігін қамтуы; 8) ... ... ... ерекшелігіне
сәйкестігі; 9) Сөздің оқулықта қайталану жиілігі қасиеттеріне ерекше көңіл
бөлуі қажет.
Қазақ тілін ... ... ... ... және ... жүйелі топтастырудың алғашқы бастамасы ретінде Т.Әбдікерімова,
Т.Әбдіғалиева, К.Шаймерденовалардың авторлығымен шыққан «Қазақ тілін оқыту
әдістемесі» атты ... ... ... ... ... жұмыстар, лабораториялық жұмыстар, сабақты
ұйымдастырудың үлгілері, диктант пен жаттығу ... ... ... ... ... ... ... көрсетіледі.
Еңбек оқытушыларға әдістемелік жағынан көмек бере алады.
Сондай-ақ Х.М.Нұрмаханов та 1987 жылы ... ... ... ... ... 1988 жылы «Программа по курсу казахского
языка для ... ... ... ... факультетов вузов»
атты жоғары оқу орындарына арналған бағдарлама жариялады [54].
Қазақстанның білім беру жүйесінде мемлекеттік тілге бөлінген ... ... ... ... ... талабы да әртүрлі. Мысалы, арнайы
орта оқу орындарында оқитын өзге ұлт өкілдері ... ... ... ... ... ... ... тілді білгісі келеді.
Қазақстан көп ұлтты мемлекет болғандықтан, осында қалыптасқан тілдік ортаға
байланысты ... ... өзі - ... топ және ... ... бірнеше топқа бөлінеді.
Қазіргі кезде жиі қолданыста жүрген оқулықтардың ішінде бастауыш топқа
да, жалғастырушы ... да ... ... ... - Ш.Бектұров пен
А.Бектұрованың «Қазақ тілі» оқулығы [24]. ... ... ... ... ... ... тіл үйренуші одан толық ... ала ... ... екінші тіл ретінде оқытуда оқулықтың пайдасы зор.
«Қазақша ... келе ме?» атты ... ... ... Ә.Құрышжанова және т.б. авторлар ұжымы ... ... ... ... міндеттер алға қойылған:
- коммуникативтік мақсатта сөйлеу іс-әрекетінің мүмкіндігін пайдалана
білу:
- дұрыс, сауатты, мәдениетті ... білу ... ... оны іске ... білу;
- жай және қүрмалас сөйлемдерді оқыту. Оқулықтың материалдары 700
сағатқа лайықталған және ол ... ... ... тілін үйрету
тәжірибесінен жинақталған [25].
1998 жылы Т.Аяпованың «Қазақ тілі» деп аталатын үш ... ... ... шықты. Автордың пікірі бойынша оқулық АҚШ-та басылған «70
қадам арқылы қазақ тілін үйреніңіз» атты окулықтың жалғасы ... ... ... ... - ... ең актуальды және ұтымды оқыту
әдістерін қолдана отырып, ... ... ... көмектесу және сөйлеуге
үйрету» [26].
Қазақ тілін мамандық бойынша оқытуға арналған оқу құралдарының бірі ... мен ... ... оқу ... ... ... «Қазақ тілі» оқу кітабы [27]. Оқулықта белгілі бір
мамандықты оқытуға бағытталган мәтіндер, ... ... ... ... ... «Қазақ тілі» деп аталатын оқулығындагы мақсат - сөйлеу
жағдаятына ... ... ... ... ... ... [28]. ... үйренуші өзінің тілді ... ... ... үшін ... ... жиынтығы негізінде тілдік
құралдарды дұрыс және адекватты пайдалана білуі керек. ... ... ... ... ... білім етістік формалары арқылы
жинақталып берілген. Аталған оқулықты тілді ... ... ... ... ... екінші тіл ретінде оқытудың әдістемесі, оқулықтар шығару
жұмыстары жетілдіріліп келеді. Осы ... ... пен ... ... ... ... және «Қазақ тілі. Ана тілі деңгейінде
үйрету құралы» оқулықтары ... [29], ... ... ... тәжірибесі негізінде жазылған келесі
кешенді оқулық -Э.Сүлейменова, Қ.Қадашева және Д.Ахановалардың авторлығымен
жарияланды. Кешенді ... екі ... ... ... ... ... іс-әрекетінің барлық түрі -сөйлеу, тыңдау, оқу және жазу ... ... тілі ... ... ... ... жүзеге
асыру әртүрлі оқулықтар мен оқу құралдарының жаңа ... мен ... ... ... оқулықтар мен оқу құралдары оқытудың жаңа
технологияларына құрылуы керек. ... ... ... ... кешенді
оқулығы ең жоғары талаптарға жауап береді [31]. ... ... ... ... білетін мамандарды ... ... ... ... ... бірі ... ... тәжірибесі
көрсетті. Аудио және видео техникаларды пайдалана ... ... ... ... ... ... мен сызбалар, сөз өзгертуші
аффикстердің ... ... ... ... пайдалану, оқыту
материалдарын берудің әдісі мен формасы, ... ... ... ... және ... оқыту методикасын пайдалану, мәтіннің түп нұсқасына
сүйену, сөздер мен сөйлемдердің қатысымдық семантикалық топтарына ... ... ... және жаттықтырушы тапсырмалардың жүйесі, осы кешенді
оқулықты қазақ тілін оқытудың қазіргі таңдағы ең тиімді ... ... ... әрбір оқулығы әр түрлі типтегі қазақша-орысша сөздіктерден
тұрады: ... ... ... ... қоғамдық саяси лексика
сөздігі, пікірлесім мен ... ... ... ... терминдердің екі тілді көрсеткіші.
Тіл - мәдениет қаруы. Тіл өмір ... ... ... сол ... ... өмір сүре береді. Қазақ және орыс халықтарының тілі, мәдениеті, салт-
дәстүрі мен белгілі бір кезеңдердегі тарихи даму ... ... өмір ... Ал тіл мен ... бір-бірінсіз өмір сүре алмайды. Қазіргі таңда
Қазақстанның өзге елдермен ... ... ... ... ... ... даму жағдайында әртүрлі тілде
ақпарат алмасу кеңінен жолға ... ... ... ... ... дамушы елдегі маңыздылығын көрсетеді.
Ғалым С.Ә.Әбдіғали: «мәдениетаралық коммуникация қағидаларына сәйкес шетел
тілін оқып-үйрену ... өзі ... ... ... жат ... ... сол жат әлеммен ұшырасу нәтижесінде өз әлемін айқынырақ,
дәлірек түсініп, анығырақ білуге төселдіру тиіс» - дейді [32].
Тілді оқытудың негізгі мақсаты - ... ... және ... ... ... ретінде үйрету. Әрбір тіл үйрену сабағы мәдениеттер ... ... ... ... ... сөз сол ... өмірі
мен мәдениетін, қогамдық ой-пікірін, өзіндік ерекшеліктерін ... өзге ұлт ... ... тілін үйрету, тіл үйренушілердің қазақ
тілінде оқып, жазу және ... ... ... ... ... ... ... емес, керісінше қазақ халқының көзімен қарау қабілетін дамыту
негізі болып табылады. Ол қазақ тілін үйрету сабақтарына мәдениеттанымдық
мәліметтерді ... ... ... ... асады.
Қорыта айтқанда мәдениеттаным бағытында оқыту ... ... тек қана тіл ... қана ... сол тілді тұтынушы
халықтың мәдениеті, ... ... ... ... ... даму ... өнері, ғылым-білімі және қоғамдық ой-пікірлері
мен рухани құндылықтары жайлы мәлімет бере отырып, сол халықты таныту ... ... ... ... ... ... көптеген әдіскер-
ғалымдардың еңбектерінде мәдениеттанымдық мәліметтер беріліп ... ... ... ... ... ... нысаны болған жоқ.
Біздің мақсатымыз қазақ тілін тіл үйренушіге ауызекі қатысым құралы ретінде
ғана үйретіп ... тіл ... ... ... тілдің ұлттық реалилерін
таныта отырып, сол тілде ... ойын ... ... ... ... ... кең тұлға ретінде қалыптастыру.
2.2 Қажетті тілдік минимум және оны оқыту әдістері
Лексиканы оқыту барысында өзектілікпен байқалатын ... - тіл ... ... қай деңгейде қанша сөз үйрету керек деген ... ... ... оқу ... ... ... ... әр 80 минутта
студентке 10-15 сөз үйретуге болады. Актив ... пен ... ... ... маңызы зор. Актив сөздік дегеніміз - ... ... ... ... ... ... ... жүйесі. Пассив сөздік -
оқылым және тыңдалым әрекеті арқлы жинақталатын ... қор. ... қоры ... ... 2 есе ... ... ... тыңдалымға
қажетті сөздік сөйлесімге қажетті қордан 2 есе артық болуы ... ... ... ... қор ... 2 есе ... ... керек. Пассив
сөздіктің толықтырылып отыруына оқытушы күнделікті ... ... ... ... ... ... үнемі бекітіп отыру міндетті емес. Қазақша
сөздердің көп мағыналылығын ... ... ... ... мен
ауыспалы мағынасын білу де - ... ... ... жолы ... ... ... тіл ... актив сөздігі - 1000
сөзден, пассив сөздігі 1000-1500 сөзден құралса дұрыс деп саналады.
Әдіскер - ... ... ... 1,5 ... 15 жаңа сөз ... айтады. Әрине, ол сөздердің тіл үйренушінің есінде сақталуының
жылдамдығы сөздің, оның ... ... мен ... ... ... не
таныс еместігіне және сөз мағынасының нақты немесе абстрактылы болуына көп
байланысты болатыны белгілі.
Оқу материалдарын жағдаяттық-тақырыптық ... ... ... ... ... ... ... сөздер, антоним сөздер,
синоним сөздерді үйрету өте тиімді болып табылады. Бұл ретте «Қыз ... ... ... ... ... ... ... [34].
9-көрініс Қаршыға мен Шеге Сырлыбайға келеді. Сырлыбай: ... келе ... ма? ... ... тұр, ... ... ... жақ
келісімге әзір.
Сырлыбай: Бір ашуын берсін дегенімді айттың ба, Бекежанға?! Қаршыға:
Айтсам құлақ аспады.
Сырлыбай: Қаралы мен жаралы аз боп тұр ма? Екі ... ... ... ... ... тап бір амалы бар шығар. Тағы да бір өт алдынан.
Қаршыға: Халықтың ... ... жері ... ... ... ... ... түсіңдер. Әлі де кеш емес. Екі батыр көнбейді.
Қаршыға: Амал қайсы, Шеге, бастай бер.
Батырлар жекпе-жекке дайындалады.
Қаршыға: Жалауды көтергенде бастайсыңдар, түсіргенде ... ... ... ... ... Онда ... қаздыра бер.
Жалау көтеріліп, жекпе-жек ... ... ... ... деп ... ... сөзі ... рет кездеседі. Мағынасын түсінесіз бе?
Мына тіркестерді оқып, сөйлем құраңыз.
келісімге келу....................... ... ... ... ... ... ... ... Мәтіннен кездесетін мына сұраулы сөйлемдерді оқыңыз. Тиісті жауабын
тауып жазыңыз.
Қалай келісімге келе алдыңдар ма? ...................................
Бір ашуын берсін дегенімді айттың ба, ... жақ ... әзір ... әзір ... ... аударыңыз.
Мына синонимдермен алмастырыңыз.
дайын
даяр
Төмендегі әзір ... ... ... ... ... түсіндіріңіз.
әзір ....................
әзірше..................
әзірлік..................
Көріністе адамның дене мүшелерінің атауын білдіретін сөздер кездеседі.
Сол сөйлемдерді теріп жазыңыз. ... ... ... қолданылып
тұрғандығын түсініңіз.
жақ ... - ... ... сөз тіркестерінің мағынасын ашатын мағынасы сәйкес сөздерді
тауып ... бір ... беру а) ... ... ... ... ө) ... алдынан өту б) ... ... ... түсу в) ... ... амал ... ... жүмыс істеңіз. Бос жерлерді
толықтырып, сөз тіркесін жасаңыз.
•Үлгі: ... амал ... ... не
...................бұйрыққа не шара
...................лаж жоқ
...................амал қанша
Көріністі көру арқылы бос жерлерді толтыруға тырысыңыз.
Сырлыбай:...................... дегенімді айттың ба, Бекежанға?
Қаршыға: Айтсам..................
Сырлыбай: ..................... аз боп тұр ма? ... ... ... ....................бар шыгар.
Қаршыға: Халықтың ... ... ... ... екі ... ... қаздыра бер деген сөйлемге назар аударыңыз. Бұл
кімнің сөзі?
Көр сезімен берілген тіркестердің ... ... ... қазу ... көру.........................
көр соқыр .........................
келіп көр .........................
Көріністі толық көріңіз. ... ... ... ... ... ... Сізге бәрі таныс па? Болымсыз түрін жасаңыз.
айту - ... түсу ... ... өту ... - ... келу ... - ... көтеру ... ... ... сөйлеммен көріністің мағынасын әңгімелеңіз.
• Көріністі қайталап көріңіз. Кейіпкерлердің сөздерін есте сақтаңыз.
• Көріністі қайталап көріп, ролдерге бөліп ... ... ... қойып, рөлде ойнаңыздар.
• Фильмді қайта қойып, өзіңізді тексеріңіз. Рөлде дұрыс ... ба? ... ... ... тарихи көріністері сақталған «Қыз
Жібек» фильмінің қазақы өмір нормаларын түрік студенттерге игертуде ... ... Осы ... ... семантикасын түсіндіру арқылы
да пәннің елтанымдық мақсаттары жүзеге асырылады. Лексиканың семантикалық
қырын ... ... - ... ... ... жаңа ... ... тәсілдер арқылы меңгерту. Бұл жерде түрлі тәсіл ... олар ... ... ... біз - сөз ... ... ... видеофильм, слайдтар
т.б көрнекіліктер арқылы түсіндіруді жатқызамыз. Өйткені жаңа сөздің
семантикасын ... ... ... көру және ... бір мезгілдегі
әрекеті - білімнің нық әрі сенімді болуының кепілі. Әрі бұл ... да ... ... тәсіл - студенттің ана тіліне аудару арқылы жаңа ... ... ... «Қыз ... ... «асығу», «ғашық»,
«қайырымды», «сағынған» сөздерін меңгертуде көрнекілік көмек бола алмайды.
Дегенмен қазақ сөзінің орысша аудармасын біз ... бере ... ... санаймыз.
Үшінші тәсіл - сөздердің синонимдік қатары арқылы түсіндіру. Мысалы:
дәу - зор - ... - ірі ... ... - ... ... ... ... арқылы
түсіндіру. Әрине, бұл жерде контекстік талдау қоса ескеріледі. Атап ... жаңа ... ... мен мағынасын меңгертуде көрсетілген
төрт тәсілдің бәрі ... ... ... ... ... ... және
мағынасын түсіндіру әдістері қазақ тілін үйренудің ... ... ... ... ... ... талдау
-студенттердің қазақша сөйлеу дағдыларын дамытуда тілдік ... ... ... ... болады. Сөйтіп, студенттердің мамандығына
байланысты сөздерді игеру сатысы қалана бастайды.
Қазақ тілін оқытуда көп кездесетін әдістемелік ... бірі ... ... ... ... ... ала ... қою керек пе, әлде
студенттердің қажет етуін күтіп, сол негізде сөздік құру ... пе? ... ... ... сабақ барысында үйретілген сөзді оқытушы студентке
«Үйге жаттап келуге ... ... ... ... ... ... студент ол сөздерді біршама уақыттан соң бәрібір ұмытып
қалады. Сондықтан, жаңа сөздердің студент санасында сенімді ... ... ... ... - ... ... ұйымдастырып, сөздерді
түсіндіру, айтқызу, оқыту, жазғызу дұрыс болады.
Б) Қажетті грамматикалық минимумдарды меңгерту әдістері
Өзгетілді студенттерге қазақ тілін ... ... ... грамматикалық білім мазмұны да өзіндік орынға ие болады. Қазақ
тілін үйренуде орыс ... екі тіл ... ... көзі ... ... ... сол ... қазақ тілінің тілдік
нормасын дұрыс игеруге тірек ете ... ... ... әдістемесінің коммуникативтік құзіретті
қалыптастыру міндеті туралы осы грамматикаға қатысты көп ... ... ... ... тіл өзінің бейнесін сөйлемде ғана таныта алады. ... ... ... ... ... ... ... табады. Сөйлем, сонымен бірге, мәтіннің де мағыналы
бөлшегі болып табылады. Сөйлемнен күрделі синтаксистік тұтастық ... ... одан ... құралады.
Орыстілді студенттерге қазақ тілін мәдениеттанымдық бағытта оқытуда
грамматикалық ... ... ... ... модельдедік.
Грамматикалық білім беру
Сурет 1 - Грамматикалық минимумды меңгерту жолдары
Орыстілді студенттерге қазақ тілі ... ... ... ... ... ... жүйені былайша анықтауға болады.
1. Грамматикадан оқылатын білім минимумын сұрыптау.
2. Грамматикадан берілетін білім мазмұнын жүйелілікпен, бірізділікпен
орналастыру.
3. Сабақта грамматикалық минимумды ... ... ... ... білім минимумын меңгерту жолдарын анықтау.
5. Грамматикалық білім минимумын түсіндіру әдістері.
6. Грамматикалық білім минимумын ... ... ... ... ... ... құрылымын меңгерту барысында оқытушы
есінде тұтуы міндетті мәселелер бар. ... ... ... ... ... тоқталу қажет. Қазақ тілінің грамматикалық құбылыстарын
түсіндіруде қандай да бір грамматикалық форманың жасалуын оның ... ... ... қарастыру қажет. Мысалы: Сенің
оқулықтарың ... емес ... ... болымсыздық мағына берілетіні
түсіндіріледі. Содан соң сол болымсыздық мағынаның қалай ... ... ... Сосын сол форманың қызметі басқа ... ... ... алуы ... екендігі көрсетіледі:
мағына ... ... ... ... ... көп оқулықтарым жоқ
Ғалымдар тілдік материалдар құрамындағы тіл бірліктерінің мағыналық
жүйесінде ... ... ... ... айта ... ол ... деңгейде де, грамматикалық деңгейде де берілетініне баса ... ... ... ... - ... ұлттық құндылықтарды
танытатын құрылымдар арқылы тануға болады.
2.3 Мәдениеттаным бағытында оқыту ... ... ... ... ... түрлері
Мәдениеттанымдық бағытта орындалатын жаттығулардың өзіндік
ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... те,
жаттығулардың ортақ мәні мен қызметі болады.
«Жаттығу дегеніміз - оқу материалын ... ... ... болып табылады. Жаттығу тікелей оқу процесінде оқу
материалын меңгеруге байланысты ... ... ... ... ... ақыл-ой әрекеттері қалыптасып, оқушылардың танымдық
белсенділігі ... [35]. ... ... ... ... үшін ... айтуына сүйене отырып, мынадай негізгі бес түрлі
қағиданы ұстану керек деп санаймыз, олар:
1) ... жеке ... баса ... ... ... ... жаттығулардың сөйлеуге бағытталуы (речевая направленность);
3) жаттығулардың ... ... ... ... ... ... [36].
Мәдениеттанымдық бағытта ... ... ... ... ... ала ... ... жаттығулардың сапалық және
құрылымдық ерекшеліктерін сипаттауға көшейік. Қазақ тілін ... ... ... ... ... жетуі онда орындалатын
жаттығуларға тікелей байланысты. Сондықтан сабақтың мақсаты мен орындалатын
жаттығулар ... ... ... ... ... ... ... құралдардың лайықтылығына көп орын берілетін екінші тілді
оқыту сабақтарында ... ... ... ... де ... ... болып саналатыны белгілі. Мәдениеттанымдық қазақ тілі
сабақтарына ... ... ... - ... ... Сабақтың тақырыбына сәйкес келген жаттығулардың сапалылығы
студенттердің білім мазмұнын игеруі мен білім алу ... ... бола ... Мысал келтірейік.
«Оқытушы: - Құрметті студенттер! Бүгінігі орындайтын жаттығулардың
ерекше мәнісі бар. Ол жаттығуларды ... ... біз ... еліне саяхат
жасаймыз.
Ең алдымен, мына картаға ... ... ... ... ... ... Одан соң, мына ... бойынша ауызша жауап беруге
тырысыңыздар. Егер дұрыс жауап берсеңіздер, саяхат ... ... ... Ал егер ... ... бере алмасаңыздар грамматикалық жаттығулар
орындап барып қана саяхатқа шыға аласыздар.
Сұрақтар:
1) Қазақстанның ... қай ... ... ... ... ... ... климаты қандай?
4) Қазақстанда қандай ірі таулар бар?
5) Қазақстан Республикасының рәміздерін атаңыз.
Мұндағы мақсат студенттердің сөйлеу дағдыларын қалыптастыру және ... ... ... ... ... ... сыртқа шығаруда
қазақ сөздерін дұрыс айту тәсілдеріне үйрету. ... ... ... ... ... - ... студенттер, картадан Астана қаласын көріп
отырмыз. Осы Астана қаласына біраз ... ... ... ... ... ... ... мына жаттығуларды орындау ... ... ... Қазақстанның қай жеріне орналасқан? «Сарыарқа» деген
сөзді қалай ... Бұл - ... ... ... ... ... дағдыларына байланысты орындалатын
жаттығу түрі.
2) Сіз өзіңіздің жеңіл машинаңызбен ... ... ... ... ... Абылай хан атындағы даңғыл керек. Оны ... ... ... Бұл - ... ... ... ... қатысты жаттығу түрі.
3) Сізге біреу телефон шалды. Телефонда мына сөздер дұрыс естілмей
қалды. Соларды жазба түрде дұрыстап ... С.ні ... ... ... ... қиыл...сында к... темін. Бұл - ... ... ... ... тиіс ... қою жаттығулары.
4) Аstаnа sentrinde evleri cok. Маған ... ... ... ... ала ... Осы ... ... орысшаға, сосын
қазақшаға толық аударыңыз. Бұл жаттығу - трансформациялау ... ... ... ... түріне жатады.
5) Магнитофоннан мына создерді жақсылап ... ... кең, ... дала, ел, халық.
- Оларды қайталап айтыңыз.
- Олармен сөз ... ... да, ... ... Осы сөздердің әрқайсысын қосып, сөйлемдер ... - ... ... оны ... барысында студент тыңдалым, айтылым,
оқылым, жазылым оқу әрекеттерін бірізділікпен орындай алады.
6) ... ... Ал ... бәріңіз мына әнді тыңдаңыз және
мына мәтінді келесі сабаққа дейін жаттап келу ... оны ... ... - ... ... қорытудың бір түрі. Студенттерге «Астанам» әні
тыңдатылады, ... ... ... ... сабақта мәдениеттанымдық сабақтың мақсатына сай тілдік және сөйлеу
дағдыларын қалыптастырудың бес кезеңі қамтылып, соларға сай ... олар ... ... ... қою (бос ... ... (түрлендіру, өзгерту), аралас деп аталатын кезеңдер.
Жаттығудың жіктемесін жасауда көптеген ғалымдар ... ... ... ... ... ... ... жіктемелер туралы
жүмысымыздың мәдениеттанымдық негіздерін қарастырған тармақшада ... ... біз ... ... ... ... мәдениеттанымдық
бағытта оқытуда қолданылатын жаттығулардың үш түрлі жіктемесін ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік тұрғыдан аса маңызды болып
табылмақ. Осы ізбен жүре отырып, біз де жіктемелерді былай ... ...... жіктеме.
II жіктеме - функционалдық жіктеме.
III жіктеме - орындалу формасына байланысты жіктеме. Мәдениеттанымдық
бағытта орындалатын жаттығулардың ... осы үш ... ... ... олардың қандай тілдік материалға байланысты екендігіне де ... ... ... - ... жіктеме. Жаттығулардың бұл түрлері біз
даярлаған видеосабақтарда орындалатын жаттығулардың ... ... - ... ... ... ... ... |1 |2 |3 |
|1 ... |• ... ... ... |
| ... |• Мини ... ... ... ... ... ... |• Видеофильмнің тақырыбына қарап |оның мазмұнын қазақ |
| | ... ... ... ... |
| | |• ... ... жасау; |психологиялық түрғыдан|
| | |• ... ... ... ... |
| | |• ... ... | |
| | ... ... | |
|2 ... ... ... |«Қыз Жібек» |
| |ау кезеңі ... ... ... ... қазақ |
| | ... ... ... ... |
| | |• ... ... бойынша «Қыз |дүниетанымы мен |
| | ... ... ... саяхат |салт-дәстүрлерінің, |
| | ... ... |
| | |• ... ... («Қазақ қызы |арасындағы |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... мен олардың |ұлттық нақыштарына |
| | ... ... ... |назар аударып, соған|
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | |• ... сендіру және | |
| | ... ... ... | |
| | |• ... ... | |
| | |• ... ... | |
| | ... ... студентті сөйлету | |
|3 ... ... ... ... ... |Студенттердің «Қыз |
| |ан соңғы |• Белгілі бір сценканы сипаттау; ... ... ... |
| ... |• ... Бекежан бейнесін |түсінген, меңгерген |
| | ... және оның ... не ... ... |
| | ... ... ... таным |
| | |• ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | |• ... ... ойын ... ... ... ... ... фильмі бойынша өткізілген видео-сабақтардағы
орындалған жаттығуларға ... ... «Қыз ... ... ... ... ... Сұрақ - жауап.
1) Түркі дүниесіне ортақ қандай дастандарды білесіздер?
2) ... ... ... дастандар бар? Олардың мазмұны
қандай?
3) Олардың тақырыптары мен негізгі идеялары қандай?
4) Қазақ халқының қандай дастандарын, тарихи ... ... Мини ... ойын.
Жігіт қызға ғашықтығын қалай сездіреді?
1) Көне заманда түркілері ... өз ... ... білдірген деп
ойлайсыздар?
2) Ата-бабаларымыз дәстүр бойынша ғашықтық сезімдерін ... Аты ... ... ... ... ... ... Әңгімелеп
беріңіз.
4) Қазіргі жастар махаббатын қалай білдіреді? Көрсетіңіз.
5) Қандай айырмашылықтар бар? Қайсысы сіз үшін дұрыс?
3. ... ... ... мазмұнын анықтау.
- Қазір сіздерге енді көретін көрініске байланысты бірнеше тақырып
ұсынылады. Әрбір ... ... ... ... ... ... Көшпенді халық бақыты.
В. Махаббат дастанының бастауы.
С. «Мен сені ... ... ... ... ... ... ... Интонациялық жаттығулар.
Видеокөрініс мәтінін таныстыра отырып, студенттерге ... ... ... ... ... ... ... жұмыстары жүргізіледі.
5. Паралингвистикалық жаттығулар Тапсырма.
а) Екі жас ... ... ... ... ... ... ... көрсетіңіз.
b) Бекежан Төлгенге Қыз Жібекті бергісі келмейді. ... ... ... Қыз ... ... ... Сырлыбайға «Әке!» деп еркелейді. Фразаны
мимикамен көрсетіңіз.
d) Сырлыбай қызы Жібекті «Айналайын!» деп ... ... ... ... ... ... ... көтеріп алып келе жатыр. Осыны
қимылмен, ... ... ... кезеңі
«Қыз Жібек» 6-көрініс.
Сырлыбай: - Қаршыға!
Қаршыға: - Ия, алдияр!
Сырлыбай: ... ... - ... босатады, бір-бірімен амандасады.
Сырлыбай: - Ер шекіспей, ... ... ... - оң ... сол қолым боларсың. Көш қызығын бірге көріңдер. Қаршыға!
Қаршыға: - Ия,алдияр!
Сырлыбай: - Көштің бетін атамекенге бұрғыз!
Қаршыға: - Ау, ... ... ... бұрыңдар.
Жібек: - Әке (еркелейді)
Сырлыбай: - Айналайын. Қаршыға! Жігіттер, Тайқазанды көтеріңдер!
Қаршыға: - Еріңдер, ақсақалдар!
Халық: - ... ... ... ... ... - Мына Шектінің қыздары қайтеді-ей?!
Бекежан: - Қылжақтама.
1-жаттығу. Көріністегі кейіпкерлерді таныдыңыздар ма? Олардың аттарын
естеріңізге түсірңіздер. Осы көріністе бүрын ешқашан ... ... ... ... кім және ... ... деп ... Төменде берілген етістік сөздердің алдына қажетті сөздерді
қойып, ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... қайталап көріңіз. Сырлыбайдың Қыз Жібекті қалай
еркелеткеніне назар аударыңыз. «Айналайын» ... сөз ... ... ... ... ... жазыңыз, мағыналарын қазақша түсіндіріңіз.
4-жаттығу. Фильм көрінісін қайталап қараңыз. Дыбысты өшіріңіз.
Қолыңыздағы ... ... ... қарап Сырлыбай мен Қаршығаның ... ... ... ... ... қазақ
көшпенділерінің көңіл-күйі мен ... ... ... ... детальдарды анықтаңыз. Бұл жерде ... ... ... ... ... сөзі сізге таныс па? ... ... ... ... ... ... талдау жасаңыз; -сөз құрамына
талдау жасаңыз; -осы ... ... бес ... ... ... Демонстрациядан соңғы кезең
1. Көрген көрініс бойынша әңгімелеу.
Видеофильмдегі ... ... ... әңгімелеп айтып беріңіз.
2. Белгілі бір көріністі сипаттау.
Төлгеннің қыздармен ... және ... ... ... ... Бекежан бейнесін сипаттау және оның тағдырының не
боларын болжау.
4. Видеосюжеттегі ... ... ... ... ... әкесі Сырлыбайға еркелеу сюжетін басқаша етіп ... ... ... ... ... ... ... ғылым мен техниканың соңғы
талаптарын басшылыққа алу әдістемені байытудың негізгі ... ... ... ... ... ... ... көп екеніне көз жеткізу қиын емес. Жаттығулардың келесі жіктеме
түрлері де жасалынған.
II жіктеме - функционалдық жіктеме.
Функционалдық ... ... - ... ... ... ... және ... бейнелі рөлге көшуге мүмкіндік беретін
шарттарды қалыптастыруга тірек болатын жаттығулар түрі.
2 - кесте.
|Жаттығулар түрлері ... ... ... |1 |2 |3 |
|1 ... ... ... ... мәдениет|
| |мәдениетті |дыбыссыз түрде қарап, ... |
| ... ... ... ... |
| ... |өздері түсіреді | |
|2 ... ... ... фильмінің |Ақпараттар табу, казақ |
| |ізденім ... ... ... |
| ... ... мен ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... |
| | |не ... болғанын | |
| | ... | |
|3 ... ... ... ... |
| ... ... |жаттықтыру: жұмыстану |
| ... ... ... ... ... |
| |жұмыс жасауға |мимика, қимылдар ... ... |
| ... |сөз ... |(қорытынды) тыңдалым |
| ... ... ... | |
|4 ... |1. Талқылауға даярлық. |Студенттерге пікірталас |
| | |2. ... ... ... |
| | |3. ... ... |үйретуде видеофильмнің |
| | | ... ... ең |
| | | ... ... екендігін |
| | | ... |
|5 ... ... ... ... ... қазақ |
| |жасау ... ... ... ... қорғайтын|
| | ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... жүйемізде студенттер орындайтын бір топ жаттығулар
фонетикалық, ... ... және ... құрастырылған. Сонымен бірге студенттер бұл жаттығуларды ауызша да,
жазбаша да түрде орындайтын ... ... ... түрін осылай
атадық.
III жіктеме - орындалу формасына байланысты жіктеме
Қазақ тілін орыстілді студенттер аудиториясында оқыту үдерісін бақылау
барысында ... және ... ... ... ... ... ... колданылмайтыны анықталды. Осымен байланысты,
орыстілді студенттерге қазақ тілін ... ... ... ... ... ... ... және мәдениет
элементтерін қолданып, тыңдалым, айтылым, оқылым, жазылым әрекеттеріне
қатысты жіктеуді ... деп ... - ... ... ... ... жіктеме
| |Оқу әрекеттері |Мазмұны ... |1 |2 |
|1 ... |1) ... ... жұмыс |
| | |2) ... ... ... ... жұмыс |
| | |3) ... ... |
|2 ... |1) Монолог құру |
| | |2) ... құру |
| | |3) ... құру |
|3 ... |1) ... төл ... ... |
| | ... |
| | |2) Сөз ... ... ... |
| | |3) ... ... |
|4 ... |1) Қазақ алфавиті |
| | |2) Буын және оның ... |
| | |3) ... |
| | |4) Сөз ... |
| | |5) Жай ... |
| | |6) ... ... |
| | |7) ... жазу (көшіру) |
1. ... ... ... ... ... ... ... әрекетінің рецептивтік түрі; ауызша
хабарламаны мәнділік жағынан қабылдау» деп анықтайды [37].
Қ.Қадашева тыңдалым туралы былай дейді: «Тіл ... ... әрі ... әрі ... ... Ол үшін ... және ... түрін
қолдана алатындай орта қажет. Үйренуші белгілі бір тақырыпты тыңдағаннан
кейін түсінгендерін жазып алып (сұрақтарға ... ... ... өз ... ... ... ... немесе тыңдағанын сұраққа жауап беру
арқылы жүзеге асырады» [5].
Өзгетілді студенттердің қазақша сөздер мен ... ... ... ... толық түсінуі үшін даярлъқ және ... ... ... ... ... ... оқып беріңіз. Ол
тыңдағаны бойынша орыс ... ... Сіз қай жылы ... ... Ол ... демеді.
■ Досыма Құрбан айт мейрамыңыз құтты болсын дедім.
... ... ... ... ... ... бірнеше рет дауыстап оқыңыз. Оларды
орысшаға аударыңыз.
■ Мен қараңғыдан қорқамын.
... ... ... ... игі ... ... соң жол батпақ болып қалды.
3-жаттығу. Қасыңыздағы досыңызға сөйлемдерді оқып беруін өтініңіз.
Сөйлемдердегі таныс сөздерді бір тыңдағаннан анықтаңыз. ... ... ... ... ... ... ... тырысыңыз.
■ Оны бір жерден көрген сияқтымын.
... ... мол ... ... ... ... қарсы алды.
Сөйлеу жаттығулары.
1-жаттығу. Тыңдаңыз, қайталаңыз, оқыңыз және жазыңыз. Ақ, оқ, әк, кок,
сақ, соқ, ... ... гүл, ақ гүл, жас, ... ... Аудиотаспадағы мына сөздер мен сөз тіркестерін зейін қойып
тыңдаңыз. Қосылып айтыңыз. Өзіңіз жеке айтыңыз. Қайталаңыз.
Сіздің атыңыз; ана ... ... ... ... көк ... ұя - ... үнсіз көзқарас.
3-жаттығу. Сұрақтарды тыңдаңыз. Оған жауапты тек қана «иә» немесе
«жоқ» деп ... ... ... ... ... оқып, өзіңіз жауап беріп
көріңіз.
- Сіз ... ... Сіз ... ... Сіз ащы тағамды сүйесіз бе?
- Сіз ... көп ... ... ... ... аты ... ... Сіз Астраханды жақсы көресіз бе?
- ... өте ... ... ... ... ... көп сөздерді түсінесіз бе?
- Қазақ тілі мен орыс тілінде ... ... көп ... ... ғалымдардың анықтауынша «сөйлеу әрекетінің жемісті түрі,
оның жүзеге асыруылында тыңдалым әрекеті ... ... ... [35].
Айтылымның өту кезеңдерін ғалымдар төрт фазаға бөледі:
1) ... ... ... ... ... мен сөйлеу
мотивациясы адамда айту қажеттілігін ... сөз ... мен ... ... ... ақыл-ой әрекеттері
түрінде берілетін аналитикалық-синтетикалык фаза;
3) орындаушылық фаза, мұнда ойдың дыбыстық-интонациялық көркемделуі
жүзеге асырылады;
4) ... ... ... сөз не ... айтылуы барысында жіберілуі
мүмкін қателерді саналы ... ... ... ... бақылау фазасының
қалыптасуы арқылы сөйлеушіде айтылатын сөздің не сөйлемнің эталоны бар
екендігі танылады.
Өзгетілді студенттердің ... ... ... ... үш түрде
қарастырылып отыр; монолог, диалог, полилог. Монолог.
Орыстілді ... ... ... ... бір ... тұсы ... – өмір ... ортаға байланысты сөздердің ауызекі сөйлеуде, тұрмыстық
қолданыс ... ... адам ... көп ... деп ... ... монолог-жаттығулар қолдану тиімді болып табылады.
1-жаттығу. «Мен Астанаға бардым» атты мәтін құрыңыз. Оны ... ... ... ... ... қала ... қазақша айтып
беруін өтініңіз. ... ... бару ... ... ... ерекше жағдайлар болғанын оқытушыға айтып беріңіз.
2-жаттығу. Берілген синоним сөздерді қатыстырып сөйлем құраңыз.
Сұлу, көркем, әдемі, тамаша.
3-жаттығу. Мына суретпен зейін қойып ... Оның ... ... жас балаға;
- үлкен қартқа;
- оқытушыға;
- ... ... өзге ... ... ... ... ... тиімді
әдіс ретінде қолдану барлық ғалым-әдіскерлердің еңбектерінде кездеседі.
Бірақ диалогпен жұмыс жасау әдістемесін ... ... ... атап кету ... ... қазақ тілін мәдениеттаным бағытында оқытудағы тиімділігі өте
үлкен екенін байқадық. Оны орыс тілді ... ... ... ... ... ... өткізілген аудиториядан тыс сабақтарда көп
қолдандық. Алғашқы қазақ тілі сабақтарына қатысып ... ... ... ... ... ... ... Олардың қазақша
қарым-қатынас аясына енгісі ... ... ... ... ... ... мол етіп ... керек.
1-жаттығу. Берілген қазақша сәлемдесу үлгілерін тыңдап, өз ойларыңызша
қайсысы қандай жастағы адамға арналған деп ... ... ... ... беру ... ойланып, орнына қойыңыз.
Ассалаумағалейкум!
Сәлеметсіз бе! –
Сәлем! –
Қалайсың! -
Кімді көріп тұрмын, сәлем, сәлем! ... ... ... ... ... ... ... танып алыңыз. Олардың
әрқайсысын көрсетілген мағынасына лайық сөздермен қайта дәптерге ... ... ... ... ... ... қою ... ... ... ... ... ... ... ... ... Ясауидің
ғұламалық кызметі түркі дүниесі үшін қандай болды?» деген тақырыпта ... ... ... ... ... ой ... етіп 4-5
сөйлемнен тұратын мәтінмен сөйлеңіз.
3. Оқылым - әдістемелік сөздікте «жазба ... ... мен ... ... ... қызметінің рецептивтік түрі» деп анықталған [35].
Қазақша оқылым жаттығуларын орындауды дұрыс ұйымдастыру үшін, есте сақтау
қажет екі ... бар. ... бірі - ... ... ... әріптерін
оқи білуі, екіншісі - қазақша оқылым әрекетін дамытуда қандай жаттығулар
орындату керек екенін білу. Өзгетілді ... ... оқуы ... ... оқу ... ... бастауы деген екенін де ұмытпаған жөн.
Е.Пассовтың айтуынша, ... тіл ... - ... ... бірлігі
болып табылады [36]. Қазақша оқу барысында өзгетілді студенттерде бірінші
рет оқығаннан бастап-ақ ... ... ... Оған ... ... ... таңбалануы ұқсас келуі десек, төл дыбыстарды да
мектеп қабырғасынан бастап тануы дер ... ... біз ... үш ... ... ... ... қазақтың төл дыбыстарына байланысты жаттығу;
- сөз ... ... ... ... ... ... келтіріп өтейік.
Қазактың төл дыбыстарына байланысты жаттығулар. Бұл жаттығулар түріне
арнайы тоқталғанда біз профессор Қ.Қадашеваның «Тіл ... оқу ... ... атап ... ... Осы оқу құралында ғалым
қызықты жаттығулар түрін жасаған. Оны өзгетілді ... ... ... ... ... тиімділігі жоғары болғанын байқадық.
1-жаттығу. Бұл жаттығу түрлері, негізінен, қазақ әліпбиіндегі ... ... ... ... Бұл жерде тек бір ... ... ... ... ... ... оқып ... Барлық сөздердің бір
дыбыстан басталғанына назар аударыңыз. Ерекшеленген сөздердің синонимін
табыңыз. ... осы ... ... ... мәтінді қайта оқыңыз. Қандай
айырмашылықтар байқағаныңызды айтып беріңіз.
-О-
Оқыған озады
Оқытушының оқушыны оңай ойындармен ... - ... ойлы ... ... ... ... ... Осыған орай, ожарлықты,
орашолақты, ойсыздықты, олқылықты, ... ... ... ... ... ойласаңыздаршы. Оңайлықпен оқу олжасы ... ... ... ... ... түрі ... синтагманың біртіндеп ұзартылуын
көздейді. Студенттер қазақ сөздері мен ... ... ... аудара алуына дағдыландыруда бұл жаттығу түрінің ішкі түрлері де мол
болып келеді. Оларды көптеп қолдануға болады.
2-жаттыгу. ... ... ... ... ... жадыңызға тұтып,
ауызша қайталап айтып беруге дағдыланыңыз. Олардың ... ... ... ... ... ... ... түрі - студенттің қазақша мәтіннен мазмұндық
идентификация, мазмұндық ... ... ... ... білу ... ... ... берілген мәтіннен мына сөйлемдердің мағынасына
сәйкес келетін сөйлемдерді тауып, екі ... ... ... ... ... ... еді», «Ел оның хан болуын өзі қалаған еді».
Абылай хан қазақ елін ... ... ... күш ... жарты
ғасырға жуық уақыт елімізді басқарып тұрды. Ол - дарынды қолбасшы, ұлы
саясаткер болды. 1743 жылы ... ... үш ... хандары,
батырлары, бүкіл қазақ халқы Абылайды ақ киізге отырғызып, хан ... хан ... ... тәуелсіздігін сақтауда көп еңбек сіңірді.
4. Келесі жаттығулар ... ... ... ... ... әдіскер - ғалымдар «сөйлеу қызметінің ойды графикалық
түрде білдіретін жемісті түрі» деп ... [38]. ... ... тұстары көп. Өйткені, оқылым да, жазылым сияқты жазба тілдің
негізінде жүзеге ... ... ... ... шетелдіктерде оқытудағы
тиімділігі жөнінде Ф.Абдразахованың зерттеу еңбегі белгілі [39]. ... ... ... ... ... ... ... оқыту жүйесін қалыптастыра отырып, әрбір коммуникативтік
әрекеттің мақсаты мен ... ... ... көрсетеді. Мысалы, «Бастапқы
деңгейдегі» жазылымға ғалым мынадай ... ... ... ... ... Өзі ... ... ақпарат, өмірбаян,
өтініш, хабарландыру, шақыру жазу. Мәтіннің көлемі - 50-60 сөз...
2. ... ... ... ... Хат, ... хат, ... Бланкі, анкета, жеке іс парағын, аннотациялық парақты толтыра білу.
3. Жоғары (жалғастырушы) деңгей. ... Өз ... ... берілген тақырыпқа тілді сауатты кұру, ресми іс ... ... ... ... ... ... жазу» [5]. Жазылымға
байланысты жаттығуларды жүйелеуде әдістемемізде тілдік мәселелерді негізгі
тірек етті. Ал ... ... ... ... лексикалық
талдаулар орындаттық. Негізінен, «Тіл әлемі» оқу ... ... ... - ... Жазылымға байланысты жаттығу ... ... ... ... ... және ... ... |Тілдік тақырыптар ... саны |
|1 ... ... |12 |
|2 ... және оның ... |5 |
|3 ... |12 |
|4 |Сөз ... |8 |
|5 |Жай ... |6 |
|6 ... ... |6 |
|7 ... жазу ... |7 ... сападағы жаттығулар жүйесіне тағы да жаттығулардың ... ... ... деп ... ... ... ... кезеңінде орындалатын грамматикалық
жаттығулар.
1-жаттығу. Кім шапшаң? Бірыңғай дауысты не дауыссыз дыбыстар әрбір
мақал-мәтелдің бас әріпі. Ойланып көр де, ... ... Ө... а.... - қ... ... Т... ж.... т... ... О... б... б..., б... о... ... Б... б..., б... м... ж...
5. Д... с..., ж... с...
6. О... а... - о... ... ... С... с... о..., т... е... ө... - Сөз ... таяқ еттен өтеді)
2-жаттығу. Берілген сөздердің синонимдерін тауып, олардың ... ... ... ... мағынасына қарама-қарсы
мағынадағы сөздер тауып, дәптеріңе жаз.
4-жаттығу. Өте тәртіпті және өте тәртіпсіз екі ... ... ... сын ... мен ... молырақ іріктеп, кесте сызып, соған
толтырыңдар.
5-жаттығу. Берілген үзінді мәтіннен асты ... ... ... ауыстырыңдар.
6-жаттығу. "Сәлеметсіз бе, сөз таптары елі!" тақырыбына сөз таптары
туралы шығарма жазыңдар. Онда сөз ... - ... ... білетін
достарыңыздай сипатталсын.
7-жаттығу. Берілген зат есім сөздердің белгілерін мүмкіндігінше толық
етіп, сөз тіркесін ... ... ... мен косалқыларын екі
қатарға бөліп толтырыңдар.
8-жаттығу. Төмендегі сөздерді естігенде не оқығанда ойларыңа қандай
сөздер келеді? Кім көп ... сол ұтып ... Бір ... сөз ... ... сол ... сөз ... Көп балл жинаған студент ұтып шығады.
10-жаттығу. "Буриме" ойыны. Ұйқастың түрі ... ... ... өлең ... ... жаттығулар
1-жаттығу. Төменде берілген сөйлемді қысқартып, басқа түрде құрауға
бола ма? Егер болатын болса, қалай ... ... өз ... өзі ... ... ... қарай берді, қарай берді.
2-жаттығу. Берілген мәтінді оқып шығыңдар. Сөйлемдерде қай жерде шылау
қажетті деп ... сол ... ... ... түрін қойып, дәптерге
жазыңдар.
3-жаттығу. Берілген мәтінді түзеңдер: оны кысқартып, ... сөз ... мен ... алып ... ... ... мен жай ... мағынасына қарай
арасына шылау қосып құрастырыңдар.
5-жаттығу. Берілген сөйлемдергі сын есімдерді есімдік ... ... ... ... ... ... Берілген сөйлемдерді өзара мағыналық байланыстырып, тұтас
бір мәтін құрыңдар.
7-жаттығу. Алдымен тәртіппен сөз таптарын жазыңдар. ... ... ... сөз ... қарай іріктеп, бөліп жазыңдар.
Ойын жаттығулар
Ойын - бұл тәртібіне ... ... ... ... ... бағытталған белгілі бір жағдайдағы іс-әрекеттің түрі. ... ... ... ... қазақша тілін дамытумен байланыстыра
алады. Окытушының алдына қойған мақсаты - оқытудың ... ... ... ... ... ең ... әдістерін алып, студенттерге терең
де сапалы білім беру. Сабақта, біздің ... ... ойын ... ... Сөз ... ... сөзжұмбақ - создерді әртүрлі тәсілмен құпиялап
ойын қүрастыру.
2. Сөз ... атын еске ... ... ... ... белгілі бір ойды заттардың суреті арқылы жұмбақтайтын ойын.
3. Түрлі сұрақтарға жауап бере отырып, негізгі бір сөз ... ... ... ... -сөздер бірімен-бірі оріліп, тоқылып
орналастырылады. Соз бен сөз бірімен-бірі айқасып жатады.
4. ... ... - бұл ойын ... сызу ... ... бірнеше соз төркөздерге көлденең немесе тігінен жасырылады.
Бұл сөздердің белгілі бір әрпінен мүлде жаңа сөз ... ... ... ... - алдымен балама-анықтама создердің мәнін
тауып, сол сөздерді мына ұсынылған ... ... ... көр.
әріптер бірімен-бірі бір сөз ішінде сызықпен ... ... ... ... - бұл ... құрастырудың екі тәсілі бар:
біріншісі, қазақ әліпбиіндегі әріптердің орналасу реті бойынша құпиялау,
екіншісі, цифрдағы ... ... ... ... - ... ... даналық, анықтамалық ұғымдар мен
дәйектемелер ешбір қатесіз, тіпті тыныс белгілері де ... ... ... ... ... Берілген ұғымды бірден оқу қиын
болғандықтан ойын құпияхат деп аталады.
8. Басқатырға ... - ... ... ... ... сөзді, сөйлемді шешуге болады.
Бастауыш кезеңде оқитын студенттерге қазақ тілін елтанымдық бағытта
оқытуда біз ... ... ... ... ойын ... Ол ойын ... ... мынадай мақсаттар үстанған еді:
❖ Дидактикалық мақсат - тапсырма студенттер алдына ойын түрінде
беріледі;
❖ Оқу барысы ойын шартына ... Оқу ... оның ... ... ... ... жарыс элементіне кіріп, дидактикалық
жүктемеге ... ... ... ... ... ... ... оқытуда ойын
түрлерін мынадай мақсаттарда қолдану тиімді: әліпбиді дұрыс меңгертуде;
орфографияны дұрыс оқытуда, ... оқу ... ... лексиканы,
морфологияны, синтаксисті, мәтінді игеруде..
«Бәйге». Тақтаға бір студентті шығарып, әртүрлі сұрақтар қояды. ... ... ... әрі нақты болса, сол студент бас бәйгеге ие болады.
«Сақина салмақ». Студенттерді үш ... ... ... ойын ... шығып, қолдарына сақина қыстырады. «Сақина» ойынға қатысушылардың
барлығына тасталуы керек. «Сақина» ... ... ... ... ... ... карточкасы бар студент карточкадағы нөмірге
сәйкес келетін үрақтарға жауап береді. Қай ... ... ... әрі
дәлелді жауап берсе, сол топ жеңімпаз деп танылады.
Қай сабақ болмасын, студенттерді ізденіске баулу ... Оны ... ... жолы - ... ... ойын түрлерін тиімді пайдалану.
Сабақта ойынды тиімді пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ұштап, ой-өрісін кеңейтуге,
іздену қабілеттерін дамытуға әсерін тигізеді.
2.4 Мәдениеттаным бағытындағы оқу ... ... ... ... ... ... ... мәтіні бойынша жұмыс
Сабақтың мақсаты:
Білімділік мақсаты: Мәдениеттану бағытында әлеуметтік-мәдени құзіретті
қалыптастыру. Қазақстан ... ... ... ... қазақ елімен таныстыру.
Дамытушылық мақсаты: Сабақта инновациялық және интерактив оқыту
әдістемесін қолдану, ... ... ... Тіл
үйренушілердің сөздік қорын молайту.
Тәрбиелік мақсаты: Отансүйгіштікке, туыс ... ... ... сыйластыққа үйрету, қазақ ... ... ... ... ... ... картасы, түрлі-түсті суреттер,
кестелер, бейнетаспа,т.б
Сабақтың барысы:
1. Ұйымдастыру кезеңі: Уәждеме тудыру.
Мәтінге дейінгі саты.
Сөйленім.
І.Танымдық сұрақтар беру:
а. Қазақстан ... ... ... ... не ... ... қарап, Қазақстан ... ... жер ... ... айтыңыз.
с. Қазақстан қандай елдермен шекаралас?
d. Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік тарихы жайлы өз білетініңізді
әңгімелеп беріңіз.
е. ... ... қай ... ол ... не білесіз? Тағы қандай
қалаларын білесіз?
2. Тірек сөздерді оқып, оларды қатыстырып, ауызша сөйлем құраңыз:
құрлық, жер көлемі, ... ұлт ... ... ... шектесу, күрес жүргізу, Тәуелсіздік, ауыл шаруашылық, мүше болу,
елшілік, мәмлігерлік өкілдік.
3. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... тізбегін жасаңыз.
Мәтін сатысы.
Оқылым.
1. Мәтінді оқыңыз.
Қазақстан Республикасы
Қазақстан Республикасы - Еуразия ... ... ... ... Жер көлемі - 2724,4 мың шаршы км. Қазақстан жер көлемі
жағынан дүниежүзінде Ресей, АҚШ, ... ... ... ... және Австралиядан кейінгі 9-орынды иеленеді. Халқының саны - ... ... ... 54% ... ... қазақ халқы, сондай-ақ өзге ұлт
өкілдері: орыс, өзбек, ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда 130-дан астам ұлт өкілдері татулық пен ынтымақтастықта
өмір сүреді.
Мемлекеттік тілі - қазақ ... ... ... - зайырлы,
демократиялық және біртұтас мемлекет болып табылады. Елдің бас қаласы ... ... ... ... Заң шығарушы жоғарғы өкілді органы
Сенат (39 депутат) пен Мәжілістен (77 депутат) түратын ... ... ... - Үкімет. Ақша бірлігі - теңге. Қазақстанның батысы мен
солтүстігі ... ... ... ... және ... ... шектеседі.
1991 жылы 16 желтоқсанда қазақ халқы азаттық жолындағы екі ... ... ... ... кейін мемлекеттік тәуелсіздікке қол жеткізді.
Қазіргі таңда Қазақстан ауыр индустриясы мен ауыл шаруашылығы дамыған,
жоғары мәдениетті де білімді елге айналып ... жылы 2 ... Бас ... ... ... Республикасы Біріккен Ұлттар Ұйымына ... ... ... ... ... 55 ... (ХВҚ, ДБ, ... ЕҚЫҮ, ДСҰ, т.б) мүше болды. Біріккен ... ... ... ... ... ... етеді, ұлттар мәдениетінің байланысын
дамытуға ықпал жасайды. Қазақстанның БҰҰ-ға ... ... үшін ... ... өмір ... ... және ... жетістіктерімен алмасуға
кең мүмкіндіктер береді. 1992 жылдың аяғына дейін Қазақстан Республикасын
дүние жүзінің 120-дан астам ... ... ... деп таныды. 70 ел
елшілік қатынас орнатты. Алматыда 19 елдің мәмлегерлік өкілдігі ... ... ... энциклопедиялық анықтамалық. А,2001)
2. Мәтіннен негізгі ойды білдіретін сөйлемдерді ... ... ... ... ... ... ... Республикасы жайлы қандай ақпарат алдыңыз, баяндаңыз.
2. Мәтін мазмұны бойынша диалог құрыңыз.
3. Бейнетаспадан «Қазақ елі» ... ... ... ... ... ... «Бәйтерек» суреті ұсынылады, ұсынылған сурет бойынша монолог
немесе ... ... Өз ... ... әңгімелеп беріңіз. Жазылым:
1. Мәтіндегі ортақ ... мен ... ... ... жазып,
мәдениеттанымдық сөздікпен жұмыс істеңіз.
2. Мәтін бойынша бойынша қысқаша тезис жазыңыз.
3. Мәтінді ... ... ... Әр ... ... қойыңыз.
4. ... ... ... ... бұрыс
а) Қазақстан - кішкентай ғана мемлекет.
ә) ... бас ... - ... ... 1992 жылы ... ... ... Қазақстан Корея, Азербайжан, Грузия, Түркиямен шекаралас.
с) Қазақстанда 130-дан астам ұлт өкілдері тұрады.
5.Төмендегі сөздермен сөйлем құраңыз. Сөйлемдердегі ойды дамытыңыз.
а) ... ... ... ... ... Қолында, ел тәуелсіздігі, келешек, ұрпақтар.
б) Игі міндеті, әр азаматтың, туған жерді, қадірлеу.
в) Елім, өте бай, менің.
6. ... ... ... мына кестені толтырыңыздар.
|Облыстар ... ... ... ... ... | | | ... ... | | | ... ... | | | ... ... | | | ... ... ... ... жайлы мәтінді тыңдаңыз.
Есіңізде қалған сөздерді жазып ... ... ... ... ... ... Тыңдалған тақырыпқа пікір жазыңыз. Ол үшін мыналарды ескеріңіз: 1)
негізгі ақпарат; 2) ... ... 3) ... идеясы; 4) бағалау;
3. Таспада жазылған сөздерді тыңдаңыз. Естіген ... ... ... ... тауып астын сызыңыз.
Грамматикалық жаттығулар.
1. Мәтіндегі жалқы және жалпы есімдерді табыңыз.
2. Қажетті етістіктермен ... ... ... тәуелсіздігін жариялаған күні ең алғаш болып
дербес мемлекет ретінде ------------. Қысқа уақыт ішінде екі ел ... ... ... және ... да ... қарым-цатынас жан-жақты
------------. Ынтымақтастық пен байланыстар күннен-күнге----------.
Қажетті етістіктер: даму, күшею, тану
3. ... ... ... ... ... олармен жұмыс істеңіз.
4. Мәтіндегі септік жалғауларын табыңыз. Қай ... ... ... Оқу ... ... өткізу және оның нәтижелері
Қазақ тілін өзге үлт өкілдеріне, оның ішінде орыс тілдес ... ... ... ... ... ... бұрыннан жарық көрген оқу-
әдістемелік құралдарды іріктеп, тәжірибе ... ... ... ... ... тілін өзге тілді аудиторияда жаңаша ... ... ... ... - алматы, 2001
2. Қ.Қадашева. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. - ... ... ... ... тілі ... методикасының негіздері. -
Алматы: Мектеп, 1969
4. Н.Оралбаева, К.Жақсылықова. Орыс мектептерінде қазақ тілін оқытудың
әдістемесі. - ... ... Тіл ... - ... 1-4 ... 2003
6. Қ.Қадашева. З.Жұматаева, т.б «Қыз Жібек» көркем фильмі бойынша
видеосабақ ... - ... ... ... ... ... Суретті қазақ тілі. -
Алматы, 2006
8. Қ.Қадашева, З.Жұматаева. Қазақ тілінен лингвоелтанымдық мәтіндер. -
Түркістан, 2006
Осы оқу құралдары ... ... ... соң ... ... талаптарына сай екі топ жасақталынды. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... ТЕСТІСІ» алынды.
Эксперименттің алғашқы яғни анықтаушы кезеңінде жүргізілетін бұл
тестінің негізгі мақсаты - қазақ тілінен ... ... ... ... ... ... ... түсіну деңгейін анықтау болып
табылады. Осы тест нәтижесі ... ғана ... ... ... топ» ... көрсеткендей , біз бақылау және эксперименттік топтарына осы
кезеңде бірдей тест ... ... ... ... осы ТЕСТ ... және жауаптар сапасы берілді.
5- кесте. Өзгетілді студенттерден эксперименттің анықтаушы кезеңінде
алынған «Қазақ ... ... ... ... ... ... ... ... |
|1 |2 ... ... ... ... ... |Қатысқан - 100 студенттің жауаптары ... ... кім? | ... ... батыр |12 ... ... ... |11 ... Қорқыт баба |13 ... ... ... |15 ... ... |49 ... ... туған жері | ... ... |10 ... Молдавия |3 ... ... |23 ... ... |14 ... Білмеймін |50 ... ... ... ... ... ... |15 ... Астана |22 ... ... |3 ... ... |4 ... ... |56 ... Зат есім ... ... | ... Бар, кел, жүр |11 ... Ақ, көк, ... |6 ... Үй, сал, төк |15 ... Үй, ... ... дүкен |15 ... ... |53 ... ... ... ... | ... ... ... сол |12 ... ... ... ертең |5 ... Екі, ... ... |6 ... Бер, ал, отыр |13 ... ... |64 ... Адам ... ... | ... ... Қарағанды, Атырау |4 ... ... ... Жас Алаш |4 ... ... ... Нұрсұлтан |17 ... ... ... Іле |7 ... ... |68 ... ... мәдениетіне қатысты | ... | ... | ... ... беташар, түсау кесер |15 ... Той ... ... ... күн |23 ... Мектепке бару, қартаю |18 ... Гүл егу, мал сою, ... салу |19 ... ... |25 ... Қазақстан жерінің көлемі | ... ... ... ... |23 ... ... ... дейін |22 ... ... ... ... |25 ... ... ... ... |28 ... ... |2 ... ... ... | ... ... ... |15 ... Біз Астанада тұрамыз. |17 ... Ақ пен көк |11 ... ... ... |7 ... ... |50 ... ... ... ... | ... | ... Сары ... |10 ... ... бала. |11 ... ... ... |7 ... ... ... |8 ... ... |64 ... ... ... жағдайын жоғарыда көріп отырмыз. Осының
сапалық жағына ... ... ... Тест бірнеше рет өткізілген қазақ
тілі сабағынан соң алынса да,орыстілді студенттердің ... ... ... мәліметтерді жете түсіну, терең ... ... және ... ынталылығының төмендігін байқатты.
Осымен ... ... ... ... ... ... ... мынадай тапсырмалар берілді.
1 - тапсырма. Берілген сөздердің магынасын сөздік қолданбай түсіндіріп
көріңіз. Ел, тарих, бесік, атамекен, ата-баба, батыр.
2 - ... Осы ... ... ... ... Ел, ... ... ата-баба, батыр.
3 - тапсырма. Берілген суреттерде казак. мәдениетінің ... ... ... ... атын ... ... ... мазмұнын
түсіндіріп көріңіз.
1-сурет. А.Ғалымбаева. Тәтті шай.
2-сурет. Ә.Қастеев. Асауға тұсау
Көрсетілген суреттер қазақ халқының атақты суретшілерінің ... - ... ... ... ... тілін мәдени құндылықтар
негізінде игеру барысында азаматтық тұлғасының қалыпты жайын анықтау
| | | ... және ... ... ... ... ... |
| | | ... |% ... |1 |2 |3 |4 |
|1 ... |- ... ел болуы; |7 |7% |
| ... |- ... ... |6 |6% |
| ... ТМД ... |- ... көп; |42 |42% |
| ... ... |- ... |44 |44% |
| ... деп ойлайсың? | | | |
|2 ... тілі - бай |- ... |4 |4% |
| ... | | | |
| ... қоры дегенге |- келісемін; |10 |10% |
| ... бе? |- ... соң, ... |28 |28% |
| | |- ... |57 |57% |
|3 ... ... оқып |жоқ ... мүмкін |22 |22% |
| ... ... ... ... |13 |13% |
| ... орын алуы ... |14 |14% |
| |бе? | |50 |50% |
|4 ... тілін жетік |ана тілім бар ғой |18 |18% |
| ... ... ... |мүмкін, қалыптсамын |6 |6% |
| ... ... ... |6 |6% |
| |деп ... ба? ... |70 |70% |
|5 ... тілі - ... тілді сыйлаймын; ана|12 |12% |
| ... ... ... бар |10 |10% |
| ... ... ... сенемін; |5 |5% |
| ... ел ... ... |71 |71% |
| ... қарайсың? | | | |
|6 ... бай ел ... ... ... |19 |19% |
| ... өз ... ... болған соң | | |
| ... ... және ... |11 |11% |
| ... ... ... ... | | |
| | ... |5 |5% |
| | ... |64 |64% ... ... ... - оқыту кезеңі нақты эксперименттің өзегі
болып табылады. Осы кезеңде ұсынып ... ... оқу ... ... ... ... тілін мәдениеттаным бағытында оқыту
процесі басталып, ал бақылау топтарында қазақ тілі пәні дәстүрлі бағдарлама
бойынша оқытыла бастайды.
Бұл ... ... ... ... тілі ... ... ... көріністері туралы ғылыми-публицисикалық туындылардан
лекциялар өткізу, тәрбие сағаттары көп өткізілуі қажет. Олардың барлығы бір
мақсатқа - ... ... ... ... ... ... ... Оқыту кезеңінде жүргізілген сабақтардың ... ... ... ... ... ... жұмыс сабағы
қойылатыны белгілі.
Сабақтың тақырыбы: Қазақстанның табиғат әлемі
Сабақтың мақсаты:
Білімділік мақсаты: Елтану ... ... ... Қазақстан Республикасының табиғат жағдайы жайлы мәлімет беру.
Сөздік қорын молайту.
Дамытушылық мақсаты: Тіл үйренушінің ой-өрісін, танымын, дүниетанымдық
көзқарасын кеңейту, қоғамдық-әлеуметтік ... ... ... ... игерту.
Тәрбиелік мақсаты: Әлемдік экологиялық проблемалар мен олардың алдын
алудың маңыздылығын ... ... ... ... ... ... ... тазалықты сақтауға баулу. Жан-жануарлар мен
өсімдіктерге қамқор болуға үйрету. Салақтық пен ... ... ... ... мен ... өмірлеріне келтірер залалы туралы түсінік
беру.
Сабақтың көрнекілігі: Қазақстанның географиялық картасы, ... ... ... ... ... ... газет
материалдары.
Сабақтың барысы:
1. Ұйымдастыру кезеңі.
а) бұрынғы білім дағдысы мен ... ... ... ... Эмоциялық күйге келтіру. Мәтінге
дейінгі саты.
Тыңдалым.
1. Аудиотаспадан ... әнін ... ... ... ... Таспадан тыңдаған әннің мағынасын түсіндіңіз бе? ... ... ... ... ... ... тыңдап, қолыңыздағы қағаздағы ән текстінің бос
жерлерін толтырыңыз.
4. Әннің ... мен ... ... ... ... ... ... табиғатты махаббатқа теңейді?
6. Табиғаттың адам өміріндегі маңызы қандай?
Мәтін сатысы.
Оқылым.
1. ... ... ... ... ... ... ... болжам жасаңыз.
2. Мәтіндегі ортақ сөздері табыңыз.
3. Мәтіннен жаңа сөздерді теріп жазып, сөздікпен жұмыс істеңіз.
4. ... ... ойды ... ... ... ... ... ықшамдаңыз.
Қазақстанның табиғат әлемі
Қазақстанның жер бедері әртүрлі. Оның кең-байтақ аумағында ... ... да, ... да, ... мен жазықтар да бар. Батыстан Шығысқа
қарай созылған Тобыл, Есіл, Ертіс өзендерінің ... және ... ... ... жазығы, Арал үстірті созылып жатыр. Таулы
аймақтарына Солтүстіктегі Алтай ... ... ... ... ... ... орналасқан Жоңғар Алатауы, Қазақстан, Қырғызстан және
Қытай мемлекеттері шекараларының ... ... ... шыңы ... мен ... өзендері, Каспий және Арал теңіздері, Балқаш
көлі ... ... ... аумағында аласа таулар мен төбелер де
жиі кездеседі. Мұндай ... ... ... Көкшетау, Баянауыл,
Қарқаралы, Ұлытау жатады. Кен байлықтарының қоры мен әр алуандылығы жағынан
Қазақстан жер шарындағы бай елдердің бірі. ... ... ... ... ... т.б ... кендердің қоры жөнінен ... ең ... ... ... ... Шыңғыстау, Майқайыңда алтын кендері бар.
Қарағанды мен ... тас ... ... ... ... жағалауында
мүнай өндіріледі. Қазақстанның солтүстік пен оңтүстік, сондай-ақ орталық,
батыс пен шығыс облыстарының климат жағдайында елеулі ... ... ... өте ... болса, солтүстігінде қыста -45°С-қа дейін суық
болады. Алатаудағы көктем өте ... ... жаз аса ... ... ... ... күзі жаңбырлы болып келеді. Қазақстанның барлық
аумағында күшті желдер жиі болып ... ... ... ... ... ерекшеленеді.
Далалық жерлерде (Сарыарқада) сұлы, бидай, ... көп ... ... ... шөптесін өсімдіктер изен, сексеуіл, жусан, жыңғыл ... ... ... алма, өрік, долана, қылқан жапырақты орман жиі ұшырасса,
ал Алтайда қарағай, шырша, самырсын кездеседі. Алтай, ... ... ... тауларының етегін аршалы (шырша) орман алып жатыр. Орманның су ... ... және ... ... ... зор. ... қара
сексеуіл тоғайлары бар. Қазақстан фаунасында сүтқоректілер, ... ... ... ... алуан түрлері бар.
Сүтқоректілерден: ... ... ... ... марал,
тауешкі, арқар, елік; жыртқыштардан: қасқыр, түлкі, ... т.б ... ... тауларында: қоңыр аю, сілеусін, барыс, тиін бар. Суда
жүзетін құстардан: сұр қаз, үйрек, аққу, бірқазан, ал ... - ... ... т.б ... ... ... ... қызыл балық, ақ
балық, майшабақтарға бай. Балқаш көлі мен ... ... ... ... ... жері өсімдіктер мен жануарлар дүниесіне бай.
Есте сақтау.
5 маусым - Бүкіләлемдік цоршаган ортаны қорғау куні. ... ... -1972 ... ... ... ... мәтінге тезистік жоспар жасаңыз. Жоспар бойынша өз
түсінгеніңізді әңгімелеп беріңіз.
2. Мәтінді бірнеше бөліктерге ... әр ... ... беріңіз.
3. Қоршаған ортаны қорғау күні жайлы бұрын білетін бе едіңіз? Мәтіннен
кейінгі саты.
Жазылым.
1. Мәтіннен ... ... ... жазып, оларды басқа
географиялық атаулармен алмастырыңыз.
2. Өз еліңіздің ... ... ... ... ... ... балама
өз еліңіздің табиғаты жайлы шағын мәтін жазыңыз.
4. Мәтінді пайдаланып, кестені толтырыңыз.
|Пайдалы қазбалар: | ... | ... | ... | ... | ... | |
5. ... ... және ... жалғаулары жалғанған сөздерді теріп
жазыңыз.
6. Газеттерден экологиялық проблемаларға, табиғат ... бара ... ... ... мақалалар жинап, баяндама жазыңыз.
Сөйленім.
1. «Қыз ... ... 7-8 ... ... ... ... ... Қызыл кітапқа енген қандай ... ... және ... Олар сіздің еліңізде бар ма? Досыңызбен қызыл кітап ... ... ... ... Сәлем, Мұрат!
Рахмет, жақсы. Мұрат, маған қызыл кітап жайлы айтып берші.
Сонда ол ... бара ... ... мен ... ... ... па? Ал сіздің елде ондай жануарлар бар ма?
3. «Қасиетті қазына» тақырыбында дөңгелек үстел жүргізіңіз.
Тыңдалым. 1.
Аудиотаспадан мәтінді ... ... ... ... ... толтырыңыз.
Адам мен табиғат - егіз
Адам мен табиғат -....... Шынында, табиғат -....... Табиғат тіпті ата-
анаң, ... ... ... ... ......, ... Бұл - ... Шын сүю үшін оның ... табиғатын
жете түсінуге тиіспіз. Сонда ғана оған шын ........ боламыз. ... ... ...... ... ... ... өзі біздің санамыздың
жарықтығынан басталады........... ештеңені ... да, ... да ... -......... Егер де сол жасыл әлемнің әр
бұтағы тарихқа ... етіп ... бұл ... - ........ қазына ғой.
Әлемде әр жапырағы ........ ... ... ... ... түп ......, ... ......, ... ... Әр ағаш белгілі бір
кезеңді, соны ... ... еске ... ... да ........ ... аялағанды жақсы көреді. Табиғат-ананы сүю, күту, сақтау -
бәріміздің ... ... біз ... ... ... ... өмір сүре ... "Табиғатым - тағдырым" кітабынан)
Түсірілген сөздер:
егіз, үлкені, сүюге, аялауға, міндет, ... - ... ... ... ... ... ... емен, қарағай ақындар, борышымыз,
доспыз.
2. Мәтіннен күрделі сөйлемдерді тауып, оларды түрлеріне қарай ... ... ... жетекші сұрақтар
а. Біздің табиғат алдындағы ең бірінші міндетіміз не деп ойлайсыз?
b. Өмірді сүю ... ... Әр ағаш нені еске ... ... ... ақындарға ұқсайды?
е.Адамзат неліктен табиғатсыз өмір сүре алмайды деп ойлайсыз?
Сабақтың тақырыбы: Ұлыстың ұлы күні - ... ... ... ... бағытында әлеуметтік-мәдени құзіретті
қалыптастыру. ... ... және ... ... ... ... дағдыны қалыптастыру.
Дамытушылық мақсаты: Тақырып бойынша жаңа сөздерді ... ... ... ... ... ... ... түрлі сұрақтар қою
арқылы білімдерін жетілдіру, іскерлік дағдыларын арттыру.
Тәрбиелік мақсаты: Қазақ халқының салт - ... әдет - ... ... ... түркі халықтарына ортақ ұлттық мейрамы екенін
ұғындыру.
Сабақтың көрнекілігі: Бейнетаспа, ... ... ... мен мақал-
мәтелдер, үлестірмелі тапсырмалар, түрлі-түсті суретер.
Сабақтың барысы:
1. Ұйымдастыру кезеңі.
а) бұрынғы білім дағдысы мен ... ... ... ... ... ... ... Мәтінге
дейінгі саты.
Тыңдалым.
1. Аудиотаспадан Роза Рымбаеваның «Наурыз тойы» әнін тыңдаңыз.
Аудиотаспамен ... ... ... ... ... ... ... бе? Есіңізде қалған ән
сөздерін жазыңыз.
3. Таспаны қайта ... ... ... ән ... ... ... Әннің текстінде «Сақталушы еді сыбаға, сапарға кеткен ұлдарға»
деген жолдар бар. Сыбаға, сапарга шығу сөздеріне ... ... ... Әннің мазмұны мең сөздеріне мағыналық талдау жасаңыз.
Сөйленім.
Сұрақтарға жауап беріңіз.
1. «Наурыз» сөзінің мағынасын қалай түсінесіз?
2. Сіздің еліңізде ... ... ... ... ... тойында қандай ұлттық дәстүрлер орындалады?
4. Шығыс халықтары үшін Наурыз тойының орны қандай?
5. Өзге ұлт ... ... ... ... ... ... ... Наурыз мерекесіне қатысып көрдіңіз бе?
Мәтін сатысы.
Оқылым.
1. Мәтінді мұқият оқыңыз. Мәтіндегі ортақ сөздерді ... ... ... ойды ... ... ... оқыңыз.
3. Мәтінді бірнеше бөліктерге бөліп, оқыңыз. Әр ... ... ұлы күні - ... - ... елдерінің бүкілхалықтық мейрамы, яғни Ұлыстың Ұлы күні
Наурыз бұған дейін мыңдаған жыл бұрын ... ... жыл басы ... ... ... ... ... болған. Қазақ халқы да Наурыз
мерекесін айрықша бағалап, оны жыл сайын тойлап отыруды ... ... ... Әбу ... Бируни, Әбілқасым Фердауси, Әлішер Науаи, Омар
Хаямнан бастап, қазақтың Абай, ... ... ... ... ... да ... туралы еңбектер, өлеңдер, жақсы сөздер жазып
қалдырған. Наурыз шығыс ... үшін - ... ... еңбектің,
көктемнің, ізгіліктің, бақыттың мерекесі ретінде тойланады. Осы ұлы ... ... ... ... ... мен жол-жоралғылары
бар.
Наурыз күні - ежелгі мәдениетті, дамыған елдің бірі Парсының «нау» ... ... ... яғни жаңа күн ... сөзінен шыққаны көпке бұрыннан-ақ
белгілі. Бұл ... күн ... ... ... ... ... келеді.
Наурыз мерекесінің тәрбиелік маңызы өте зор. Наурызды ... алу ... адам ... ... үлкен-кішіге қүрметпен қарау сияқты
қасиеттерді үйренеді.
Наурыз айы - Шығыс күн есебі бойынша жылдың ... айы. Бұл ... ... айы ... күн мен ... ... теңеседі. Сол себептен
наурыз жыл басы болып саналған.
Наурызнама - шат - шадыманды ... той. Кей ... ... деп те ... Бұл күні ... болсын, кіші болсын мейрамға ... киіп ... ... ... ... ... ... ішу,
ренжісу сияқты әдеттерге қатты тыйым ... ... ат ... ... ... да ... бәсекесі болады. Айтыс өткізіледі, түрлі ойындар
ұйымдастырылып, көңілді жұмбақтар, ән, өлеңдер, ... ... ... ... бата береді. Бұл мейрамда көптеген көрмеген адамдар
қауышып амандасады, амандасқанда ... ... ... ... ... ... түлік ақты болсын» деген тілектер айтылады. Ер адамдар қос
қолдап, төс қағыстырып, ал әйелдер құшақтасып амандасады. Бұл ... ... мәні бар. Ол ... ... - ... ... көзі - екі қолым,
қадірменді қарттардың ... ... ... ... ... ... күні қыздар жігіттерге дәмді тағам пісіреді. Оны оны «селт еткізер»
деп айтады. Ал, жігіттер қыздарға ... ... иіс су т.б. ... Бұны ... ... деп атайды.
Наурыз көже - наурыз тойына ғана тән, көпшілікке арналған мерекелік
тағам. Оны әр үй жеті ... ... сүт, ет, су, тұз, ... ... ... сол ... ... түрлерінен жасап, оған қазы, шұжық сияқты сыйлы
мүшелер қосып, ... ... ... ... ұсынады.
Наурыз жыры - Наурыз мерекесіңде айтылатын халық ауыз ... бір ... ... осы ... ... ... тілек, бата,
әзіл түрлерінде айтылады. Халықта батаның түрлері көп. Соның бірі - Наурыз
бата. ... ... ... осы күнге арнап «Наурыз көжеге»
шақырғандарға, тойда өнер ... ... ... палуандарға, тағы да
басқа өнерпаздарға, жас талапкерлерге ақсақалдар мен ... ел ... ... ... - ... ... ... ауа райына, күн мен түнге
байланысты айтылатын жұмбақтар. Онда ақындар, қыз-жігіттер осы ... ... ... ... ... мал ... бастайды. Олар «наурыз төлі» деп аталып, төл
басы ... ... ... ... ... оны ерекше күтіп бағады.
Наурызккөк - наурыз айында ұшып келетін ... ... ... шағын
ғана, осы құсты шығыс елі күтіп ... Оны ... ... ... ... ... бе?» деп ... жем шашады.
(Нығмет Ж.Н. Қазақ тілі хрестоматиясы. А.,2003.)
Сөйленім.
1. Мәтінге жоспар құрыңыз. Жоспар бойынша мәтін ... ... ... ... орындалатын салт-дәстүрлер мен түрік халқының
салт-дәстүрлерінің арасында ұқсастықтар мен ... ... ... ұлы ... ... ой ... ... саты.
Жазылым.
1. Төмендегі тірек сөздерді қатыстырып, Наурыз тойы жайлы ... ... ... ... ... жыл ... ... айналдыру, ұлыс, айрықша
бағалау, бірлік, ізгілік, жол-жоралғы, шат-шадыман ... ... ... ... ... төс қағыстыру, өнерпаздар, куаныш, наурыз көже.
2. "Наурыз көже" дайындауға қажетті азық-түлік ... ... ... түрлері сіздің елде қалай аталады?
3. "Наурызкөк" құсы ненің символы. Өзіңіз білетін құс, гүл ... ... ... ... ... ... мағынасын қалай түсінесіз? Бата түрлеріне мысал
келтіріңіз.
5. Наурыз мерекесінде орындалатын салт-дәстүрлерді ... ... ... ... ... және ... көлемінде өткізілген Наурыз мерекесі ... ... ... Наурыз тойында жас қыз-жігіттер арасында орындалатын селт еткізер,
ұйқы ашар дәстүрлері жайлы өз ... ... ... ... бен ... бір-біріне өз сезімдерін қалай білдіреді?
Мәдениеттанымдық бағытта қазақ тілін оқыту ... мен ... ... көп. ... ... ... ... өз бетімен үйренуіне де басшылық
жасау арқылы тілді мәдениет ... ... ... ... ... ... болады. Қазақ тілін мәдениеттаным бағытында оқыту
сабақтарын біз ... ... ... ... ... ... тыс ... тілі сабақтары арнайы тәрбиелік сағаттарда
жалғастырылып отырылды.
Эксперименттің үшінші кезеңі - бақылау кезеңінде біз ... ... ... ... ... ... ... қалай тілі дамығанын, мәденитаралық азамат ретінде өсіп, дамуын
бақылайтын, тексеретін ТЕСТ және арнайы осы ... ... ... ... ... ... оқыту экспериментінен соң арасына 15-
20 күн салынып өткізілді. Мақсатымыз - оқыту кезеңінде арнайы қолданылған
мәдениеттанымдық бағыттағы ... ... ... арнаулы сабақтар
мен тәрбиелік шаралардың нәтижесі студенттерде қалай қалыптасқанын тексеру,
нәтижесін талдау. Бақылау кезеңінде ШЫҒУ ... ... және ... ... ... ... оның талдауы төмендегі кестеге
түсірілді.
7- кесте.
|ТЕСТ ... ... ... |
|1 |2 ... ... ... ... аңыздың |Қатысқан - 100 студенттің жауаптары |
|негізгі ... кім | ... ... ... |- ... ... ... |- ... ... баба |75 ... ... батыр |10 ... ... |15 ... ... ... жері | ... Түркия |3 ... ... | ... ... |19 ... ... |73 ... Білмеймін |5 ... ... ... ... ... |- ... ... |100 ... ... |- ... ... |- ... ... |- ... Зат есім сөздерді көрсетіңіз | ... Бар, кел, жүр |2 ... Ақ, көк, ... |1 ... Үй, сал, төк |4 ... Үй, ... ... ... |85 ... ... |8 ... Етістік сөздерді көрсетіңіз | ... ... ... сол | ... ... ... ... |2 ... Екі, төрт, тоғыз |1 ... Бер, ал, отыр |- ... ... |90 ... Адам ... ... |7 ... Қостанай, Қарағанды, Атырау | ... ... ... Жас Алаш |- ... ... ... ... |- ... Ертіс, Есіл, Іле |100 ... ... |- ... ... ... қатысты |- ... | ... |78 ... Тайқазан, беташар, тұсау кесер |20 ... Той ... ... ... күн |2 ... Мектепке бару, қартаю |7 ... Гүл егу, мал сою, ... салу |3 ... ... | ... ... жерінің көлемі |95 ... ... ... ... |- ... Арал теіңізінен Түркістанға дейін|- ... ... ... дейін |5 ... ... ... ... | ... ... | ... Сөйлемді көрсетіңіз |100 ... ... ... |- ... Біз ... ... |- ... Ақ пен көк | ... ... ... | ... ... |1 ... Дұрыс жазылмаған сөздерді |- ... |72 ... Сары ... |5 ... Үлкен бала. |22 ... ... ... | ... ... ... | ... ... | ... ... жеке ... азамататтық позициялары қаншалықты
өскендігін анықтау мақсатында алдыңғы сұрақтар ... ... бұл ... даяр ... ... ... ... өздері жазуына рұқсат
етілді. Нәтижесінде, мынадай жауаптар ... ... ... ... мәдени құндылықтар негізінде
игеру барысында азаматтық тұлғасының өсу, даму жайын анықтау нәтижелері
|Сұрақтар ... ... ... ... |2 |3 ... |- Қазақстан елімен, жерімен,|- Қазақстан жері үлкен, |
|Республикасының ... ең ... |бай ел; ... ТМД ... бай; |- Көп ... ... ... |- ... - ... ... ... |
|деп ойлайсың? |сүйетін ел |ел; |
| | |- ... |
| | ... ... |
| | ... бай ел; |
| | |- ... ... ... |
| | ... ... тілі - бай |- ... тілі - барлық |- иә, толық келісемін; |
|мәдени мұра қоры ... ... |- ... тілі - ... |
|дегенге келісесің |қалып отырған тіл ... ... ... терең мәдениет |қалып отырған тіл |
| ... ... ... |
| | ... ... |
| | |- ... тілі өте бай, |
| | ... тіл; ... ... |- ... тілін жақсы үйрену |- иә ... ... ... мен өз ана ... |- қазақ тілін үйрену |
|өміріңде маңызды ... ... және сол ... мен түркі |
|орын алуы мүмкін |тілдерде сөйлейтін ... ... ... рухани|
|бе? ... ... ... |құндылықтарды таныдым; |
| | |- ... тілі ... мен |
| | ... тілдерді және сол |
| | ... ... |
| | ... құрметтеуді |
| | ... ... ... білу |- адам ... ... |- иә, ... тілі менің |
|арқылы азамат болып|керемет тіл бар, ал түрлі ... ... ... деп |тіл ... ... ... |қалыптасуыма өз үлесін |
|ойлайсың ба? ... тіл, ... ... ... деп ... |
| ... тілі де менің азамат |- қазақ тілін үйрену |
| ... ... ... ... мен жеке ... | ... ... |
| | ... көптеген рухани,|
| | ... ... |
| | ... ... тілі |- ... тілі - шынымен де |- ... тілі - ... ... тілі, |бейбітшілік тілі; |де бейбітшілік тілі; |
|Қазақстан |- ... - ... |- ... - ... ... ... ... |бейбітшілік үясы, ... ... ... ... ... саясаты |
|қарайсың? | ... ... ең бай ел|- ... бай ел ... |- ... ... |
| |мен ... ... де ... |
| ... аламын, | |
| |- ... ... | |
| |- ... жақсы білім алсам, | |
| |мен ... ... | |
| ... ... | ... өз ... |- ... ... ... қосасың? | ... |
| | |- ... ... |
| | ... ... |
| | ... өз ... |
| | ... ... ... тілі ... ... ... ... барысында
орыстілді студенттерде қалыптасуы тиіс деп көзделген қабілеттерді тексеру
мақсатында көптеген тапсырмалар ... Осы ... ... ... ... ... ... жоғары көрсеткіштерге жеткенін
анықтау себебімен бақылау эксперименті жүргізілді.
Эксперименттің бақылау кезеңі. Педагогикалық экспериментке қатысқан
студенттерге ... ... ... ... ... ... бағытта оқыту әдістемелік жүйесінің студенттердің қазақша
ойлауы мен ... ... ... ... кызмет атқарғанын сандық
және сапалық тұрғыдан талдауға түсірілді.
Алдымен студенттерге №1, №2, №3, №4 кесінді тапсырмалар ... соң ... ... ... ... және ... тұрғыдан талдауға
түсірілді.
№1 кесінді тапсырма.
2-мәтіннен барыс септікте тұрған сөздерді тауып, ... ... орыс ... өз ... ... Сонан соң мәтін арқылы өзіңізді
тексеріңіз.
№2 кесінді тапсырма.
3-мәтіннен жырлар мен өлеңдер ... ... ... ... ... баламасын тауып, дәптерге жазыңыз.
№3 кесінді тапсырма.
4-мәтіннен сан есімдерді окып беріңіз. Қазақ ... ... ... қос деген сөздерді орыс тіліне аударыңыз. Мәтін бойынша мәнерлеп оқу
және қайтадан теріп жазу жұмыстарын орындаңыз.
№4 кесінді ... ... ... ... ... сөз тіркесін құрыңыз. Осы
етістіктердің орыс тіліндегі баламаларын дәптерге жазыңыз. Тест орындаңыз.
Келесі ... ... №5, №6, №7, №8 ... ... ... соң олардың да орындалу нәтижелері сандық және ... ... ... ... тапсырма.
10 - мәтінді оқып, тыңдап, қыстау, жайлау, күзеу, көктеу, тау жайлау,
қыр жайлау, ой жайлау сөздерімен сөз тіркесін ... ... ... №11- мәтінді мәнерлеп оқып беріңіз. Күшейтпелі сын есім
түрлерін тауып, ... сөз ... ... кесінді тапсырма.
12 - мәтін бойынша тест орындаңыз. ... соң ... ... ... бір қатарға жазыңыз.
№8 кесінді тапсырма.
11 - мәтінді оқып ... ... ... ... ... ... Республикасы алдыңғы қатарлы дамыған озық елдердің жүйесіне
ену туралы бағытты ұстану арқылы ... ... ... саласының
қарқынмен дамуына жаңа серпін беріп отыр. Дүниежүзілік білім жүйесіне ... өзі ... ... әдістемесінің озық идеяларын негізге алу
деп түсінеміз. Сондықтан да ... ... ... ... оқыту
әдістемесі - осы заман талабының үрдісінен ... ... ... ... тілін мәдениеттаным бағытында оқыту ... ... ... онда ... ... ... байланысты. Сондықтан
сабақтың мақсаты мен орындалатын жаттығулар өзара үйлесуі міндетті болып
табылады. Мақсатқа ... ... ... ... көп ... екінші тілді оқыту сабақтарында жаттығуларды іріктеу ... де ... ... ... болып саналатыны белгілі.
Мәдениеттанымдық қазақ тілі сабақтарына ... ... ... ... ... мүмкіншілігі.
Сабақтың тақырыбына сәйкес ... ... ... ... ... игеруі мен білім алу дағдыларын ... бола ... ... - ... ... ... қазақ тілін үйреніп
жатқан өзгетілді студент өміріндегі басты қызметі. Бұл жерде ... ... ... ... ете ... ... ... белсенділігін жетілдіру әдістері қарастырылады.
Тілі үйретіліп жатқан және тілді үйреніп жүрген екі ел ... ... ... ... ... ... ... себебі оқу
мәтінін ортаның ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа түсу жағдаятында пайдалана білу және білімді
қабылдау тиімді екеніне тәжірибе арқылы көзіміз жетті.
Мәдениеттанымдық ... ... ... ... ... ... ойын ... барысында студент материалдың негізгі ойын
және соны ... ... ... саналы түрде меңгеруі керек.
Жалпы, адам баласының танымдық әдістерінің ... ... ... ... ... ... таным пәні тұрғысынан, оны тану тәсілдері
бойынша жіктеу қажет. Грамматикалық материал мен ... ... алу ... ... ... мен ... ... ажыратып алу қажет. Осылардың өзіндік ерекшеліктерін
ескермеу, оқу бағдарламалары мен ... ... ... қажетті деңгейінен жоғары болады. Ал ... ... ... материалдардың игеру процесінің және дағдылардың
қалыптасуының психологиялық заңдылығын ескереді.
Сөздікпен жүмыс - өзгетілді студенттерге ... ... ... ... ... ... ... жолдың бірі. Сөздік жұмыстарын
жүргізу арқылы ... ... ... ... ... жазылым
әрекеттерін қалыптастырып, қазақша қарым-қатынас жасауға үйретудің алғашқы
баспалдақтары қаланады. Өзгетілді студенттерге қазақ ... ... ... ... ... ... жұмысты ұйымдастыруда студенттің
қазақша дыбыстарды айта алу қабілетінің ... аса ... ... ... студенттің қазақша сөздік қорын байыту, толықтыру және
кеңейту оқыту процесінің басты мәселесі ... ... ... ... ... ... лингвистикалық-теориялық біліммен негізделіп отыру
қажет.
Қазак тілін мәдениеттанымдық бағытта оқыту әдістемесінде студенттердің
елтанымдық ... жете ... ... әдістеменің болмауына
байланысты таным теориясы, дидактика, психология, әдістеме ... ... ... ... жай ... ... ... және
практикалық негіздері эксперимент ... ... ... ... ... ... тиімділігін анықтап және соған
лайық оқу-әдістемелік кешеннің әлі де ... ... ... ... ... ... ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында.
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан ... ... ... ... 2006. ... Назарбаев Н. Хроника деятельности Президента. 01.07.1997- 01.01.2000. -
Астана: Елорда, 2000. - ... ... ... «Тіл ... ... // ҚР ... ... негізгі
заң актілері. - Алматы: Юрист, 2002. - 40 б.
4. Білім туралы Заң // ҚР Білім туралы Заңнама. Заң ... ... ... ... ... ... Қадашева Қ. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. - Алматы, 2005.
6. Оразбаева Ф. Тілдік қатынас: теориясы және әдістемесі. Алматы, 2000 ... ... ... Р.Ә. ... ... оқу орындарында орыс бөлімдерінде қазақ
тілін мамандыққа қатысты оқытудың әдістемесі. Монография. Алматы, ... 258 ... ... Ы. ... ... - ... 1994.
9. Байтұрсынов А. Баяншы. - Қазан, 1920ж.
10. Байтұрсынов А. Тіл жұмсар. - Қызылорда, 1928ж.
11. Байтұрсынов А. Қай әдіс жақсы? - ... Жаңа ... 1927ж, № ... ... М.С. Очерки по методике казахского языка в русской школе. -
Алматы, 1940.
13. Шонанұлы Т. ... ... ... для ... 4-ое ... -Кызылорда, Каз.гос.изд., 1927, - 122 с.
14. Сарыбаев Ш. Орыс мектебінде қазақ тілін оқыту тәжірибесінен. - ... ... Ш. ... ... ... ... в ... школе. -
Алматы, 1943.-125 6.
16. Орынбаев А.Ә. Ш.Сарыбаевтың әдістемелік мұрасы. Алматы, 1995.
17. Сарыбаев Ш.Х. Орыс ... ... ... ... ... ... Жиенбаев С. Орыс мектебінде қазақ тілін оқыту методикасы. Ғыл.мақала
Алматы, 1939
19. Маманов Ы. ... ... ... оқу орны ... орыс ... ... ... 1989. - 176 б.
20. Жиенбаев С, Бегалиев Ғ., Ұйықбаев И. Қазақ тілі. - ... ... ... Жүнісбек Ә.Қазақ тілі. 1,2,3,4 сынып.- Алматы, 1997, 1998, 1999, 2000.
22. Оралбаева Н. Қазақ тілін ... ... ... - ... -75 ... ... Н., Жақсылықова К. Орыс тіліндігі мектептерде қазақ тілін
оқыту әдістемесі. - Алматы: Ана ... 1996. - 206 ... ... Ш, ... А. ... ... - ... Рауан, 1994. - 240 б
25. Екшембаева Л., Ағманова Ә., Мұсабаева Г., Бұлдыбаев А., ... ... ... - елді ... ... ... келе ме?. Оқу кешені.-
Алматы, 1998. - 136 ... ... Т. ... тіл. - ... ... ... 3., ... Г. Қазақ тілі. (экономика факультетіне
арналған). -Алматы, 1997.- 208 б.
28. Алдашева А. ... ... ... ... ... ... ... оқу
қүралы. -Алматы, 1997.-240 6.
29. Бектұров Ш., Бектүрова А. Қазақ ... ... ... ... қоры - Алматы, 1997. -203 б.
30. Бектұров Ш., Бектұрова А. «Қазақ тілі. Ана тілі ... ... ... ... ЖҚМ, 1998. - 288 ... Сүлейменова Э., Қадашева Қ., т.б. Қазақ тілі. ... ... ... ... ... ... Үнжария (5 кітаптан және
бейнежазба мен 2 ... ... ... - ... ... ... С.Ә. ... кейбір өзекті мәселелері. Әдістеме. Методика.
Алматы, 2005. - 254 б.
33. Серікбаева К.Ж. Орыс ... ... ... ... ... (жай ... синтаксисі ... - ... 1998. - 191 ... ... Қ, ... 3, Өтегенова М, Сырбаева Қ. Бейнежазба. (Қыз
Жібек ... ... - ... 2004, 100 ... ... Э.Г., ... А.Н. Словарь методических терминов. Санкт-Петербург.
Златоуст. 1999
36. Пассов Е. Урок иностранного языка. - М/.Просвещение, 1988. - 8-17 ... ... Б. ... ... ... ... пікірлесім
(диалог) арқылы сөйлеуге үйрету әдістемесі. П.ғ.к., автореф. - ... ат. ... 1999, 28 ... ... Қ. ... ... ... ғылыми-әдістемелік негіздері:
өзге тілді дәрісханадағы қазақ тілі. П.ғ.д.. .дисс. - Алматы, 2001. ... ... ... Ф.Ж. Қазақ тілін шетелдік студенттерге жазылым әрекеті
арқылы үйрету әдістемесі. П.ғ.к... ... ... Абай ... 2003, ... ... П.И. Методы и ... ... ... 2004.- 228 ... Донцов А. И. Психология коллектива. –М., 1984.
42. Сыздықова Р. Сөз сазы. Алматы, 1995, 120б.
43. Қадашева Қ. Тіл ... ... ... Қожа ... ... ... ... Верещагин Е.И., Костомаров В.Г. Язык и культура. –М., 1988.
45. Алдашева А. Қазақ тілі. – Алматы, 1997.
-----------------------
Формадан мағынаға
Мағынадан формаға
Сөйлеу қызметі
Коммуникативтік ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жарнама нарығы туралы90 бет
Аймақтық кешеннің мамандануы7 бет
Везикулярлы тасымалдау. Жалпы мәліметтер5 бет
Жүйелік программалаудың негізгі ұғымдары мен анықтамалары жайлы5 бет
«Өзін-өзі тану» пәнін оқыту әдістемесінің ерекшеліктері19 бет
Аударманы оқыту әдістемесінің қазіргі кездегі өзекті мәселелері63 бет
Ағылшын тілінің морфологиясын синтаксистік негізде оқыту әдістемесінің негіздері56 бет
Бастауыш сыныптарда математиканы оқыту әдістемесінің жалпы мәселелері21 бет
Бастауыш сыныптарда математиканы оқытудың әдістемесінің қалыптасуы мен дамуы40 бет
Жаратылыстану-математика бағытындағы информатикадан жүргізілетін қолданбалы курстар75 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь