Жөкей ақын

ЖӨКЕЙ АҚЫН

Жұбаназар Асанов,
филология ғылымдарының докторы.
Ақтөбе

«Ақтөбе . ежелгі жыр мен күйдің мекені», . дейді академик Рахманқұл Бердібай. «Қазақта 400.ге тарта батырлар жыры бар, соның дені осы аймақта туған», . дейді профессор Тұрсынбек Кәкішев. Бұл білімпаздар ғылыми негіздемелерге сүйене отырып, Ақтөбе өңірін эпикалық ауданға жатқызады. Эпикалық жырларды тудырушылар ғана емес, оны ұрпақтан ұрпаққа жеткізген арқалы жыршылар да мұнда мол ұшырасқан. Мысалы, Н.Байғанин әрі эпик ақын, әрі жыршылық дәстүрді сақтаушы болған. Нұрпейісті өз үйінде әлденеше рет қонақ қылып, жыршылық өнерін тексерген Әбділда Тәжібаев: «Біз әдетте «Қырымның қырық батырын» Мұрын жырау айтты дейміз. Ол рас, бірақ бұл батырларды Нұрпейістің де бір кезде айтқанын ұмытпауымыз керек», . деп куәлік береді. Осылайша эпостардың ұрпақтан ұрпаққа жетуі өз кезегінде эпикалық жаңа жырлардың тууына себепші болған. Ақтөбе жеріндегі есте жоқ ескі заманнан атадан балаға жалғасқан ол дәстүрдің Совет дәуіріндегі көрнекті өкілдерінің бірі Жөкей Шаңғытбайұлы еді. Жөкей ақынның аты тұңғыш рет аталып отырған жоқ. Оның есімі Ә.Қоңыратбаевтың филология факультеттерінің 1.курс студенттеріне арналған «Қазақ фольклорының тарихы» атты оқулығына енген. Оқулықтың 244.249.беттерінде ақынның «Құл мен қыз» дастанына біршама талдау жасалынған [қараңыз: Ә.Қоңыратбаев. Қазақ фольклорының тарихы. . Алматы, Ана тілі: 1991].
Жөкей 1901 жылы Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданында дүниеге келеді. Бала кезінен осы аймақтағы жырланған эпостарды жатқа айтуға дағдыланады. Кейіннен өзі де жанынан дастандар шығарады, олары «Кене хан», «Елемес.Аман», «Құл мен қыз», т.б. Жөкей шығармаларын туысы Жәкібай Сағынбайұлы жатқа айтып, ел ішіне таратады. Жыршылық өнер қазір кейбіреулер айтып жүргендей оңай шаруа емес. Эпикалық жырларды жатқа білу . қиын іс, ал оны айтқанда ел.жұртты ауызға қаратып ұйыту . одан да қиын. Жыршылықтың әуезді дауыс, саз аспабында (қобыз, домбыра) шебер ойнаудан өзге де толып жатқан кілтипандары бар. Әр аймақтың өзіндік жыр айту машығы дейтін тағы бар.
Өкінішке орай Жәкібай, Садуақас, Құдабайлардан соң, Ақтөбе өңірінде бұл үздік өнер үлгісі мүлдем мүсәпір күйге түсті. Мұрағаттардан шаң басқан, күзелген, «түзелген», жүдеген эпикалық жырларымызды табуға болатын шығар, бірақ аймақтағы жыршылық үлгісін қайыра табу қиын шаруаға айналарына күмән жоқ. Отарлық езгі кезінде Ақтөбе облысын ұзақ уақыт басқарған өзге ұлт өкілдері жыршылық өнерімізді, аталған саңлақ өнерпаздарымызды кейін серіпті. Тәуелсіздік алғалы да нешеме жыл, әйткенмен, отаршылдар қалыптаған сол «дәстүр» әлі де өзінің берік ұстынын бұзбай, «өміршеңдігін» нақты іс жүзінде көрсетуде. Бұл орайда өзінің
        
        Жөкей ақын
Жұбаназар Асанов,
филология ғылымдарының докторы.
Ақтөбе
«Ақтөбе – ежелгі жыр мен күйдің мекені», – ... ... ... ... 400-ге ... ... жыры бар, соның дені осы аймақта
туған», – дейді профессор Тұрсынбек ... Бұл ... ... ... ... ... өңірін эпикалық ауданға жатқызады.
Эпикалық жырларды тудырушылар ғана емес, оны ... ... ... ... да ... мол ... ... Н.Байғанин әрі эпик ақын,
әрі жыршылық дәстүрді сақтаушы болған. ... өз ... ... ... ... ... өнерін тексерген Әбділда Тәжібаев: «Біз әдетте
«Қырымның ... ... ... ... ... ... Ол рас, ... бұл
батырларды Нұрпейістің де бір кезде айтқанын ұмытпауымыз керек», – ... ... ... ... ... ұрпаққа жетуі өз кезегінде
эпикалық жаңа жырлардың тууына себепші болған. ... ... есте ... заманнан атадан балаға ... ол ... ... ... ... бірі Жөкей Шаңғытбайұлы еді. Жөкей ақынның аты тұңғыш
рет аталып ... жоқ. Оның ... ... ... ... студенттеріне арналған «Қазақ фольклорының тарихы»
атты оқулығына енген. Оқулықтың 244-249-беттерінде ... «Құл мен ... ... ... ... ... ... Қазақ
фольклорының тарихы. – Алматы, Ана тілі: 1991].
Жөкей 1901 жылы ... ... ... ... ... ... Бала
кезінен осы аймақтағы жырланған эпостарды жатқа айтуға ... өзі де ... ... ... ... ... ... «Елемес-
Аман», «Құл мен қыз», т.б. Жөкей ... ... ... Сағынбайұлы
жатқа айтып, ел ішіне таратады. Жыршылық өнер ... ... ... оңай ... емес. Эпикалық жырларды жатқа білу – қиын іс, ал ... ... ... ... ... – одан да қиын. Жыршылықтың әуезді
дауыс, саз аспабында (қобыз, ... ... ... өзге де ... ... бар. Әр ... ... жыр айту машығы дейтін тағы бар.
Өкінішке орай Жәкібай, Садуақас, Құдабайлардан соң, Ақтөбе ... ... өнер ... ... ... ... түсті. Мұрағаттардан шаң басқан,
күзелген, «түзелген», жүдеген ... ... ... ... ... ... ... үлгісін қайыра табу қиын шаруаға айналарына күмән
жоқ. Отарлық езгі кезінде Ақтөбе ... ұзақ ... ... өзге ... ... ... аталған саңлақ өнерпаздарымызды кейін
серіпті. Тәуелсіздік алғалы да нешеме жыл, ... ... ... ... әлі де ... ... ... бұзбай, «өміршеңдігін» нақты іс
жүзінде көрсетуде. Бұл орайда өзінің жыршылық дәстүрін сақтап отырған, ... ... ... ... қолдана бастаған Сыр бойынан өнеге алған
жөн дер едік...
Жөкей шығармаларын насихаттаған Жәкібай ... ... ... ұзақ ... ... аттамалап оның шәкірті
Сәдуақас жыршыға ... ... ... ... ... Жөкейдің хисса-
дастандары, шежірелерін Жәкібайдан үйреніп, одан әрі жалғастырады. Жөкей
мұраларын жинақтап, баспаға беріп, жарыққа ... деп көп ... ... ол ... жете ... ... дүниеден озады. Жиған-
тергені талапайға ... ... ... ... аян, ... ... ... бірден жырлай жөнелмейді,
әуелі «желі» тартып аңдысын аңдайды, тыңдаушыларын психологиялық жағынан
дайындап, бар ... ... ... ... ... ... көңілі
құлаған дастанға ғана түседі. Бұл туралы академик Рахманқұл Бердібай:
«Жыршылар ... ... ең ... ... ... ... солардың көпшілік таңдаған біреуін ғана «дауысқа салып»,
белгілі бір ... ғана жіп ... ... ... ... ... ... бұрын мұны кім айтқаны қысқаша баяндалады», – деп жазады. Оның
өзін ... ... ... ... адам ... ... ... парапсихологиялық амалдар қолданады. Жөкей туындыларын
жырлаған ... ... ... қарайық:
...Жауһар гүлдей бақ ішінде ашылған,
Сөз сұлуы қалмай жерде шашылған.
Жақсы-жаман бұл дүниенің шырынын
Көзім көріп, денем сезді ... ... боз ... ... ... дүние, кетер бір күн басыңнан.
Мынау заман жастарымның күні еді,
Домбыра алып, әр түрлі әнді қашырған.
Бұл дүниеден Ғали арыстан шер де ... ... ... ... ... ғибрат аларсың,
Көз жіберсең арттағы өткен ғасырдан.
Талай шешен, батыр, мырза ол да өтті,
Бір-бірінен күш-қайратын ... ... ... заңдарын,
Өлмей, тозбай қалған бар ма ... ... ... ... Құраст., Ж.Асанов. – Алматы, 2007. 7-бет)
Бажайлай қарасаңыз, өмірдің тұрақсыз өткіншілігі туралы пәлсапа
қозғайтын мұндай жыр ... ... ... өзге дүниеауи нәрседен
тазартып, ықылас-бейілдерін ... ... ... ... Сөзімен
ғана емес, әсем даусымен, аспапта ойнау ерекшелігімен, сан алуан мақам
қолдануымен, жыр айту ... ... ішкі ... көрсетер
мың құбылған кескін-келбетімен шаршы топты тегіс арбап ... ... ... ... таңдау, оның ішінде нақтылы бір дастанды қалап алу жағын ... ... тыңы ... ... мыңы ... ... ... таза шыны бар.
Қиыншылық жылдарда
Отыз ай жатып ауырған
Жөкейдің зарлы мұңы бар.
Дүниеден кетті, шайырым,
Сөзімнің қандай міні ... өлсе де ... ... тілі ... ... ... сұлу», «Айша қыз»,
«Кілем жайған», «Шет Ырғыз»,
«Орқабай алып», «Жанқожа»
Жырлардан бастап толғайын,
Алтындай асыл сыры бар.
Қаласаңыз, жарандар,
Қызықтың ... бәрі ... ... Жөкейдің
«Опасыз» атты жыры бар,
«Көк тазы» деп те атайды,
Аузында сарттың қаны бар.
Егесін жаудан құтқарған
Адамнан зият жануар...
...Қаласаңыз, Жөкейдің
Ер Талайлы, Әйімдей
Махаббат үшін жан ... «Құл мен ... ... ... ... бұл да сөзі еді,
«Елемес пен Аманды».
...Күлдіргілі сөз айтсам,
Көңілді қайда қоясың?
Айтсам ба деп ... ... ... ... ... ... ... бай мен кедейдің» (қараңыз: ... ... ... ... – Алматы, 2007. 8-бет).
Сәдуақас желісін зерделей ... ... ... хан», «Елемес-
Аман», «Құл мен қыздан» ... ... ... ... ... ... жайған», «Шет
Ырғыз», «Орқабай алып», «Жанқожа батыр», «Опасыз жар», «Ой қожа мен қыр
қожа» ... ... бар ... ... аламыз. Бұлар совет үкіметі
тұсында ашық айтуға болатындары. Ал айтуға тыйым ... ... ... ... тым көп болса керек. Оларына ... осы ... ... алсақ та қисапсыз олжаның астында қалар ек.
Жөкейдің «Құл мен қызы» – совет тұсында бағы ... ... ... кітапқа түскен бірден-бір дастаны. Қазақ ССР Ғылым Академиясының
М.О.Әуезов атындағы әдебиет институты 1964 жылы шығарған ... ... ... 53 ... (472-524 ... қамтитын, 1395 жолдық ұзақ жыр
35 100 данамен Қазақстан шегінде тегіс таралған. Редакциясын ... ... мен ... ... Кітап аннотациясында: «Құбықұл»,
«Құл мен қыз», «Айдос батыр» жырларымен де оқушы жұртшылық осы кітап ... рет ... ... – деп атап ... Кітап кіріспесін жазған
профессор Мәлік Ғабдуллин: «...Бұл міндетті орындауға кіріскен институт
«Батырлар ... ... ... ... ... ... ... Әрине,
батырлар жырының ең таңдаулы үлгілерін баспа жүзіне шығару ісі мұнымен
аяқталып қоймайды», – ... ... «Құл мен ... ең ... жырлардың қатарына
қосып отыр. Әйгілі ғалым мұнымен ғана ... бұл ... ... ... ... ұсынылып осы томға енген жырдың келесі біреуі
– «Құл мен қыз» жырының екі варианты бар. Бірі – ... ... ... ... – Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданындағы ... ... ... Бұл кітапқа кіріп отырған ... ... ... Ырғыз ауданы, Сұлуқопа советі, Жаңа ... ... ... ... ... ... гөрі Жөкей
варианты көркемдігі жағынан болсын, оқиға баяндауы ... ... ... «Құл мен қыз» жыры бұрын еш жерде басылмаған. Қалың оқушы жұртшылыққа
бірінші рет ұсынылып отыр», – деп ақ-қарасын анықтап ашады.
Жырда ... ... қызы Әйім мен құлы ... ... ... ... ... ұлан-асыр той өткізіп, біздің Қыз Жібек сияқты
Әйім сұлу да жардан жар таңдайды. Сол тойда ... бас ... ... ... ... ... атып түсіреді. Әйім Талайлыға ғашық болып қалады,
бірақ «құлға» қосылуға рұқсат жоқ. ... ... ... Қуғыншылар
соңдарынан жетіп жігітті өлтіреді. Ілгері кеткен қыз мұны білген соң ... суға ... мерт ... ... ... ... «Қыз» аталатын жерлер бар.
Жер атауына байланысты ескі аңыз бар. Ақын сол ... ... ... ... ... ... білетін профессор Әуелбек Қоңыратбаев та: «ХІХ
ғасырдың соңына қарай туып, ел ... ... ... ... бірі –
«Құл мен қыз». Оның оқиғасы «Мақпал қыз» сюжетіне ұқсас. Жырдың екі ... бар: бірі – ... ... ... ... ... Бақтыгерей
Науқанұлынан жазылып алынған. Бұл екеуі де Ырғыз ауданының ақындары. Жөкей
нұсқасын Ырғыз ауданы Ұзынкөл ... ... орта ... ... ... ... ... ССР Ғылым Академиясына жіберген. Бұл ... әрі ...... Оны ... ... ғалым: «Жыр «Құл мен
қыз» ... да, ... ... құлдық қоғам өмірінен емес, қазақ халқының
берідегі тіршілік-тынысынан хабар береді. Мұнда қазақ өмірінің сан ... ... мен ... ... молынан қамтылған. Жыр сонысымен
де құнды. Сол себепті «Құл мен қыз» ... ... ... ... ... ... ... махаббат жырының көркем бір
үлгісі болмақ», – ... ... ... ... ... ... жатқызғанымен» Совет үкіметіне
жақпады. Тек ... ... ... ... ... Мәлік Ғабдуллин ғана
«жырда әйел теңсіздігі әңгіме болған, революциядан бұрынғы таптық жағдай
көрсетілген» деген ... ... алға ... өзі ... отырған
кітапқа салып жіберген. Болмаса мұнда Балпаң байдың адамгершілік жағы ... ... ... ас та төк той жайы да, ... палуан, жамбы сияқты
сайыс ерекшеліктері де, үй тіктіру, ас беру реті де, ... ... ... ... озық ... кең қамтылған. Ұлы Октябрь революциясынан
бұрын да қазақтың қайыршы, ... ... ... ... ... ... жаз ... жайлап, қыс Сыр бойын қыстап жүрген
көшпендінің отбасында дүниеге келген. Сондықтан оны «тап мына ... ... ... айту ... ... оқып ... ашады. Кейін ұзақ уақыт
колхоз, совхозда ветсанитарлық қызмет атқарады.
Қазақ шежіресі бойынша Жөкей Кіші жүздегі Шөмекей ... ... бала – ... ... ... ... Осының Көнегі. Көнектен Бегісай,
одан Құлшық, одан Ая мен Сая. ... ... ... ... Бөдене.
Бабаннан 18 бала. Соның бірі Есіркеп. ... ... ... ... және ... деген үш бала. Шаңғытбайдан Жөкей мен
Көкібай туған. Жоғарыда ... ...... ... өзі әжептәуір ақын. Бізге белгілісі классик жазушымыз
І.Есенберлиннің бір ... ... ... «Махаббат толқыны»
атты, көлемі 20 баспа ... ... ... ... ақын ... жар» атты дастанын «Қожағұл – ақсақал ед кәрі
құлақ, бір күні ... ... ... деп ... яғни ... ... айтады. 1937 жылы туған Сәкенай Бимағамбетұлының
айтуынша, Қожағұл – ... ... ... ... 1945 ... өткен. Бабан көнектер «Сарыкемпір», «Қаракемпір» деп екі аталыққа
бөлінеді. Жөкей Сарыкемпірі де, ... мен ... ...... ортасында әншілік, жыршылық дәстүр кең өркен жайған.
Мысалы, Қарақалпақтың әйгілі ақыны Әжінияз Қосыбайұлымен айтысқан, ... ... ... ... түскен Ырысты – Шөмекей ішінде Аспан. Атақты Дүр-
Оңғар – Бозғыл, Базар жырау да – Бозғыл, оның ... ... ... ... ... де, ... ... айтысатын Нұрмақан да осы
Шөмекей руынан. Баспан, ... ... ... жыр ... ... ... Қадым заманнан тартып үзілмей келе жатқан дәстүрлі
мектеп ... ... ... Ол ол ма, ... Шөмекей мен
Ырғыздағысы бір-біріне жат болып кеткен.
Сол ескі жыр мектебінің соңғы өкілдерінің бірі – Жөкей ... – эпик ... ... ... ... ... жалғастырушы.
Дастандарын жазып шығарған. Қазіргі мәлім болып отырғандарының саны он екі-
он үш. Жөкей кешегі совет тұсында ... да ... ... сол кездегі
аудандық, облыстық газеттерде жарияланған. Ол айтыстардың ... ... ... аудан басшыларының күштеп қатыстырғандығын
аңғартады. Үкімет пен партияны мақтаған өлеңдері де ... ... ескі ... ... ... етеді. Ел жадында сақталып,
өлмей, өшпей келе ... ... ... нұсқаларына құрылғандықтан, оның
дастандары да өлмес туындыға айналған. Жөкей эпикалық ... қыры ... ... сіңіре игерген, ақындық дарыны өте жоғары адам. Мысалға, «Айша
қыз» дастанын қарастырайық. Әйелі өлген, жасы ... ... ... хан
қайта үйленбек боп қыз таңдайды. Бір ауылға жақындағанда өткінші ... ... ... ... деп ... ... ... қалған үш қызға
кездеседі. Біреуі үстіндегі шапанын шешіп қап үстіне жауып тұр екен, тезек
су ... деп. Хан ... ... ... Бұл ... атақты Жиренше
шешен мен Қарашаш сұлудың алғашқы кездесуін баян ... аңыз ... ... Хан ... ... ... соң: «Дүниедегі ең тәттіні,
ең ... ең ауыр мен ең ... ... адамға үлкен сый беремін» деп
жарлық шашады. Еш пенде шеше алмаған соң, қыз шешеді. Бұл да ел ... ... Хан ... оралған соң қызға құда түсуге уәзірлерін жібереді. Қыз
қалың малына мынадай заттар ... ...... ... бойлаған бой,
Одан соң отыз қошқар, қырық құнан қой,
Осыны ойдағыдай тауып бермей,
Сәлем айт ханыңызға ... ... елу егеу ... бәрі ... қыл ... ... бәрі ақ ... құр ноқта берсін сағағымен,
Болмасын нәзік нашар бір де ... да ... ... сексен шідер,
Таппаса оны ханың үзсін күдер,
Аяғы тоқсан торғай, жүз жұмыртқа,
Ханыңыз ауыр-жеңілін өзі-ақ ... (бұл да ... ... ... хан жұмбақты сөздің астарын ұғып, ... ... ... Әрі қарай оқығанда халық әдебиеті оқиғаларын жүлге еткен
дастан тыңдаушысын ... ... ... ... ... ... ... ел арасында жыршы арқылы ауызша тарайтынын, бір ... ... ... ... ... соған ыңғайлап буын, бунақ санын өзгертіп
құбылта жазады. Көркемдік бояуын сан түрлендіреді. Мәселен, Айша ... ... ... Айша ... ... ... жадырап,
Жас баладай уанып,
Толықсып айдай нұр жүзі,
Тоты құстай сыланып,
Алды-артына қаранып,
Аққудай бойын таранып,
Сәулеттеніп сәнденді
Өңкей ... ... көзі ... белі ... жүзі ... шашы оралып,
Алтайыдай бұлаңдап,
Арғымақ аттай сылаңдап,
Опа, далап жағынып,
Ақ ... ... исі ... алқа ... көзі жалтылдап,
Буындары былқылдап,
Маржандай тісі жылтылдап, – (сонда: ... ... ... ... «Қыз ... жыры еске ... Ақынның бұл
жолдары «Қыз Жібектегі» ең ... ... ... әрі ... емес,
дастанның әр тұсында атой салып тыңдаушысының делебесін қоздырып отырады.
Жөкей көшпенділік дәуірді өз көзімен көргендіктен, үнемі ат ... ... ... ой-шұқырын, сұлу табиғатын бес саусағындай
білетіндіктен, ... ... ... ... ... де іркілмей көсіледі. Сөзіміз құрғақ болмас үшін мысал келтірейік:
Бір уақыттар болғанда,
Болжалды мезгіл ... ... ... әлем ... ... ... нұры ... салқын самал жел,
Бұлт іргесі сөгілді,
Гүл, жапырақтар мөлтілдей
Шыққа белден көмілді.
Күн күлімдей көрінсе,
Жұлдыздар көктен серілді,
Шырылдай ұшты боз ... ... ... ... үні ... қаз бен қу
Өзге құс шулай өңірде,
Көлді ың-жың ғып ... ... ... ... бір ... ... ... созылған
Көлеңкелер де шегінді... (сонда: 97-бет)
Татаусыз төгілген жыр, өзгеше ... ... ... тыңдаушысын
тұңғиығына біржолата тартып алып кетеді. Бұған Ырғыз өңірінде сол ... ... ... ... ... әйгілі жыршылардың құйқылжыған даусы
мен мың құбылған сиқырлы сазы қосылса ... ... ... ... ... өзі қиын.
Ақынның Орқабай алыпқа қатысты ұзақ дастаны алты тармақтан ... ... ... ... ел ... ... «Шоңбас», «Қара
кетпен», «Дөң арық» және «Ақ ... Бұл ... ... әр бөлек
болғандықтан бөлек-бөлек поэмалар түрінде де ... ... ... ақын
әрқайсысын әр кезеңде жазса керек. «Қара кетпендегі» басты ... ... ... ... кейіпкер төңірегінде өтіп жатады. Ал «Шоңбастың»
оқиғасы ... ... ... ... ... тұлпар аттың төңірегінде.
Шын мәнісінде өмірде болған, көрген адам таңырқарлық тұлпардың кескін-кейпі
төмендегідей:
Бір ат бар Шөмекейде аты ... ... жан ... ... басы ғана алты ... ... еді керік заңдас.
...Тұрса да жүз жылқының ортасында,
Алыстан көз тез ... ... ... бір кез ... жоқ түйе ... ... ... 53-бет).
Әйтсе де, мұнда да Орқабай алып басты кейіпкердің бірі болғандықтан
бұл тармақты да «Орқабай алып» деп ... ... ... ... ... ... Аттың алыбы – Шоңбас болса, адамның алыбы –Орқабай.
Орқабайдың бейнесі Жөкей жырында былай таңбаланған:
Орқабай сол ... ... ... нелер мықты жыққан алып,
Егессе елу батпан жүк көтеріп,
Талайды діңкелетіп құртқан алып.
Орқанның пішіні алып, піл секілді,
Екпіні тасқан дария Ніл секілді,
Алып ер ашу ... ... ... күн ... ... ... ... «Екі қожасы» да ел аузындағы ескі әңгімеге ... ... тез ... ... мәні бар. ... ... ... ортасындағы алып қашты ауызша әңгіме негізге алынған.
Дастан ә ... ... ... бұрын надан болды, жаман болды, ... Ұлы ... ... ... ғана ... ... деген
идеяны басшылыққа алып, советтік идеология тұрғысында жазылған. Жырдың
басындағы:
Мәдени білім кем болған,
Ауыздары ала ... ... жем ... жау болып,
Күй-тұрмысы күйзеліп,
Шаруасы өте шайқалған, – (сонда: 197-бет)
деген жолдар шығарманың өне бойына ... ... ... ... ... ... ... негізінде жаңсақ кеткен тұстар көп, ... ... ... ... туған Әлім мен Шөмен балалары ресми түрде қанды
соғысқа түсіпті ... ... жоқ. Рас, ... дау-дамай, барымта-сырымта
өткен. Қатеден адам өлген кездер де кездескен. Құн да төлесе ... ... жақ тік ... ... соғысыпты дегенді ескі шежірені жүз
төңкеріп, мың қарасаңыз да таба ... Бұл ... ... ... ... ... де Шөмекейден келмеген. Архив деректері Көтібардың
жалғыз-жарым ... ... ... ... ... 12 қазан
1833 жылы Көтібар батырдың өліміне ... ... ... 3800 ... ... шөмекейлер де көп. Соның бір парасы Бақыршы
Темірұлы ... ... ... Ф. 4. оп.1д.4826. лист 2, ... ... ... ... түсіп, азғантай шөмекей баласын екіге
жарады, бозғылдар мен ... ... ... Тоқа мен көнек тәуір
дейді. Аналар ... бұл ... ... ... ... ... ... басында-ақ:
«Бұлай бол» деп ол кезде,
Ешкім жоқ үлгі айта ... ... ... ... жау болған.
Біреуді-біреу олжалап,
Ел іші ұлы дау болған.
Дау аяғы ұлғайып,
Бірінің малын бірі ұрлап,
Қуа қашу салт ... ... ... ... ... аса ... мен Бозғыл кенжесі,
Бас аманшыл өзгеше.
Бір туса да бұлармен
Табиғасы бөлек-ті.
..............................
Бере алмаған көмекті, – (сонда: 198-бет)
деген ... ... ... сенімсіз көрінер тұстар әлденеше жерде ұшырасады.
Соның бірінде ақын Аманның сүйегін төрт нар көтере алмаған дейді. ... ... мен көне ... жырларға жарасқанымен, күні ... ... ... онша ... ... Оқып отырған адамға жағымсыздау
әсер етеді. ... ... ... соң ... ... қолданылады,
әйтсе де шектен шығып кету көп ... ... Бұл ... ... ... Жөкейдің кең құлашын, жыр жампозы екенін
танытатын туындыларының бірі. Ақынның шеберлігін көрсететін еңбегі.
«Дәме сұлу» дастаны да отарлық ... ... ... ... саясат
ыңғайына орайластырылған. Әйтсе де, ақынның ... ... ... көркемдегіш шеберлігі бұл дастаннан айқын көрінеді.
Көлемінің үлкендігіне қарамастан оқырманын жалықтырмайды, шым-шымдап
тереңіне ... ... ... ... елі ... қол ... соң ... шығып отыр.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы болашағы бар дәрілік өсімдіктер. 1.Түймедақ. Шүйгіншөп. 2.Өзекті жөке. Сары раушан. 3.Сүйекті аққурай. Самалдық шөп10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь