Қаржылық талдаудың мәні және мақсаты

Мазмұны .

Кіріспе .
I
1.1. Қаржылық талдаудың мәні және мақсаты.
1.2. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың ақпараттық көзі. қаржылық есеп беру.
1.3. Қаржылық жағдайды талдаудың әдістері және қаржылық жағдайды бағалау.
1.4. «Наурыз 5» ЖШС.нің даму тарихы, өндірістік кезеңдері, қызмет аясы. .

II . “ Наурыз 5” ЖШС.нің активтері мен пассивтерінің құрамы мен құрылымын талдау.

2.1. Кәсіпорын активтерінің құрамы мен құрылымын талдау.
2.2. Кәсіпорынның меншікті капиталының айналымдылығын талдау.

III . “ Наурыз 5” ЖШС. нің қаржылық жағдайын бағалау және оны жақсарту бойынша ұсыныстар. талдау .

3 .1 . Баланс өтімділігін талдау .
3 .2 . Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін талдау
3 .3 . Қаржылық тұрақтылық жағдайын бағалау және оны жақсарту бойынша ұсыныстар.( бизнес жоспар)

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Қазақстан Республикасы кәсіпорындарында, соңғы жылдары еліміздің экономикасының нарықтық қатынастарға өтуіне байланысты бухгалтерлік есептің әдістемесі мен тәжірибесінде түбегейлі өзгерістер болады .
Бухгалтерлік есеп стандарттары мен субъектілердің қаржы - шаруашылық қызметі шоттары Бас жоспарының 1997 жылдың 1 қаңтарынан қолданысқа енгізіліуі және қаржылық есеп беру нысандарының халықаралық стандарт талаптарына сәйкестендірілуі нарықтық экономика жағдайына сай қаржылық талдаудың жаңа әдістемесін жасауды қажет етеді .
Есеп тіркемелеріне шаруашылық операцияларын жазып көрсетудің дәстүрлі бухгалтерлік қызметі , көптеген қаржылық ақпаратты пайдаланушылардың сұрақ тілектеріне толығынан жауап бере алмайтындығын тәжірибе көрсетті . Іскерлік шешімдер қабылдау үшін бұл ақпарат белгілі түрде өзгертілуі және өңделуі қажет .
Қазіргі жағдайда бухгалтер қаржылық нәтиже қалыптастырудың әр түрлі әдістерін білуді , кәсіпорында қабылданған қаржылық стратегияны іс жүзіне асыруды қамтамасыз ететін есеп саясатын таңдап , соны басшылыққа ұсынуы керек , яғни оның қызметінің аясы жай есепшіліктен қаржы жағдайын талдау ісі ажырамас бөлігі болып табылатын , қаржы менеджментіне дейін өсіп айтарлықтай кеңейеді .
Қоғамда қаржылық талдау берудің орынсыз тілегінен емес , өмірлік аса қажеттілік салдарынан туындайды : салмақ , ұзындық өлшемін және есептеу жүргізбей, шаруашылық субъектінің мүліктік жағдайы мен оған әсер ететін себептерді білмей, табыс пен шығынды өзара салыстырмай , біріншісінің екіншісінен артық болуына қол жеткізбей шаруашылықты ойдағыдай жүргізу мүмкін емес.
Қай уақытта болмасын бұл өтте маңызды . Қазіргі қоғамның әкімшілік - әміршілік жүйеде шығып , нарықтық қатынасқа ену кезеңінде оның мәнділігі одан әрі арта түседі . Басқаша айтқанда , жалпы мемлекеттік (иесіз) меншік жағдайында кеңінен орын алған ұқыпсыздық пен жауапкерсіздікті іскерлік , басқарушылық , қатаң орындаушылық тәртіп ұқыптылық және үнемділік пен алмастыру - нарықтық экономиканың өзіне тән ерекшеліктері .
Нарықтық экономика оған қатысушылардың барлығынан ой жүйесі мен өзгеше іс-әрекет талап етеді . Ол зауыт қоймалары мен ашық алаңдарда , материалдар мен шикізаттың қисапсыз қорларының көгеріп , тот басып жатуына , яғни миллиондаған теңгенің доғарылып , бекерге ысырап болуына жол бере алмайды . Кәсіпорын мүлкіне салынған әрбір теңге жаңа табыс әкелуі үшін осы қорларды қозғалысқа келтіреді .
Қазіргі уақытта болып жатқан нарықтық қатынастар кәсіпорындардың шаруашылықты жүргізуші субъект ретінде құқық жағдайларын едәуір нығайтып , олардың көптеген өндірістік және қаржылық мәселелерді өз бетінше шешуіне мол мүмкіншілік ашты . Атап айтқанда , ішкі және сыртқы рынокты білікті серікті таңдауға қол жетті , өйткені болашақтағы бірлескен іс - әрекеттің тиімділігі көбінесе осыған байланысты болады .
Дипломдық жұмыстың
Дипломдық жұмыстың объектісі – ның қаржылық жағдайы .
Дипломдық жұмыстың өзектілігі бұл қазіргі нарықтық экономика жағдайында кез – келген кәсіпорын сияқты “ ” ЖШС ның қаржылық тұрақтылықты қамтамсыз ету бұл оның нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін, төлем қабілетін несие қабілеттілігін қамтамасыз етумен байланысты болғандықтан оның қаржылық жағдайын талдаудың маңыздылығында болып отыр .
Тақырыпты ашу мақсатында дипломдық жұмыста 3 тарау бойынша зерттеу жүргізілді . Бірінші тарауда қарастырылды. Екінші тарауда қарастырылды. Үшінші бөлімде “ ” ЖШС нің қаржылық көрсеткіштеріне талдау жасалынып , оның көрсеткіштері анықталды .
Пайдаланған әдебиеттер .

1 . Назарбаев Н . А . Казахстан – 2030 . Процветание ,безопастность и улучшение блогосостояния всех казахстанцев . Послание Президента страны народу Казахстана .
2 . Шеремет А.Д. Сайфулин Р. С . Методика финансового анализа. – М : ИНФРАМ, 1995.
3 . Русак Н. А Анализ финансового положения предприятия . В учебнике “Анализ хозяйственной деятельности в промышленности ”. Под общ . ред. В.И. Стражева – Минск ; Высшая школа , 1995.
4 . Радионова В.М. Федотова М.А. Финансовая устойчивость предприятия в условиях инфляции . – М: Изд – во “Перспектива”, 1995.
5 . Крейнина М.Н. Анализ финансового состояния и инвестиционной привлекательности акционерных обществ в промышленности , строительстве и торговле .- М ;АО “ДИС”, “МВ -Центр”, 1994.
6 .Ковалев А.И. Привалов В.П. Анализ финансового состояния предприятия .- М : Центр экономики и маркетинга ,1995.
7 . Балабанов И. Т. Анализ и планироваие финансов хозяйствующего субъекта: Учебн. Пособие. – М: Финансы И статистика, 1994.
8 . Бухгалтерско – аудиторский портфель . (Книга предпринимателя. Книга бухгалтера . Книга аудитора) / Отв. Ред. Рубин Ю. Б. Солдаткин В.И. – М.: “ОМИНТЭК” , 1994.
9 . Артеменко В. Г. Беллендир М.В. Финансовый анализ : Учебное пособие.- Издательство “ДИС”, НГАЭ и У , 1997.
10. Маркарьян Э.А. Герасименко Г.П . Финансовый анализ – М, : “ПРИОР”, 1996.
11.О бухгалтерском учете . Указ Президента Республики Казахстан имеющий силу Закона , от 26 декабря 1995 г ., № 2732.
12. Стандарты бухгалтерского учета . Национальная комиссия Республики Казахстан. – Алматы, 1996.
13. Бухгалтерский анализ: Пер. С англ.- К: Торгово – издательское бюро ВНV, 1993.
14. Введение в бухгалтерское дело: Пер с англ: - К : Торгово – издательское бюро ВНV, 1993.
15 . Руководство по финансовому учету, отчетности и аудиту . Первая редакция Центральный и операционный отдел учета и отчетности. Всемирный банк , январь 1995.
16 .Методические рекомендации по составлению финансовой отчетности. Утверждены Департамента методологии бухгалтерского учета и аудита . Министерства финансов Республики Казахстан 21 .05 .97 . г №7 /бюллетень бухгалтера, 1997. №29.
17. Анализ хозяйственной деятельности в промышленности: Учебник / И.А. Богдановская , Г.Г. Виноградов , О.Ф.Моргун и др: Под . общ. ред. В.Истражева .- Высшая школа , 1995.
18. Ефимова О.В. Как анализировать финансовое положение предприятия (практическое пособие). – “Бизнес – школа ”, Интел Синтез, 1994 .
19 .Лоханин И.М. Золкина З.К. Основы анализ финансового состояние пердприятия. Учебное пособие .- Ярославль, 1993.
20. Андреев В.А. Практический аудит . / Справочное пособие / .- М: Экономика, 1994.
21. Ковалев В.В. Финансовый анализ : Управление капиталом . Выбор инвестиций . Анализ отчетности . – М: Финансы истатистика ,1995.
22. Финансовый менеджмент : теория и практика : Учебник / под. Ред . Е.С. Стояновой .- М: изд – во “ Перспектива ”, 1996.
23. Чечета А.П. Анализ финансового состояние предприятия. / Бухгалтерский учет /. 1992 г №5.
24. Шеремет А.Д. Сайфуллин Р.С. Негашев Е.В. Методика финансового анализ предприятия . М: Научно – производственная фирма “ЮНИ - ГЛОБ” совместно с издательско - полиграфическим объединеннем “МП”, 1992.
25 . Анализ лпатежеспособности предприятий и организаций . Практическое руководство для гасударственных совместных и малых предприятий. – М: 1991.
26. Клайнер Г.Б. Петросян Д.С. Оценка финансового состояния предприятия ./ Финансовые и бухгалтерские консультации . Контакт . Инвест Фонд, 1995.
27. Кондраков Н.П. Бухгалтерский учет, анализ хозяйственной деятельности и аудит . – М : Перспектива, 1994.
28. Финансовый анализ деятельности фирма .- М: ИСТ- сервис , 1994.
29. Палий В.Ф. Новая бухгалтерская отчетность . Содердание и методика анализа. – М: Журнал “Контроллинг” 1991.
30. Баканов М.И. Шеремет А.Д. Теория анализ хозяйственной деятельности – 2 –е изд М: Финансы и статистика 1987.
31. Стоянов Е.А. Стоянова Е.С. Экспертная диагностика и аудит финансово – хозяйственного положения предприятия . – М : НКЦ “Перспектива”,1992.
32. Об организации работы по предоставлению предприятиям и организация кредитов, выделяемых на пополение собственных оьоротных средств . Постановление Кабинета Министров Республики Казахстан от 7 январия 1993 г .№19.
33.Правила краткострочного кредитовния экономики Республики Казахстан . Утверждены Правлением Национального банк Республики Казахстан от 11 фебраля 1994 г № 1 / Бюллетень бухгалтера , 1994 г . №4 (5) Справочная серия.
34 . Малич В.А. Анализ Финансовой деятельности предприятия – С.- Петербург : СПбДНтП, 1992.
35.Такч В.И. Такч М.В. Управленческий учет : международный опыт. – М: Финансы и статистика, 1994.
36. Сатубалдин С.С. Учет затрат на произаодство в промышленности США.- М: Финансы, 1980.
37. Чумаченко Н.Г. Учет и анализ в промышленном производстве США – М: Финансы , 1971.
38. Мацкевичюс И.С. Организация бухгалтерского учета в странах – членах СЭВ. – М: Финансы и статистика , 1984.
39.Стуков С.А. Учет и контроль себестоимости промышленной пролдукции в
        
        Мазмұны .
Кіріспе .
I
1.1. Қаржылық талдаудың мәні және мақсаты.
1.2. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... ... ... қаржылық
есеп беру.
1.3. Қаржылық жағдайды талдаудың әдістері және қаржылық жағдайды ... ...... даму ... ... ... қызмет аясы. .
II . “ Наурыз 5” ... ... мен ... ... мен ... Кәсіпорын активтерінің құрамы мен құрылымын талдау.
2.2. Кәсіпорынның меншікті капиталының айналымдылығын талдау.
III . “ ... 5” ... нің ... жағдайын бағалау және оны жақсарту
бойынша ұсыныстар. талдау .
3 .1 . Баланс өтімділігін ... .
3 .2 . ... ... ... талдау
3 .3 . Қаржылық тұрақтылық жағдайын бағалау және оны жақсарту бойынша
ұсыныстар.( бизнес жоспар)
Пайдаланылған ... ... ... ... ... соңғы жылдары еліміздің
экономикасының нарықтық ... ... ... ... әдістемесі мен тәжірибесінде ... ... ... есеп ... мен субъектілердің қаржы -
шаруашылық ... ... Бас ... 1997 ... ... ... енгізіліуі және қаржылық есеп ... ... ... ... ... ... жағдайына сай қаржылық талдаудың ... ... ... етеді .
Есеп тіркемелеріне шаруашылық операцияларын ... ... ... қызметі , ... ... ... ... ... ... жауап бере
алмайтындығын тәжірибе көрсетті . ... ... ... ... ... ... түрде өзгертілуі және ... ... ... ... ... қаржылық нәтиже қалыптастырудың әр
түрлі әдістерін ... , ... ... қаржылық
стратегияны іс жүзіне ... ... ... есеп ... , соны ... ұсынуы керек , яғни оның қызметінің аясы жай
есепшіліктен қаржы ... ... ісі ... ... ... , ... ... дейін өсіп айтарлықтай кеңейеді .
Қоғамда ... ... ... орынсыз тілегінен емес ,
өмірлік аса ... ... ... : ... , ... және ... жүргізбей, шаруашылық субъектінің мүліктік жағдайы
мен оған әсер ететін себептерді білмей, ... пен ... ... , біріншісінің екіншісінен ... ... ... ... ойдағыдай жүргізу мүмкін ... ... ... бұл өтте ... . Қазіргі қоғамның
әкімшілік - әміршілік жүйеде ... , ... ... ену
кезеңінде оның мәнділігі одан әрі арта ... . ... ... ,
жалпы мемлекеттік (иесіз) меншік жағдайында кеңінен орын ... пен ... ... , ... , ... тәртіп ұқыптылық және үнемділік пен ... ... ... өзіне тән ерекшеліктері .
Нарықтық экономика оған қатысушылардың ... ой ... ... ... ... ... . Ол зауыт қоймалары мен ... , ... мен ... ... қорларының
көгеріп , тот ... ... , яғни ... ... , ... ... болуына жол бере алмайды . ... ... ... ... жаңа ... ... үшін осы
қорларды қозғалысқа келтіреді .
Қазіргі уақытта болып ... ... ... ... жүргізуші субъект ретінде құқық ... ... , ... ... өндірістік және ... ... ... ... мол ... ашты . Атап ... , ... сыртқы рынокты білікті серікті таңдауға қол ... , ... ... іс - ... ... көбінесе осыған
байланысты болады .
Дипломдық жұмыстың
Дипломдық жұмыстың объектісі – ның ... ... ... ... ... бұл ... нарықтық экономика
жағдайында кез – ... ... ... “ ” ЖШС ның ... қамтамсыз ету бұл оның ... ... ... ... ... қабілеттілігін қамтамасыз
етумен байланысты болғандықтан оның ... ... ... ... отыр ... ашу ... ... жұмыста 3 ... ... ... . ... ... ... ... Үшінші бөлімде “ ”
ЖШС нің қаржылық көрсеткіштеріне талдау жасалынып , оның ... .
1 .1 . ... ... мәні және оны ... пайдаланылатын
ақпарат көздері.
Нарықтық қатынастары ... ... ... ... ... өте зор . Бұл кәсіпорындардың тәуелсіздікке ие
болуымен , ... – ақ ... ... ... , жұмысшылар ,
коммерциялық серіктестер және де ... ... ... ...... қызметінің нәтижелері үшін ... ... ... ... ... ... талдау жөніндегі ... ... , ... жағдай” дегеніміз немесе “ қаржылық
жай-күй ” дегеніміз не соны ... ... жөн . ... жылдары
шығарылған арнайы әдебиеттерде бұл ұғым әр түрлі ... ... А . Д ... “ Кәсіпорынның ... ... ... ... ... және оны ... көздерімен
(меншіктік капитал және ... , яғни ... ... деп жазған .
Профессор Н . А Русак бұл ... ... ... :
“Кәсіпорының қаржылық жағдайы ... ... ... , ... ... ... . Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... , ... және ... да
қызмет қызмет ... үшін ... ... ... ... және оларды мақсатқа сай , ... ... ... , ... ақ басқа шаруашылық субъектілермен қаржылық
қарым – ... болу ... ... және ... сипатталады. ... ... ... оның ... жағдайының жақсылығын көрсетеді ”.
В. М. Родионов мен М.А Федотова ... ... ... ... ... таратылуы және пайдаланумен
көрсетіледі” деп жазады.
М.Н. Крейнина , А. И. ... және В . П. ... ... ... былайша түсіндіреді; “ Қаржылық жағдай - бұл ... ... ... ... ... және ... көрсеткіштер жиынтығы ”.
Профессор И. Т. ... ... ... ... - бұл оның ... ... қабілеттілігінің сипаттамасын
(яғни төлем қабілеттілігі , ... ... ... ... мен
капиталды пайдалану , мемлекет алдында және ... да ... ... өз ... орындау . Шаруашылық
субъектісінің ... ... ... ... ... ... пен ... :қаржылық тұрақтылық ; несие
қабілеттілігі ; капиталды пайдалану : ... өзін - өзі өтеу ... ... .
С .А . Стуков осы ұғым ... ... ... ... ... : “Кәсіпорынның қаржылық жағдайы - бұл бірқатар
көрсеткіштермен ... оның ... мен өмір ... ... ... ... ”.
Жоғарыда берілген анықтамалар ... ... ... ... ... ашпайды бірақ олардың әрқайсысында бұл
ұғымды дәлірек ... ... ... ... ... бар
. Бірқатар ... ... ... ... ... (мысалы еңбек өнімділігі қор қайтарымдылығы , өзіндік құн ,
жалпы табыс ... ... ... түрі ... ... және олардың жалпы бағалауға ... ... ... ... анық . Қорыта келе , кәсіпорынның қаржы
жағдайы ... және өмір сүру ... жоқ ... ... ... нарықтық экономика жағдайындағы ... ... , ... және ... ... ... тиіс
.
Біздің көзқарасымыз бойынша , ... ... және оның ... ... ... ... берілген түсініктерге сүйене отырып , біз бұл ... ... ... қаржы жағдайы осы ... ... бір ... ... және оның өз ... ... үздіксіз
жүргізу мен өзінің қарыз ... ... ... үшін ... қамтамасыз етілуін көрсетеді .
Ал кәсіпорынның қаржылық ... нені ... ? Бұл ... ... ... ... ... . Бір авторлар қаржылық
тұрақтылықты “өз ... ... ... ... , ... ... қамтамасыз ететін қаржының жеткілікті болуы”
деп ... . ... ...... және ... ... деп ... біреулер “өз қаражаттары есебінен активтерге (негіз ... ... емес ... , ... ... ) ... ... , сондай- ақ ... ... ... ... жол ... және де өз ... ... шаруашылық субъектілері қаржылық ... ... деп ... ... ұғымды А. Д. Шеремет пен Р. С. ... өте ... ... . ... ...... тұрақтылық – бұл әрдайым ... ... ... ... бір ... .М . ... мен М.А. ... бұл ұғымды келесідей
түсіндіреді : “ ... ... ... ... ... өзіне тән айнасы қаржылық ... ... ... ... ақша ... еркін пайдаланып , оларды ... ... ... мен ... өткізу процесінің үздіксіздігін қамтамасыз
ететін , сондай – ақ ... ... және ... қажетті
шығындарын қаржыландыратын ... ... ... ... . Қаржылық тұрақтылық кәсіпорынның жалпы тұрақтылығының
негізгі ... ... ... Осы ... бұл афторлар одан әрі
мына ... ... ... ... ... бұл тәуекелділіктің мүмкін болатын
деңгейінде төлем қабілеттілігін сақтай отырып ... ... ... ... мен ... арқылы ... ... ... ... ... .
В . Г . ... мен М .В. ... бұл ұғымды былай түсіндіреді:
“Қаржылық тұрақтылық - бұл ... ... ... дәрежеде
артуы . Ол ақша қаражаттарын еркін ... ... ... ... ... ... ... өдіру және өнімді сату ... ... ... ... . ... да ... ... өндіріс шаруашылық ... ... ... жән
кәсіпорынның жалпы тұрақтылығының негізгі бөлігі ... ... ... ... ... ... , ол ең ... әр дайым
табыстың шығыннан артуын қамтамасыз ... ақша ... ... . ... жағдайында ол ең ... ... ... ... тұрақтылығын талап етеді және ... ... ... , ... ... ,
жұмысшылармен және тағы басқалармен есеп ... үшін ... ... тиіс . ... ... ... одан әрі ... барлық есеп айырысулар мен барлық міндеттемелерді ... , осы ... ... ... оның ... ... базасын жаңартуға және де әлеуметтік ... ... ... ... ... дәрежеде табыс қалуы қажет ... кету ... біз ... ... ... ... ... авторлардың көзқарастарын бөлек қарастырдық , әйткенмен біз
олардың ... ... ... ...... мәні ... ресурстарын тиімді қалыптастыру тарату
және пайдаланумен ... деп ... В .Т ... мен М .
В . ... ... ойымызша бұл ұғым А . Д . Шеремет мен В .С . ... және ... ... . Олар ... ... - бұл ... мен ... қалыптасу көздерінен қамтамасыз
етілуі деп ... .
Э . А . ... мен Г . П. ... да дәл ... ... ... өз ... бойынша есептеу ...... ... және ... да ... ... ... пайда болатын кәсіпорынның төлем міндеттемелерін уақтылы
және ... ... ... ... ... ... ,
қаржылық тұрақтылықтың сыртқы көрінісі болып табылады” ... ... ... өтеу мен ... оның ... ... және
оны сауықтыру жолдарын іздеу жөніндегі сұрақтар да шиеленісе ... ... ... жағдайына көптеген факторлар әсер
етеді, оларды В. М. Радинова және М.А. ... ... ... :
1) ... болу ... ... - ішкі және сыртқы:
2) Нәтижесінің маңыздылығына байланысты – ... және ... ... ... - ... және ... ... ету уақты бойынша - ... және ... ... факторлар кәсіпорынның өзінің жұмысын ұйымдастыруына байланысты
болады , ал ... ... ... еркіне бағынышты емес .
Негізгі ішкі факторларды қарастырайық . Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... өндірілген өнім
мен көрсетілген қызметтің құрамы мен ... ... . ... ... ... және айнымалы шығындар арасындағы ... ... ... ... өндірілген өнім және ... ... ... ... ... ... ... бірі -
активтердің тиімді ... мен ... , ... –ақ кәсіпорынның
басқару стратегиясын дұрыс таңдап алуы ... ... . ... ... өнері – кәсіпорын шотында оның ... ... үшін ... ... ... ең ... ... ұстаудан
тұрады .
Қаржылық тұрақтылықтың ішкі ... ... бірі – бұл ... ... мен ... , ... басқару стратегиясы мен
тактикасының дұрыс таңдалып алынуы . ... өз ... ... ішінде таза табысы қаншалықты көп болса , соншалықты ол ... ... ... ... ... тек таза табыстың көлемі ғана емес ... ... ... ... , әсіресе өндірісті дамытуға бағытталған бөлігі
де өте ... ... ... .
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына қарыздық капиталдар ... ... ... ... ... . ... ақша ... қаншалықты көп тарататын
болса , оның ... ... де ... ... ... ,
алайда сонымен бірге қаржылық тәуекелділік те өседі – яғни ... ... ... ... ала ма жоқ па? – ... ... .
Және де бұл жерде ... ... ... ... бір түрі ... ... ... роль берілген .
Жоғарыда айтылғандардың ... келе , ... ... әсер ... ... ішкі ... атап ... Кәсіпорынның салалық топқа жатуы:
2) Шығарылған өнімнің (жұмыс қызмет) құрылымы және оның ... бар ... ... :
3) ... ... капиталдың мөлшері:
4) Шығындардың ... , ... ... ... пен ... ... мен резервтерді , олардың құрамы мен құрылымын ... ... пен ... ... ... ... басқару тиімділігі .
Сыртқы факторларға шаруашылық жүргізудің ... ... , ... ... ... ... мен технология , төлеу қабілеті
бар сұраныс және тұтынушылар ... ... , Қ Р ... және несие саясаты , кәсіпорынның қызметін ... ... ... , ... ... ... және тағы ... тұрақты қаржылық жағдайын ... оның ... ( ... ... , банктер , жабдықтаушылар, сатып
алушылар , ... және тағы ... ) ... ...... ... . Сондықтан да серіктестіктермен реттелген іскерлік
қатынаста болу – ... ... ... бірден – бір шарты болып
табылады . Әрине ... өз ... ... ... ... және ... ... төлейтін қаржылық тұрақты
кәсіпорындарға салады . ... ... ... үшін , ... күн ғана емес , ... да ... ... жағдайы
көршісіне қарағанда жақсы болуы тиіс .
Сондай – ақ , бұл жыл ... өз ... ... белгілі бір
пайызбен алғысы келетін , ал заем ... ... ... ... де ... . Кез ... ... кәсіпорын сиақты
банктер де өз несиелерімен ... ете ... ... ... ... уақытында және толық ... ... ... оны ... ... ... ... кез келген банк өз клиентінің
қаржылық ... және бұл ... ... ... ... ... айтқанда , кәсіпорынның қаржылық жағдайы ... ... ... беру орынды ма , жоқ па ал бұл ... ... ...... ... және ... мерзімге деген
сұрақтарды шешудегі ... ... ... ... ... мен ... сенімді және төлем қабілеттілігі
жоғары кәсіпорындармен ... ... ... ... ... ... ... органдары әсіресе салық ... ... ... болғанын қалайды себебі тек осындай ... ... мен ... да ... ... ... және толық
төлей алады .
Осылайша қаржылық жағдай кәсіпорынның ... ... ... ... ...... потенциалын анықтайды ,
кәсіпорынның өзінің және оның ... ... және ... ... ... қызығушылықтары қаншалықты
дәрежеде кепілдендірілгенін ... . ... ... ... ... ... алудың ең жақсы тәсілі, бұл –
талдау ол ... даму ... ... , оның ... ... ... баға беруге мүмкіндік ... және ... ... ... ... ... өзінің өндірістік
кәсіпкерлік қызмет арасында ... ... ... ... осы ... дейінгі уақытта қаржы ресурстарын қаншалықты
дұрыс басқарды деген ... ... ... : ... осы ... уақытта қаржы ресурстарын ... ... ... . Қаржы
ресурстары жағдайының нарық талаптарына сай ... және ... ... ... ... ... бере алуы өте
маңызды болып табылады , ... ... ... кәсіпорынның төлеу қабілетінің ... және ... ... ... болмауына , ал көп ...... ... басы ... ... және резервтермен кәсіпорын
шығындарын көбейтуіне әкеліп ... ... ... ... ... ... істеуші кәсіпорындардың қаржылық
жағдайын ... ... ... ... ... ... табылады
:
1) Қаржылық жағдайға баға беру және оның есеп беру ... ... мен ... ... ... ... ... ,
оларды таратудағы рационалды және пайдаланудағы ... ... ... ... оның ... ... және ағымдағы
міндеттемелермен арақатынасын анықтау;
4) Қаржы – ... және ... ... ... ... ... және оның ... құрлымын
зерттеу;
6) Ағымдағы активтердің айналымдылық есебі , оның ішінде дебиторлық
борыш және ... ... ... ... , кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының
және төлеу қабілеттілігінің ... және ... ... ... ... бағалау;
9) Кәсіпорын табысының салыстырмалы көрсеткіштерін , сондай – ақ
олардың ... ... әсер ... ... есептеп
шығару;
10) Кәсіпорының іскерлік белсенділігін ... ... ... ... ... ұзақ және ... болжау , яғни оның қаржылық ... ... ... ... ... ... қызметін талдаудың
қорытындылаушы кезеңі болып ... . Және ол 3 ... ... ... , ... және ... ; ... жиынтығы коммерциялық ... және ... ... - бұл оның осы ... ... және тартылған капиталдың көлемі мен ... ... ... ... ... . Ол ... ... жүйелі
түрде түсуі мен тиімді пайдалануына , есеп және ... ... ... және ... ... ... арақатынастың
рационалдығына сондай – ақ ... ... ... ... ... тұрақтылыққа қол жеткізуге бағытталуы тиіс ... ... ... , ... және ... жақтары
арасында тығыз ... пен ... ... бар . ... ... ... ... өндірістік – сату
көрсеткіштермен анықталады . ... өзі ... ... ақша ... алуы оның өнімді ... ... ... сұрыпталымды ұстап тұруына өнім ... ... ... және оны бір қалыпты өндіруге және ... ... ... ... ... ... ... және өткізу кәсіпорынның
қаржылық ресурстарының ... оң ... ... . ... өнім ... төмендеуі және оны ... ... ... ақша ... ... ... кедергі жасайды
нәтижесінде кәсіпорынның төлеу қабілеті төмендейді . Кері ... бар , ол ақша ... ... ... ресурстардың
келіп түсуінің іркілісіне демек ... ... ... ... мүмкін .
Шығындар көлемі өндіріс процесінің ... ... ... ... ... көп ... ... өнімді
өткізу көлемін сақтай отырып ... , сның ... ... соншалықты аз жұмсайды . және ... ... ... ... нормасының өсуі , еңбек өнімділігі
деңгейінің ... ... да ... ... ... және өндірістік емес шығындар қосымша ... ... ... болады . Еңбек және материалдық ... ең ... ... ... ... , ... соң табыста
талап қорытылады . Соңғы айтылған көрсеткіштің көлемі ... ... ... ... ... , оның ... ... ... ... ... ... ... қызметінің қалыпты ... ... ... ... мақсатарға қол жеткізу үшін ... ... оның ... ... ... ... өнім ... үздіксіздігін және кәсіпорынның қаржылық
жағдайының тұрақтылығын ... ... ... ... ... талдауды қаржылық тұрақтылықтан бастаған жөн және ... ... .
1) ... активтерінің құрлымдық және ... ... ... ... ... ... ... және
құрлымдық динамикасын талдау;
3) ... ... ... ... және ... ... ;
4) ... өтімділігін талдау ;
5) Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін және ... ... ... ... талдаудың ақпараттық
негізі қаржылық есеп беру болып ... ... ... 1995 жылғы 26 желтоқсанда № 2732 “ Бухгалтерлік есеп
туралы ” заң күші бар ... ... , 1998 ... ... ... ... мыналар жатады:
1)Бухгалтерлік баланс;
2)Қаржылық – шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есеп ;
3)Ақша қаражаттарының ... ... есеп ... ... қатар түсіндірме хат болды , сондайақ ... ... ... немесе ... ... ... толықтырылуы мүмкін және бұл материалдар ... ... ... ... берілген субъектінің есеп және есеп берудің қандай
саясатын ұстап ... және ... ... ... сай ... ... жазылуы тиіс . Мысалы ... әсер ... ... мен ... ... ... ... міндеттемелер туралы түсініктерді жазуға болады .
Нарықтық ... ... ... ... ... туралы ақпараттар , баға ... әсер ... және ... ... ақпарат ретінде қарастырылады .
Субъектілерге қаржылық есепті ... есеп ... ... ... ... , ... ... етіледі .
Бұл егер де төмендегі көрсетілген 3 ... кез – ... ... ( соңғы 2 қаржылық жыл үшін ) маңызы ие болады ;
1) Зейнетақыны жәрдем ақша және ... ... ... ... ... –ақ ... санкцияларын , салық және басқа ҚР ... ... ... ... ҚР ... ... 10000 есе ... аспайды :
2) Қаржылық жыл бойы қызметкерлердің орташа саны 50 – ден ... ;
3) ... ... құны 60000 ... есептік көрсеткіштен
аспайды.
Қазіргі кезде біздің ... ... ... ... ... ... бойнша халықаралық есеп стандартының ... ... , ... ҚР – да соңғы жылдары бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... , ол біріншіден негізін құраушы нарықтық қатынастар
болып ... жаңа ... ... ... ... , ... еліміздің әлемдік ... ... ... ҚР – да ... ... реформалау процесі
барысында есеп беруді құру ... жаңа ... ... және ... ... ... есептің мақсаты - бухгалтерлік есепті” №2 “ ... және ... ... ... ашылулар” деген стандартында
көрсетілгендей ,- бұл қолданушыны заңды тұлғаның ... ... оның ... ... мен ... ... ... болған өзгерістер туралы пайдалы ... ... ... ... ету болып табылады .
Қаржылық есеп негізінен өтелген жағдайлардың қаржылық ... де ... үшін ... ... мен ... ... ... шешу үшін, сондай-ақ субъектінің болашақтағы ақша
ағымдарын және осы ... ... ... ... ... ... ... байланысты ресурстар мен
міндеттемелерді ... үшін ... ... ... Алайда қаржылық есеп ... ... ... үшін ... барлық ақпараттарды қамтымайды .
Қаржы есебін ... ... ... ... ақша ... айналдыру мүмкіндігін ... ... – ақ ... айналдыру уақытын ... және ... ... ... ... . Бұл ... ... өз
жұмысшыларына және жабдықтаушыларына ақы ... , ... ... ... және табысты тарту ... ... . ... тек қана ... ... ... қызметін және
оның ... ... ... ... ... өзгерісін сипаттайтын
ақпаратпен емес, сонымен ... ... ... ... ... , онда яғни ... ақша қаражаттарының
айналдыру мүмкіндігін оғанда жақсы ... . ... ... ... ... заң қолданушылар алатын қаржылық ... ... , ... ... ... ... ( тергеу органдары,
ревизорлар, аудиторларлар ) ... ... ... ... көрсетілген ақпараттарға ... ... ... ... . ... басты көзі ретінде сенуі тиіс .
Нарықтық экономика жағдайында ... есеп ... ... ... ... ақпараттарды жүйелендірген бірден –бір кезіне
әртүрлі ұйымдық – құқықтық нысандардағы ... ... ... ... және басқару шешімдерін ... ... ... ... базасына айналады .
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ақпарат көзі
қызметін бухгалтерлік баланыс ... ... - ... ... ... және соңындағы кәсіпорынның
қаржылық жағдайын ... және ... ... ... ... ... меншік иелерін шаруашылық субъектісінің мүліктік
жағдайын таныстырады . Осы арқылы олар бұл ... нені ... ... ... ... және ... қорлары қандай ,
кәсіпорын жақын арада үшінші жақ ... өз ... ала ма , соны ... . ... басшылар кәсіпорынның
басқа ұқсас кәсіпорындар ... өз орны ... ... ... ... ... ресурстарды пайдалану
тиімділігінің ... ... және ... ... ... ... шешімдер қабылдау туралы ... . ... , ... ... оны ішкі ... ... ... да пайдалануға мүмкіндік береді . Мысалы
аудиторлар ... ... ... ... ... үшін ... ... жоспарлауда сондай – ақ клиенттің сыртқы сыртқы
есеп ... есеп ... ... ... әдейі
жасалынбаған ... ... ... ... ... ... алады , ал талдаушылар қаржылық талдаудың бағытын ... ... ... ... ... ... ... серіктесі ретінде
жұмыс жүргізудің ... ... және оның ... ... ... алады; өз салымдарының мүмкін ... және ... ... ... ... және басқа шешімдердің бағалайды . ... ... ... ... негізгі түрі болып отырып ол есепті кезеңдегі
кәсіпорын ... ... мен ... , ... активтердің
айналымдылығы мен өтімділігі ... ... мен ... ... , ... борыштың динамикасы мен ... ... ... ... мен ... қабілеттілігін анқтауға
мүмкіндік ... . ... ... ... ... ... оның ағымдағы және ... ... ... жетуі , қарыз көздерінің көлемі мен ... ... – ақ ... ... тиімділігін бағалауға мүмкіндік
береді.
Осылайша бухгалтерлік балансты ... үшін және ... ... бағалауда ақпараттық ең қажетті түрі ... ... ... ... ... ... екі ... ; актив және
пассивтен тұратын кесте түрінде ... ... . ... ... ... ... ... , тұратын отыратын мүмкіндік
және ... ... құны ... ... . ... ... мен ... қарыздар ... ... ... , ... өтеу ... ... ... түсетін табыстың төмендеуіне ... ... . ... және ... қалыптасу көздері сапалық біркелкі ... ... . ... ... ... ... мен
пассиві мүлік және оның қалыптасу көздерінің ... ... аз ғана ... ... , ал оның ... әр топ ... жеке – жеке ... мен қортындыланған ... ... пен ... ... жеке ... ... ... баптары деп аталады .
Баланс ... ... ... сай ... бұл яғни ... мен ... әр ... ішінде ( шегінде ) қатаң ... бір ... ... – яғни ... ... байланысты мына принцип ... : ... ... ... ... көп ... ... , демек басында
баланстың өтімділігі жағынан төмен ... мен ... ... содан кейін өтімділігінің өсу деңгейіне ... ... ... жазылады . Осы ... ... ... ... ең ... айналым қаражаттары ( ағымдағы ... ... ... олар қысқа мерзімді қаржылық салымдар ... есеп ... және ... ... ақша ... , сондай
– ақ басқада ақша қаражаттары .
Баланс пассивінің ... мен ... ... ... ... ... мына ... сай құрылды : ... ... аз ... ... көп бағыттарға
дейін .
Бухгалтерлік стандарттың іске ... ... ... ... ... және оның екі ... мен ... де
жаңаша сипатталады . ... ... ... ... ... ... есеп және ... тұрғысындағы жетекші
ғалымдардың еңбектеріне арқа ... . ... орай ... орыс ... ... ... және тәжірибе
құралдарының авторларының пікірлері ... ... ... . Жоғарғы оқу орындарында экономикалық ... ... , ... ... ... лицейлерге арналған
ағылшын авторының “ ... ...... оқулығында
келесідей анықтама берілген : “ ... – бұл ... ... ... ... жағдайының ... ... ... ... дегеніміз бұл кәсіпорын нені ... және ... ... тиіс , соны ... ( немесе активтер бұл
кәсіпорынның ... және ... ... ... ); ...
бұл кәсіпорынның өзінің біреуге берешек қарызы ... ... ... ... ... да ... ... тең болуы тиіс .
Ағылшын ғалымдары шығарған “ Бухгалтерлік іске кіріспе ” ... ... ... ... : ... бұл ... бір ... кәсіпорынға
тиісті барлық активтер мен оның ... ... ... . Бұл ... ... мерзіміндегі бизнестің
( іскерлік қызметтің ) қаржы ... ... ... . ... пен ... әр бабы ... ... ие
болады және де активтер ... әр ... ... ... ... тиіс . Әрі ... олар баланстың ... ... ... ... ... – бұл ... тиісті немесе ол пайдаланатын бағалы нәрсе
.
Пассивтер - басқа ... ... ... . “ ...... ... ұғым ... табылады және ол ... ... ... ... – пассивтердің арнайы түрі .
Капитал алғашқы капиталмен қызметте ... ... ... ... ... ... үлесі болып табылады ;
Әлемдік банк өңдеп шығарған “ ... есеп , ... , есеп ... ...... бұл ... былайша түсіндіреді ;
“ Баланстық есеп – бұл ... ... ... және ... ұйымның жалпы қаржылық жағдайын ... ... ... . ... ... ұғымымен тікелей
байланысқан баланстық есеп ... ... бұл ... ... және ... . ... есеп ... әрі қарайғы
жұмысын ... ету үшін ... ... бар ... ... ақпаратты қамтиды . Ол ... –ақ ... ... ... көздері туралы ақпараттан тұрады .
Мысалы , бұл ... ... ... ба , жоқ , әлде ... ме ... ... ... баланстың бөлімдері ( жақтары ) мен
элементтері ... ... ; “ ... ... – бұл өткен
жағдайлардың нәтижесінде кәсіпорынмен ... және ... ... ... ... ... .
Пассив – бұл өткен жағдайлардан пайда болған ... ... . Оны өтеу ... ... алу мен ... ... ... ( сыртқа ... ) ... ... – бұл ... ... алып ... ... қаражатты ”.
Көріп отырғанымыздай , бухгалтерлік ... және оның ... бұл ... ... ... есеп ... бойынша
оқулықтарымызда берілген анықтамалардан өте ... . ҚР – ... есеп ... ... ... негіз ретінде ... ... алып отыр . “ ... ... , субъектінің
қаржылық жағдайын бағалаумен ... ... ... , ... ... және ... міндеттемесі ” болып
табылатын айта келе , олар ... ... бұл ... ... ... ... – бұл ... бағасы бар кәсіпорынның мүлкі , мүліктік ,
жеке мүліктік емес ... және ... ... ... ... – бұл ... ( ... адамның ) белгілі бір әрекетті
басқа бір ... ( ... ... ) ... ... міндеті
– мүлікті беру , жұмыс атқару , ақша ... және ... ... бір іс - әрекетен бастарту , ал несие берушінің ... ... ... орындауын талап етуге құқығы бар . ... – бұл ... өз ... ... ... ...
Сонымен , қаржылық есептің негізгі ... ... ... ... ... ... жоқ деп ... ... ... ...... ... және қаржылық есеп
берудегі негізгі анықтамалар ” № 2 ... ... . ... ... және ... ... ... , сондай
–ақ қаржылық есеп беруде ... ... ... деген
талаптардан тұрады . ... ұзақ ... ... ... сомасы ... . ... ... мен міндеттемелерді және олардың жиынтық сомасын анықтау ,
қаржылық есепті ... ... ... ... және ... ... ... қабылдауда қажет болатын
ақпараттармен қамтамасыз етеді .
Пайдаланушылар үшін қаржылық есептің өте ... ... БЕС ... 7 – пунктінде ерекше көңіл бөлінген . Онда былай жазылған ; ... ... ... , ... есепті қолданушылар үшін анық
және түсінікті болатындай дәрежеде ... тиіс ... – 2 және ... есепті жасаудың әдістемелік ... ... ... ... ... ... 1 ... көрсетілген көрсеткіштерден тұрады .
БЕС - 2 ... ... ... ... ... ... ... және міндеттемелер |
|1 . Ұзақ мерзімді активтер |1 . ... ... |
| ... құралдар ; |- ... ... |
|- жер |- ... |
|- ... мен ғимараттар | Қайта бағалау сомасы |
|- ... мен ... |- ... құралдардың |
| |- ... |
|- ... ... ... | Резервтік капитал ... ... | ... ... ( ... зиян|
|аяқталмаған күрделі құрылыс |) |
| ... емес ... : ... : |
|- ... |2 . Ұзақ ... ... |
|- ... , ... ... ... ... етілген |
|және басқалар ... |
|- ... емес ... ... ... етілмеген |
|амортизациясы ... |
| ... |- ... ... ... мен |
|- ... серіктестіктерге |оның еншілес серіктестерінің бір – ... ... ... ... ... ... | ... | |
|- ... ... |- ... ... салықтар |
|Дебиторық борыш : | ... : |
|- ... ... ... |3 . ... міндеттемелер |
|- алынған ... |- ... ... ... және |
| ... |
|- ішкі ... ... |- ұзақ мерзімді несиелердің ағымдағы |
|нәтижесінде пайда болған ... ... ... ... ... оның ... | ... арасындағы | ... ... | |
| |- ... ... ... қоғамның лауазымды| ... ... ... | |
| |- ... ... мен тапсырыс |
|Жиыны : ... ... ... |
| 2 . ... ... | |
|- ... - материалдық |- салықтар ... ... ... | |
|- ... ... шығындары |- төленуге тиісті ... ... ... |- ... ... ... ... ... ... |мен оның ... серіктестігі |
|инвестициялар ... ... |
|- ... ... : |- ... ... лауазымды |
| ... ... |
|- ... ... ... |- басқадай несиелік борыштар ... ... ... | ... | ... тиіс ... |- ... берілген шығындар ... ... | |
| - ішкі ... ... | ... ... болған | ... ... ... ... ... кірістері ... оның ... | ... ... | ... ... | |
|- ... қоғамдағы |- ... ала ... ... |
|лауазымды тұлғалардың ... ... ... ... ... | |
| ... ; | ... ; |
| ... ; | ... ; ... айта кеткен жөн , балансты құрудың түрін ... ... яғни екі ... ... тікелей ) шаруашылық субъектілерінің
шексіз құқы болып табылады ... ... мен ... құру ... ... ... ... , яғни активтер олардың өтімділік ... ... ... ... активтерден өтімділігі ... ... ... ... ... ... ... мерзімінің жеделдік ... ... ... азынан көбіне қарай .
Тікелей түрде құрастырылған баланс 5 – ... ... ;
1) Ұзақ ... активтер ;
2) Ағымдағы активтер ;
3) ... ... ;
4) Ұзақ ... ... ;
5) Ағымдағы міндеттемелер .
Баланс қаржылық есеп беруде үш ... ... ; ... ... ... және ... . Қалған екі элемент- табыс және
шығын – қаржылық шаруашылық қызметі ... ... есеп ... ... ... ... барысында тек бухгалтерлік баланс
мәліметтеріне ғана ... ... ... ... біршама қарапайымдау , ... ... ... шек қоюшылармен ада емес , ... ең ... ... ... :
1 . ... ... ... тарихи сипатта болады . Баланста
келтірілген ... оны ... ... ... ... ... . Бұл ... баланс ақпараттары
ретроспективалық және перспективалық ... ... ... мүмкін .
2 . Баланс кәсіпорын қаржысында және міндеттемелерінде ...... , яғни ... ... есеп саясатын сай осы кезеңде
кәсіпорын жалпы қандай ... тұр ... ... ... ... ... бұл ... ненің нәтижесінде жеткеніне ... ... ... сұраққа жауап беру үшін тек қосымша мәліметтер ғана емес ... ... есеп және есеп ... ... көптеген
факторлардың талдануы қажет ( мысалы , ғылыми – техникалық ... ... ... ... және ... ).
3 . ... ... шаруашылық аралық талдау жүргізу ... база жоқ . Ол ... және ... салыстырулармен
қамтамасыз етпейді . Сондықтан оның талдау ... ... және ... көрсеткіштерге , олардың орташа салық
және ... ... ... шолу ... ... ... ... ұқсас кәсіпорындар тобы бойынша ... ... ашық ... ... . Бүл ... орташа
көрсеткіштерді есептеп шығаруға мүмкіндік береді .
4 . ... ... ... айналым туралы мәлімет жоқ .
Баланстың сол немесе ... бабы ... ... аз ... ... ... баланстың көрсеткіштерін айналымның
сәйкес сомаларын ... ... ғана ... ... . ... кәсіпорынның баланстарындағы “ ... ” бабы ... ... , яғни 5 млн ... . Бір ... материалдар айналымы ,
бірінші ... 60 млн ... , ал ... 10 млн . теңге
құрады . Осыған сәикес бірінші ... ... қоры ... 1\12 (5\60) – ін ( ... ) ал ... ... (5\10), яғни ... тұтынудың жартысын ( жарты жылдық қор ... ... .
5 . ... ... ... басы мен ... ... ... ... ... , яғни онда осы ... ... ... операцияларының жиынтығы жазылып
отырады . Ол кәсіпорынның есепті ... ... ... ... . Бұл ең ... ... ... баптарына
қатысты олар “ ... ”, “ ... өнім ”, “ ... ... ... ” және басқалар . Мысалы , жыл ... бар өнім ... ... ... көп болуы мен
дебиторлық борыштың ... ... , ... ... жыл бойы
осылай болды дегнді ... .
6 . ... ... ... сатып алуда тарихи бағаны
қолдану принципі жүргізіледі , ол ... ... ... ... ... ... бұрмалайды .
Баланстың жекке ... ... ... мен ... ... едәуір бұрмалаушылық әсерін ... ... ... ... ... жабдықтарға бағаның
өсуі және негізгі ... ... ... ... ... ... ... функционалдық қызметі жағынан ... есеп ... құны ... әр ... ... . Бұл әрі есеп ... есептелген баланстың аттас
көрсеткіштерінің салыстырмалығының бұзылуына ... ... . ... ол ... – ақ ... кызметінің ... , ... ...... ” ( гудвилл ) ... ... ... ... валютасының кәсіпорын бағасының дәл ... ... ... жиыны кәсіпорын активтер ... жабу ... ... бағасын ғана көрсетеді , ал ... ... ... ... ... ... соқтырады.
Әрине, ол сондай-ақ кәсіпорын қызметінің нәтижесін, оның ... ... ... ... бұрмалайды. Бұл кедергі ... ... ... дәл ... ... ... ... кәсіпорын активтері мен оны жабу көздерінің есептік бағасын
ғана көрсетеді, ал осы ... бұл ... ... ... мүлдем басқаша
болуы мүмкін және берілген активтің ... ... мен оның ... ... ұзақ болса, есептік баға мен ағымдағы нарықтық баға
арасындағы айырмашылық соншалықты көп болады.
7. Баланс және қаржылық есеп берудің ... да ... ... қызметінің барлық жақтарын толығымен көрсетпейді. Кәсіпорынның
қаржылық жағдайы мен оның ... ... тек ... ... ғана емес, сонымен қатар көптеген құндық ... ... да ... ... Олардың қатарында: мүмкін болатын саяси
және жалпы экномикалық ... ... және ... ... ... қайта құру, меншік түрінің алмасуы, қызметкердің
кәсіби және жалпы білімдік дайындығы және т.б. ... ... ... ... ... ... балансты талдау кешенді экономикалық
талдаудың тек бір ғана ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық
жағдайын талдауды ақпараттық қамтамасыз етудің бірден-бір басты көзі болып
табылады, ал оны оқу осы талдаудың алғашқы ... ... ... ... қаржылық жағдайына талдау жүргізгенде баланс
көрсеткіштерімен қатар қаржылық есеп ... ... ды ... қолдану қажет, әсіресе кәсіпорынның жыл бойғы барлық табыс
сомасын осы кәсіпорынның өзінің ... ... үшін ... барлық
шығындар сомасымен салыстырудан ... ... ... ... ... ... ... оның баланстан айырмашылығы ол
кәсіпорынның мезеттік суреті және қатып ... ... ... ... ол
капитал қозғалысы, есепті кезеңдегі субъектінің қаржылық ... ... ... ... ... ... бұл құжат талдаушы
адам үшін анағұрлым маңызды және ақпараттық ... ... Ол ... ... ... ... зиын ... анықтау үшін табыстар мен
шығындар туралы жеткілікті мөлшерде бөлініп алынған анық ... ... бір ... ... қызмет нәтижесіне баға береді.
Батыс тәжірибесінде, балансты есеп берудің басты ... ... ... ... елге ... ... және зиян ... есепке біршама
басымдылық берілуі кездейсоқ емес. Атап айтқанда, дәл осы үлгі американдық,
ұлыбритандық және жаңазеландиялық фирмалардың жылдық есебінде бірінші ... ... түп ... психологиялық тұрғысынан іздеген жөн, табыс
батыс фирмалары қызметіндегі маңызды ... ... ... ... да оны ең алдымен сыртқы пайдаланушыларға ... ... ... ... ... туралы есеп бухгалтерлік есептің
№3 «Қаржы-шаруашылық ... ... ... ... стандартымен
анықталады. Онда заңды тұлғаларды рет-ретімен құру және ... ... ... ... ... ... баптарын жіктеу және
есепке алудың тәртібі көрсетіледі, бұл өз ... ... ... ... ... ... ... есебі мен түрлі заңды тұлғалардың
қаржы есептерін салыстыруға мүмкіндік береді.
Сондай-ақ стандарт, негізгі қызметтен алынған ... пен ... ... және ... операциялардан болатын табыс пен
зиянды, сондай-ақ есеп кезіндегі ... ... есеп ... және ... ... ... ... түзетуден болатын әр
түрлі табыс және шығындарды ... ... ... мен ... ... ... ажырату да субъектінің
жұмысының нәтижесін көрсетуге мүмкіндік береді. Бұл ... әр ... ... ... ... ... қызметінің нәтижесі
туралы есеп жалпы табысты, салық салынғанға дейін және ... ... ... ... алынған табысты және таза ... ... ... ... №3 ... есеп ... сәйкес келесідей
түрде болады.
2-кесте
Қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есеп
|Көрсеткіштердің аты |код ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... қызметтен алынатын табыс |010 | |* ... ... ... (жұмыс, | |* | ... ... құны |015 | | ... Жалпы табыс |020 | | ... ... ... | | | |
|- ... және ... шығындар |025 |* | |
|- ... ... ... |030 |* | ... ... ... ... табыс |040 | | ... | | | ... ... емес ... бойынша | | | ... | | | ... ... ... ... ... | | ... алынған табыс (шығын) |050 | | ... ... ... |055 | | ... ... ... ... | | | ... ... ... ... |060 | | ... | | | ... ... ... болатын | | | ... ... |065 | | ... Таза ... ... | | | ... ... бұл едәуір оңайлатылған. Мұнда табысты
пайдалануды, бюджетке төлемді, табыс салығы ... ... ... ... ашып ... Ол тек ... ... қаржылық
нәтиженің қалыптасуын (таза табысты немесе зиянды) ғана көрсетеді.
Есепті кезеңде табылған табыстар мен шығындардың барлық баптары есепті
кезеңнің таза табысын ... ... ... барасында есепке алынады.
Осылайша кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы
есеп, қаржылық есептің қалған екі элементі туралы – яғни ... пен ... ... ... ҚР ... 1995 жылы 26 ... «Бухгалтерлік есеп туралы» заң күші бар Жарлығында, сондай-ақ ҚР-ның
Ұлттық комиссиясының қаулысымен бекітілген бухгалтерлік есеп ... ... 12 ... №2 ... ... ... және тапсыруға қажетті
Концептуалдық негізінде айтылғандай, бұл элементтер субъектісінің қаржылық
көрсеткіштерін ... ... ... ... ... ... міндеттемелердің азаюын көрсетеді, ал шығындар – активтердің азаюын
немесе есепті ... ... ... көрсетеді.
Табыстар мен шығындар баптарының арасына қойылған шектеулер тәжірибеде
жалпы қабылданған болып табылады. Бұл ... ... ... көзі ... ақша ... болашақта айналдыру мүмкіндігін бағалау
барысында белгілі бір маңызға ие ... ... ... жүргізіледі.
№3 «Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы ... ҚР ... ... есеп ... жаңа үлгі ... ... ... кәсіпорынның белгілі бір кезеңдегі ақша қаражаттарының көздері
анықталады және оларды ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарын жабу үшін негізгі қызметтен алынатын
қаражаттары жеткілікті ме, соны көрсетеді. Ол сондай-ақ ... ... ... және қаржылық қызметінің белгілі
бір бөлігіндегі есепті кезеңдегі ақша ... ... ... мен ... ... ... ете отырып, оларға кәсіпорынның қаржы
жағдайындағы өзгерістерін бағалауға мүмкіндік ... ... – бұл ... және банк шоттарындағы қолма-қол
ақша.
Операциялық қызмет деп субъектің табыс алу ... ... ... оның ... және ... ... ... жоқ,
басқада бір қызметін түсінеміз.
Инвестициялық қызмет дегеніміз – бұл ұзақ мерзімді активтерді сатып
алу және сату, өтелінетін несиелерді беру және ... ... бұл ... меншікті капитал мен қарыз
қаражаттарының құрамы мен мөлшері өзгеріске ұшырайтын ... ... ... ... ... барлық осы түрлері ақша ... ... мен ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржы жағдайын талдаған кезде тек бухгалтерлік
баланс мәліметтері ғана емес, сонымен ... ... да ... есеп беру
нысандарының көрсеткіштері, түсіндірме хаттағы мәліметтер және де ... ... ... ... де ... есеп ... жаңа түрі, кәсіпорынның коммерциялық құпиясы
болып табылатын ақпараттарына сүйенбестен, оның қаржылық ... ... ... ... ... .3 . Қаржылық жағдайды талдаудың әдістері
Арнайы әдебиеттерде кәсіпорындарда қалыптасқан ... ... ... ... . Оларды келесі атаулармен 4 топқа бөледі:
• қаржылық жағдайы жақсы кәсіпорындар;
• қаржылық жағдайы орташа кәсіпорындар;
• қаржылық жағдайы нашар ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық жағдайы қаражаттарды
жұмсаудың келесі негізгі бағыттары бойынша қарастырылады:
1) ... ... ... және ... ... қамтамасыз ету;
2) ұзақ мерзімді несиелер мен қарыздар бойынша уақытылы ... ... ... ... ... ... қаржыландыру
мүмкіндігі (нарықтың жаңа секторларын игеру, өндіріс көлемін
кеңейту, өнім мен технологияның жаңа түрлерін игеру және ... ... осы ... ... ... ... ... негізге ала отырып, осы көзқарастың авторлары кәсіпорынның
қаржылық жағдайын бағалау және оны ... ... ... өз ... егер ... ... қаржы ресурстары осы үш
функцияны да орындауға мүмкіндік берсе, онда оның ... ... ... ... Егер алдыңғы екі функциялар ... ал ... ... ... онда оның ... ... болады. Ал егер қаражат
алдыңғы екі функцияны да ... ... онда ... ... ... ... (құлдырауға) жақын.
Нарықтық қатынастың қалыптасуы шаруашылық қызметін біртұтас кешенді
талдауды ішкі (басқару) және ... ... ... талдау деп бөлуді
қажет етіп отыр. Талдаудың бұл түрлерінің әрқайсысының ... ... ... бар.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, есеп берудің екі түрі ... ... ... банктерді, сондай-ақ сақтандыру ұйымдары
мен үкімет органдарын кәсіпорынның жұмыс жағдайы мен оның қаржылық ... ... ... ... ... ... таныстыру үшін
қаржылық газеттер мен бюллетендерде, арнайы анықтамаларда басылып ... есеп ... ... ... ... есепте субъектінің шаруашылық
қызметін динамикада бейнелеп көрсетуге, даму бағыты мен оның ... ... ... ... ... ... жылдардың
мәліметтерін жариялайды. Есеп берудің екінші түрі – басқару ... ... ... ... жеке түрлерінің өзіндік құнының нормативтері
туралы, сондай-ақ сапасының төмендігіне немесе тауардың ... ... ... ... ... мәліметтерден тұратын қатаң
құпияландырылған, басқа ... үшін ... есеп ... ... Ішкі ... ішіндегі жауапкершілік орталықтары мен пайда болу орындары ... ... жеке ... ... нәтижелерін сипаттайтын маңызды
есеп түрлері болады. Кәсіпорынның жеке бөлімшелеріндегі шаруашылық жүргізу
деңгейін анықтау шығындар мен ... ... кім ... жұмыс
істейтінін көруге мүмкіндік береді және еңбекке ақы төлеуде қандай да бір
иесіздікті жояды. Ішкі талдау ... ... ал ... талдау қаржылық есеп
негізінде жүргізіледі. Бүгінгі ... ... өту ... ... жағдайын бағалауда жаңа амалдар ... ... ... ... баспасөздерде сондай – ақ жеке
басылымдарда ... ... ... ... ... ... жарық көрді . Бұл ... ... ... ... және оның ... ... әр ... әдістемелерін ұсынып отыр . Бұл ... ... ... ... ... ... ... жағдайының біздің ... ... жаңа ... ... ... ... жылдар бойы барлық басқару ... де ... ... ... ... ... ... талдаудың
қалыптасқан әдісінің шаруашылық ... ... ... ... ... және ... ... көздерден
қаржыландырылатын мемлекетік меншік үшін , сондай – ақ ... ... ... ... айналым ... ... ... ... ... ... . Бұл
жағдайлар шаруашылық жүргізудің тиімділігіне бағытталған ... ... ... дербестігін тежеп отырады және
нарықтық қатынастар және ... ... ... ... ... ... талдау әдістемесінде әр ... ... ... ... мен ... жиындарын олардың
мөлшерлік көлемдері мен салыстыру , ... ... ... ... ... ... жағдайынның тұрақтылығына қалай
әсер етуін ... ... роль ... . Жаңа ... есептің
маңызды ерекшеліктерінің бірі – онда ... ... ... ... ... ... Нарық жағдайында ... ... оның ... жөнінде көптеген параметірлерді сырттан
бекітеді орталықтандырылған әкімшілік ... ... . Ол ең ... ... қарқынды өзгеріп отыратын нарықтық коньюктура
жағдайында өзінің қал ... ... ... ... ... ... ... стратегиясы мен тактикасы жасауға қызмет
етеді. ... ... ... ... ... өз еркінде
сондықтан нормативтер туралы ақпараттар, комерциялық құпияға айналды.
Жоспарланған нормативтерді ауытқуды талдау, ... ... ішкі ... ... ... ... Бухгалтерлік есеп беруге ... ... ... ... ... сипатыны ие болады, яғни бұл
кәсіп орынның қызметі туралы ақпараттардың ... ... ... ... ... осы кәсіпорынның мүдделі кортрагенттерінің- меншік
иесі немесе ... ... ... ... ... шегінде жүргізетін
талдауы. Қаржылық жағдайда ішкі талдау ... ... ... үшін ... ... бағалау мақсатында ғана емес, сонымен қатар
қаржылық есепті сыртқы ... көз ... ... ... ... үшін де ... талдаудың тәжірибесі қаржылық есепті оқудың негізгі
ережелерін қалыптастырады. ... ... алты ... ... ... болады.
1. көлденең талдау;
2. тікелей талдау;
3. трендтік талдау;
4. салыстырмалы талдау;
5. факторлық талдау;
6. ... ... ... ... берудің әр-бір позициясын өткен ... Ол ... ... ... ... ... баптарының ... және ... ... ... ... ... талдау - әрбір есеп пози-циясының жалпы
нәтижеге тигізетін ... ... ... қорытынды қаржылық
көрсеткіштердің ... ... Ол ... баланс немесе оның бөлім-
дері бойынша қорытынды көрсеткіштегі жеке баптар-дың үлес ... ... ... ... ұзақ және ағымдағы активтердің
кәсіпорын мүлкі-нің жалпы қүнындағы, яғни баланс ... үлес ... тагы ... ... ... көрсеткіштер 100% деп ... жыл ... ... ... көрсеткіштерінің
салыстырмалы ауытқуын есептеуге негізделеді. Басқаша ... ... ... есеп ... бір қатар өткен кезеңдермен
салыс-тыруды және трендті, яғни жеке ... ... мен ... ... ... , ... негізгі тенденциясын анық-тауды көрсетеді. Трендтің
көмегімен болашақтағы көр-сеткіштердің мүмкін ... ... ... одан кейін перспективті, болжамдық тадцау жүргізіледі.
Қаржылық талдаудьщ нарықтық экономика жағ-дайындағы көбірек ... әр ... ... коэффициенттерді пайдалану болып табылады.
Коэффициенттер салыстырмалы шамалар болып табылады, ... ... ... ... ... ретінде алып, ал екіншісін бірлікке
қатынасы ретінде көрсетеді. Қаржылық коэффициентерді есептеу баланстың жеке
баптарының арасында ... ... ... ... ... ... ... кезекті факторлық талдау үшін алғашқы база
болып ... және де олар ... ... ... ... жасырын
құбылыстарды ашуға мүмкіндік беретін екі шаманың арасындағы өзара математи-
калық қатынастарды көрсетеді.
Шешімдер қабылдау үшін ... ... ... ... ... түсіндіруге байланысты болады. Бұл қатынастарды талдаудың ең
қиын аспектісі, себебі ол осы қатынастардың қалып-тасуьщың ішкі және ... ... ... ... ... ... ... экономикалық жағ-
дайлар, кәсіпорын басшылығының саясаты және бас-қалар. Қатынастарды үлкен
байыптылықпен талдау қажет, ... тек бір ғана ... ... ... де әсер етуі мүмкін. Негізінен қатынас ... ... ... ... ... ... ... Қатынасты талдау
болашаққа бейімделуі тиіс.
Қатынасты талдаудың ролін асыра бағалаудың да қажеті жоқ, ... ... мәні ... және ... үшін индикатор болып
табылмайды. Әлдеқайда тереңдетілген талдау, қатынас ... ... ... ... бермейді, себебі олардың деңгейіне келесілер әсер
етеді, жекелеген кәсіпорындардың ерекшіліктері орташа салалық мәлімет-тер.
Сондай-ақ, өткен жылдардағы нақты қол ... ... ... ... оның сол ... жылдар жағдайы үшін қолайлы болып, бірақ қазіргі ... ... ... ... ... әсер ... ... салыстырмалы көрсеткіштер негізінде жүргізудің
шетелдік тәжірибесін механикалық түрде көшіріп алу, көп ... ... бұл ... ... кәсіпорындардың өз ерекшеліктеріне назар
аударылмайды. ... бір ... ... ... маңызы туралы
берілген кеңестер кейбір кезде ... ... ... ... ... ... ... зерттеу
қажет болады, себебі ол ... ... ... тусінуге және ... тек ... ... ғана ... ... ... болашақта да
дұрыс бағалауға мумкіндік береді. Әлдеқайда кең ... ... ... ... жатады: өтім-ділік, қаржылық тұрақтылық,
табыстылық және ... ... ... талдау - бұл фирмалардың, ... ... және ... ... көрсеткіштері
бойынша есебінің құрама көрсеткіштерін ... ... ... ... фирманың көрсеткіштерін орташа ... ... ... ... ... бар ... фирмалардың
керсеткіштерімен салыстырғандағы шаруашылық аралық талдау болып табылады.
Факторлық ... - бұл ... ... ... қорытынды
көрсеткішке тигізетін әсерін зерттеудің детерминдік (анықтау) ... ... ... ... ... ... ... талдау
қорытынды көрсеткіштерді оның құрамдас бөліктеріне жіктегенде - тура, ал
оның жеке элемент-терін жалпы қорытынды көрсеткішке біріктіргенде ол ... ... ... ... ... қаржы жағдайын талдау аудиторлық түрлі
әдістерді қолдануға еркі бар. Оларды ұтымды ... осы ... ... ... ... ... таңдай отырып, аудитор
қаржылық жағдайды терең, жан-жақты әрі кешенді талдау жүргізе алады, сондай-
ақ объективті және анық баға ... ... ... ... ... ... өсуі жөнінде ұсыныстар дайындайды.
Қаржылық есеп беруді ұйымдастыру мен
ерекшелігі
Қаржылық есеп беру ... ... ... ... ... өте ... маңызға ие .
«Наурыз 5» –ЖШС өзінің қаржылық ... ... ... сай ... ... беру деп ... өткен кезеңдегі қаржылық – ... ... ... ... ... ... ... . Есеп беру процесін жасау есеп ... ... ... ... ... есеп ... ... өз пайдаланушыларына заңды тұлғаның
қаржылық жағдайы туралы сенімді , ... және ... ... болып табылады . Қаржылық есеп берудің ... ... ... – ақ ... ... , т . б ... ... есеп беру басқарушы ... ... және ... , ... және ақша қаражаттарының болашақтағы
ағымдарын бағалауға , несие беру ... ... ... ... ... ... ақпараттарды береді .
Есеп беру ... ... ... бағалау үшін сондай
– ақ шаруашылық қызметін талдау үшін , ... ... ... қоса есеп беру ... шаруашылық қызметін жедел
басқару үшін қажет және болашақ кезеңдерді жоспарлау мен ... ... ( ... ) база ... табылады .
Есеп беруге қойылатын негізгі талаптар ; кәсіпорын қызметінің
нәтижесін анық және ... ... ... ... ... ... ... түрде үйлестіру , бухгалтерлк пен жедел –
статистикалық есеп берудің ... ( ... ) ... ... және ... да ережелерді сақтау болып ... ... есеп ... үшін ... ... мен бас
бухгалтері Қазақстан Республикасының әрекет етіп тұрған ... ... ... .
Қаржылық есеп берудің негізгі қағидалары болып ;
Есептеу . Қаржылық есеп беру ... ... ... ... ,
соған сәйкес өнім жөнелтілген , жұмыс атқарылған кезінен бастап ,
олардың ... ... ... ... болып танылады (
көрініс табады ) ал шығысы мен ... орын ... ... ... . ... өз ... ... арада тоқтатпауды топшылайды
және ондай ниеттің көз жетерлік болашақта пайда болуын да ... ... . ... есеп ... ... ақпарат пайдаланушыларға
түсінікті болуы тиіс .
Маңыздылық . Қаржылық есеп ... ... ... ... тиіс ; ... ... , жедел жағдайларын
(оқиғаларын) бағалаған кезде олардың қабылданған
шешіміне ... ... ... ... өз ... ... ... . Қаржылық есеп беру енгізінде қабылданған экономикалық
шешімдер олардың ... ... ... ... ... ету ... ... . Есеп беру негізінен анық мәліметтердің ... ... онда ... ... ... күні бұрын пішілген
ойлар болмаса .
Шындық және алалықсыз ... . ... есеп беру ... ақша
қаражатының қозғалысы , ... ... , ... ... пайдаланушыларға шындық және алалықсыз мәліметтерді
ұсынуы тиіс .
Бейтараптылық . ... есеп ... ... ... күні ... мәліметтен алшақ болуы керек , яғни ... ... ... ... . ... ... қабылдаған кезде сақтық деңгейін
сақтаған жөн белгісіз ... ... мен ... сондай – ақ
міндеттемелер мен шығыстың қайта бағалануына барынша жол ... ... және ... . ... есеп ... ақпараттардың
анықтылығын қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... тиіс . ... пайдалылығы мен мазмұндылығын ... бір ... ... ... бір ... ... ... .
Жүйелілік . Пайдаланушы субъектінің қаржылық есеп ... оның ... ... ... ... ... керек ,
өйткені оның көмегімен қаржылық жағдайдың ... ... ... , ... ... ... ... мүмкіндігі артады .
Есеп беру қойылатын ең басты ... оның ... ( ... ) ... , яғни ... мен инвесторлар есеп берудің мәліметті
түсінікті ... тиіс . Есеп беру ... ... ... жөні ... есеп беру бухгалтерлік ,
статистикалық және жедел ( оперативтік ) ... ... . ... есеп беру ... өндірістік және қаржылық
қызметінің жекелеген жақтарын бухгалтерлік және жедел – статистикалық
есепке ... ... ... ... . ... есеп ... өндірістік және қаржылық қызметін ... және ... алу ... ... ... ... . ... кезең үшін берілгендеріне қарай есеп
шұғыл және ... ... ... ... болып бөлінеді .Баланста
және басқа есептерде берілетін есептерді уақтында , әрі ... ... ... ... бөлімшелеріндегі барлық мәліметтердің
( ... ) ... , ... ... және ... ... көлемде берілуін қамтамасыз ету керек .
Бухгалтерлік есептің ақпараттары балансқа ... ... ... .Бұл ... ... төрт ... тұрады :
Бірінші кезең . Әр түрлі шаруашылық ... ... ( ... ... ... ... . Есеп ... есеп талабына байланысты жіктеледі ,
содан соң бухгалтерлдік есеп ... ... ( ... ЖО , ведомость , Бас кітап ... ... . Есеп ... есеп беру ... ... ( ... ... – шаруашылық қызметі туралы есеп беру , ақша –
қаражаттарының қозғалысы туралы есеп ... ... . ШС – нің ...... ... ... ... беру жөніндегі жұмыстарды ... ... ... ... ... ... дұрыс бөлудің және есеп
жұмыстарының кестесін белгілеудің маңызы зор . ... есеп ... ... , ... ... және ... есептік тізімдемесінде жинақталады . Аталған деректердің
негізінде талдау ... ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін арифметикалық және ... ... ... ... . ... ... есепті
кезеңнің басындағы баланс баптарының деректерінің ағымдағы
кезеңнің осы ... ... ... , жыл ... ... жолы ... . ... есебін беру тәртібі
бухгалтерлік есептің стандарттарымен ... ... ... ... және ... ... ... көрсеткіштерін
ашып көрсету ” ( 2 БЕС ); “ Қаржылық – шаруашылық қызметінің нәтижесі
туралы есеп беру ” ( 3 БЕС ) және ... ... ... есеп беру ” ( 4 БЕС ) ... ... ... .Жылдық есептің
меншік иелеріне ( қатысушыларында, құрылтайшыларында) ... ... ... ... бойынша тиісті органдарға :
салық инспекциясына ( ... ... жері ... );
жергілікті қаржы органына , мемлекеттік статистика органдарына ... ... бар ... ... бухгалтерлік
есептерін бермеумен қатар , жалпы белгіленген ... ... ... ) ... ... ... ( бұған шетелдіктердің қатысы
бар кәсіпорындар да енгізіледі ), егер ... ... ... ерекшеліктер скерілмеген болса онда жылдық
бухгалтерлік ... ... ... ... келесі жылдың 1 –
наурызынан кешіктірмей ... . ... есеп ... ... ... ... шегінде салық органдарының
келісімдері ... ... ... ... , ... ) ... ... есеп беру ... бір ... кәсіпорындар үшін оның барлық қажетті
ақпараттарын ... ... күні ... , ал ... қаладағы
кәсіпорын үшін почта арқылы жіберілген күні есептеледі .Берілген
бухгалтерлік ... ... ... мен бас ... қол
қояды , олар оның уақтында берілуіне жауап ... ... ... ... , ... пен ... ... жылдық бухгалтерлік есептерін мүдделі пайдаланушылар үшін
жариялауға жол ашық . ... ... ... ... жағдайы туындаса , осы жылға және ... ... ... ... мен баланс деректкрінің барлығын ... ... ... , онда ол ... айдан кейін бірінші айда жасалады , сонда
тиісті түзетулер ... ... . ... жыл үшін берілген жылдық
бухгалтерлік есептер мен ... ... ... , сол ... берілген есептермен баланстар бекітілгенге дейін жасалады .
Мұндайда өткен жылғы желтоқсан ... ... ... ... түзетулер енгізілуі мүмкін .
2.1 . Баланс активтерінің құрамы мен құрлымын ... ... ... ... мен ... динамикасын талдау –
кәсіпорынның барлық мүліктерінің және оның жекелеген түрлерінің абсолютті
және салыстырмалы арту ... кему ... ... мүмкіндік береді.
Қаржылық есептің маңызды элементі болып саналатын активтерді, талдау
барысында, осы ... ... ... ... ... құрылымы және оларда
болған өзгерістер зерттеледі. Активтердің жалпы құрылымын және оның ... ... ... ... таратылыуын талқылауға мүмкіндік
береді.
Активтердің өсуі (артуы) кәсіпорынның болашақтағы дамуын көрсететін
болғандықтан, ол осы кәсіпорын ... оң ... ... ... ... ... өсу ... талдағанда, жоғары
деңгейі баланстық есептің номиналды көрсеткіштерінің нақты көрсеткіштерден
айтарлықтай ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеде инфляцияны есепке алу тек негізгі ... ... құру ... жүргізіледі.
Отандық есептік-аналитикалық тәжірибеде өндірістік қорлар, дайын өнім
және ... ... ... жүргізілмейді. Сондықтан да олардың қнының
өсуі, инфляциялық фактор әсерінен болатыны күмәнсіз.
Баланс ... ... ... құрамы мен олардың таратылуына
талдау жасау үшін келесі 4-аналитикалық кесте құрылады.
Кесте мәліметтерінен активтердің нақты құнын ... ... ... жылы 9406 мың ... ... ... артқандығын көруге
болады. Бұл кәсіпорынның әрі қарайғы дамуын ... ... оң ... ... Алайда активтерді талдай отырып, олардың
қалай таратылғанын және есепті жылы неге көбірек көңіл бөлінгенін, сондай-
ақ ... ... ... мен оның негізгі құралдарының
жағдайын және ... ... ... ... ... ... ... Ол үшін, ең алдымен кәсіпорынның өндірістік ... ... ... ол ... ... ... ... көзқарастар
кездеседі. Бірінші әдістеме бойынша оның құнына ... ... ... ... өндірістің, өсімдегі және бордақылаудағы
малдар құндары қосылады.
Екінші әдістемеде кәсіпорынның өндірістік потенциалын анықтайтын
активтер ... ... ... ... аяқталмаған күрделі
қаржылар және қондырылатын жабдықтар құны қосылады. Бұл ... ... ... даму ... ... дәл ... ... мәліметтері негізінде, өндірістік мақсаттағы
мүлік коэффициентінің келесі шегі, яғни Кn(0,5 қалыпты болып есептеледі» -
деп ... А.Д. ... пен Р.С. ... Көрсеткіштердің мәні ең төменгі
(қатерлі) мәннен аз болған жағдайда, ... ... ... ... ... ... ... қаражат есебінен
толықтыруға мүмкіндік бермейтін болса, өндірістік ... ... үшін ұзақ ... қарыз қаражаттарын тартқан жөн.
4-кесте
2004 жылдың басы мен соңындағы ... 5 ... ... ... құрамы мен құрылуы
|№ |Көрсеткіштер |Жыл ... |Жыл ... |Жыл ... ... | | | ... ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | ... мың тг |Үлес ... % ... |
| | | | |мың тг |
| | ... |Үлес |Сомасы,|Үлес | |
| | |мың тг ... |мың тг ... | |
| | | |% | |% | |
|1 ... активтер, | | | | | |
| ... ... |14716 |100 |37370 |100 |+53,9 |
| |1.1. | | | | | |
| ... |10229 |69,5 |30149 |80,7 |+194,7 |
| ... |3982 |27,05 |6349 |17 |+59,4 |
| |1.2. ... ... | | | | | |
| |1.3. Ақша ... | | | | | |
| ... ... мерзімді |505 |3,45 |872 |2,3 |+72,626 |
| ... ... | | | | |
| |1.4. ... да ... |- |- | | | |
| ... | | | | | ... мәліметтер кәсіпорын активтерінің жалпы алғанда жағымды
динамикасын көрсетеді. ... жеке ... ... ... келесідей
қорытындыларды жасауға мүмкіндік береді. Ең мобильді активтер – яғни ақша
қаражаттары мен ... ... ... инвестициялар бір жылда 38 мың
теңгеге немесе172,6% ке артқан.
Ағымдағы активтердің ең мобильді бөлігінің, ... ... ... ... айналым қаражаттарының мобильдік коэффициенті (ағымдағы
активтердің) 1,6 есеге азайған және ... ғана ... Бұл ... ... ... ... ... жалпы
сомасындағы төлеуге дайын қаражаттардың үлесін көрсетеді.
Ең мобильді қаражаттар сомасының және айналым қаражаттарының мобильдік
коэффициентінің ... ... ... ... қабілетінің
нашарлағанын сипаттайды деп айтуға да болар еді. Алайда, нарық жағдайында
айналым қаражаттарының төмен ... ... ... бағаланбайтындығын
да ескерген жөн. Есеп айырысу шотында қаражаттар ... ... бар ... ... олардың болмауы әлі де болса кәсіпорынның төлем
қабілетсіздігін көрсетпейді.
Кәсіпорынның материалдық айналым қаражаттары ... жылы ... және ол жыл ... ... ... құрады. Олардың үлесі 0,69
пунктке азайғанымен оның көлемі әлі де болса өте ... (80,24%) ... Бұл ... ... айналым қаражаттарының қрамында сұранысы жоқ
немесе шектеулі сұранысқа ие болатын және де сол себептен ... ... ... басы ... және ... қойған материалдық құндылықтар, дайын
өнімдер, нормадан тыс шикізат ... ... ... ... па, соны ... үшін ... ... мен құрылымына тереңдетілген
талдау жүргізуді қажет етеді. Біздің кәсіпорынымызда материалдық ... ... ... өнім ... көбейген, олардың көлемі (дайын
өнімнің) жыл аяғында 14538 мың теңгені ... бұл жыл ... – 1,9 ... көп. Осы ... өндірістік қорлар 9,5%-ға
азайған.
Есепті жылы дебиторлық борыш та әжептәуір өскен. Егер оның көлемі жыл
басында – 3982 мың ... ... жыл ... ол – 6349 мың ... немесе 43,4%-ға өскен, алайда ағымдағы активтер құрамындағы оның
үлесі 10,05пунктке азайды (17-27,05).
Дебиторлық борыш неге мұнша көп өскендігін және бұл ... не ... ... ... ... өтеудің болашағын бағалау және
егер болған жағдайда олардың құрамындағы күмәнді қарыздарды ... ... ... ... ... ... ... борыштың салдары болып
табылады. Алайда, айта кеткен жөн, ақша қаражаттарының бір бөлігі ... ұзақ ... ... ... ... ... жыл ... мың теңгені құрайды, бұл жылы басындағымен, яғни 128 мың теңгемен
салыстырғанда 3,9 ... ... ... ... ... тауарлы-материалдық құндылықтардың бар
болуы, дебиторлық борыштың әсіресе, оның күмәнді бөлігінің ... ... ... ... ... бәсеңдеуіне әкеліп соқтырады
және кәсіпорынның қаржылық жағдайына кері әсерін тигізеді.
Осылайша, мүліктің және ... ... ... өскеніне
қарамастан, кәсіпорын басшылығы оның құрамындағы өзгерістердің негізділігін
және оның себептерін бағалауы қажет, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... бірі ... саналатын
және оның қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын дебиторлық борышты талдауға
басты назар аударуы қажет.
Айта кеткен жөн, ... ... ... ... ... бар болуы емес, оның көлемі, қозғалысы және түрі, яғни бұл ... болу ... әсер ... Дебиторлық борыштың пайда болуы ... ... ... аудару арқылы есеп ... ... ... ... ... процесс болып табылады. Дебиторлық борыш
барлық уақытта есептеулер тәртібінің бұзылуы нәтижесінде ... ... да ... жағдайды нашарлатады деуге болмайды. Сондықтан да, оны
меншікті қаражатты толығымен ... ... деп ... ... оның бір ... ... несиелендірудің нысаны болып табылады ... ... ... ... ... етпейді.
Кәсіпорынның дебиторлық борышы қалыпты және өтелмеген болып екіге
бөлінеді. Өтелмеген дебиторлық борышқа, ... ... өтіп ... ... ... бойынша тиелеп жіберілген тауарлар үшін қарыздар ... ... ... ... ... ... бұрмалануын және
қаржы тәртібінің бұзылуын көрсетеді. Осыған байланысты талдаушы оның
құрылымын ... ... ... ... ... ... ... борыштың құрамы және құрылымымен толық танысып ... оны ... құны ... ... керек. Себебі дебиторлық борыштың
барлығы бірден өндіріліп алмауы мүмкін. Оның ... ... ... ... жағдайлардың негізінде ... ... ... сол ... ... ... ... зиянға
сай келмеуі мүмкін немесе ағымдағы жағдайлар толығымен ... ... ... зияндар елеулі дәрежеде болады. Талдаушы дебиторлық
борыштың қайтарылу ықтималдылығын анықтаудың және оны ... ... ... ... ... ... ... бірнеше жылдардың орташа мәліметтер
бойынша есептеледі. Мысалы, есептеу үшін 3 жылдың ... ... 1,9%, 3,3% және ... ... Үш жыл үшін ... борыштың
қайтарылмауының орташа пайызының 4,0%-ға тең. Алайда оны зерттеліп отырған
кезеңдерге ... ... ... ... ... ескеру қажет,
мысалы, қайтарылмайтын пайызының байқалған өсу бағытын. Сондықтан,
келесілерді ... ... бір ... ... ... қарыз тұлғалардың үлесіне қайтарылмайтын
дебиторлық борыштың қанша пайызы келеді (бұл ... ... ... ... негізгі қарыз тұлғалардың ішінде ... ... ... ... ... әсер ете ... қалыптасу мерзімі бойынша дебиторлық борышты қалай бөледі;
• ескі вексельдерді ұзарту дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... (бағасын кеміту) мен басқа да
жағдайлар есепке алынған ба, ... оның ... ... ... ... ... және ... көрсеткіштерін зерттеу
маңызды болып табылады.
Сапа дегеніміз – бұл осы қарызды толығымен ... алу ... ... қалыптасу мерзіміне байланысты болады. Тәжірибе ... ... ... ... ұзақ ... оны қайтарып алу
ықтималдылығы соншалықты төмен болады.
Дебиторлық борыштың мөлшерлі мезгілін ... ... ... ... ... ... топтастыру керек.
Талдау жүргізушінің келесі әрекеті баланс активінің құрылу көздерін
талдау болады. Бұл ... ... ... ... ... оны ... алу және
оның құрылуы да, кәсіпорынның өзінің де, қарызға алынған капиталдың ... ... ... ... есте ... ... Ал меншікті капитал
мен қарызға алынған ... ... ... оның ... ... ... меншікті капиталының айналымдылығын талдау.
Нарық қатынасы жағдайында кәсіпорынның қызметі және оның дамуы ... ... яғни ... кпиталдың көмегімен жүзеге
асырылады. Тек ол капитал жетпегенде ғана ... ... ... ... қиын ... да сырттан тартылған капиталдан қаржылық тәуелсіздік ... орын ... ... ... ... ... ... Сондықтан да қаржылық
есеп берудің ағымдағы активтерінің құрастырылу ... ... ... ... аз ... өндірістік бағдарламаны қамтамасыз ету үшін өзінің кейбір
кезеңдерінде ағымдағы активтерге ... ... яғни ... ... ол банктердің қысқа мерзімді несиелермен ... ... ... ... көздерін талдау кезінде меншікті ... ... ... ... ... есеп ... олардың өзгеру себептері анықталып, оларға баға беріледі. ... өз ... ... ... назар аударылады, себебі ... қоры ... оның ... ... ... ... ... көлемін ғана анықтап қоймай, сонымен бірге
капиталдың жалпы сомасындағы оның үлес салмағын да ... ... ... ... ... әр түрлі атпен берілген, бірақ оның мәні ... – бұл ... ... ... ... ... ... тәуелсіз екендігін және өз қаражатын қаншалықты ... ... ... ... ... ... ... барлық
авансталған капиталға бөлумен анықтайды:
КТС = МК : АК
Мұндағы: КТС – ... ...... ...... капитал (баланс валютасы жиыны, яғни
қаржыландырудың жалпы сомасы).
Бұл коэффициенттің өсуі кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... қиындықтардың азаятындығын
көрсетеді.
Батыс экономистері ... ... ... ... болғаны дұрыс деп санайды. Себебі бұл қаржы көздерінің тұрақты
құрылымын сақтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... таңдайды, себебі ол ... ... ... ... ... ... ... болса, соғұрлым үздіксіз жұмыс қамтамасыз етіліп, нарық жағдайында алға
шығуға көмектеседі. Сондықтан кәсіпкерлер әр түрлі резервтерді құру ... ... ... ... ... ... қосу арқылы өзіндік
капиталды көбейтуге тырысады.
Қаржылық талдаудан кітаптардың бірқатар ... ... ... ... қамтамасыз ететін, меншікті капиталдың оның жалпы
сомасына қатынасының ең аз мәні 0,6 ... ... деп ... (21,22).
А.Д.Шеремет, А.М. Ковалев; В.П.Привало, О.В. Ефимова және тағы басқалар бұл
көрсеткіштің 0,5 деңгейдегі мәні кәсіпорынның ... ... ... ... ... ете ... ең ... көрсеткіш бола алады
(2,18,6) деп санайды.
АҚШ және ... ... ... ... ... ... болып, 0,5-0,6 тең болатын меншікті капиталдың ... ... ... Бұл жағдайда несие берушілердің тәуекелдігі ... өз ... ... ... ... сатып (қарызға
алынған қаражаттар салынған, екінші жартысы кейбір себептермен құнсызданған
болса да), кәсіпорын өзінің қарыз ... ... ... мен ... ... ... ... қатаң сақталатын және фирманың атағына үлкен мән ... ... ... ... ... коэффициентіне мұндай
жоғары талаптарды қоймайды (Жапонияда оны 0,2-ге дейін төмендетуге болады).
Жоғарыда ... ... ... 0,5-0,6 ... ... қарызға берушілер үшін ғана емес, кәсіпорынның өзіне ... ... ... ... ... орналастырудың тиімділігін
белгілеуге мүмкіндік беретін, құрылымына зерттеу жүргізіп баға беру қажет.
Нарық ... ол ... ішкі және ... ... ... ... ... меншіктік капиталдың авансталынған капиталдың
жалпы сомасындағы ... ... ... ... ... тәуекелдік жағынан баға берді. ... ... ... ... ... Кәсіпорын капиталының құрылымын ... ... ... ... ... ... ... айтуына
мүмкіндік береді. Қысқа мерзімдік несиелердің төмендеуі және меншіктік
капиталдың өсуіне кәсіпорын ... ... ... Бірақ
бірыңғай мұндай қорытынды жасауға болмайды, себебі бұл қаражаттардың үлесі
басқа факторлардың несие үшін және ... ... ... ... мүмкін. Егер несие үшін пайыздық ... ... ... болса, онда тартылған қаражатты
өсірген дұрыс, ал егер керісінше болса, онда меншікті капиталды пайдаланған
дұрыс. ... ... ... ... ... ... ... болады.
Қаржылық есеп берудің активтерінің қалыптасу көздерінің ... үшін ... ... ... ... ... есеп беру жылдамдығы активтерінің қалыптасу
көзі 9406 мың теңгеге немесе ... ... ... тұр. Бұл өсу ... 9681 мың ... ... яғни 5038 мың ... немесе жылдың
басындағы мөлшермен салыстырғанда 2 есе өскен, ... ... ... бұл ... тәуелсіздік коэффициенті 0,854-ден 0,769-ға
дейін немесе 0,088 пунктке төмендеген. ... бұл ... ... ... ... дәлелдемейді.
Бұны тәуелсіздік коэффициентіне кері көрсеткіш болып ... ... ... ... ... үлес салмағы да
дәлелдейді. Оны тәуелділік коэффициенті ... де ... Ол ... ... = ҚК : АК ... КТ = 1 - КТС
Мұндағы: КТ – тәуелділік ... ... 5 » ЖШС 2004 ... басы мен соңындағы жағдайы негізінде
кәсіпорынның авансталынған капиталының құрамы мен құрылымы
|№ ... |Жыл ... |Жыл ... |Жыл ... ... | | | ... |өзгеруі, |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | ... мың ... |Сомасы, |Үлес салмағы, %|
| | |тг ... тг | |
| | | |% | | ... ... ... |Мк |27908 |32276 |+4368 ... |Ұзақ мерзімді |Ұаз |18770 |20001 |+1231 |
| ... | | | | ... ... айналым |Ма.к. |9138 |12275 |+3137 |
| ... | | | | ... ... мерзімді |Ұмз |- |- |- |
| ... | | | | ... ... | | | | |
| ... меншікті | | | | |
| ... ұзақ ... | | | | |
| ... ... |9138 |12275 |+3137 |
| |бар ... | | | ... |Қысқа мерзімді |Қн |- |- |- |
| ... мен | | | | |
| ... | | | | ... ... | | | | |
| ... қалыпты | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... ... |НК |- |- |- |
| ... | | | | ... ... |Қ |11153 |17617 |+6464 |
| ... | | | | ... ... айналым | | | | |
| ... | | | | |
| ... ... |± |-2015 |-5342 |-3327 |
| |(-) ... | | | | ... ... | | | | |
| ... меншікті | | | | |
| ... ұзақ ... | | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | | |
| ... (-) ... |-2015 |-5342 |-3327 |
| ... | | | | ... ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... |±НК |-2015 |-5342 |-3327 |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | ... ... ... ... соңында 14538 мың теңге тұратын
дайын өнімді және 1721 мың ... ... ... ... ... ... мың теңге құраған дебиторлық борышты тезірек қайтару және ... ... ... ... ... ... болады.
Бұдан кейін дайын өнімнің тез өсуінің (1,9 есе) және ... ... қалу ... зерттеу керек. Бірақ бұл ішкі қаржылық
талдаудың жұмысы.
Талданып ... ... ... ... ... ... кезінде кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына төлеу
қабілетсіздігі балансын құру ... ... ... ... келесі өзара байланысқан көрсеткіштер топтары кіреді:
1. Төлемеушіліктің ... ... ... ... ... уақыты өтіп кеткен борыштар;
- жабдықтаушылардың есеп айырысу құжаттары бойынша уақыты өтіп кеткен
борыш;
- бюджетке салықты ... ... ... да ... ... ішінде еңбекақы бойынша да;
2. Төлемеушіліктің себептері:
- меншікті айналым қаражатының жетіспеушілігі;
- тауарлы-материалдық құндылықтардың жоспардан тыс қорлары;
- ... ... ... төлемеген, тиеліп жіберілген тауарлар;
- акцептен бас тарту себепті сатып алушылардың ... ... ... ... ... ... жұмысшылардың алған қарыздары
бойынша борыштарына жұмылдыру, ... ... ... ... ... ... шығындар.
3. Қаржылық шиеленісті азайту көздері:
- уақытша бос меншікті ... ... ... ... ... ... дебиторлық
борыштан асып кетуі);
- айналым қаражатын уақытша ... ... банк ... және тағы
басқа қарыз қаражаттары.
Қаржылық шиеленісті азайтатын төлемеушілік пен қаржы көздерінің жалпы
мөлшерін толық ... 2-топ ... ... 1 және ... ... сомасына тең болуы керек. Қаржылық ... ... және ... ... ... үшін ... көрсеткіштерді
динамикада қарастыру ұсынылады (мысалы, тоқсан бойынша).
Тауарлы-материалдық қорлардың ... ... ... ... үшін барлық айналым капиталының, әсіресе ... ... ... ... ... көрінетін материалды айналым
қаражатының айналымдылығы маңызды орын ... ... ... ... ... ... ішкі ... құрамдас бөлігі болып табылады, себебі қаржылық
есеп беруде жоқ және ... ... ... ... жөнінде ақпаратты қолдауды көздейді.
3 .1 . Баланс ... ... ... ... ... ... қарастырар алдында, жалпы
активтердің, баланстың және кәсіпорынның «өтімділігін» анықтап алу керек.
Өтімділіктің екі тұжырымдамасы ... ... ... бойынша
өтімділік: кәсіпорынның өзінің ... ... ... өтеу
қабілеттілігі ұғынылады. Мысалы, О.В. Ефимова өтімділік деп – «кәсіпорынның
өзінің қысқа мерзімді міндеттемелері бойынша төлеу қабілеттілігі», - ... (18). Дәл ... оның ... ... ... ... И.Т. ... та өтімділікке осы сияқты
анықтама береді: «шаруашылық субъектісінің өтімділігі, - ол оның ... тез өтеу ... ... яғни ... ... ... алса,
өзінің қысқа мерзімді міндеттемелерін орындауға шамасы бар болса, онда ... ... ... саналады». Бұл тұжырымдама жоғарыда айтылған ... ... өте ... ... ... пайдаланатын
көрсеткіштер мен есептеу әдістерінде. Екінші тұжырымдама бойынша, өтімділік
– бұл ағымдағы активтердің ақша ... ... ... ... ... Н.П. ... өтімділік деп – «материалдық және тағы
басқа құндылықтардың сатылу және ... ақша ... ... ... (27). Ағылшын авторларының «Бухгалтерлік талдау деген»
еңбегінде ... ... – бұл оның ... ... ... төлеу уақыты келгенде, жабу үшін өз активтерін ақшаға ... деп ... ... ... өзі ... олар ... айналатын» деген ұғымды білдіреді (13). Профессор В.В. Ковалев:
«қандай да бір ... ... ол оның ақша ... түрлену, айналу
қабілеті», - дейді. Ол «өтімділік дәрежесі, оның түрлену уақыты ... ... ... анықталады, уақыт қысқа болған сайын, осы
активтің өтімділігі жоғары ... - деп ... (21). Бұл ... А.Д. ... ... ... ... актив ақшаға
айналу үшін уақыт неғұрлым аз керек болса, соғұрлым оның өтімділігі жоғары»
(2). Өтімділіктің екінші тұжырымдамасымен ... ... біз, ... ... өтеу ... сәйкес келетін активтерімен
жабу дәрежесімен анықталады деп санаймыз. Осы айналу қаншалықты тез жүруіне
кәсіпорынның төлеу қабілеттілігі мен ... беру ... ... ... ... ... ... өтімділігі өзінің
міндеттемелерін уақыты келгенде төлеу үшін, ... бар ... ... ... мүмкіндігінде жатыр. Өтімділік кәсіпорынның
сөзсіз төлем қабілеттілігін білдіреді және активтер мен міндеттемелердің
арасындағы ... ... ... да, ... түсу ... ... да әрдайым
теңдікті көрсетеді. Кәсіпорынның өтімділігі шын мәнінде баланс өтімділігін
көрсетеді. Сондықтан ... ... ... ... ... баланстың көрсеткіштерін тереңінен зерттеу керек.
Баланс өтімділігін ... мәні – ... ... ... ... қаражаттарды пассивтегі міндеттемелермен салыстыруда.
Актив пен пассив баптары ... бір ... ... - ... ... өтімділігі төменгілерге (актив), яғни өтімділігінің
төмендеу тәртібі бойынша қайтару ... ... ... ... ... ... яғни ... уақытын жоғарылату тәртібі бойынша
болады. Кейде керісінше тәртіп болуы да мүмкін, мысалы ... ... ... ... ... яғни ақша қаражаттарына айналу жылдамдылығына
байланысты кәсіпорын активтері келесідей ... ... Ең ... ... ... ... ... кәсіпорынның ақша
қаражаттарының барлық баптары мен құнды қағаздары жатады.
Ақша құжаттары мен құнды ... ... ... ...... қаражатының ең мобильді бөлігі. Ақшамен бірден
есеп айырысуға болады, ал құнды қағаздар қолма-қол ақшаға тез айналады.
А2. Тез ... ... ... ... ... дебиторлық борыш
басқа да активтерді жатқызады. Дебиторлық борыш сомалары есеп айырысу
шотына ... бір ... ... ... ... да өз ... төлеуге
жұмсалуы мүмкін. Есеп айырысу құжаттары бойынша жіберілген, сатып алушылар
уақытында төленбеген ... ... ... уақыты ұзарып кеткен
борыштардың ... ... ... ... төлемнің қашан келіп түскені
белгісіз. Бірақ нарықтық экономикада уақытында ... ... ... ... оны ... алуға алдын ала шаралар қолданылады.
Кез келген дебитор айыппұл төлеу қаупінен ... ... ... ... өзінің қарыздарын уақытында төлеуге тырысады. ... ... ... жұмыс істеп жатқан кәсіпорынның өтімді қаражаттарын
есептегенде ақша қаражаттарына қарсы мерзімді дебиторлық борышын да ... әлі ... ... ... ... ... ... байланыстар бұзылған жағдайларда дебиторлық борыштың барлығы
бірдей ақша қаражатына тез айнала ... ... ... ... көп ... ... ... қауіп төндіруі мүмкін.
Сатуға арналған дайын өнім және материалдық құндылықтар ... ... да ... ... олар ... ... ... құрайды.
А3. Баяу өткізілген активтер. Баланс активінің ІІ бөлімінің ... ... бабы және ... ... І ... ... мерзімді
инвестициялар» (жарғылық қорға басқа кәсіпорынның салған салымдар мөлшеріне
азайтылған) бабы.
Бірақ бұл кезде «Алдағы кезең шығындары» бабы ... ... ... ... ақшаға айналдыру қиынырақ: бірінші сатып алушының тауып
алу қажет, ал бұл оңай емес және белгілі бір уақытты ... ... ... ... ... ... егер, мысалы, темір қаңылтырды сатып
алушыны табу оңай болса, одан жасалған штампталған жартылай ... ... табу ... ... Бұл ... бір бұйымды дайындауға ... өнім ... ... ... ... емес ... ... Сондықтан
немістер өтімді активтерді есепке алғанда аяқталмаған өндірістің құнын
қоспайды. Алайда американ кәсіпорындарда ... ... ... ... ... қосуға жол беріледі.
А4. Қиын өткізілетін активтер – баланс активінің І бөлімінің алдындағы
топтарға енгізілген баптарынан басқа барлық баптары. І ... ... ... ... инвестициялар» бабы бойынша соманың бір бөлігі ғана
алынып тасталынғандықтан, қиын ... ... ... ... ... ... салған салымдары ғана есепке алынады.
Баланс активінің баптары оларды өтімділік дәрежесі бойынша топтағанда,
басты орынды ең ... және әр ... ... ... ...... есеп ... валюта және ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары.
Бұдан ... ... ... ... ... ... ... дебиторлармен есеп айырысулар тұрады. Активтің бұл
қарастырылған ... ... ... «өтімділігін» (өтімді
капиталын), яғни активтің бірінші кезектегі ... ... ... ... бөлігін көрсетеді. Өтімділігі бұдан төмен ... ... мен ... ... ... ... ... оларды қайтару, төлеу уақытының мерзіміне байланысты
топтастырылады.
П1. Неғұрлым тезірек төленуге тиісті міндеттемелер – ... ... ... ... қарыздар, басқа да ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу
көлемінен асқан мөлшерде жұмыскерлерге берілген қарыздар жатады. ... ... асу ... ... ... (несиелерін) өз мақсаты
бойынша пайдаланбағандығын білдіреді және сондықтан тезірек өтеу ... ... ... ... ... ... Қысқа мерзімді міндеттемелер – қысқа мерзімді несиелер мен заемдар
және жұмыскерлерге арналған қарыздар.
П3. Ұзақ мерзімді міндеттемелер – ұзақ мерзімді ... мен ... ... ...... І бөлімінің «Меншікті капитал»
баптары. Актив пен пассивтің балансын сақтау үшін бұл топтың жиыны баланс
активінің ... ... ... бабы бойынша сомаға азайтылады.
Баланс өтімділігін анықтау үшін актив пен пассив бойынша келтірілген
топтар жиындарын ... ... ... толық өтімді деп ... ... ... ... егер ... сол ... үш ... әрбір
тобы кәсіпорынның сәйкес міндеттемелер тобын жапса немесе оған тең болса
баланс өтімді болады, кері жағдайда ... ... ... ... жүйедегі алғашқы үш теңсіздіктің орындалуы
төртінші тенсіздікті орындау қажеттілігін туғызады, ... ... ... ... ... үш ... жиындарын салыстыру маңызды орын алады.
Төртінші теңсіздік «баланстау» сипатын ... ... ... ... мәні бар: оның ... ... ... ең төменгі
шарттарының сақталғандығын, кәсіпорынның меншікті ... ... ... бір ... бір немесе бірнеше теңсіздігінің қолайлы варианттағыға
қарама-қарсы мәні болса, онда баланс өтімділігінің абсолютті ... ... ... Бұл ... ... бір тобы ... орны толтырылады, бірақ өтем тек құндық мөлшері бойынша жүзеге
асырылады, өйткені нақты төлем жағдайында аз ... ... ... ... ... баса ... ... баптарын кесте түрінде көрсету орынды болады.
«Наурыз 5» ЖШС – де 2004 жылы ұзақ және ... ... ... оны басқа мысалда түсіндіріп өтеміз.
“Наурыз 5” ЖШС нің ... ... ... ... ... және оның пассивінің төлеу мерзімінің
шұғылдығы бойынша баптарының тобы
| |Сомасы, мың тг. | ... мың тг ... ... |
| | | | |(+), ... | ... | ... |
| | | | |(-) |
| |Жыл |Жыл | |Жыл |Жыл |Жыл |Жыл |
| ... ... | ... ... |басында |аяғында|
|1.Ең | | ... | | | | ... |122 |3751 ... | | | | ... | | ... |26564 |-22203 |22813 |
| | | |е тиіс | | | | |
| | | ... | | | | |
| | | ... | | | | ... | | |2) ... | | | | ... |10168 ... |5750 |2550 |+12698 |+7618 ... | | ... | | | ... | | ... | | | | ... | | |3) ұзақ | | | | ... |11475 ... | | | | ... | | ... |735 |+6365 |+10740 ... | | ... | | | | ... Қиын | | |4) | | | | ... |62944 ... |61756 |58489 |3140 |+4455 |
|ін | | ... | | | ... | | ... | | | | ... |90566 |88338 ... |90566 |88338 | | ... қаражаттарының бірінші тобы (А1) ... ... ... ... жоқ, ал ... бөлігі керісінше.
Актив пен пассив баптарының І тобының жиындарын салыстыру жақында келіп
түскен кірістер мен төлемдердің (3 айға дейінгі) қатынасын көрсетеді.
Актив пен ... ... ІІ ... салыстыру жақын уақытта күтілетін
төлем тәртібінің (3 айдан 6 айға ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Жалпы алғанда баланс активі мен пассиві баптарының І және ІІ ... ... ... ... ... ... Ол қарастырылып
отырған мезгілге жақын уақыттағы кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның жыл басында да,
аяғында да ... ... осы екі ... ... ... ... ... Ең өтімді және тез өткізілетін активтердің сомасы
жыл басында 18570 мың тг. ... ... ал тез ... тиіс ... ... міндеттемелердің, яғни жалпы ағымдағы активтер – 28075 ... ... бұл 9505 мың ... ... ... ... қаражатынан көп. Жыл соңында төлем жетіспеушілігі 15195 мың теңгені
[(3751+10168) – 26564+2550=13919-29114 немесе (-22813+7618)] құрады.
Баяу ... ... ... ұзақ ... ... ... ... бейнелейді және болашақ кірістер мен
төлемдерді салыстыру негізінде төлем ... ... ... ... ... да алыс алдағы уақытқа қаржылық жағдайының жақсаруы
немесе нашарлауын алдын ала біліп ... ... ... ... ... жыл басында да, соңында да төлем қаражаттарының
айтарлықтай артықшылығы ... Егер жыл ... оның ... 6365 ... ... болса, жыл аяғында 10740 мың теңгені ... ... ... 1,7 есе ... ... мен пассиві баптарының төртінші тобының ... ... оның ... (меншік иелері) алдындағы
міндеттемелерін жаба алу мүмкіндігін көрсетеді. ... бұл ... ... ғана ... болады, ал үздіксіз принципін сақтау немесе
жұмыс жасап жатқан ... үшін ... ... өз меншікті
айналым капиталының болуы талап етіледі. Ол үшін ... ... ... ... А4

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 80 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаржылық жағдайдың мәні және оны талдаудың мақсаты31 бет
Қаржылық жағдайдың мәні және оны талдаудың мақсаты3 бет
«Қаржылық жағдайы» категориясын талдау объектісі ретінде теориялық зерттеу; қаржылық жағдайын талдау көрсеткіштерін жетілдіру бойынша тәжірибелік ұсыныстар. «Kazakhstan Trading Company» ЖШС мысалында70 бет
Кәсіпорындардың әр түрлі контрагенттермен қарым-қатынасы25 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын және төлем қабілеттігін талдау60 бет
Қазмұнайгаз барлау өндіру акционерлік қоғамының қаржылық тұрақтылығын талдау52 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
«Жартаc» ЖШС-ндегі еңбек өнімділігі көрсеткіштерін талдау, оны арттыру мақсатында кәсіпорын тарапынан жасалатын шаралар жүйесіне баға беру, оның кемшіліктерін анықтау және оларды жетілдіру бойынша ұсыныстар ұсыну64 бет
«Жетілген тұлға» халық педагогикасының мақсаты20 бет
«Казиндустрия» ЖШС персоналының еңбек потенциалының қалыптастыру, бағалау және оны дамыту мақсатындағы іс-шаралар жүйесін талдау, оны жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь