Қылмыстың субъектісі бойынша саралау

І. Кіріспе
Қылмыстың субъектісі түсінігі

ІІ. Негізгі бөлім
1. Қылмыстық жауаптылық басталатын жас шамасы
2. Есі дұрыстық және есі дұрыс еместіктің түсінігі.
3. Қылмыстарды субъектісі бойынша саралаудың маңызы

ІІІ. Қорытынды

ІV. Қолданылған әдебиеттер тізімі
        
        Мазмұны
І. Кіріспе
Қылмыстың субъектісі түсінігі
ІІ. Негізгі бөлім
1. Қылмыстық жауаптылық басталатын жас шамасы
2. Есі дұрыстық және есі дұрыс еместіктің түсінігі.
3. ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
І. Кіріспе
Қылмыстық құқық бойынша қылмыс субъектісі болып қылмыстық заң тыйым салған қоғамға қауіпті іс-әрекет (әрекет немесе әрекетсіздік) жасаған және ... үшін ... ... ... алатын адам есептелінеді.
Қылмыс субъектісі -- қылмыс ... бір ... ... қылмыстық жауаптылық мүмкін емес.
Кім қылмыс субъектісі бола алады? Субъектінің нышандары қандай?
Қылмыс жасаған жеке тұлғаның төмендегідей белгілері болса істегені үшін ... ... ... ... ... есі ... ... ... ... ... ... толса.
Қылмыс субъектісі болып тек қана жеке адам табылады ... ... ... ... бірқатар баптарында бой көрсетеді. Мәселен, РФ ҚК-нің 11-13-баптарында қылмыстар мен қылмыстық жауаптылық субъектілері болып Ресей Федерациясының азаматтары, шетелдік азаматтар мен ... жоқ ... ... ... ... ... мүмкін-ау, деген субъектілері ауқымының бұлай шектелуі -- ... ... яғни ... ... ... ... қылмыс субъектілері бола алмайды дегенді білдіреді. Бұл мәселе заңдылық деңгейінде (РФ жаңа ҚК-де) отандық қылмыстық құқық үшін дәстүрлі ... ... ... теориялық тұрғыда заңды тұлғалардың жауаптылығы жөніндегі проблема төңірегіндегі айтыс әлі тоқтамай келеді.
Мәселе мынада: уақыттың өтуі, ... және ... ... (алға басу) орай бізге көптеген үйреншікті көзқарастардан бас ... тура ... ... ... біздің алдымызда күтпеген сауалдар туындайды, оларға жауап беру өте қиын ... ... ... құқық аясындағы мұндай күрделі сауалдардың бірі -- заңды тұлғалардың жауаптылығы. Алдында аталып өткендей, қылмыстық құқықтың ... ... ... жеке ... ... яғни текесі дұрыс, белгілі жасқа толған, қылмыстық заң тыйым салған қылмыстық іс-әрекет жасаған жеке тұлғаның жауаптылығы ... ... Бұл ... сөз жоқ, ... ... ... және ... жолындағы ең маңызды жетістіктерінің бірі. Ол сонау XVIII ғасырдың аяғында, Ұлы француз революциясының барысында жарияланған ... Бұл ... ... дейін "тіршілік етіп келген" қылмыстық жауаптылықтың тек қана кінәлі қылмыс жасағаны үшін жауаптылық емес, ... ... ... ... кез ... ... және залалды зардап тигізгені үшін де қылмыстық жауаптыққа тартылуды ысырып тастады. Ал, ... ... және ... ... есі ... емес ... хайуандар, тіпті тірі емес заттар да тигізуі мүмкін Қылмыстық жауаптылықты бұлайша түсіну ... ... ... да ... ... ... (мәселен, XVII ғ. корпорациялар мен қауымдастықтар жасаған қылмыстарға қылмыстық жауаптылық көзделді).
ІІ. Негізгі бөлім
* Адамды қылмыстық жауапқа тартудың ең ... ... бірі оның ... ... толуы болып танылады. Өте жас балалар қылмыстың субъектісі бола алмайды. ... олар ... тым ... ... ... ... ... қоғамға істеген зиянды іс-әрекетіне жауап бере алмайды және өздерінің қылықтарын басқара алмайды. Сондықтан қылмыстық заң өзі арнайы ... ... ... ... қылмыстық жауапқа және жазаға тартуға тиым салады. Кез-келген жеке тұлға есі ... ... да, егер ... ... ... толмаса қылмыс субъектісі бола алмайды.
ҚК-тің 14-бабының бірінші бөлігінде "есі дұрыс, осы Кодексте белгіленген жасқа толған жеке адам ғана ... ... ... ... ... 15-бабының бірінші бөлігінде жасқа толған қылмыс жасаған кезде он алты жасқа толған адам қылмыстық жауапқа тартылуға жатады.
Заңда анық ... ... ... үшін ғана ... ... он төрт ... бастап көзделген.
ҚК-тің 15-бабының екінші бөлігіне сәйкес қылмыс жасаған кезде он төрт жасқа толған адам мына қылмыстар үшін қылмыстық ... ... адам ... (ҚК-тың 96-бабы), денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру (ҚК-тың 1013-бабы) ауырлататын мән-жайларда денсаулыққа қасақана орташа ауырлықтағы зиян келтіру (ҚК-тің 104-бабының екінші ... ... ... ... ... ... (ҚК-тің 125 бабы), ұрлық (ҚК-тің 175-бабы), тонау (ҚК-тің 178-бабы 181-бабы) ауырлататын ... ... ... өзге де ... құралдарын ұрлау мақсатының (ҚК-тің 185-бабының екінші, үшінші, төртінші бөліктер) ауырлататын мән-жайларда бөтен адамның мүлкін қасақана жою немесе бүлдіру, ... ... ... алу ... ... терроризм актісі туралы көрінеу жалған хабарлау (ҚК-тің 242-бабы), қаруды, оқ дәріні, жарылғыш заттар мен қару құралдарын ұрлау не қорқытып алу ... ... ... ... ... немесе жүйкеге әсер ететін заттарды ұрлау не қорқытып алу ... ... ... ... ... және олар ... ... қорлау (275-б, 2-б), көлік құралдарын немесе қатынас жолдарын қасақана жарамсыздыққа келтіру ... ... бұл ... ... ... ... табылады және кең түсініктеме беруге жатпайды. Осы көрсетілген қылмыстардың қоғамға қауіптілігін 14 жасқа толған әрбір адам ... өз ... есеп ... сол себепті де заң шығарушы көрсетілген қылмыстар үшін жауаптылықты 14 жасқа толған уақыттан бастап белгілеп отыр.
Қылмыстық заң ... ... 16 ... ал ... заңда арнаулы көрсетілген қылмыстардың түрі үшін 14 ... ... ... ... ... мәнінің ерекшелігіне және субъектінің ерекше белгілеріне қарай, қайсыбір қылмыстардың субъектісі болып, жасы ... ... ... ғана тартылады. Мысалы, кәмелетке толмаған адамды қылмыстық іске тарту 131-бап, әскери қылмыстарда қылмыстың субъектісі болып тек 18-ге толған ... ғана ... ... ... ... ... жасы, туған жылы, айы-күні дәлме-дәл анықталуы қажет. Адамның белгілі бір жасқа (14,16,18,25) толуы дәл ... ... ... ... тәуліктен бастап есептелінеді. Кәмелетке толмағандардың жасы сот медициналық ... ... ... ... оның ... күні болып сол аталған жылдың соңғы айының соңғы күні (31 желтоқсан) танылады8.
Кәмелетке толмағандар жөніндегі істерді қарағанда соттар айыпкердің кім ... оның ... және өмір сүру ... ... ... ... ... себебі мен жағдайын толық есепкеала отырып, оларға тәрбиелік ... ... ... ... жаза тағайындау мәселесін шешуі қажет.
Кәмелетке толмағанның психикалық жағынан артта қалуы жөніндегі деректер болған жағдайда оның психикалық даму ... өз ... ... ... ... ... оған қаншалықты ие бола алғандығын анықтау қажет. Ол үшін, қажет болған жағдайда, ... мен жас ... ... ... мамандар (психолог, педгог) сараптама жүргізуге тиіс немесе бұл мәселелерді сарапшы-психиатрдың шешуі қажет.
Қылмыстық кодекстің 15-бабының үшінші бөлігіне сәйкес егер кәмелетке ... адам осы ... ... ... екінші бөлігінде көзделген жасқа толса, бірақ психикасының бұзылуына байланысты емес психикалық дамуы ... ... ... ... ... ... орташа ауырлықтағы қылмысты жасау кезіндегі өзінің іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) іс жүзіндегі сипаты мен қоғамдық қауіптілігін толық көлемінде толық түсіне алмаса, не оған ие бола ... ... ... ... тиіс емес.
Қылмыстық заң қылмыс субъектісінің жасы кәмелетке толмауына ... ... ... пен ... әр ... ... ... толмағандардың жауаптылығы туралы мәселелер. Жалпы бөлімде, "Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы" деп аталатын 4 ... ... ... ... ... ... бірі - ... жасаған адамның есінің дұрыстығы.
Есі дұрыстық - қылмыстық ... ... ... қауіпті әрекетті жасаған кезде адамның өз әрекетінің (әрекетсіздігінің) іс жүзіндегі сипатын және қоғамға қауіптілігін ұғынып, оған ие болу ... ... - ... ... ... ... және оны ... қажетті шарты болып табылады.
Қылмыстық заңның нормалары, әр кезде де, төңірегіндегі жағдайды дұрыс пайымдап, өз әрекетінің ... ... ... оған ие болу ... бар, ... қалыптан ауытқымаған адамдарға бағытталады. Мұндай қабілеті жоқ адамдар психикасы бұзылғандықтан өз әрекетінің (әрекетсіздігінің) іс ... ... және ... ... ... алмайды, әрекетіне ие бола алмайды, сондықтан да олар есі ... емес деп ... және ... ... тартылмайды (16 б).
Қылмыс субъектісінің есі дұрыстығымен ... және бір ... ... - қылмыс жасаған кезде адамның заңды белгіленген ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік маңыздылығын ұғыну, әрекетіне ие болу қабілеті белгілі бір жаста пайда болады. Ол кезде адам есейеді, ... ... ... ... ... жетпегендер де (14 жасқа толмағандар да) мұндай қасиеттер болмайды. Сондықтан олар қылмыс субъектісі деп ... ... ... және ... заңда белгіленген жасқа толуы қылмыс субъектісінің жалпы заңдылық белгілері болып табылады, олар қылмыстардың ... ... үшін ... ... ең болмағанда біреуінің болмауы, әрекетте қылмыс құрамының жоқ екендігін көрсетеді.
Қылмыскердің қосымша белгілерін, соның ішінде жеке басының, еңбек және ... ... ... ... ... ... ... - жасамағандығын, ерекше бұзық немесе баукеспе екенін білуге, кейде қылмыстық жауапкершіліктен босатуға, үкімнің орындалуын кейінге қалдыруға, жазадан шартты ... ... ... ... ... болатындығын да естен шығармау керек. Заңдылық нормаларда басқа да ... ... Олар - ... ... ... әлденеше рет жасау, үнемі жасау, ерекше қауіпті рецедивист, арнаулы субъект тағы басқалар.
"Қылмыс ... және ... жеке ... ... ... емес. Қылмыскердің жеке басы - қылмыс ... ... кең ... ... Қылмыскердің жеке басы дегеніміз - қылмыскерді жалпы адам ретінде сипаттайтын ... ... ... ... және ... ... оның әлеуметтік (саяси, еңбек, тұрмыстық, отбасылық т.б) байланыстары; ... ... ... ... ... құштарлығы); психикалық қасиеттері мен ерекшеліктері (интеллекті, еріктік қасиеттері, сезімдік ерекшеліктері, қызбалығы); демографиялық және дене ... ... ... ... ... ... өмірбаяны, өмір тәжірибесі, білімі, қоғам алдында сіңірген еңбегі және кінәсі2.
Қылмыскердің жеке басына қатысты барлық қасиеттердің ішінен қылмыс ... ... ... ... жеке басын сипаттайтын белгілердің ең аз ғана жиынтығын қамтиды (есі дұрыстық, қылмыстық жауапқа тартылу жасына толу); бұл ... ... ... ... жеке ... ... жаза ... оны жеке даралағанда (ҚК-тің 52,53,54 -баптары), шартты түрде соттау туралы ... ... ... жауаптылықтан және жазадан босату туралы (ҚК-тің 65,66,67,68,69 баптары), жазадан мерзімнен бұрын шартты түрде босату немесе жазаны өтелмеген бөлігін ... ... ... ... ... ... ... шешуде және басқа жағдайларда маңызды болып табылады.
Есі дұрыстық және есі дұрыс еместіктің түсінігі. Есі дұрыстық - қылмыстық ... ... ... ... ... немесе мемлекетке зиян келтірген не зиян келтіру қаупін төндірген, қылмыстық заңда тиым салынған әрекетті жасаған адам ... ... ... ... үшін оның есі дұрыс болуы керек3.
Жоғарыда аталып кеткендей, есі дұрыстық дегеніміз - адамның қоғамға қауіпті әрекет ... ... өз ... іс ... ... қоғамға қауіптілігін ұғына алатын, оған ие бола алатын қабілеті. Есі дұрыс емес адамдар қылмыстың субъектісі ... ... Сол ... олар ... ... ... ... адамдарға істеген іс-әрекеттері үшін қылмыстық жаза болып табылмайтын ... ... ... ... қолданылуы мүмкін (ҚК 89-95 баптар). Есі ... ... ... ... ол ... ... ... іс-әрекетін істеген уақытта өзінің іс-әрекетінің мәнін сезіп, ұғынуы және оны ... ... ... ... құқықтағы кінә туралы түсінікпен тығыз байланысты. Яғни, қоғамға қауіпті іс-әрекетті істеген кезде оны істеушіге әйтеуір ... бір түрі ... ... абайсыздық болуы тиіс. Өйткені, кінә қылмыстық жауаптылықтың басты, негізгі алғышарты болып табылады, өз әрекетінің мәнін түсінбейтін және өзін-өзі басқаруға ... жоқ ... кінә да ... сол ... олар ... ... тартылмайды. Кылмыстық Кодекстің іс-бабында есі дұрыс еместіктің түсінігі берілген. Онда:
1.Осы Кодексте көзделген қоғамдық ... ... ... ... есі дұрыс емес күйде болған, яғни созылмалы психикалық ауруы, психикасының уақытша бұзылуы, кемақылдылығы немесе психикасының өзге де ... ... ... ... ... (әрекетсіздігінің) іс жүзіндегі сипаты мен қоғамдық қауіптілігін ұғына ... ... оған ие бола ... адам ... жауапқа тартылуы тиіс емес.
2.Есі дұрыс емес деп танылған адамға сот осы Кодексте көзделген медициналық сипаттағы мәжбүрлеу ... ... ... - ... ... ... ... ашып көрсеткенде қылмыстық құқық ғылымы екі белгіні: медициналық (биологиялық) және ... ... ... ... ... ... ... сот қоғамға қауіпті іс әрекетті істеген адамның өзінің ... есеп бере ... және оны ... өзін ... ... анықтайды.
Медициналық (биологиялық) белгі бойынша қоғамға қауіпті әрекетті істеген адамның аурулық жағдайына байланысты болған қабілетсіздігінің себебі анықталады. ... ... ... ... оны есі ... емес деп тануға негіз болмайды, сол аурулардың ішіндегі адамға өзінің іс-әрекетін нақты дұрыс ... ... ... ... ғана оны есі дұрыс емес деп тануға негіз болады.
Сондықтан медициналық ... ... ... ... ... ... ... Тек осы екі белгі бірдей болған жағдайда ғана адам есі дұрыс емес деп танылуы мүмкін. Медицнналық белгінің түсінігі сот-психиатрих ... ... ... ережелеріне негізделген. Қылмыстық құқық есі дұрыс еместіктің түсінігін осы ережелерді басшылыққа ала ... өз ... ... ... Медициналық белгілерге қылмыстық заңда төрт түрлі ауру жатқызылған:
1.Созылмалы психикалық ... Бұл ... ... ... ... өте ... ... жағдайы өрістей беретін аурулар жатады. Бұған: шизофрения, желікпе, депрессиялық есалаңдық, ми мерезінің салдарынан үдемелі сал аурына ... ... ... дамыған есалаңдық және басқалары.
2.Психикасының уақытша бұзылуы. Бұған жататындар: алкогольдік есалаңдық, патологиялық маскүнемдік, белая ... т.б. ... Бұл ... тез ... ... емделген жағдайда артынан жазылып кетуі де мүмкін.
3.Кемақылдық. Бұл адамның ақыл-ой қабілетінің төмендеуінен туындайтын ... ... ... ... туа біткен ауыр нерв ауруының (делбе, энцефалит, мидың зақымдануы) әсерінен пайда болады. Кемақылдылықтың үш түрі бар: ... ... ... ... ... ... өзге де ... ұшырауы.
Бұл сырқаттағы күйге жататындар психикалық аурулардың ... ... ... адам ... ... әсер ... әр ... аурулар жатады. Бұған әр түрлі жұқпалы аурудың ... ... ... ... ... ауыр ... пайда болған ми ісігі немесе нашақорлық аштығынан болған жарақаттар жатады.
Психикалық аурудың, тіптен созылмалы ... ... ... өзі ... заңда көзделген әрекетті жасаған адамның есі дұрыс еместігі ... ... ... ... ... қарқыны әр түрлі болады, кейде ол адамды өз іс-әрекетінің мазмұнын ұғына алмайтын және оған ие бола ... ... ... ... ... ... критерий есі дұрыс еместіктің заңдық (психикалық) критерийімен толықтырылады. Медициналық критерий (аталған белгілердің біреуі болған жағдайда) заңдық критерийлермен үйлескенде ғана есі ... ... ... ... ... (медициналық немесе заңдық) болмауы адамды есі дұрыс емес деп ... ... ... белгі адамның өзінің істеген әрекетіне есеп бере алмауынан (интеллектуалдық кезеңнен) немесе өзінің әрекетін басқара алмауынан (еріктілік кезеңнен) ... ... ... ... ... ... ... шын мәніндегі жағдайын түсінбейтінін, оның қоғамға қауіпті мәнін яғн, қоғам, басқалар үшін өз мінез-құлқының зияндылығын сезбейтінін ... ... ... ... бұзчылуына себепкер болып, адамның өзінің іс-әрекетін басқара алмайды. Кейде адам өзінің әрекетінің мәнін ... ... ... байланысты өзін басқара алмайтын кезеңдер де болады. Мысалы, ... ... ... ... өзіне жедел жәрдем көрсетуші медицина қызметкеріне шабуыл жасап, одан ... зәрі бар ... ... ... өз ... ... ... сезеді. Бірақ та наркотикалық тәуелділікке байланысты еріктілік жағдайының терең бұзылуы салдарынан өзін-өзі ұстауға, басқаруға қабілеті болмайды. ... есі ... емес деп тану үшін ... ... ... қажет. Есі дұрыс емес деп танығанда медициналық белгінің нышандарының кем ... ... және ... ... ... ... ... белгілерінің екуінде немесе ауырлық жағдайдың кейбіреулері үшін тек қана еріктілік ... ... ... Осы екі белгі қабат болғанда ғана есі дұрыс еместіктің мәселесі шешіледі. Белгіленген тәртіппенесі дұрыс емес деп танылған адамдар субъектісі ... ... бұл оның ... қылмыс құрамының жоқ екендігін білдіреді. Қылмыстық ... ... ... есі ... ... ... істеген, бірақ сот үкімшығарғанға дейін өзінің әрекеті жөнінде өзіне есеп беру немесе ... ... ... ... ... ... есі ауысу дертінен ауырып қалған адамды жазаға тарпау туралы айтылған. Есі ... адам сот ... ... жазаның мақсаттары мен мазмұнын дұрыс түсінбейді. Мұндайда сот-психиатриялық сараптың қорытындысына сәйкес, есі асысуы уақытша деп танылса, іс өндірістен тоқтатылады да, ... ... ... ... ... медицналық сипаттағы еріксіз емдеу шаралары қолданылуы мүмкін. Ал уақытша есі ауысу дертінен айыққаннан ... ... ... ... ... ... мас күйінде істелген қылмыс үшін жауаптылық қарастырылған. Осы бапқа сәйкес қылмысты мас күйінде істеген адам (спирттік ішімдікті, есірткі немесе басқа да ... ... ... ... ... ... ... Демек, мұндай адам қоғамға қауіпті іс-әрекеті үшін қылмыстық жауапқа ... ... ... қоғамға қауіпті және құқыққа қарсы жасалған іс-әрекеттің субъектісі ... ... өзге де ... ... ... ... және субъективтік белгілерге ие болса, қылмыс құрамының субъектісі және өзге элементтері жасалған әрекетпен барынша ұқсасымен олардың қатаң шектелуі санына ие ... ... ... ... ... ұқсас, яғни әрекет етілуі ҚК-те қарастырылған қылмыс құрамымен салыстыру болып табылатындығын еске түсірейік. Сонымен қатар оны жүргізу ... ./ 25/ В.Н. ... и Б.А. ... ... ... ... жазылған монографияларында қылмыстылықтың әлеуметтік мәселелерін, оның себептерін және қылмыс жасаған тұлғалар ... ... ... және ... атап көрсеткен. Егер ... ... ... ұғымға жатқызсақ, қылмыскердің жеке басы криминологиялық ұғым болып табылады. Жеке тұлға болу, ақыл-есі дұрыстың қылмыстық заңмен бекітілген жасқа толу оның ... яғни ... ... ... ... ... табылады. Екінші түсінік жеке тұлғаны сипаттайтын: әлеуметтік - демографиялық, біліми-мәдени, функционалдық, құндылықты- мотивациялық, қылмысты-құқылық ... ... ... ... ... ... тану үшін ең алдымен, қоғамға қауіпті және қылмыстық құқыққа қайшы іс-әрекетті нақ осы ... ... ... ... алу ... Ол осы ... жеке өзі ... мүмкін немесе табиғи күштерді, жануарларды, техниканы, электр приборларын, химиялық заттарды, әртүрлі уларды пайдалануы сонымен қатар іс-әрекетті ақыл-есі дұрыс емес ... ... жас ... ... мүмкін. Қылмысқа бірігіп қатысушылар (ұйымдастырушы, айдап салушы, көмектесуші яғни алдын-ала қасақана қылмыс ... ... ... ... ... болып табылады. Қылмыс субъектісінің жалпы белгілерінің тағы басқа екеуі жас мөлшері және ақыл есі дұрыстық адамның психофизикалық қасиеттері ... ... ... ... бір ... ... ... толмағандығы фактісі сенімді түрде анықталуы тиіс. Екіншісі бойынша ... ... ... ... бере ... және ... алмайтындығы дәлелденуі тиіс. А.Н. ... бұл ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылықтың шарттары ретінде қарастырғанын атап өту керек. ... ... және ... ... іс-әрекеттің субъектісін сипаттайтын белгілерге ол тиісті құрамдарда орын алған лауазымды тұлғаны, әскери қызметкерлерді, өкімет ... ... 26/ ... субъектілерінің белгілеріне (жас мөлшері, есі дұрыстық) В.Н. Кудрявцев және тұлғаның сотталғандығын, қайталап қылмыс жасауды және қылмыс ... ... ... ... кезде қылмыстық жауапқа тартылатын жас ретінде 16 жасқа толу деп ... ... біз бұны ... ... деп ... одан ... өзгешеліктер болатындығын естен шығармауымыз керек. Қылмыстық Кодекстің 15-бабының екінші тармағында төменде ... ... ... үшін ... жауап кершілік 14 жастан басталатындығы көрсетілген. Ол адам ... (96), ... ... зиян ... (103), ... мән ... кезінде денсаулыққа қасақана орташа ауыр зардап келтіргені үшін (104 2-бөлімі), зорлау (120) жыныстық сипаттағы күштеу әрекеттері (121), адам ұрлануы (125), ... (175), ... (178), ... (179), ... алу (181), авто ... заңсыз иелену ұрлау мақсатын көздемей(185 ІІ-ІІІ-ІV), мүлікті қасақана жою, бүлдіру (187 ІІ-ІІІ), терроризм (233), адамды кепілге алу (234), террористік акті ... ... ... (242), қару-жарақ, оқ - дәріні, жарылғыш заттар мен жарылғыш құрылғыларды ұрлау не ... алу (255), ауыр ... ... (257 ІІ-ІІІ), тағылық (258), есірткі немесе жүйкеге әсер ететін заттарды ұрлау не қорқытып алу (206), ... ... ... мүрдесін және олардың жерленген жерлерін қорлау (275), көлік жолдарын немесе қатынас жолдарын ... ... ету (299). ... атап ... ... түрі заңда бекітілгендіктен тек осы қылмыстар үшін қылмыстық жауаптылық 14 жастан басталуы тиіс. Сонымен қатар адам осы көздеген ... ... ... ... ... жағынан артта қалуы саладрынан онша ауыр емес немесе орташа ауырлықтағы қылмысты жасау ... ... ... іс ... ... мен ... ... толық ұғына алмаса не оған ие бола алмаса, қылмыстық жауапқа тартылуы тиіс емес. 14 жасқа толмаған жас-өспірімдердің қоғамға қауіпті іс-әрекеттері үшін ... ... ... Олар ... органдарының ұсынысы бойынша, мемлекеттік арнайы органның қортындысымен сот анықтамасымен арнайы оқыту-тәрбиелеу мекемелеріне жіберілуі мүмкін. Егер 14 жаспен 16 ... ... жас ... 16 ... ... ... ... туындайтын қылмыстарға қатысса соның барысында ол 14 жастан қылмыстық жауапкершілік басталатын қылмыс жасаса мысалы бандитизм (237)бап, оған қатысқан 14 жас пен 15 ... ... жас ... ... емес ... тонау, қарақшылық, зорлау, кісі өлтіру бойынша ғана ... ... ... ... ... ... ... деп есептеу үшін оның жас шамасы дәл анықталуы тиіс. Адам белгілі жасқа толды деп ... оның ... ... емес одан кейінгі тәуліктің 00 сағатынан Егер жасөспірімнің жас шамасын анықтайтын құжаттар жоқ ... оны ... үшін ... ... ... Егер оның жасы ... ... оны туған күні деп сараптама атаған жылдың ең ... күні ... Егер ... ... ... жас ... төменгі және жоғарғы жас мөлшерімен анықтау қажет ... онда ... жас ... алынады. Егер ... ... ... ... ... ... ... болса оның психикалық дамуының деңгейін анықтау қажет, яғни ол өз ... ... ... басқара білді ме жоқпа? Ол үшін қажетті жағдайларда балалар психологиясы саласындағы (педагог, психолог) мамандарының қатысуымен сараптама ... ... ... ... ... ... білдіреді. Кәмілетке толмағанда рға жаза тағайындау барысында, оның өмір жағдайы мен тәрбиеленуі, психикалық даму деңгейі, жеке басының өзгеде ... ... ... жасы ... оған ... ... ... тиіс. Жасы кәмілетке жетпегендік жеңілдететін мән-жай ретінде , өзге де ... және ... ... ... ... Егер кәмілетке толмаған адам бірінші рет онша ауыр емес немесе ... ... ... үшін ... сот оны жазадан босатуы мүмкін, егер кәмелетке толмаған адамды түзету мәжбірлеуші тәрбиелеу шараларын қолдану арқылы мүмкін деп есептеген ... Егер ... ... ... ... ... адам қоғамға қауіпті іс-әрекетті ересек адамның айдап салуымен жасаса, онда ол жанама орындаушылық болып есептелінеді. Ал ... адам ... ... және ... толмағандарды қылмысқа тартқаны үшін жауапқа тартылады. ... ... ... жасаған кезде есі дұрыс емес күйде болған, яғни ... ... ... ... ... ... кемақылдығы немесе психикасының өзгеде дертке ұшырауы салдарынан өзінің ... іс ... ... мен ... ... ... ... немесе оған ие болмаған дам қылмыстың жауапқа тартылуға тиіс емес. Есі дұрыс еместік дегеніміз қоғамға қауіпті ... ... ... ... ауру ... байланысты әрекеттің мәнісі мен қоғамдық қауіптілігін сезіне алмауы болып табылады. Есі ... ... ... ... ... заң екі ... басшылыққа алады. 1) медициналық (биологиялық) және 2) заңи (психологиялық). Тұлғаны есі дұрыс емес деп тану үшін медициналық және заңдылық ... ... ... ... есі ... емес ... ... бермйді. Медициналық критериге қылмыстық заңға сәйкес төрт түрлі ауру жатқызылған. 1) созылмалы психикалық ауру 2) ... ... ... 3) есі кемдік 4) психиканың өзге де ауру жағдайы. Есі ... ... ... ... екі ... ... 1) интеллектуалдық және еріктілік. Заңды критеридің интеллектуалдық белгісі тұлғаның өзінің әрекеттерінің нақты мәнісін және ... ... ... ... ... көрінеді. Ал еріктіліктің белгісі тұлғаның өз әрекеттеріне ... ... ... ... ... береді. Егер тұлға өзінің әрекетінің ... ... ... ... ... және әрекеттің содан пайда болған қауіпті салдардың арасындағы себепті байланысты түсінбесе ол өзінің әрекетін басқаруға қабілетсіз ... ... ... ... ... ... ... жасаған әрекеттерінің әлеуметтік маңызын, олардың қоғамдық қауіптілік мәнісін түсінуге қаблетсіз болуы.Заңдылық критеридің екінші белгісі жоғарыда атап өткеніміздей ... ... ... ... Яғни ... өз әрекеттеріне басшылық жасай алмауы. Адамның еркі оның санасы мен тығыз байланысты Адам санасы бұзылып, өзінің әрекеттерінің ... ... ... ... оның ... қызметі де бұзылып ол өз әрекеттеріне басшылық жасай алмайды. Жүйке аурулары адамның психикалық қызметінің барлық саласын немесе оның ... жеке ... ... ... ... ... кей жағдайда тұлғаны өзінің жеткілікті түрде сақтай отырып, ... ... ... ... және оның ... ... ... түсінуі мүмкін, алайда психикасының бұзылуы салдарынан өзінің әрекеттеріне басқару ... ... ... ... ... ... деп атайды. Мысалы клептомания, пиромания. ... есі ... ... оның ... ... ... ... қоғамдық қауіпті жасау оқиғасында және оның осы іс-әрекетті жасаған сәт іне байланысты ғана анықталады. Тұлғаны есі ... емес деп тану ... ... шешімді сот, соттық-психикалық сараптаманың негізінде қабылдайды. Егер анықтама ... ... сот ... ... ... ... ... болса соттық-психиатриялық сараптама тағайындауға міндетті. Сонымен есі дұрыс емес деп танылған ... ... ... ... шаралары қолданылуы мүмкін. . Бұл ретте әңгіме қылмыс жасаған есі дұрыс, бірақ психикалық аномалияға ... ... ... ... ... болып отыр. Осындай тұлғалар шектеулі есі дұрыстық жағдайында қылмыс жасағандар ретінде танылады. Бұл жағдайда тұлғаның өзінің ... ... және ... ... ... ... шектелуі және оларға басшылық жасай алмауы, есі дұрыс ... ... ... ... ... ... Тергеу органдары және сот психикалық бұзылудың дәрежесін және оның тұлғаның қылмыс жасауына тигізген ықпалын анықтауы тиіс, олар өз ... ... - ... ... ... және ... ала тергеу, сот тергеуі материалдарымен анықталады. Есінің дұрыстығы жоққа шығарылмайтын психикасының бұзылуын сот жаза тағайындау кезінде жеңілдетуші мән-жай ретінде ... және ... ... ... ... мәжбүрлеу шараларын тағайындауға негіз болады. ... ... ... ... ... ... ... заттарды пайдалану салдарынан қылмыс жасаған адам қылмыстық жауаптылықтан босатылмайды. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... бұзақылық, жеке адмға қарсы күш қолданумен жасалатын, автокөлік қатысты қылмыстар мас күйінде жасалатындығы белгілі болып отыр. Алайда заңда бекітілген ... мас ... ... ... адам ешуақытта қылмыстық жауапкершіліктен босатылмайды деп түсінбеуіміз ... Бұл ... тек мас болу ... байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босатылмайтындағында ал басқа жағдай бойынша ол қылмыстың ... ... ... ... екі түрі бар ... және ... мастық. Мас күйінде қылмыс жасаған адамдардың қылмыстық жауапкершілігін сөз қылғанда біз физиологиялық мастықтан, потологиялық мастықтың айырмашылығы оның барысында ішімдік ... ... ... ... ... бұзылуына соқтырады сондықтан ол өз әрекеттеріне есеп бере алмай, оларды басқара алмауы мүмкін. Сонымен қатар созылмалы нашақорлықпен ... ... ... ... ... психикасы бұзылуы мүмкін екендігін естен шығармауымыз керек.
ІІІ. Қорытынды
Қортындылай айтқанда қылмыс субъектілерін біз жалпы және арнайы қылып бөлеміз. Жалпы субъектінің ... жеке ... есі ... ... ... ... белгілі бір жасқа толу, арнаулы субъектінің белгілеріне Қаз-Республикасы қылмыстық кодекісінің ерекше бөлімінің баптарында көрсетілген қосымша ... ... ... ... лауазымдық жағдайы т.б. жатады. Азаматтық қандай жағдайда қылмыс субъектісінің белгісі болуы мүмкін. Мысалы ... ... ... ... яғни ... ... немесе қарулы жанжал кезінде жау жағына өтіп кетуден сол сияқты шпиондық жасаудан, ... ... ... ... не ... Республикасына қарсы дұшпандық әрекет жүргізуден, шетелдік мемлекетке, шетелдік ұйымға немесе олардың өкілдеріне өзге де көмек көрсетуден, Қазақстан Рес ... ... ... ... ... мен егемендігіне нұқсан келтіру немесе әлсірету мақсатында жасалған қасақана әрекет-деп ... Яғни ... ... ... ... 16 ... ... тек Қазақстан Республикасының азаматы табылады. ... ... ... 166 ... ... аударсақ онда мемлекеттік құпияларды құрайтын мәліметтерді шет елдік мемлекетке, шет елдік ұйымға немесе олардың өкілдеріне ... сол ... ... беру ... ... ұрлау немесе сақтау, сондай-ақ шет елдік барлаудың тапсырмасы бойынша өзге де ... ... ... ... ... мен егемендігіне зиян келтіре отырып пайдалану үшін беру немесе жинау егер осы әрекеттерді шет ... ... ... ... жоқ адам ... - деп ... Яғни шпиондық субъектісі болып 16 жасқа толған шет елдік азамат немесе азаматтығы жоқ тұлға толады. Адамның жынысы төмендегідей ... ... ... субъектісінің белгісі болады. Мысалы 120 бабта зорлау, яғни жәбірленушіге ... ... ... күш ... ... ... болып қорқытып, не жәбірленушінің дәрменсіз күйін пайдаланып жыныстық қатынас жасау. Зорлаудың субъектісі болып 14 жасқа толған ер адам ... ... әйел адам ... орындаушы болуы мүмкін. Қандай жағдайда (үйге алдап алып келу, күш қолдану, психикалық әсер ету) кәсібі, лауазымдық жағдайы. ... ... ... ... арнайы ереже бойыншы көмек көрсетуге міндетті адамның дәлелді себептерсіз науқасқа көмек ... егер бұл ... ... ... ... ауырлықтағы зиян келтіруге әкеп соқса деп көрсетілген. Яғни қылмыс субъектісі 16 жасқа толған заңға сәйкес немесе арнайы ереже бойынша ... ... ... ... адамдар табылады, оларға дәрігерлер, хирургтар, медсестралар т.б. жатады. ... ... ... ... ... белгілерімен қатар берілген қылмыс құрамы үшін міндетті болып табылатын қосымша белгілерге ие жеке тұлға қылмыстың арнайы субъектісі ... ... ... ... ... ... ... әскери қызметкер, белгілі бір кәсіппен немесе белгілі бір қызмет түрімен айналысатын тұлғалар жөнінде айтылады. ... ... ... ... ... ... оны ... мен оның белгілерін бекіту тұрғысында әртүрлі пікірлер айтылған. Алайда бұл мәселе түпкілктік шешімін таппаған. ... ... ... ... ... ... тек ... құықық үшін лауазымды тұлғаның ұғымы туралы пікірталас Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... ... ... ... Кодексте лауазымды тұлға және жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын тұлға түсініктеріне анықтама бере отырып Қазақстан заңшығаушылары өте дұрыс жасаған. ... ... 307 ... І ... ... былай бекітілген: тұрақты уақытша немесе арнаулы өкілеттік бойынша өкіметтің өкілі қызметін жүзеге асырушы не ... ... ... ... басқару органдарында, сондай-ақ Қазақстан Республиқасының Қарулы Күштерінде, Қазақстан Республикасның басқа да әскерлері мен ... ... ... ... ... ... ... адамдар лауазымды тұлғалар деп танылады. Сонымен қатар аталған баптың екінші бөлімінің ... ... ... және ... ... өкілеттігін тікелей орындау үшін Қазақстан Ресубликасының Конституциясында, Қазақстан Республикасының Конситиуциялық және өзге де ... ... ... ... сол сияқты мемлекеттік қызмет т уралы заңдарға сәйкес мемлекеттік қызметшілердің саяси қызметін атқаратын адамдар деп ... ... ... ... Кодексінде негізінен арнайы субъектісі бар қылмыс құрамдарынан тұратын екі тарау бөлініп берілген , олар ... және ... ... туралы тараулар. Одан басқа ҚК-тің Ерекше бөлімінің жекелеген ... ... ... ... ... оның ... арнайы субъектінің белгілері логикалық түрде анықталады. Олар берілген құрам үшін міндетті, қылмыс субъектісінің жалпы түсінігі үшін ... ... ... ... арнайы субъектісінің белгілерін тиісті түрлік топтарға бөлуге яғни оларды ... ... Н.Ф. ... бұл ... үш ... ... 1) субъектінің арнайы ролін және құқықтық жағдайын сипаттайтын белгілер ... ... ... ... ... ... ... атқаратын жұмысының сипаты, әскери қызметке қатыстылығы, сот порцессіне қатысуы, сотталуы немес қамауға алынуы, сотталғандығы); 2) ... жеке ... ... (жас ... ... денсаулық жағдайы); 3)субъектінің жәбірленушімен арақатынасы (жәбірленуші және басқа тұлғалар мен туыстық, қызметтік және ... ара ... ... қылмыстылықтың төл тумасы болып табылатын қылмыстың рецидивімен күрес практикасы рецидивистерге арнайы ... ... ... оның ... ... шабылмайтындығын дәлелдеп отыр. Кәсіби және рецидивті қылмыс ұйымдасқан қылмыстылықтың қалыптасуына айтарлықтай ықпал етіп ... ... ... ... өзі ... ... ... жауаптылық пен жазаны күшейтетін қылмыстық-құқылық нормаларды мемлекеттік шаралар ретінде енгізіп, жүзеге асыруды табанды түрде талап етіп отыр. Әрине бұл өз ... ... ... ... мен ... ... бір ... туындатады.
ІV. Қолданылған әдебиеттер тізімі
* Әпенов С. М. ... ... ... ... оқулық, Алматы 2009,
* Бапанов Т.Ә. Әбілезов Е.Т. Қазақстан Республикасының Қылмыстық құқығы. Жалпы бөлім. (Альбом үлгі). Алматы. ... ... 2002 ... ... С.С. ... С.П. ... преступления по уголовному праву Республики Казахстан. Алматы. "Жеті жарғы". 2001.
* Құлжақбаева Р.Б. ... ... ... ... ... 2000ж.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Жан күйзелісі жағдайында жасалған кісі өлтіру»61 бет
Адам өліміне әкеп соғатын жеке тұлғаға қарсы қылмыстың сипаттамасы53 бет
Ауырлатылған мән-жайлары бар кісі өлтіруді саралау76 бет
Экологиялық қылмыстардың белгілерінің құқықтық сипаттамасы56 бет
Қылмыс және қылмыстық құқық жайлы93 бет
Қылмыс құрамының субъективтік жағын талдау70 бет
Қылмысты саралаудың түсінігі және қылмыс құрамының қылмысты саралаудағы маңызы75 бет
Әйелдер қылмыстық әрекетінің психологиялық негізі туралы10 бет
Адам ұрлау үшін қылмыстық жауаптылық4 бет
Қылмысты саралау және оның ұғымы82 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь