Негізгі туынды айқаспалар және оларды анықтайтын параметрлер


Мазмұны
- Кіріспе . . . 2
- Негізгі бөлім
- Негізгі айқаспалар және оны анықтайтын параметрлер . . . 4
- Туынды айқаспалар және оны анықтайтын параметрлер . . . 7
- Қорытынды . . . 16
Кіріспе
Қазақстан Республикасының президенті текстиль өндірісін жаңа деңгейде дамыту және Қазақстан текстилін дүние жүзінің бірінші қатарына шығару мақсатымен осы өндірісті жаңа, жоғары технологиялық құрал-жабдықтармен қамтамасыз ету, талшық шикізатын талшық түрінен бастап, сапалы бұйымдарға дейін толық өндіру, текстиль өндірісінде жұмыс істейтің мамандар алдында мақсат қойды. Дүние жүзінің дамыған 50 елдің қатарына қосылу үшін текстиль өндірісі сапалы да кең ассортиментnі бұйымдар шығару қажет. Осы мақсаттарға жету үшін текстиль өндірісінің алдында үлкен тапсырмалар қойылып тұр.
Халықаралық нарыққа шығудың негізгі бағыты бәсекелестікке қабілетті - сапалы иірімжіп өндірісіy дамыту, маталар және дайын бұйымдар ассортиментіy кеңейту болып табылады.
Маталар ассортиментінде үнемі өзгерістер болып тұрады. Сәні кеткен және сұранысы жоқ маталар өндірістен алынады, ал ассортиментті жаңарту шикізаттың жаңа түрлерін қолдану, матаның айқаспа суреттерін және өңдеудің түрлерін өзгерту арқылы жүзеге асырылады. Жыл сайын қазіргі заманның талаптарына жауап беретін маталардың жаңа түрлері өндіріледі. Ассортименттің осылай біртіндеп жаңаруы, маталар сапасына қойылатын талаптардың үнемі жоғарылау шарттарында, тұрғындардың сұранысын қанаттандыруға мүмкіндік береді.
Ассортименттің жаңаруына маңызды дәрежеде өндіріске енгізілген шикізаттың жаңа түрлері және озат технологиялық процесстер, сонымен қатар сәннің өзгеріп тұруы әсер етеді.
Мата немесе маталық бұйымдар - бұл иілгіш, қалыңдығы аз, берік, салыстырмалы түрде енді және үлкен ұзындықтағы өнім.
Мата құрылымы деп негіз және арқау жіптердің өзара орналасуын, олардың бір-бірімен айқасуы мен байланысын айтады. Матаның қасиеті жіптердің өзара иілуімен анықталады, яғни жіптердің белгілі орналасуымен және матадағы жіптердің және жіптегі талшықтардың өзара үйкелісу күшімен. Мата құрылымы келесі факторларға тәуелді:
- мата өндірілетін иірімжіп түріне және шикізат құрамына;
- талшықтың құрылымы мен түріне;
- иірімжіптің сызықтық тығыздығына;
- негіз және арқау иірімжіптің сызықтық тығыздығының қатынастық коэффициентіне;
- негіз және арқау жіптердің диаметрлері қатынасы коэффициентіне;
- негіз және арқау бойынша айқаспа раппортымен анықталатын, матадағы негіз және арқау жіптер айқаспасына, негіз және арқау жабындылар жылжуына, матадағы жіптер қабатының санына;
- негіз және арқау бойынша мата тығыздығының қатысты коэффициенті;
- матадағы жіптердің орналасуына әсер ететін, негіз және арқау жіптердің керілісіне;
- тоқыма станогында маталарды шығарудың технологиялық параметрлеріне;
- маталарды өңдеу түрлеріне.
Барлық аталған параметрлер жиынтығы мата құрылымын анықтайды. Мата құрылымын оның физика-механикалық қасиеттері: беріктігі, ұзаруы, қаттылығы, күлтелілігі, қыртыстанбауы, үйкеліске төзімділігі, гигроскопиялығы, ылғал өңдеуде отыруы, жылу сақтағыш және басқа қасиеттері анықтайды.
Мата сирек, тығыз және орташа тығыздықты болуы мүмкін. Тығыздығын жоғарылатумен матадағы жіптердің байланысы арта түседі, сонымен қатар, беріктігі, тозуға төзімділігі артады, матаның қаттылығы, салмағы, қалыңдығы артады, созылғыштығы, ауа өткізгіштігі азаяды. Басқа да қасиеттері өзгереді.
Матаның тығыздығы - 100 мм мата аймағында болатын жіптердің саны. Бұл көрсеткішті негіз және арқау бойынша анықтайды.
Мата фактурасы деп оның бетінің құрылымын айтады, ол жұмсақ, бедерлі және түкті болуы мүмкін. Әртүрлі фактураны түрлі иіру әдісімен алынған иірімжіпті қолданумен, иірімжіп ширатуын, матаның айқаспа суретін және оны өңдеу түрін өзгертуімен алады.
Әртүрлі белгілеудегі маталарды шығарып, олардың сапасын жақсарту үшін олардың құрылымын, тоқу станогына жіптерді сабақтау және матаны тоқудың ерекшеліктерін жақсы білу қажет. Бұл оқу құралы текстиль мамандығының студенттеріне маталардың ассортиментін, қасиеттерін, құрылымын және оларды жобалау әдістерін зерделеуге арналған.
Негізгі айқаспалар және оны анықтайтын параметрлер
Негізгі айқаспаларға жаймалы, саржалы және сатинді айқаспалар жатады.
Негізгі айқаспалардағы негіз бойынша раппорт арқау бойынша раппортқа тең
Негіз жабындыларының саны былай болуы мүмкін
Осыған сәйкес
Бұдан шығатыны
Жаймалы асқаспаны (24, а-сурет) келесі параметрлермен сипатталады: айқаспа раппорты

Жаймалық айқаспалармен өндірілген маталардың ішкі және сыртқы түрі бірдей болады. Тоқыма станогында теориялық түрде бұл маталарды екі ремизада, төменгі тығыздықтағы негіз жіппен өндіруге болады. Көптеген жағдайда негіз жіп бойынша матаның тығыздығына байланысты станокта 4 немесе 6 ремизаларды сабақтауды қолдана отырып, шашыраңқы сабақтауды пайдаланады.
Жаймалы айқаспа барлық шарттарда раппортта бір жіпке келетін қиылысулардың саны
(
24-сурет. Жаймалық (а) және саржалық (б, в) айқаспалар
Егер негіз және арқауда мата жіптерінің сызықтық тығыздығы бірдей

Жаймалы айқаспа мақта, жүн, және зығыр-пенька тоқымашылығында кеңінен қолданылады. Жібек өндірісінде жаймалы айқаспамен салыстырмалы түрде шектеулі маталардың түрлері шығарылады.
Атлас және сатин айқаспалары келесі негізгі параметрлермен сипатталады: айқаспа раппорты
Атлас айқаспасы (25, а-сурет) матаның сыртқы бетіне ұзын негізгі жабындыларды
25-сурет. Атласты (а) және сатинді (б) айқаспалар; дұрыс емес атластар және сатиндер (в, г)
Атлас айқаспасын тұрғызған кезде вертикальды жылжу
Атлас және сатин айқаспалары бөлшекпен белгіленеді: алымы айқаспа раппорты, бөлімінде жылжу (атлас үшін

Мысалы, егер
26-сурет. Төрт бұрышты сатин айқаспасы
Жылжуды таңдаған кезде әржіптің жалаң жабындыларын алдыңғы жіптің ұзын жабындыларының ортасына жақын орналастыру қажет. Мысалы, раппорты

Тәжірибеде тізбектелінген жылжулары 1, 2, 3, 2 (25, г-сурет) бар
Тоқымашылықта сатин және атлас айқаспалы маталарды өндіру үшін көптеген жағдайда ремизаға жіптерді қатарлап сабақтау қолданылады.
Атласты және сатинді айқаспаларды қолданған кезде төрт бұрышты атласты және сатинді таңдаған жөн. Олардың екі көрші жіптерінің жабындылары төрт бұрышты құрайды (26-сурет) . Оларға жататындар атластар (сатиндер) 5/2; 5/3; 10/3; 10/7.
Төрт бұрышты атластар немесе сатиндер матаның бетінде тегіс біркелкі жалаң жабындыларды береді. Атласты немесе сатинді айқаспалар жібек және мақта тоқымашылығында кеңінен қолданылады.
3. 2 Туынды айқаспалар және оны анықтайтын параметрлер
Негіз жіп бойынша 32-ден жоғары емес әртүрлі айқасқан жіптерден тұратын ұсақ өрнек түріндегі тоқыма суреті бар және эксцентрикті немесе кареткалы тоқыма станоктарында өндірілетін матаны ұсақ айқаспалы деп атайды.
Ұсақ өрнекті айқаспа тобына туынды айқаспалар жатады. Оларды негізгі айқаспалардың түрін өзгерте отырып алады, сондықтан оларды туынды деп атайды. Туынды айқаспалар туынды жаймалы, саржалы, сатинді және атласты айқаспалар деп бөлінеді.
Жайма айқаспаларының туындылары. Оларды негіз немесе арқау жіптердің бағыты бойынша жалғыз жабындыларды күшейту жолымен немесе жаймалық айқаспалы жіптердің екі жүйесінің бағыты бойынша бірмезетте күшейтумен алады. Жалғыз жабындылардың күшейтілетін бағытына байланысты туынды жаймалық айқаспаларды, негізгі және арқаулы репс, рогожка деп бөледі.
Негізгі репсті негіз жіптер бойы негізгі және арқаулы жабындыларды көбейте отырып алады. Негізгі репсті бөлшекпен белгілейді, бөлімі негізгі жабындыларды күшейту дәрежесін көрсетеді, ал алымы - бірінші негізгі жіптің арқау жабындысын жоғарылату дәрежесін көрсетеді. Мысалы, негізгі репс 4/4 (27, а-суретін қара) раппорт шектеуінде негізгі және арқау жабындыларын 4 есе күшейту арқылы алынған. Негізгі репс үшін негіз бойынша раппорт жайма айқаспасының раппортына тең, яғни
27-сурет. Репс:
а - негізгі; б - арқаулы
Арқаулы репс негізгі репс принципі бойынша жасалынады, бірақ арқау жіп бағытында жайма айқаспасының негізгі және арқаулы жабындыларын күшейту жолымен. Арқаулы репсті негізгі репске ұқсас белгілейді. Арқаулы репстің арқау бойынша раппорты жайма өрімнің арқау бойынша раппортына тең, яғни
Репс айқаспасымен маталардың көптеген түрін шығармайды. Негізгі репс айқаспасын матаның жиектерін жасау үшін қолданады.
Жайма айқаспаның раппортында тек бір жіп негіз немесе арқау бағытында күшейткен кезде жартылай репс деп аталатын жайма алынады. Негізгі жартылай репс бөлшекпен белгіленеді, алымы - бірінші негіз жіп бағыты бойынша күшейту дәрежесін көрсетеді, ал бөлгіш - осы бағыттағы арқаудың жалғыз жыбындысын көрсетеді. 28, а-суретінде мысал ретінде
Рогожка немесе панама айқаспасын негіз және арқау бағытында (29, а-суретін қара) жаймалы айқаспаның арқаулы және негізгі жабындыларын бір мезетте күшейту кезінде алынады, айқаспаның раппорты күшейту дәрежесіне байланысты негіз және арқау бойынша (жайма айқаспасымен салыстырғанда) жоғарылайды. Бұл айқаспа да бөлшекпенен белгіленеді, алымы жалғыз негізгі жабындының негіз және арқау бағыттары бойынша күшейту дәрежесін, ал бөлімі - раппорттың екінші жабындысын көрсетеді. Рогожка 2/2 айқаспасы үшін негіз және арқау бойынша рапппорт алымы мен бөлімі мәндерінің қосындысына тең, яғни 4 тең.
Егер
28-сурет. Жартылай репс:
а - негізгі; б - арқаулы
29-сурет. Рогожка:
а - 2/2; б - күрделі
Жалғыз жабындыларды күшейту дәрежесін таңдау үшін мынаны есепке алу қажет: орташа сызықтық тығыздықтағы жіптерден мата тоқыған кезде жабынды ұзындығы 3-4 мм-ден аспау қажет. Рогожка айқаспасымен мата тоқыған кезде қатарлы сабақтауды немесе сурет бойынша сабақтауды қолданады.
30-сурет. Саржа айқаспаларының туындылары
а - негізгі саржа; б - арқаулы саржа;
в - екі қабатты саржа
Егер жайма айқаспасын бірнеше раппорт шектеуінде негіз және арқау бойынша әртүрлі ұзындықтағы жабындылармен күшейтсе фасонды немесе күрделі рогожка (панама) айқаспасы алынады. Матаның бетінде әртүрлі өлшемдегі төрт бұрыштар пайда болады.
29, б-суретінде негіз және арқау бойынша
Туынды жаймалы айқаспалардың ішінде көбінесе рогожка айқаспасы қолданылады. Негізгі репс маталардың жиегін тоқуға кеңінен қолданылады.
Туынды саржалы айқаспа. Оларды саржалы айқаспаның негіз және арқау бойынша жалғыз жабындыларын күшейткен кезде және жылжу белгісін өзгерткен кезде алады. Туынды саржалы айқаспалар әртүрлі болып келеді. Ең көп таралғандары күшейтілген, күрделі, ромб тәрізді, артқа қарай жылжытылған, көлеңкелі және зигзаг тәрізді саржалар.
Күшейтілген саржаны, арқаулы базалық саржаның жалғыз негізгі жабындыларын және негізгі базалы саржаның арқаулы жабындыларын күшейту жолымен алады. Мысалы, 1/4 арқау саржа 1/4 күшейткеннен кейін саржа 2/3 алады, 4/1 негізгі саржа 4/1 күшейткеннен кейін саржа 3/2 алынады.
Күшейтілген саржа негізгі айқаспа - саржаға сипаттас негізгі параметрлердің бәрін сақтайды:
Күшейтілген саржа негізгі өрімді саржадан
Күшейтілген саржа өрімді мата өндірген кезде қатарлы сабақтау қолданылады. Күрделі саржа екі және одан да көп негізгі саржа айқаспаларының немесе күшейтілген саржалардың орналасу есебінен жасалады. Күрделі саржа негізгі айқаспаның негізгі параметрлерін сақтайды, яғни
31-сурет. Саржа:
а - күрделі; б - негіз бойынша сынық; в - арқау бойынша сынық; г - ромб тәрізді
Мысалы, саржа 3/1 және 1/3 тұратын күрделі саржа (31, а-сурет)
деп белгіленеді. Негіз және арқау бойынша оның раппорты саржаны құрайтын раппорт қосындысына тең, яғни
Сынық саржа (шеврон) плюстен минусқа жылжу
белгісін өзгерту жолымен саржалы айқаспалардан жасалады. Негіз бойынша
Сынық саржаның барлық шыңдары бір деңгейде орналасады, яғни шыңдар арасындағы жылжу
31, б-суретінде
Арқау бойынша
Берілген мысал үшін
Жылжу бағытын плюстен минусқа негіз бойынша да арқау бойынша да бір мезетте өзгертсе, онда ромб тәрізді саржа (лозанж) алынады. 31, г-суретінде
Ромб тәрізді саржаның негіз бойынша раппорты
арқау бойынша раппорт
31, г-суретінде келтірілген мысал үшін негіз бойынша раппорт арқау бойынша раппортқа тең, өткені
- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz