Алматы облысы Көксу ауданы «Үйгентас» ЖШС топырақтары және оларды ауылшаруашылығында пайдалану

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1. Әдебиеттерге шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2. Шаруашылық туралы жалпы мағлұмат ... ... ... ... ... ... ... ... .

3.Табиғи топырақ кұралу жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.1 Климат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.2 Жер бедері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.3 Гидрография ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.4 Геология және гидрогеология ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.5 Өсімдік жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

4. Топырақ жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
4.1 Жеңіл құмбалшықты таулы қара топырақтар ... ... ... ... ... ... ... .
4.2 Ауыр және орта құмбалшықты таулы қара топырақтар ... ... ...
4.3 Суармалы ауыр және орта құмбалшықты таулы қара топырақтар

5. Шаруа қожалығының балл бонитетін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ..
6. Топырақтарды агроөндірістік топтастыру және оларды ауыл шаруашылығында пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
7. Экономикалық тиімділік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
8. Қоршаған ортаны қорғау мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Қазақ ұлттық аграрлық университеті
Рүстемқызы Айзада
Алматы облысы Көксу ауданы «Үйгентас» ЖШС ... және ... ... ... 050808 – ... және ... ... РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ АГРАРЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
___________________________________________________ факультеті
_________________________________________________________ кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ... ... саны ... мен ... _______
материалдар саны
_________
Қосымшалар _____________
Орындаған ____________________________________________________
(аты-жөні)
20 ___ ж. ... ... ... ... ... _________________ ___________________________
(қолы) ... ... ... ... ... ________________
________________________________
(тарау) ... ... ... ... ... ... ... – 20__ ... ҰЛТТЫҚ АГРАРЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
факультеті
мамандығы
____________________________________________________________________
_______________________________________________________________________кафед
расы
Дипломдық жұмысты (жобаны) орындау
ТАПСЫРМАСЫ
Студент
(аты-жөні)
Жұмыс (жоба) тақырыбы
_________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____
____________________________________________________________________________
____
____________________________________________________________________________
____
Университет бойынша 20___ж ... № _____ ... ... ... ... ... 20___ж «_____»_____________
Жұмыстың (жобаның) бастапқы деректері
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________
Дипломдық жобада /жұмыста/ қарастырылатын сұрақтардың тізімі
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
______________________________________________________________
____________________________________________________________________________
____
____________________________________________________________________________
____
____________________________________________________________________________
____
____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
________
Графикалық ... ... ... ... ... ... ... тараулары бойынша кеңесшілері
|Тарау ... ... ... |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | ... ... (аты, ... ... ... (аты, ... ... ... ... (аты, ... ... ... ... саны|Тараулар және қарастырылатын |Жетекшіге ұсыну мерзімі| |
| ... ... | ... |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | ... ... (аты, ... ... ... (аты, ... ... ... (аты, ... ………………………………………………………………… |7 ... ... ... |10 ... ... туралы жалпы мағлұмат………………………...... |16 ... ... ... ... |20 ... |20 ... ... |23 ... Жер |24 ... ... |26 ... |28 ... ... | ... ... және гидрогеология |34 ... |39 ... ... ... | ... |
|4. Топырақ жамылғысы |51 ... ... |59 ... ... ... ... қара |60 ... |62 ... Ауыр және орта ... ... қара топырақтар............ | |
|4.3 ... ауыр және орта ... ... қара | ... ... | ... ... қожалығының балл бонитетін | ... | ... ... ... ... және оларды ауыл | ... | ... ... | ... ... ... | ... ... | ... ... ... қорғау | ... | ... | ... ... | ... ... ... | ... | ... ... | ... елінің ата заңына сәйкес 26-шы бабында келтірілген әрбір
азаматтың ... ... ... ... ... Жер
байлығына сәйкес, табиғат мүмкіндіктерін пайдалана отырып ауыл шаруашылығы
өнімдерін сұранысқа сәйкес өндіріп, ... ... ... ... бар.
Агроөнеркәсіп комплексі халық шаруашылығының ең басты саласы ... ... да ... ... ... ... оны әрі қарай
дамыту мәселелеріне зор назар аударылып келеді және келе де ... ... ... өндірісінің алдында тұрған басты міндеттер болып
халықты ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, мал шаруашылығына тиісті азық қорын ... ... Осы ... ... ... ... үшін ... талай – талай
ірі шаралар жүзеге асырылады.
Бүгінгі күн ... сай алда ... ... міндеттердің бірі – әр
аймақтың табиғи климат – топырақ ерекшеліктерін ... ... ... шаруашылық дақылдарын өсірудің интенсивті технологиясын және басқа
прогресивтік агротехникалық шараларды енгізу арқылы ... ... ...... ... нығайту, мамандықты жетілдіру,
қызмет ету жүйесін барынша жақсарту, әр гектар жердің ... ... ... ауыл шаруашылығы шикізатын өндіру мен өңдеу саласында
кластерлік ... іске ... ... ... өндірісті
индустрияландыруға айрықша назар аудару қажет екендігі ел басының ... ... ... ... тапты. Сондықтан да ... ... ... ... жан – ... ойластыру керек.
Ауыл шаруашылығында өндірілетін өнімдердің сапасын және ... ... туып ... ... ... ... ... сауда
ұйымына кіруіміз бұл мәселе жайлы талай мәрте талқылаулар жүргізілуде,
осыған сәйкес ... ауыл ... ... бәсекеге
қабілеттілігіне айрықша талаптар қоятын ... – ауыл ... ең ... ... ... болып
табылады. Оның бірегей қасиеті – дұрыс пайдаланғанда өзінің құнарлығын
арттырады. Ауыл ... тірі ... ... ғылымның
талаптарын орындауда жоғарғы нәтижелерді қамтамасыз ете ... ... мен ... ... құрал жабдығымен, еңбек заттарымен
құралдары ретінде жердің, өсімдіктер мен жануарлардың ... ... ... ... резервтерін нақтылы бағалауға және
шаруашылықпен аудан табиғи–климат ... сай ... ... ... ... анықталды.(1 сурет)
1 сурет Алматы облысының схемалық картасы
Алматы облысы ауыл шаруашылық өндірісін дамыту ... ... ... бірі ... ... Мұнда егін шаруашылығы мен мал
шаруашылығының маңызды салалары ... ... ... ... ... және қант ... өсіру кең
тараған. Алматы облысы қант қызылшасының көлемі жағынан Қазақстанда бірінші
орын алады. Облыста бұл ... ... ... ... ... өнім ... жартысынан көбіне тең.
1 Әдебиетттерге ... ... ... ... ... алғашқы мағлұматтарды
біз XIX–шы ғасырда қазақтың ... ... ... ... ... ... көрнекті ғалымдарының еңбектерінен аламыз.
Оның ішінде ботаник, географ, ... және ... ... ... ... ... ... ғылыми негізінде, жүйелі зерттеу бұл жерлерде
1907–ші жылдан басталды. Ол Семей – ... ... ... ... ... ... Оны ... топырақтану мектебінің көрнекті өкілдері
жүргізді. Осы зерттеу ... ... соң, олар «О ... ... ... ... ... линий Семипалатинск–Верный»
атты жұмыстарын жазды. Бұл зерттеу жұмысы одан кейін жүргізілген зерттеу
жұмыстарына ... ... ... жылы ... басқарманың колонизацияланған Ресейлік азиат
жерінің топырақ және өсімдік зерттеу ... ... Осы ... ... ... сол кездегі ең жақсы ... ... ... және ... ... ... ... болып
Докучаевтің ең жақын оқушысы және көмекшісі ... [6-7]. Ал ... ... ... облыстың бүкіл Солтүстік–Шығыс бөлігін қамтыды. Осы
жылғы жұмыстың жекелеген аудандарын зерттеуге көптеген ғалымдар қатысты ... ... жылы ... ... ... ... Алматының өңіріне экспедиция ... Ол ... ... ... осы ... жұмыстары қазіргі Панфилов ауданының
территориясын қамтып, оның қазіргі шекарасына дейін ... ... ... ... жыл ... ... ... зерттеу жұмыстары
жүргізілген жоқ, ... аз ... ... ... жылы ... және ... ... өңірінің топырақ және
өсімдік жамылғысы туралы құрама ... ... ... жылы ... ... ... яғни ... картасы жасалды.
1949–шы жылы ҚазССР–нің топырақтану институтының топырақтанушысы
солтүстік Балқаш өңірінің аз ғана ... ... ... ... нәтижесінде топырақ картасы жасалынды және ... ... ... ... ... жылы ... ... картасы негізінен қазіргі
Талдықорған қаласының барлық жерін қамтыды. Міне, осы ... ... ... топырақ жамылғысы туралы кітапқа енді [12].
Алматы облысы топырақтары–облыс аумағы–11.4 млн.га төрт бөліктен
тұрады: ... және ... ... ... ... ... ... ал солтүстік–батысы ұсақ шоқылы болып келеді.
Оңтүстікте Іле ойпаңы жатыр. Егіндік жер 850 мың га, ... 350 мың ... 7.9 млн га. ... ... ... тік ... ... Жоңғар Алатауынан Балқаш көліне ... ... мына ... белдеулерден өтуге болады: қар, мұзарт пен тастар /4–5 мың м
теңіз деңгейінен/; таулық шалғынды ... ... м/, ... түсті, күңгірт сұр топырақтар /2.5–1.5 мың м/, таулы даланың ... қара ... мен ... және ашық қара–қоңыр топырағы /1500–750 м
т.д./. Шөлді белдеудің сұр–қоңыр, қоңыр, құба және ... ... м т.д./. ... /суармалы/ қара–қоңыр және құба мен шабындық
құба топырақтар пайдаланылады, қант қызылшасы мен ... ... ... ... ... ... ... топырақта көкөніс егісі, қара топырақта
бау орналасқан. Іле, Қаратал, Тентек/ Балпық ата мен Қибала ана суаралығы/,
Көксу т.б. ... ... ... ... өте құнарлы
келеді, сондықтан оларға суармалы егіншілік пен сүт ... ... ... 1997 ... ... Талдықорған облысы, Алматы
облысына біріккен [12]. ... ... ... жамылғысы, тік
белдеулікке сүйенеді. Тік ... ... деп, тау ... ... пен ... ... ... сәйкес, топырақ
алмасуын айтады. Кейбір жағдайда құрлық биіктігі өскен сайын, ... ... да ... ... ... дұрыс емес орналасу
құбылысын топырақ аймағы инверсиясы дейді. Көп жағдайда бір ... ... ... еніп ... бұл қапталдардың орналасу ретіне немесе тау
өзендерінің аңғарлары мен топырақ аймақтарының кіруіне байланысты ... ... бір ... топырағының екінші аймаққа енуін миграция дейді.
Кейбір таулы ... бір ... ... ... ... бір ... ... яғни кездеспейді, мұндай құбылысты аймақтар интерференциясы
деп атайды.
Таулы жерде топырақ ... ... ... ... ... ... ... жазықтыққа қарағанда, өзгеше қалыптасқан, яғни жылдық
температура төмен жауын‬–шашын мөлшері мен ауа ылғалдылығы ... ... ... да ... ... анықтауларша, жота беткейімен жоғары
көтерілген сайын әрбір 100 м биіктікке дейін жауын–шашын мөлшері ... ... ... ... ... қарағанда / тәулік және маусымдық
өзгешелігі артық / күн мен түн, жыл ... /, ... жыл ... ... де ... Топырақ құралу үрдісі тауда өте тілімденген
бедерде жүреді де, топырақ жамылғысы ... және ... ... ... дамуы да жер бедеріне байланысты. Таулы аудандарда топырақты ... ... ... /беталысқа/ қарай өзгереді. Қорыта
келгенде, таулы облыстарда жер ... ... ... ... ... топырақ жамылғысы күн ... мен жел ... ... ... ... ... жылы әрі ... келеді.
Атмосфералық ылғал мен жылу ... ... ... сол ... ... әсер етеді. Экспозиция әсері барлық
тауларда бірдей емес. Қапталдардағы топырақ ... бір ... ... ... таулы аймақтарда жақсы байқалады. Ал өте ... және ... ... ... ... ... Топырақ жамылғысы алалығы
қапталдардың құрғақ ... ... ... ... суық жел ... да ... аймақтарда топырақ құраушы жыныстар құрылымы әртүрлі және
үгілудің жас азықтарынан тұрады. Көбінесе ... бор, әк, құм, ... ... ... ... ... ... Тау аралық жазықтар мен ойпаңдарда
негізгі жыныстар, қалыңдығы және ... ... ... ... ... көмкерілген. Кейбір топырақ құраушы жыныстар
құрамында жеңіл еритін тұздар ... ... ... ... ... ... ... байланысты және белдеулік бағытта өзгереді. Әр белдеулік пен
беткейлер беталысына сәйкес биогидротермиялық жағдайлар мен топырақ ... ... Бұл ... тау ... қалыптасуына байланысты
құралуында өздеріне тән ерекшеліктері бар.
Мұнда, ішкі ағын мен ... ... ... бүйірден келетін
ағынды заттар мөлшері ... ... ... ... ... жұқа
элювий–делювийлік шөгінділерде дамитындықтан және табиғи ... ... ... ылғи жаңарып отырады. Сонымен, топырақтар
туралы білім, топырақтану ғылымының саласы; жер шары құрылығында ... ... ... ... ... ... олардың
жіктелуі мен жаратылысы және қасиеттерімен ... Жер ... ... жерді мемлекеттік есептеуде, ауыл шаруашылығының
жүйелі жүргізуде оның практикалық маңызы өте ... ... биік ... ... ... белдеулік аймақтары
толық кездеседі. Бұл жайындағы алғашқы толық мәлімет ... ... ... шөл даласынан Хан тәңірінің қарлы биіктігіне ... ... ... ... ... жылдары Іле Алатауы топырақтары зерттелініп, осы өңірдің
топырақтық және ауылшаруашылығында пайдалану карталары жасалды [14].
1950–ші жылдан Іле Алатауы тау алды ... ... [15] ... және 1954 ... бұл ... ... және Жамбыл
аудандарында ... ... ... ірі ... ... ... картасы жасалып, «Алматы
облысының топырақтары» атты очерк жарық көрді [17-18].
Қазіргі уақытта Іле Алатауы алды жазықтығының топырақтары нақтылы ... ... және осы ... топырақ құнарлығын көтеру мақсатында
ғылыми ... ... ... ... кең ... оның ... жарамдысы мен ылғалмен
қамтамассыз етілгені аса көп емес. Сондықтан жыртылған ... ... ... ... тиімді пайдалану бүгінгі күннің басты мақсаты. Ғылыми
тұрғыдан жасалған ... ... ... тек ... пен оның ... ... қоймай, топырақ құнарлығының жоғарлауына да әсерін
тигізеді. Қазіргі егіншілік жағдайында, кей ... ... ... ... ... ауа және өндірілген өнім ... ... ауыл ... ... ... ... оларға тыңайтқыш қолдану жүйесінің экологиялық жағынан
залалсыз түрін жасау қажеттілігі туып отыр [21]. Соңғы жылдардың ... ... ... ... ... арттыру, қайта
жандандыру және ауыл шаруашылығы дақылдарының сапасын ... ... ... проблемалары қорытындыланып, көкөніс ... егіс ... ... мен оның ... ... ... жүйесінің әсері, тыңайтқыштардың топырақтағы айналымы олардың
түрлері мен әр түрлі формаларының тигізетін әсерлері ... ... және ... ... тау алды ... ... су ... кең орын алған. Ирригациялық эрозияға байланысты
топырақтың жоғарғы құнарлы қабаты шайылып, ауыл шаруашылығы өнімінің 20-30%-
ы жоғалады ... су ... ... ... ... ... ... Қазақстан облыстарының тау баурайындағы аймақтарда орын
алған. Оған бұл ... тым ... ... бетінің және оның төменгі
қабаттарының су эрозиясына өте берілгіш ұнтақ ... (лөс ... ... ... [24] ... ... ... Республикасының
18 млн гектарынан астамы су эрозиясына берілгіш. Олардың жартысына жуығы
егістікке жарамды жерлер. Су ... бұл ... ... құнарлы
қабатын шайып қана қоймай, сонымен қатар жылына 2,5 млн тоннаға жуық азот,
фосфор, калийді ... ... ... ... ғылыми зерттеулерге
шолу мәліметтеріне қарағанда, топырақтың ... ... және ары ... экологиялық жағынан сапасы таза көкөніс дақылдарының өнімін
арттыру үшін ... ... ... ... ... және
органикалық тыңайтқыштардың тиімді (рационалды) нормаларын қолдану ... ... ... агротехникалық шараларды дамыту ... ... ... ... ... ... ... «Үйгентас» жеке шаруашылығының
топырақтарын зерттеу нәтижелерін пайдалана отырып жазылды.
2 Шаруашылық туралы жалпы мағлұмат
«Үйгентас» кеңшары ... жылы 6–шы ... ... ... облыс және аудан орталықтарымен транспорт ... ... жол ... ... Ал шаруашылық электр энергиясын
Алматы энерго жүйесіне қарасты Жетісу ауданының электр көзімен қамтамасыз
етілген. ... ... және ... орталығымен телефон байланысы
тартылған. Шаруашылықтың өндірісі ... 3 ... ... ... ... ... ... биден 4 км қашықтықта
орналасқан. ... ... ... ... ... және ол ... шаруашылықтар мен аралас бөліктен тұрады. Бірінші бөлімшенің орталығы
Қабылиса, ал ... ... ... ... ... ... созылыңқы болып келеді. Ол солтүстік–батыстан оңтүстік– шығысқа
қарай созылып ... ... 29 ... ... ... ... ... да, ал шығысында Мәмбет ... ... ... ... ... ... шекараласады.
«Үйгентас» кеңшарының жалпы жер көлемінің 64,5 %-ы ... оның ... 10,2 %-ы ғана ... Шаруашылықтың негізгі
бағыты ет–сүт ... ... ... таулы–далалы
топырақты–климатты аймақта орналасқан. Шаруашылықта +10 ... ... ... ... 162 ... жуық ... келеді.
Ауаның жылдық орташа температурасы 0.9 С, ал ең ... ... 0.7 С ... ал ... жылдық температураның ең жоғарғы
мөлшері +400С, орташа жылдық жауын–шашын мөлшері 689 мм. ... ... ... ... және ... ... ... бөліктерінен тұрады.
Таулы бөлігі айқын сатылы құрылым түзеді. Жоталардың су ... және ... ... ... ... ... ... әкеп соғады.
Шаруашылықтың оңтүстік–шығыс бөлігін Көксу өзенінің құлама жайылмасы ... ... ... ... биіктігі шаруашылық бойынша 690–700
м–ден 1100 м–ге дейінгі аралықта.
Шаруашылыққа ең жақын темір жол ... 67 км ... ... ... ... Көксу станциясын атауға болады.
1–ші бөлімше: шаруашылық орталығы Қабылиса.
2–ші бөлімше: шаруашылық орталығынан 13 км ... ... ... ... ... 29 км ... орналасқан
Талапты. Шаруашылық орталығынан басқа бөлімшелерге ... ... ... ... ауылдары телефон және радио
байланыстарымен және электр ... ... ... Ауыл шаруашылық
өнімдерін өткізетін жер аудан орталығы Балпық ... 75 км ... ... ... ... табылады. «Үйгентас» ауылдық округі көп
салалы ауылшаруашылық өндірісі болып ... ... ... ... ... ... шаруашылығымен айналысу. Қосымша салалары: бақша
шаруашылығы, көкөніс шаруашылығы; мал ... ...... ... ... 2009 жылғы көрсеткіш бойынша жер ... ... ... ... ... ... ... жер экспликациясы (га)
|№ ... жер ... ... га |% |
|1 ... ... |2844,1 |61,4 |
|2 ... ... ... |449,3 |8,2 |
|3 ... ... |717,2 |14,2 |
|4 ... |847,7 |16,2 |
| ... ... жер |4409 |100 |
2 ... ... ... ... ... ... ... |Көлемі , га |Үлесі, % |
|1 ... ... |1038,3 |36,5 |
|2 ... |401,6 |14,1 |
|3 ... |10,3 |0,99 |
|4 ... |60,1 |2,1 |
|5 ... ... |10 |0,35 |
|6 ... |100 |3,51 |
|7 |Пар |132 |4,6 |
|8 ... ... |5 |0,17 |
|9 |Көп ... ... ... |1086,8 |37,68 |
| ... |2844,1 |100 ... 1,2-кестелердің мағлұматтары бойынша дәнді дақылдардың
үлес салмағы – 36,5%, көпжылдық шөптердің – 37,68% ... Ал ... үлес ... – 14,1% (2 кесте)
3 кесте Тыңайтқыштарды қолдану деңгейі.
| ... ... ... ... ... ... (центнер) |
| ... | |
| | ... ... ... ... қоры |406 |253 |153 ... |365 |253 |- ... дақылдары | | | ... ... | | | ... ... ... | | | |
| |- |74 |- |
| |109 |53 |- |
| |256 |126 |153 ... ... ... ... тыңайтқыштарды негізінен көпжылдық
егістікке жемдік дақылдарға берілгенін байқаймыз. Дәндік дақылдарға
бәрі
болып 74 ц азот тыңайтқышы ғана ... ... ... ... ... ... ... |Өнімділігі, ц /га ... ... ... | |
| |2007 |2008 |2009 |2010 ... ... |9,5 |14,7 |21,8 |22,9 ... |100 |- |90 |110 ... |150 |- |150 |170 ... |217,9 |212,1 |214,9 |210,8 ... |29,8 |30,4 |28,5 |30,2 ... ... |- |300 |- |- ... ... |20,5 |26,4 |26,1 |24,3 ... ... ... қарасақ кейбір жылдары ауылшаруашылығы
дақылдарының өнімділігі төмен. Бұл ... ... ... ... ... ... денгейінің төмендігі;
- сол жылдардағы табиғи климаттық факторлар жағдайы;
- тыңайтқыштар, улы химикаттармен гербицидтер қолдану деңгейі;
- ауылшаруашылығы өнімдерін ... және ... ... ... ... және ... өнім алу үшін ... агротехникалық шаралар деңгейін және ... ... ... ... ... ... ... егінге ауыстыру қажет.
3 Табиғи топырақ құралу жағдайлары
3.1 Климат
Алматы облысының агроклиматтық ... ... ... ... жағдайын IV–ші агроклиматтық аудандастырылуы
керекті ылғалмен, жылумен қамтамасыз етілу мерзіміне байланысты. ... ... ... ... байланысты ауа температурасының
мөлшері +10 С–тан жоғары ... ... ... ... +10 С ... ... кезеңнің ұзақтығы 162 күнге жуық болып ... ... жату ... 150 ... жуық болып келеді, ал таулы аудандарда
200 күнге дейін ... одан да ұзақ ... ... ... (5 кесте).
Қар жамылғысының қалыңдығы 35–85 см–ге дейін қалыңдайды. Шаруашылықтың
негізгі дәлірек климаттық мәліметін шаруашылық орталығынан 35 км ... ... ... 71 км қашықтықтағы Балпық би ауа–райын
болжау станцияларынан алуға болады. Түсініктеме ... ... ... яғни ... ... әр ... және үгілудің жас азықтарынан
тұрады. Көбінесе ... бор, ... ... және ... ... басым
келеді. Өсімдік жамылғысы атмосфералық түсім мен температураға байланысты
болып келеді, тік ... ... ... және ... ең ... температура +39 С, ал абсолюттік ең төменгі
температурасы –52 С. Орташа жылдық жауын–шашын ... 689 мм. ... ... ... және ... ... 79–85 мм, ал ең аз ... қаңтар және
ақпан айларында 37–38 мм. Салыстырмалы орташа ауа ылғалдылығы 74%. ... ... ... ... ... жел 3 күн, ... ... 2–6 күн, ал
құрғақ жел 2–3 күн. Желдің ... ... ... ... ... облысының Көксу ауданының «Үйгентас» шаруа қожалығының
климаттық көрсеткіштері
ауданы ... ... |
| ... |Жаз |Күз |Қыс ... | | | | |а |
| | | | | ... | | | | |қ |
| |III |
| см |Сұр, ... сәл ... орта құмбалшықты, тамырлармен |
| ... ... емес ... сәл ... түсі ... |
| ... анық ... ... |Сұр, ... сәл ... ... ... тамырлар |
| ... ... ... ... ... |
| ... ақшыл дақты, құрғақ, жеңіл құмбалшықты қиыршық |
| ... ... ... ... ... бұл ... құнарлы топырақтар қатарына
жатады. Беткі қабатқа гумус мөлшері 12,0%, тереңдеген ... оның ... ... ... азот ... ... (6 ... Жылжымалы
фосфор мен калий жеткілікті. Бұл топырақтар тұздалмаған, гранулометриялық
6 кесте Жеңіл құмбалшықты таулы қара топырақтардың химиялық құрамы
|Кескін ... алу ... ... % | ... сиымдылығы, мг/экв 100 гр топырақта |Жылжымалы, |
| ... | | | ... |
| |см | | |СО2 | ... |
| | | | |% | | |
| | |
| ... ... ... орта ... ... |
| ... ... көмкерілген, келесі қабатқа өтуі түсі |
| ... ... |
| см |Сұр ... ... ... борпылдақ, орта құмбалшықты, |
| ... ... ... ... түсі бойынша өтуі|
| ... ... ... толық танысу үшін №4 кескін жазбасын
келтіреміз. Кескін шаруашылықтың оңтүстік батыс бөлігінде жол торабы мен
өзен қиылысқан жерінен 450 м ... ... ... ... ... қарай еңіс (7 кесте).
7 кесте Ауыр және орта ... ... қара ... ... ... ... алу |Гумус |Жалпы, % ... ... ... 100 гр ... ... |
| ... | |% | ... |
| |см | | | | ... |
| | | ... ... |
| | |
| см ... ... ... ... ... тасты және |
| ... ... ... ... ... қара топырақтардың агрохимиялық
сипаттамасы тиімді. Беткі қабаттарда гумустың мөлшері 11,6–13,7 % – ... ... ... ... ... оның ... төмендейді. Гумус
мөлшеріне байланысты жалпы азот ... ... ал ... фосфор
0,29–0,34% аралығында ауытқиды. Карбонаттар 40–50 см тереңдіктен байқалады.
Олардың ең максималды шоғырлануы 80–90 см–ден ... ... ... бұл топырақтар көбінесе орта, ал кейде ауыр ... ... ... ауыр және орта ... ... қою ... ... Қабылиса бөлімшесінде кездеседі. Жер бедері–тау
бөктеріндегі жазықтық. Бұл топырақтар түгел ... Тың ... ... ... ... мен бидайықтар кездеседі. Аналық ... ... ... оның астында қиыршық тасты құмбалшықтар
мен құмайттар орналасқан. Гумус қабатының ... 35–45 ... ... ... ... белгілерімен танысу үшін №10 кескіннің
жазбасын келтіреміз. ... ... ... ... ... 400 м
жерде, оңтүстік бөлігінде салынған. Жер бедері – ... ... ... шөп. Тұз қышқылынан беткі қабатта көпіршиді.
| см | Қою ... сәл ... ... кесекті, орта |
| ... ... ... Келесі қабатқа |
| ... ... |
| |Сұр ... сәл ... сәл нығыздалған орта құмбалшықты, берік |
| ... ... түсі ... ... ... өзгереді. |
| ... ... ... ... ауыр ... тамырлар |
| ... ... емес ... ... бір ... тастар мен |
| ... ... ... түсі ... ... ... ... сұр, ылғалды, борпылдақ, жеңіл құмбалшықты, |
| ... ... сәл ... түсі арқылы ауысуы біртіндеп |
| ... ... ... ... ... ... тас көп ... |
| ... ... ... ... ... және оның ... көбінесе қиыршық тастар көп
кездеседі. Химиялық талдаудың көрсеткіші бойынша, бұл топырақтардың беткі
қабатында гумус мөлшері 3,56 %–ға ... ... ... оның ... ... азот ... гумусқа байланысты өзгереді (9 кесте).
9 кесте Суармалы ауыр және орта құмбалшықты таулы күңгірт ... ... ... ... алу |Гумус% |Жалпы, % |СО2% ... ... ... 100 гр ... мг/100|
| ... | | ... |гр ... ... № |см | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | |
|- |- ... |717,2 ... |- ... |2630,1 ... |568,4 ... |- ... |- ... |6,0 ... |44,0 ... |152,8 ... |56,2 ... |114,3 ... |104,0 ... |16,0 ... ... балл ... ... ... мына төменгі
жағдайды атап өтуге болады:
1.Ауылдық округтегі топырақ түршелерінің балл бонитеттері бірдей емес.
Бұл ауылдық ... ... ... ... ... ... ... жеріндегі топырақ құнарлығын анықтау үшін 1989 ... ... ... ... 2009 жылғы далалық ... ... ... ... ... кескіндері сол 1989
жылғы салынған жерлерге салынып топырақ үлгілері алынып, ол талқыланды (11
кесте).
11 кесте Көксу ауданы Үйгентас ауылшаруашылығы ... ... ... ... жылғы зерттеу |1989 ... ... ... № |0-50 см ... ... № |0-50 см ... |
| ... | ... |
|4 |13,7 |10 |14,8 |
|7 |12,0 |9 |11,3 ... |3,56 |13 |4,2 ... см ... (1989 ... және ... топырақ кескіндерінің
үлгілерін бір–бірімен салыстырғанда, территорияның ойыс ... ... ... ... ал ... ... ... Балл бонитеті көбейген жерлерде, топырақ құнарлылығы көтерілген,
яғни ол жерлерде дара дақылдар (күздік ... ... ... ... ... ... кейбір еңісті жерлерде су эрозиясы орын алған.
Бұл жерлерде эрозияға қарсы ... ... су ... ... құрамындағы ең тиімді майда
бөліктері сумен шайылып ... де, онда ... ... еншісі артады.
Сонымен қатар бұрынғы кеңшарлардың тарап кетуіне байланысты ... ... ... ... ... жеке ... қожалықтарының,
агротехниканы дұрыс сақтауға, ауыспалы егістікті кіргізуге, тыңайтқыш
беруге
жағдайлары жоқ, сонымен ... ... дара ... ... ... ... азайған. Су эрозиясымен қатар, ... ... ... ... ... ... қабатта азаяды,
топырақ қалыңдығы кемиді. Сонымен қатар жылжымалы қоректік заттар мөлшері
төмендейді, беткі қабаттың гранулометриялық құрлымы өзгереді.
Эрозияның ... ... ... ... ... топырақ
сапасы төмендейді.
Су эрозиясына қарсы кешенді шараларды пайдалану керек:
- Шаруашылықты-ұйымдастыру;
- ... ... ... ... ... шектелуіне байланысты
(жеке шаруашылықтар) осы кешенді шаралардың ішінде, олар үшін ең тиімдісі
болып агротехникалық шаралар саналады. ... ... ... ... ... ... ал кейбір жағдайларда түгел жоюға болады.
Су эрозиясына қарсы ... ... ... ... ... төменгі шараларды ұсынады:
Потенциялды қауіпті жерлерде:
- Топырақты терең сүдігер жырту, тереңдігі-32 см.
- Топырақты өңдеу кезіндегі барлық ... ... ... ... ... Көп ... ... егу.
Сәл шайылған жерлерде:
- Жоғарыда келтірілген шараларға ... ... ... арттыру, азотты 10%, фосфорды 15%.
Қазіргі кезде топырақ балл бонитетінің картограммасы ауылшаруашылық
дақылдар өнімін жоспарлағанда, жер кадастарлық жұмыстар, жер ... ... ... және т.б. ... ... ... жерлердің балл бонитетін көтеретін шаралардың ... ... Ол үшін ең ... ... ... ... іс ... соған керек сұрақтардың барлығын ... шешу үшін ... ... ... Шаруашылықтағы ең басты ... ... ... су ... ... ... басты міндет
етіп қою керек.
6 Топырақтарды агроөндірістік топтастыру және ... ... ... ... ... арқылы әртүрлі топырақтарды
салыстырмалы ауыспалы егісте пайдалану тәсілін тыңайтқыштарды қолдану,
мелиоративтік ... ... ... ... ... ... егіншілік жүйесі жерді пайдалану шаралары іс жүзінде асыруға
мүмкіндік береді.
Топырақтың ... ... ... ... ... ... біртекті шаралар қолдануға және игеруге мүмкіндік береді, ол
осы топтағы топырақтың құнарлығын арттыруға жағдай жасайды.
Топырақты ... ... ... негізгі критерийлері
болып мыналар саналады:
1. Бір топырақ климаттық аймаққа ... ... ... ... ... жақындығы нышандарының ұқсастығы:
а) Топырақ кескінің морфологиялық құрлымының әсері оның ... ... ... жынысымен гранулометриялық құрамының;
в) Негізгі физикалық қасиеттерінің, сулық, ауалық және ... ... ... сипаттайтын қасиеттерінің, қоректік
заттар мөлшер көрсеткіштерінің;
3. Бедерлерінің олардың ... ... ... ... ... ... ... төмендететін, игеруге кері әсерін тигізетін
(тұзданғандығы, таспен қиыршықтастығымен ластанғаны және т.б.) ... ... және ... және оны ... арналған
мелиоративтік жағдайларды жасаудың ұқсастығына байланысты топтастырады.
Жоғарыда келтірілген топырақ қасиеттерімен нышандарының ... ... ... және ... ... біртектілігіне
байланысты жеке шаруашылықтың топырақтары агроөндірістік ... ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық дақылдары үшін дұрыс пайдалануға
ықпалын тигізеді. Сонымен ... ... және ... ... ... су ... дұрыс пайдалануға дұрыс
жағдай жасайды.
Сапасына қарай топырақты топтастырудың негізгі критерийлері:
Топырақ ... ... ... дәрежесіне, топырақтың
гранулометриялық құрамына және агротехникалық мелиоративтік ... ... ... ... ... ... мен қою қара-қоңыр топырақтары I-
агроөндірістік топқа біріктірілген. Бұл ... ... ... ... мол ... ... жоғары, суғарылмайтын тиімді. Жер бедері
техника қолдануға ыңғайлы ... ... ... ... ... топырақтар тараған жердің суғарылмайтын бөлігі тек астық дақылдарын
егуге мүмкіндік беретінін атап ... ... ... агротехникалық шаралардың болжамды жүйесі мынандай:
а) Ауыспалы егіс танаптарының шекараларына және ... ... ... су ... ... қорғаныс ретінде орман
жолағын отырғызып, оларды шайылудан қорғау;
б) Жыртылатын жерлерге ... егіс ... ... ... ... ... Топырақтарды өңдеу жүйесін дұрыс қолданып, ауыспалы егістерде таза
парға және ... ... ... ... Топырақтарға органикалық және минералдық тынайтқыштар жүйесін
дұрыс қолдану;
д) Табиғи ... ... ... ... өнім ... ... ... су көздерін жылғаларда пайдалана отырып, суармалы егісті
дамыту, яғни су тоғандарын жасау.
Ашық қара қоңыр топырақтар II-ші агроөндірістік топқа ... ... ... ... ... отыр. Климаттық
жағдайларының құрғақтылығымен ... ... ... III-ші ... топтың топырақтарына қарағанда құнарлылығы
жоғары.
Сондықтан, бұл топырақтар үшін ең тиімді шаралар ... ... бұл ... ... ... су жетіспейді. Таулы-далалы аймақтың
төменгі бөлігінде орналасқан. ... ... үшін ... ... ... ... I-ші агроөндірістік топтың
шараларымен бірдей.
I.Жыртылған және жыртуға ... ... ... ... ... қажет етеді.
Бұл топқа топырақ картасындағы 18-27 топырақ ... ... ... қара топырақтар,ауыр және орта құмбалшықты таулы ... ауыр және орта ... ... қою ... Бұл топырақтар елді мекендегі ең жақсы топырақтар қатарына
жатады. Осы өңірде өсетін барлық ... ... ... ... Бұл
топтағы топырақтардың қасиеттері өте оңтайлы және орналасу бедері жағынан
кешенді механизация мен суғару ... ... ... ... Бұл ... тиімді пайдаланған жағдайда барлық ауылшаруашылық
дақылдары мен көпжылдық егістіктерден ... өнім ... ... ... өнім алу үшін ... ... тәсіліне, арамшөптер
мен зиянкестерді қорғауға, суғару техникасына көңіл аудару керек. Есептеу
мағлұматтары бойынша бұл топырақтарды суғарғандағы ... 1053 ... ... еккен кезде ең бірінші кезекте терең жырту үшін
(50-60) плантажды соқаларды қолдану керек, ол ... ... ... ... ... отамалы дақылдар үшін терең жыртуды күз
айында жүргізген дұрыс.
Ауылшаруашылық дақылдарынан жоғары әрі ... өнім ... ... ... көтеру үшін органды-минералды тынайтқыштарды беру
керек .
Минералды тынайтқыштарды ең ... ... ... ... азот 120 ... ... 90 ... әсерлі зат түрінде беру
керек. Органикалық ... 20 ... өнім ... тағы бір жолы ... ... арам
шөптермен зиянкестермен тиімді түрде күресу болып саналады.
Ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыру үшін суару жүйесін
реттеудің маңызы зор. Бұл ... ... ... ... суару
тәсілін пайдаланған жөн.
II.Жыртылған жерлер өңдеуге нақтылы агротехникалық шараларды ... ... тек бір ... ... ... яғни ... ... ашық
қара-қоңыр топырақтар(11-17). Бұл топырақтардың өзінің гранулометриялық
құрамы жағынан орташа құмбалшықты топырақтарға ... ... ... және ... ... мөлшері жағынан бұл топырақтар I-
агроөндірістік топтарына қарағанда бір шама ... Бұл ... ... ... ... жоғары әрі тұрақты өнім алу үшін мына шараларды
атқару керек: топырақты ... ... ... жоғары органикалық
тыңайтқыштар беру. Органикалық тыңайтқыштардың мөлшері 40-50 кг ... ... ... ... жерлер сапасы игеруге күрделі емес эрозияға
қарсы мелиоративтік ... ... ... ... мына ... топырақ кескіндері кіреді - ... ... ... ... ... ... қарағанда әлде
қайда төмен. Бұл топтағы топырақтар көлбеу және ... ... ... міне ... бұл ... аздап болсада су эрозиясына бейім.
Топырақ бетіндегі майда ұнтағы бөлшектердің ... ... ... ... ... ... қатар гумустың мөлшері мен
қоректік заттардың деңгейі төмендейді, түйіртпектілігі ... ... ... ... төмендейді. Эрозиялық үрдістерді
төмендететін топырақ құнарлығын арттыру үшін мына ... ... ... ... іс ... ... ... Жайылымдықтардағы мал басын реттеу.
2. Жыртылған жерлерді қапталды ... ... ... ... ... Органикалық тыңайтқыштар мөлшерін қалыпты топырақтарға қарағанда 10-
15%; Минералдық тыңайтқыштарды азотты 25%, фосфорды 15% артық ... ... ... ... мен жайылымдықтар.
Бұл топқа мына төменгі топырақ кескіндері ... 47-48. ... ... ... ... болу ... ... жағдайының
қолайсыз болуымен қатар олардың майда нұсқалығы әсер етті. Бұл жерлерде
топырақты ... ... жоқ. ... пен жайылым сапасын арттыру
үшін, мал жаю жүйесін реттеп, табиғи шөптердің сапасын жақсарту керек.
V. ... ... тек ... ... ... 1-7 топырақ кескіндері енді (картадағы аңыз ... ... ... жарамсыз, себебі бедері өте күрделі, әрі ыза сулары ... ... ... Су ... мен өте сирек әрі мал жеуге жарамсыз
түрлері басым. Батпақты жерлерде ... ... ... ... ... Су ... мен өте ... әрі мал жеуге жарамсыз, түрлері
басым. Батпақты жерлерде ... ... ... ... қабатына
шыққандықтан ауылшаруашылығында пайдалануға жарамайды, бүгінгі ... ... тек ... түрінде қолданады.
Бұл жерлерді игеру үшін көп қаржы керек, мысалы батпақты жерлерді
игеру үшін ... ... ... ... ... Ол ... нарық
заманында мүмкін емес. Ал бедері күрделі жерлерді игеру үшін оның ... ... ... мол ... ... ... ... бұл жерді тек
жайылымдыққа пайдаланады.
7 Экономикалық тиімділік
Экономикалық тиімділік дегеніміз – өндіріс нәтежесінің ... Осы ... ... шығынмен салыстыру қажет. Ауылшаруашылық
өндірісінің тиімділігін арттыруға ... ... ... ... және ... талдау деп шаруашылықтың тиімділігін көтеру мақсаты мен
әрекетін кешенді зерттеуді айтады. Ауылшаруашылық ... ... ... ... ... ... ... бағасы, табыстылығы
(рентабельность) қаражаттың күйі жатады. Ауылшаруашылығында жер өндірістің
негізгі құралы болғандықтан, экономикалық талдауды оны пайдалану ... ... ... ... тыңайтылған және тыңайтылатын)
жерлердің егіндікпен сүргіге қалдырған жерлер алабын салыстырып, ... ... ... ... ... шаруашылыққа берілген
(бекітілген) табиғи шабындықтар гектарлар ... ... ... ... ... анықтайды. Содан соң егістік алабын,
өнімділікпен ... ... ... ... (шаруашылықтағы) орындалуын
талдайды да пайдаланудың экономикалық тиімділігіне баға береді.
1 гектарда немесе 100 гектарда өндірілген өсімдік шаруашылығының жалпы
мөлшері, жыртылған жердің ... ... ... ... ... бір ... табиғи шабындықтан алынған азық бағасы, табиғи
шабындықтарды пайдаланудың экономикалық ... ... ... ... ... 1 ... ... қоныстарда
өндірілген азық бағасымен сипатталынады. Мында ерекше назарды жем-шөп қорын
құруға және мал ... ... ... аударылды. Жем-шөп қорын
талдағанда егістік алабының құрлымын мал шаруашылығының ... ... ... ... және ... ... ... шаралар жүргізіліп жатқанын табады. Жем-шөптің дұрыс ... ... ... ... маңызды бөлігі ол техниканы пайдалану
тиімділігін ... ... ... ... қопсытқыш, тырма
және т.б ... ... олар ... 4-ші ... ... ... Техниканы пайдалануды талдау және машиналар маркасы
түрлеріне қарай ... Әр ... ... ... ... ... арнайы коэффициент арқылы өтеді. Тракторлық парк ... ... ... есеп ... кездегі нақтылы етілген жұмыстар
жағдайлы гектарлармен сол кезеңде ... ... ... гектарлар
қатынасы алынады.
Экономикалық талдауда көңіл аударатын көрсеткіш-еңбек өнімділігі,
өндірілген өнімнің азық көлемімен оны өндіруге жұмсалған ... ... ... ... ... анықтау үшін жалпы азық көлемін, оның
құнын, жұмсалған уақытын жұмысшылар білу ... ... ... ... ... жақсарғанын көрсетеді.
Экономикалық талдаудың маңызды бөлігіне азықтың өзіндік құнын ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Өсімдік шаруашылығындағы азықтың өзіндік құнын анықтаушы басты жағдайларына
ауылшаруашылық ... ... оны ... жұмсалған шығын жатады.
Ал мал шаруашылығында болса оған мал өнімділігімен жұмсалған қаржы деңгейі
жатады.
Шаруашылықтың ең басты көрсеткіштері болып ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнының қатынынасымен
анықталады.
«Үйгентас» ... ... ... қара топырағында өсірілген күздік
бидайдың экономикалық тиімділігі онша биік емес. Жыл құрғақ болғандықтан,
әрі тыңайтқыштарды қолданбаудың салдарынан, ... өнім ... ... болмайды.
12. кесте Күзік бидай (ц/га)
|Топырақтар |Қайтарылымы |∑ |
| | | |
| |1 |2 |3 |4 | ... қара |20,9 |21,8 |22,2 |22,9 |21,95 ... | | | | | ... қою |19,8 |18,1 |17,5 |17,9 |18,32 ... | | | | | ... | | | | | |
13 ... ... ... топырақтың ішінде ең тиімділігі
жоғары топырақ болып, құнарлығы жоғары, молырақ тыңайтқыш берілген таулы
қара топырақтар ... оның ... ... ... ... қара және таулы қою қара-қоңыр топырақтарда өсірілген күздік
бидайдың экономикалық тиімділігі
Топырақ
|Тәжірибе
варианттары ... ц/га ... ц/га ... ... ... |Таза
пайда,
тенге |Тиімділік | | | | | |А |В |У=А-В |Т=у/В×100 | |Таулы қара топырақтар
|N30P30K30 |31,2 |4,2 |34031 |24842 |9189 |36,39 | ... қою қара ... ... |22,3 |5,3 |26679 |2004,2 |6670 |33,3 | |
8 ... ортаны қорғау мәселелері
Өңірлік тұрғыдан топырақты сақтау және қорғау проблемасы еліміздің-ҚР-
ның өндірістік, аграрлық және экономикалық, ... ... ... орай ... ... ... оңтүстік және оңтүстік-шығыс облыстарының
тәлімі және суармалы егіншіліктерінде топырақты су ... ... ... ... толтыру шараларын қолдану арқылы аталған шаралар ... ... ... ... мен оны ... ... әсер ... Республикамыздың солтүстік облыстарында топырақтың жел эрозиясы
басым болса, оңтүстіктің суармалы алқаптарында су эрозиясы орын ... су ... деп ... су ... топырақтың жоғарғы құнарлы
қабатының, кейбір кезде тіпті төменгі қабатының жуылып шайылып, жыралар мен
сай салаларының ... ... ... ... ... ... ... эрозиясы суармалы егіншілігі дамыған Алматы, Талдықорған, Оңтүстік
Қазақстан обылыстарының тау баурайындағы аймақтарда етек алған. ... ... тым ... ... ... және оның ... қабаттарының су
эрозиясына өте берілгіш ұнтақ жыныстардан құралуы септігін тигізеді.
Су эрозиясының негізнен екі түрі ... ... ... ... және
жыралық эрозия. Қатты нәрседен немесе суарғанда ... ... ... топырақтың беткі қабаттары шайылады. Судың негізгі ағысы
жүрген жерлерде тілінген ... ... ... ... Бұл ... жер
жыртылған кезде егістің аралығы өңделіп, культивацияланған уақытта жыл
сайын ... ... ... ... ... біразы шайылып,
топырақ құнары төмендейді. Мұны шайылу эрозиясы деп атайды.
Ал ... ... ... ... ... ... болып басталатын
майда жыралар судың ылдиға ... ... тез ... ірі ... ... Мұндай жайлар көбінесе су жүретін ірілі ұсақты арықтар
бойында көптеп кездеседі. Оңтүстіктегі облыстардың ... ... ... ... ... ... жер бетінен тереңдеп кетеді.
Мұндай жағдайларда судың өз ағысымен айналадағы жерді ... ... ... Су ... бұл ... ... эрозия деп атайды.
Су эрозиясымен күресудің үш ... ... ... ... ... мол баурайларында су ағысының бағытына көлденең жырту, ... ... ... ... ағыс ... ... үшін ... егістіктердің
пая сабақтарын қалдыру, топырақ құрлымын жақсарту т.б.
Орманды мелиоративтік шаралар: жыралармен сайлар жағалауына, ... ... ... ... ... ... ... бұталар
отырғызу.
Гидротехникалық шаралар: жыраларды бекітетін инженерлік ... ... ... ... үшін арықтармен каналдардың табанымен ішкі
қаптал су өткізбейтін заттармен қаптау.
Осы шараларды ... ... ... ... су ... ... ... толтыру шаралары: топыраққа көң, биогумус, сабан,
жасыл тынайтқыш беру; жоңышқа егу, топырақты тыңайтуға қалдыру;
Сортаңдану мен батпақтану процестерін ... ... ... және ... егіс игеру арқылы болдырмау.
Топырақтың ластануына қарсы ұйымдастыру технологиялық ... оның ... ... ... ... ... процесін тоқтату үшін кең даламызды жаппай суландыру мен
оңтайлы егіншілік пен мал шаруашылығын жүргізу ... ... ... ... ... ... іске ... агрономдар
міндетті.
Суару, иригация- ылғал тапшы жерлерге суды алып ... ... ... қабатындағы оның қорын толтыру-топырақты ... бір ... Ол ... су, және ... байланысты, жылу
және қоректік тәртіптерін реттеуге керекті ... ... ... ... ... ... биік және ... өнім
алуының кепілі. Суару қуаң аймақтың топырағын ... ... және ... ... ... мүмкіндік береді. ТМД елдерінде тек суару
арқылы мақта мен күріш ... ... ... жеміс-жидектік
дақылдармен көкөністер өнімін арттыруды қамтамасыз етеді.
Қазақстада 2 млн гектардай суармалы жер ... ... ... ... ... ... ... олардың алабы 0,5 млн-ға қысқарды. ... ... ... және ... облыстарында тараған. Мақта,
қанттық қызылша, күріш, жоңышқа, темекі, көкөністер өсіріледі.
Мелиорациялық жұмыстар, яғни дақыл ... ... ... ... ... ... ... тиімді жолы
әсіресе соңғы жылдары кең қолданыла ... ... дала су ... ... ... жер ... ... өнімдерін мол
өндіретін сенімді саласына айналады. Бұл жердегі қара шірінділі ... ... оның ... ... жұту қабілеті екі еседей артты.
Осындай мелиорациялық шараларды жүзеге асыру арқасында суармалық аймақта
орналасқан ... ... ... ... жаңа жүйесі, сөз жоқ, егіншілікті
қарқынды дамытуға кең жол ашып ... ... ... ... іс ... Ауыл ... ... асыруда мемлекет шешімдеріне сәйкес
ауылшаруышылығын ғылыми негізді ұйымдастырып тыңғылықты жүргізе ... ... ... ... одан әрі толықтыру, олардың творчестволық
инициативасының, тапсырылған іс үшін ... ... ... Істі ... ... алатын маман кадрлар даярлауды
бұрынғыдан да ... ... ... мен ... ... ... ... назар аудару керек.
Республиканың жоғары оқу орындарының ... ... ... ... ... өз ... кәсіптік шеберлікке ғана емес
сонымен қатар жоғары идеялыққа, азаматтық кемелдікке тәрбиелеуге, олардың
қоғамдық саяси білімді жете меңгеруіне айрықша ... ... ... орай ... ... ... бойында жерді табиғатты
қадірлей білу сезімін қалыптастыру мақсатында қосымша сабақтар енгізілді,
өйткені ауылшаруашылықты қарқынды ... ... мен ... ... ... баса назар аудару керек.
Студенттер арнаулы курстар бойынша теориялық және ... ауыл ... ... ... ... ... ең соңғы үздік үлгілерімен жан-жақты ... ... ... ... ... ... ... кең
қолданылатын, республикалық астық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының
ғалымдары әзірлеген егіншіліктің топырақ қорғау ... ... ... ... ... ... қысқа ротациялы ауыспалы егісті игеру, жерді
сыдыра жырту арқылы мүмкіндігінше аңызды сақтау, ... ... қар ... ... ... қолдану және басқа да
осындай егіншілік ... ... ... ... Агрохимия және
мелиорация пәндері бойынша жүргізілетін сабақтарда бұл ... ... және ... тыңайтқыштармен құнарландырудың, топырақты
құнарландырудың, топырақта ... ... ... және ... ... ... суғарудың озық технологиясын жан-жақты таныстыру
жолымен оқытылады.
Болашақ мамандар ауылшаруашылық өндірісін механикаландыру, оның ішінде
топырақ қорғау ... ... ... ... ... олар ... өзі алға тартқан өскелең міндеттері ойдағыдай
орындай алмайтыны сөзсіз. Сондықтан механикаландыру және ... ... ... ... ... ... қорғау жүйесінің
техникасы мен технологиясын, оның экономикалық ... ... ... ... ... аударылады. Ал орман шаруашылығы кафедрасы
табиғат ... ... ... ... пән ретінде өтеді. ... ... ... ... ... ... ... оны құнарландыру саласындағы проблемаларды зерттеу ... ... ... ... ... және ... ... ғалымдары
көп жылдан бері оңтүстік-шығыс Қазақстанда ... ... ... ... және ... ... анықтау бағытында
ғылыми зерттеу жұмысын жүргізуде. Әсіресе топырақтың ... ... ... әсер етуі жете зерттелуде. Бұл тәжірибе Іле
Алатауының қара-қоңыр ... ... ... ... ... ... астыңғы қабатымен үстіңгі қабатын өзара алмастырылған
жағдайда кейбір элементтерінің жойылып, ... ... ... ... ... мәліметтер бойынша шарушылықтың
топырақ жамылғысы туралы төмендегідей қорытынды жасауға болады:
1. Шаруашылық территориясы таулы-далалы топырақтық климаттық ... ... жер ... 64,5% ... ... оның ... ғана ... жерлер. Шаруашылықтың негізгі бағыты ет-сүт
өндіру.
3. Шаруашылықтың ең құнарлы топырақтарына таулы қара және қою ... ... ... ... балл бонитеті көрсеткіштері тәлімі ...... ... ... – 49,1 ... ал ... ... бірлік.
5. Шаруашылықта барлық агротехникалық шаралар топырақтың су эрозиясына
қарсы күресу жолына бағытталуы қажет. ... ... ... көлденең жырту, органикалық және ... ... және ... ... ... ... ... тізімі
1.Шренка А. Остров Арал-Тюбе на оз. «Горный журнал», 1842.№1. С.411.
2.Семенов П.П. ... и ... ... Предисловия по 2 тому
перевода. «Земледелие Азии» Риттера СПб., 1859.С.367.
3.Никольский А.М. ... на оз. ... и в ... Зап. Зап-Сиб. Отд. ГО,1885,VII,I.С.405.
4.Сапожников В.В.Очерки Семиречья.ч.I, 1904,ч.II,1906. Томск..С.328.
5.Обручев В.А. ... ... ... о ... в 1905 и 1909 г.г. «Изв.Том.техн.ин-та»,1912.С.123-129.
6.Прасолов Л.И. О почвах Лепсинского уезда. «Тр. почв.-бот.экспедиции
по ислед. ... ... ... Ч.I, ... С.С. и ... А.И. Почвенные условия вдоль проектир.ж.-
д. линии Семипалатинск-Верный.Отчет ... ... ... в ... А.М. Почвенный покров в северной части Алма-Атинского
округа ... ... ... и геоботаники САГУ, вып.3,
Казахстанская серия. Изд.НКЗ КазССР и ... ... и ... ... ... А.В. Почвы Джетысу. Алма-Ата, Казгосиздат, 1928.С.121-124.
10.Безсонов А.И. Почвы частей Джаркентского и ... ... ... ... ... по ... ... Азиатской России. Ч.I. Почвенные исследования 1908г., вып.6.СПб.,
1910.С.124-126.
11.Стороженко Д.М. Почвы мелкосапочника центрального Казахстана изд.АН-
КазССР,1952.С.164-167.
12.Серпиков ... ... ... зон и ... Талдыкурганской области ... ... Р.И. От ... ... ... до ... ... Тр.Ин-та почвовед.и геоботан.САГУ,1930, вып.5.С.321.
14.Глазовская М.А. материалы по класиффикации почв северных склонов
Заилиского Алатау. «Изв.АН КазССР, серия почвенная, ... ... И.А. ... ... ... ... ... Джунгарий
«Тр.Ин-та почвовед.АН КазССР»,1956,т.VI.С.207.
16.Рубцов Н.И. Расстительный покров Джунгарского Алатау.Изд.АН КазССР,
1948.С.314-325.
17.Соколов С.И.,Ассинг И.А., Курмангалиев ... С.К. ... ... ... ... Наука, вып.4.,1962.424с.
18.Дурасов А.М. ... ... ... ... ... «Білім» баспасы, 1995.26 бет.
20.Сапаров А.С. Плодородие почвы и продуктивность культур.- Алматы,
2006. 244с.
21.Кулаковская Т.Н. Оптимизация ... ... ... растений. Москва ВО «Агропрониздат» 1990-3с.
22.Айтбаев Т.Е. Тыңайтқыш қолдануға байланысты топырақ ... ... ... ... Жаршы, №6, 2006,14 бет.
23.Мирзакеев Э.К. интенсивность ирригационной эрозии в ... ... АН ... ... ... Р. Эрозия и дефеляция почв Казахстана. Алма-Ата: Наука,
1977.С.231.
ҚОСЫМШАЛАР
ИСХОДНЫЕ ДАННЫЕ
___________________________________________________
| ... ... | 1 | 2 | 3 | ... | 20.9 | 21.8 | 22.2 | ... | 19.8 | 18.1 | 17.5 | ... ... данных
__________________________________________________________________________
Факторы| Число | | | | ... | ... ... ... | ... ... ... средней| интервал
ср.зн.
-------|-------|-------|-------|--------|--------|--------|---------------
1 4 87.8 21.95 .7 .4 1.9 21.95 +- ... 4 73.3 18.33 1.03 .5 2.77 18.325 +- ... ... M= 20.1375
Общая дисперсия S= 4.494245
Ошибка среднего m= 1.7495203
Точность опыта g%= 3.722013
РЕЗУЛЬТАТЫ ДИСПЕРСИОННОГО АНАЛИЗА
Анализ дисперсии
____________________________________________________________________
Источники | ... | ... | | ... | квадратов | свободы | Дисперсии ... ... | ... | | ... | Fтабл
--------------------------------------------------------------------
По фактору | 26.28 | 1 | 26.28 | 33.46 | ... | .46 | 3 | .15 | 5.07 | ... | 4.71 | 6 | .79 | - | ... | 31.46 | 7 | - | - | ... ... Z= ... силы ... ... ... | По ... | По Снедекору
-------------------|----------------|-------------
Корреляционное | ... в % | 84 | ... ... ... ... 30.44 | ... степеней | а) 1 | а) ... | б) 6 | б) ... ... ... ... ФИШЕРА F= 6.66
Уровень значимости Z= 0.05
Корреляционное отношение в процентах показывает вариацию
изучаемого признака за счет влияния ... ... ... ... ... КОМПЛЕКСА
(По методу Дж.Тьюки)
__________________________________________________
Сравниваемые |Максимальная| Расчетные | Табличные
группы | ... | tq | ... 1 )-X( 2 ) 3.62 ... Для ... ... (n= 2) и степеней
свободы (K= 6), а также для 5%-ного уровня
значимости определите табличное значение ... ... ... ... ... ... | разница | Fрасч. | ... 1 )-X( 2 ) 3.62 6.49 ... ... ... критерии Фишера
РАСЧЕТ НАИМЕНЬШЕЙ СУЩЕСТВЕННОЙ РАЗНОСТИ (НСР)
Ошибка опыта Sxcp= 1.4444098
Ошибка разности средних Sd= ... ... ... ... t(0.05)= ... значение НСР(0.05)= 4.54
Относительное значение HCP(0.05)= 3.64 %

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Салықтың экономикалық мәні, мазмұны, атқаратын қызметтері, түрлері және шет елдердің салық салу тәжірибесі85 бет
Салықтың экономикалық мәні, мазмұны, атқаратын қызметтері, түрлері және шет елдердің салық салу тәжірибесі туралы68 бет
Бастауыш – сынып оқушыларының психологиялық дамуына арналған сабақтар44 бет
Қаратау фосфорит алабы9 бет
"шығыс Қазақстан топырақтарына сипаттама"5 бет
Алматы облысы Талғар ауданы "Айршир" АҚ-ның қара-қоңыр топырағының ауылшаруашылығында қолдану нәтижесінде құнарлылық көрсеткіштерінің өзгеруі35 бет
Атырау облысының мұнаймен ластанған топырақтарын мұнай тотықтырушы микроорганизмдер көмегімен тазалау30 бет
Ауылшаруашылығында логистика инфрақұрылымын қалыптастыр98 бет
Ауылшаруашылығындағы кәсіпкерлікті дамыту5 бет
Ауылшаруашылығындағы мал жануарлардың ағзасында ластағыштардың (пхб және ддт) таралу мониторингі63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь