Алматы қаласының кейбір ағаш өсімдіктерінің салыстырмалы экологиялық ерекшеліктері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
I. Әдебиет көздеріне шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
Қоршаған ортаның ауыр металдармен ластану жолдары және себептері ... ... ... 6
Ауыр металдардың таралатын ошақ.көздері ... ... ... ... ... ... ... .. 7
Ауыр металдардың жинақталу ерекшеліктері және тигізетін зардаптары ... ... . 8
Зерттеу жүргізілетін аймақтың экологиялық жағдайы ... ... ... ... .. 10

II. Зерттеу әдістері мен объектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 12
2.1 Зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 12
2,2 Атомдық.абсорбциялық спектрометрия әдіс ... ... ... ... ... ... ... .. 14
2.2.1 Қондырғысалатын құрылымның принципі ... ... ... ... ... ... ... ... 16
2.2.2 Атомдық.абсорбцияның спектрометр әдісінің басқа әдістерге байланысты ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
2.2.3 Ауыр металдарды анықтау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 19
2.3 Зерттеу объектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 19
2.3.1 Емен ағашының ботаникалық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... .. 20
2.3.2 Ақ қайың ағашының ботаникалық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... 22
2.3.3 Өсімдіктер үлгісін дайындау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
2.3.4 Топырақ үлгісін дайындау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.3.5 Үлгілерді алу жолдары мен оларды зерттеуге дайындау ... ... ... .. 25
2.3.6 Үлгілерді дайындау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 26

III Зерттеу нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 27
IV Алынған мәліметтерді бақылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 29

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
Тұжырым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 35
        
        ҚАЗАҚТЫҢ ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҰЛЫТТЫҚ           ... ... ЖӘНЕ ... ...  ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы:
Алматы қаласының кейбір ағаш өсімдіктерінің салыстырмалы экологиялық
ерекшеліктері.
Орындаған:
Ғылыми жетекшісі:
Норма бақылаушы:
Кафедра меңгерушісі:
Қорғауға ... “ ” “ ” ... ... ... ... ... ... интродуценттердің
ауыр металдарды жинақтағыш қабілеттігі бойынша аталған бітіру ... ... ... ... саны 4, ... саны 1, Қолданылған әдебиет
көздерінің саны ... ... ... Ауыр ... ... Атомдық-
абсорбция, Аналитикалық сызық, Сәуле шоғыры, Монохроматор, Шекті зиянсыз
мөлшер ( ШЗМ - ПДК ), Элемент, ... ... ... ... ... ... ... жұмысының негізгі мазмұнын ... ... ... ... ... әдісінің құрылысымен танысып, оның оның ... ... ... ... шығу. Осы әдіс арқылы Алматы қаласының
әртүрлі салыстырмалы нүктесінде өсіп-өніп ... ... ағаш ... топырағында жинақталған ауыр металдар молшерін анықтап ... ... ... ... ... ... Экология және топырақтану
кафедырасында жасалынды. Алынған мәліметтер бойынша қорытынды жасалынды.
Мазмұны
Кіріспе ... 4
I. ... ... шолу ... 6
. ... ... ауыр металдармен ластану жолдары және себептері ------
-----------------------------------------------------------------------
---------- 6
. Ауыр ... ... ... ... Ауыр ... жинақталу ерекшеліктері және тигізетін зардаптары ----
--------------------------------------------------------------------
8
. Зерттеу жүргізілетін аймақтың экологиялық жағдайы ------------------
10
II. ... ... мен ... ... ... ... ... ------------------------------------------------------
------------ 12
2,2 Атомдық-абсорбциялық спектрометрия әдіс ----------------------------
-- 14
2.2.1 Қондырғысалатын құрылымның принципі --------------------------------
16
2.2.2 ... ... ... ... ... ... ... 19
3. Ауыр металдарды анықтау әдістері --------------------------------------
--- 19
2. Зерттеу объектілері -------------------------------------------------
------------ 19
1. Емен ағашының ... ... ... Ақ ... ... ... ... ------------------------ 22
3. Өсімдіктер үлгісін дайындау -------------------------------------------
----- 24
4. Топырақ үлгісін дайындау ----------------------------------------------
----- 25
5. Үлгілерді алу жолдары мен оларды зерттеуге дайындау -------------- ... ... ... әдістері -------------------------------------------
------ 26
III ... ... ... ... ... ... бақылау ---------------------------------------
------- 29
Қорытынды --------------------------------------------------------
--------------- 31
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ----------------------------------
---------- 32
Тұжырым ---------------------------------------------------------------
----------- 35
Кіріспе
Осы кезгі уақыт ... ... ... ... ауыл ... және ... ... тағы басқа да өндіріс ... ... ... қарқындылығына байланысты біздің планетамыздың
тішілік орта биосферасының жаппай ... өте бір ... ... ... ... өздеріне қажетті материалдарды өндеу барысында ... өте ... ... ... айналы. Осы жағдайдың салдарынан
биосферада құралған элементтердің қайта белгілі таралуына зор әсері ... ал бұл ... өз ... ... жиі ... қаттылуына
әкеліп соғып отыр. Сытрқы ортаның антропогендік ластануынан болатын кейбір
ауыр металл түрлері ортаның ... ... ... айтарлықтай асып
жатыр. Мысалы, кадмийдің антропогендік әсерінен пайда болған мөлшері табиғи
мөлшерінен 9 еседей артық, қорғасын 18 ... ... 7 ... мыс 3 ... т.т. /1/. М.М. ... ... бойынша металлургиялық өндіріс
көздерінен жер бетіне жыл сайын 154 690 т. мыс, 121 500 т. ... 89 000 ... 12 000 т. ... 1500 т. ... 765 т. ... 31,5 ... көмір және мұнай өнімдерін жағуда 1600 т. сынап, 3600 т. қорғасын,
700 т. мырыш, 3700 т. ... ал енді тек ... өзін ... ... жер 260 000 т. астам қорғасын, ортаға шығады ... ... ... оның ... ... ... ... мәз емес, яғни қатты ластанған қалалардың бірі болып саналады. Қала
экофонының зияндығы қалдық заттармен қоса, оның ... ... ... қорғасын, мырыш, кадмий, мыс сияқты ауыр металдар да бар.
Қаланың ластану деңгейінің 80 % ... осы ... ... Сондықтан қалалық
экожүйенің табиғи ортасы белсенді түрде ластануда. Себебі советтік дәуірде
қалада он мың адамда ғана автокөлік болатын ... ... ... бұл ... ... ... ... десек біз қателеспейміз. Бұл ... ... ... де ... ... ... ... қала экожүйесінде
жасыл өсімдіктер осы улы қосылыстардың әсерінен қатты ұшырайды. Оның барлық
тіршілік ... оның ... ... ауыр металдар жинақталып,
олардың морфологиялық көрсеткіштеріне де біршама кері әсерін ... ... ... ғана зерттеу жұмысымыздың мақсаты – кейбір ағаш
өсімдіктерінде ауыр металдардың жинақталуын ... ... ... ... ... ... ойдағыдай меңгеру.
2. Ағаш өсімдіктеріндегі ауыр металдарды анықтау.
3. Топырақ құрамындағы ауыр ... ... ... ... ... жүргізу, қорытынды алу.
І-ТАРАУ. ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
1.1. Қоршаған ортаның ауыр металдармен ластану себептері
Ауа, топырақ, су - ... ... ... ... ... түрлі ластаушы заттардың басым көпшілігі осы үш компонентке ... Олар ... ... құрамына араласып, ауа арқылы топырақ бетіне
және су ... ... яғни ... қүрамына енген ластаушы заттар
немесе суға қосылған заттар тізбек ... ... одан ... кейін адам денсаулығына орасан қауіп туғызары анық. Демек ... ... ... ең ... ... ауыр металдар болып
саналады. Топырақ - табиғи дене, ол ауыр металдардың ... ... Ауыр ... осы топырақта жинақталып, өсімдіктер арқылы
жануарлар, одан қоректік тізбектің шынында түрған адам ... ... Ауыр ... адам организміне қоректік тізбек арқылы 40-50%-ке дейін
өтеді, су арқылы 20-40%, ауамен тыныс алу арқылы 20-40% ... ... ... ... оның ... ауыр ... ... кейінгі он жылдықтарда жоғарылап кетті /4/.
Антропогендік салмақтың биосфераның ... ... ... ... бүл ... зерттеу проблемасы да жоғарылай берді /5,6,
7/.
Автокөліктерден ... ... ... бір ... ауа ... топырақ
бетіне түсіп жауын-шашын арқылы сіңген зиянды қоспа өсімдіктердің тамырлары
бойымен су арқылы оның бойына тарап, үлпалық клеткаларға ... ... ... ол ... ... /8/.
Өсімдіктер елді-меке орындарының экологиялық жай-күйін жақсы сезетін
индикатор есебінде бола алады /9/.
1.2. Ауыр ... ... ... ... ең ... ... түсу ... ол техногендік
жолы /10, 11/. Экологиялық жүйелердің компоненттеріне ауыр ... түсу ... ... /12, 13, ... ... ең маңыздылары: автотранспорт /12, 15, 16/, кен
байыту ... ... ... ... /17, 18, 19/,
электростанциялар (көмір жағатын) /20, 21/, ... ... жағу ... 18, 19/ және пайдалы қазбаларды шығарып алу /12/. В.Г.Минеевтің
анықтамасы бойынша жер бетіне жыл ... Тек ... ... ... ... ... ... 1860т кадмий, 154698т мыс, 12090т никель;
2. Көмір мен ... ... жағу ... ... 7000т ... ... бөлінген газдармен ... ... ... ... ... металлургиялық кәсіпорындардың бөліп
шығарған шамасынан (топыраққа түскен мөлшері) 3 есе ... ... /18/, және ... ... /2/.
Жалпы ауыр металдар қатарына тығыздығы 5 гм/см3 –тең асатын ... ... ... ал биологиялық топтама қүру ... ... ... олардың атомдық массасын пайдаланған жөн, яғни ... ... ... ... ... ... ауыр ... жатқызуға
болады /23/.
1.3. Ауыр металдардын жинақталу ерекшеліктері
мен тигізетін зардаптары
Жоғарыда айтылғандай ауыр металдардың негізгі ... ... ... ... ... заводтары, химиялық заводтар, кен ... ... ... электростанциялар, түрлі-түсті және қара
металлургия кәсіпорындары, қалдық заттарды жағу, пайдалы қазбаларды шығарып
алу т.т. ... ... ... ... ... тұратын 47 химиялық
элемент бар. Олар тірі массаның 0,4-тен 0,6%-ке ... ... ... ... элементтер қатарына мыс, кобальт, мырыш, марганец, иод,
молибден, селен, фтор, стронций, бор, кадмий, ванадий т.б.
Микроэлементтер - биогендік химиялық ... ... ... ... роль ... ... азот ... және
фотосинтез процесі кезінде.
Макроэлементтердің адам организмінде де орасан зор маңызы бар. Адамның
қанының құрамына 24 элемент кіреді. Әйел адамның емшек ... .30 ... ... ... мыс, мырыш, кобальт, кремний, мышьяк т.б. Бұл
аталған микроэлементтер ... кері әсер ... ... ... дамуына жақсы ықпал жасайтын түрақты мөлшерде
болады /24/. ... кері ... ... ... ... ... кобалът,
сынап, мыс секілді элементтер шамадан, яғни ПДК (шекті зиянсыз мөлшері)
-дан артып кеткен ... тие ... яғни улы ауыр ... ... ... организмдеріне тыныс алу органдардары, ... ... ... еритін тотықтар мен тұздар түрінде енеді /25/. Кадмий, қорғасын,
мырыш, кобальт, ... хром ... ... тыс ... ... ... ауытқуын туғызады, яғни үрықтың ... ... ... ... ... ... ... газдарында 200 заттардың қоспасы бар,
қүрамында көмірсутектер, жанбаған немесе толық жанбаған отын ... ... ... ... газ т.т., ... ... өткір тітіркендіргіш
иісі бар альдегидтер де бар. Көміртек тотығы қаңның гемоглобинімеұ қосылып
организм -үлпаларына оттегіні таратуға кедергі ... /26/. ... ... ... қүрамында өте улы ауыр металл қорғасын бар. Қорғасынмен
улану симптомы ... 2000 жыл ... ... ... ... ... алу ... Оның уыттылығын мынадай жағдайлардан білуге болады:
егер адам күн ... ... өте аз ... ... ... ... уақыттан соң артқы ішектің қатуы, жүректің шаншып ауруы байқалады,
үрпақ дамыту қабілеттілігі, түсік тастау, ұрықтың өлуі т.б. ... ... 28/. ... ... 100 мл ... 35 мкг ... ... нерв жүйесінде айтарлықтай функциональды өзгерістер пайда болады.
Қорғасынды тұрақты қабылдаған жағдайда гемоглобиннің түзілуі ... ... ... ... паралич болуы; бауыр, бүйрек, ми қабатының
қүрылымы мен функциясының бұзылуы, қан ... ... ... ... ... ... зат алмасу процесіне кедергі ... ... ... ... ... бүзады,
көптеген биологиялық активті қосылыстардың, яғни ... ... ... ... ... қорғасын тірі организм үшін ... улы ... /29, ... - ... тәріздес, жылтырақ металдар аккумулятор өндірісінде
қолданады. 1940 жылдары Жапонияда бұл ... ... ... ... Оны ... ... деп атаған, яғни "ой-ой". Негізінен
скелетте деформация туғызады, сүйектің оңай ... ... ... ... ... ... иммунитетін бүзады. 223 адамның (кадмиймен
уланған) 58 ... ... ... ... ... дамуын
тоқтатады /29/.
Мырыш элементтерінің фитоуыттылығы төмен, ол топырақта көп жинақталған
жағдайда ғана байқалады. Ал өсімдіктерде, яғни оның ... ... ... ... уыттылығы байқалады /15/.
Мыс элементі өсімдіктер тіршілігінде өте ... роль ... ... ... ... улы ... ... Топырақта жинақталған мыс
өсімдік бойына өте баяу енеді, олардың мөлшері тек көбейген ... ... оны ... сіңіреді. Көбінесе өсімдік тамырларында жинақталады,
сонымен қатар сабақтарында да жинақталады. Оның көп мөлшері ... ... ... туғызады. Өсу процесі баяулайды, өсімдіктер
тіріігілігін тоқтатады /23/.
Ю.В.Алелсивтің зерттеуі бойынша /15/ ... ... ауыр ... ... ... сабақ және жапырақтарында, онан кейін түқымда,
түйнектерде және ... ... ... ... аймағының экологиялық жағдайы
Жетісу өңірі Тянь-Шань таулы ... ... ... ... ... қарастыратынымыз Кетпен жотасындағы Іле Алатауы. Шелек
өңірі осы жерде орнапасқан. Теңіз ... 750-880 м ... ... ... ... және ... ... өсіретін басты суармалы
жері. Геологиялық құрылысы кембрийге ... және ... ... ... ... ... түсті тақта-тастарынан,
қүмтастарынан, гнеисті, әк тасты доломитті жыныстарынан, ... ... ... полярлық, жазда тропиктік ауа массаларының әрекетіне
байланысты. Солтүстік ... ... ауа ... ... ... ... мен Сібір антициклоны кеш болады. Соған байланысты күз бен
көктемде үсік жүріп ауыл ... ... зор зиян ... ... ... жел ... климатты қүрғатып жібереді. Жауын-шашын мөлшері
600-800 мм-ге дейін барады. Абсолют биіктігі 3200 м-ден жоғары жатқан ... ... ... 860 км2 Омбы ... мен ... ... ... бастау алады. Климаттық соңғы кездегі қуаңшылығы ... алды ... ... ... ... ... ... кетпейді.
Бұл Қазақстанның бағалы техникалық және дәнді дақылдар өсіретін ... ... ... ... ... ... және төменгі
паллеозойлық шөгінділердің ... ... ... ... ... ... ... әк тасты доломитті жыныстарынан,
гранитоидты ... ... ... ... ... ... соңғы кездегі қуаңшылығы мен тау алды жазықтардағы егістіктерді
суаруға байланысты басқа өзендер сағасына кетпейді.
ІІ-ТАРАУ. ... ... МЕН ... Ауыр металдарды анықтау әдістері
Әртүрлі элементтердің түрін ... ... ... ... ... т.б. ... ауыр металдар мөлшерін анықтаудың
бірқатар әдіс-амалдары бар. Соның бірі:
ЭМИССИЯЛЫҚ ӘДІС. Металдарды анықтаудың жалындық-фотометриялық ... ... және ... ... ... пропан) араласқан талдауға
алынған ерітіндінің өте ұсақ тамшыларынан ... ... ... ... ... негізделген.
Жоғары температураның әсерінен металдардың оңай иондалатын атомдары
белгілі толқын ұзындығы бар сәулелерді шығара бастайды.
Сәулелену екпінділігіне байланысты ... ... ... ... бар. Жалындық фотометрия әдісі сілтілік немесе
сілтілі-топырақ элементтерін ... ... Осы әдіс ... ... ... ... цезий, стронцийді анықтауға мүмкіндік бар.
Әдістің кемшіліктері: аспаптың көрсетуінің жалын температураға айтарлықтай,
тәуелділігі, көрші ... ... ... ... бүл 2,5% ... осы ... белгілі элементті анықтау үшін басқа элементтердің
кедергі келтіруі, әсіресе ... ... ... концентрациясынан анағүрлым жоғары болған кезде /15/.
ПОЛЯРОГРАФИЯЛЫҚ ӘДІС. Элементтерді және олардың концентрациясын
полярографиялық ... ... ... ... зерттеуге
байланысты. Олар ерітінділерді электролиздеу ... ... ... ... ... және электрлі тотықтырғыш заттар бар. Бұл
жағдай арнаулы ... ... және ... бір ... сақтау
арқылы іске асады. Полярографияға іс жүзінде металдардың барлық иондары бой
ұрады. Бүл ... ... ... бар: ... ерітінді
құрамындағы, алдын-ала бөлінбеген ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді; екіншіден, бір үлгіні іс
жүзінде қайта-қайта ... ... ... ... ... ... болады. Себебі, талдау процесінде ол жоғалмайды, өзгермейді /15/.
РАДИОМЕТРИЯЛЫҚ ӘДІС. Бірқатар ауыр ядролардың ыдырау негізінде пайда
болған ауыр металдар және ... ... бар. ... ... ... және ... ... ыдырау өнімдерін жатқызуга
болады, сонымен қатар ... ... мен ... де ... Бұл ... ... ... атомдарының ұсақ
бөлшектер мен кванттарға ыдырау сәтінде энергия бөлу арқылы айқындалады.
Радиоактивті ауыр ... ... ... ... ... ... тән:
альфа, бета, гамма және нейтрондық.
Табиғи-радиоакгивті элементтердің ... ... ... кезеңі бар,
сонымен қатар олардың сәуле бөлу екпінділігі өте төмен, олар еш уақытта
табиғи ... ... ... ... оларға жыныстарды,
топырақта, табиғи суларда және атмосферада өте жоғары шашырап тараушылық
тән, бұл ... бұл ... ... ... қасиетін
анықтауда біршама қиыншылықтар туғызады /15/.
АКТИВАЦИЯЛЫҚ ТАЛДАУ. Әртүрлі органикалық және бейорганикалық орталарда
ауыр металдардың өте аз мөлшерін ... осы ... ... ... мәні ... ... ... үлгіні біршама уақыт жоғары
кинетикалық энергиясы бар ... ... ... ... имит ... протондар, нейтрондар, дейтрондар және
басқа бөлшектердің сәулелері болуы мүмкін. Сәулелену кезінде ... ... ... жоғарлайды /15/.
РЕНТГЕНДІК-ФЛУОРЕСЦЕНТТІК ӘДІС. Талдаудың бұл әдісінің біршама
артықшылығы бар: талдаудың алдында үлгіні ... ... ... ... ... оның ... ... өзгертпейді, бұл жағдай бір
үлгі түрін көп рет пайдаланып талдауға мүмкіншілік береді. ... ... ... салыстырғанда "сезімталдық" қасиеті төмен. Әдістің
негізінде рентгендік сәулелердің әсерінен ... ... ... ... ... талданатын үлгіні мүқият
ұнтақтау қажет, ал бұл ... өз ... ... қиыншылықтар
туғызады /15/.
2.2. Атомдық-абсорбциялық спектрометрия әдісі
Атомдық-абсорбциялық спектрометрия - ... ... ... ... элементтер құрамын анықтайтын аналитикалық әдіс.
Атомдардың әртүрлі формадағы энергиямен ... үш ... ... ... байланысында айқындық алады. Бұлар былай
да, былай да ... ... ... ... ... қолданыс табады.
Атомдық-абсорбциялық әдістің ерекше маңыздылығына лабораториялық
талдау ... өте бір ... яғни осы ... байланысты
кейінгі 10 жыл ішінде жарыққа ... ... ... ... ... ... ... бақылауды 1802 жылы Волластон жүргізді. Ол ... ... ... анықтаған, бұл соңынан фраунгофер деген
атқа ие болды. Кейіннен Киргоф және Бунзен 1860 жылы ... ... яғни ... ... ... ... ... атомдық спектрлер
жоғары селективті (сұрыптау) талдау әдісінің жаңа негізі ... ... ... Сол кезеңнен бері эмиссиялық техника өзінің ең жоғары дамуына ие
болды. ... ... ... арналып жасалған аспаптар ... ... ... жалынды фотометр формасынан 20-30
секунд ... бір үлгі ... 20-30 ... ... ... беретін аспапқа дейін түрленуде болды. ... ... ... 50 ... ... ... Атомдық-абсорбциялық әдіс, екі арнаулы
қолданудан бастап, ... ... ... жұлдыздарда кейбір
элементтерді ұқсастыру және ... ... ... буларын
анықтағаннан басқа іс ... 1954 ... ... ... таппады.
Аспаптарды жетілдіру, ... ... ... ... ... ... ... бақылау периодтың системадағы барлық ... ... ... ... ... таратуға мүмкіндік жасады
/30, 31, 32/.
Атомдық – абсорбциялық спектрометр құрылымы
1 – сурет
1 - ... ... ... ... 2 – ... 3 - ... 4 ... 5 – стрелкалық аспап, 6 – тіркегіш аспап, 7 – цифр ... , 8 – ... ... 9 – отын ... 10 – ...... камера.
2.2.1. Қондырғының қүрылымдық үлгісі (схемасы)
Атомдық абсорбция шамасын өлшеу үшін ... ... ... ... ... ... күйіне келтіретіндей
орналастыру қажет, сонан кейін ... ... ... ... "бу" ... ... ... Осы көріністе аналитикалық
белгінің детекторы атомдық "бу" қабатының ... ... ... ғана ... ал ... тіркелген басқа жарық сәулелердің үлесі
төмендейді, олардың өлшеу сезгіштігін азайтады.
Атомдық- абсорбциялық ... ... ... 1 ... ... ... бір ... сызықтық спектрін шығарып
тұрған жарық көзін жалын арқылы өткізеді, оған ... ... ... ... ... Спектр аймағына сәйкес орналасқан
өлшенетін резонанстық сызықты ... ... ... сызықтық сәуле фотоэлектрлік детекторға бағытталады, көбінесе
фотокөбейткішке, сосын шығатын ... ... ... кейін
гальванометрде, өзітіркегіште, сандық есептегіші бар вольтметрде немесе
телетайпта тіркеуге алынады. Резонанстық сәуле ... екі рет ... - ... ... ... ... ... сонан кейін жалынға
бүркілген сәтінде. Бұл екі аралықтағы екі ... ... ... ... табылады және анықталатын элементтің де өлшеміне сәйкес.
Атомизатордағы (жалында) қоздырылған ... ... ... ... белгіні аластау үшін алғашқы жарық көзін көбінесе жиілігі
50 немесе 100 Гц –ке ... ал ... осы ... ... да осының арқасында тұрақты құраушы белгіні ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туады. Анықталатын
элементтің концентрациясы мен ... ... ... ... калибрлеу процесі кезінде қалыптасады. Теориялық ... ... ... шоғыры аймағындағы сіңіретін түйіршіктер концентрациясы С
мен сіңіретін қабілеттілік ... ... ... ... ... ... белгілі сызықтық байланысты ...... ... тек белгілі бір шектеулер аясында ғана қолдануға
мүмкіндік бар. Калибрлік қисықтың сызықтық бағыты жуық ... ал одан ... не аз ... ... ... ... ауытқиды. Егер Т жалынды
жіберу, ал 1о және 1 түсетін және сәуле ... ... ... ... онда ... төмендегідей:
А = Lg ( 1/ Т ) = Lg ( 1о / 1)
Детектордың шығар белгісі оған түсетін энергияға пропорционалды, ... –ға ... ... Т –дан А –ға өту қажет, есептеу жолы ... ... ... ... емес ... ... электронды
құралдардың көмегімен аспаптардың сіңіру қабілеттілігінің ... оның ... ... ... ... ... ... – абсорбциялық спектрометрия аппаратурасы әртүрлі
қызметі бар екі ... ... ... ... ... ... тұрған атомдарды атомдық “ буға ” ... алу ... ... ... ... құрайды, ол спектрометрден және резонанстық
сәуле шығаратын көзден тұрады /30/.
2.2.2. Атомдық – ... ... ... ... ... ерекшелігі
Атомдық – абсорбциялық спектрометр ... ... ... ... ... ... ... қарағанда бірқатар салыстырмалы
жақтарының қарапайымдылығына, жоғары сезгіштігіне, таңдап – іріктеп ... ... ... ... барысының дәл суреттелуіне байланысты және
қоршаған ортаның әртүрлі объектілерінің (ауа, ... су, ... ... ... ... қан, зәр т.б.) ластану деңгейін зерттеуден алынған мәлімет
қорытындыларының ... аса ... ... ... іс ... ... ... Зерттеу объектілері
Зертеу объектілері ретінде шамшаттар тұқымдасына ( Fagoceae A.Br.)
емен туыстығына (Quercus L.) жататын емен ... ( Quercus robur L.) ... ... ... ( ... Agardh.) ... ... (Betula L.)
жататын түрлі қайың ( Betula peudula Rotu) алынды. Осы екі ағаш түрінің
ботаникалық ... мен ... және тағы ... ... ... ... толыққанды келтірілген.
Кәдімгі еменнің ( Querqus robur L. sp. pl. ) ботаникалық ... 40 м ... ... жер ... ... ... діңі ... мықты,
бірнеше жуан бұтақтарға таралады, қабығы қара – сұр, жас ... ...... ... ... тәріздес немесе шар тәріздес,
жапырақтары бұта ... ... ... 0,9 – 1 см ... қысқа
сағақтарға орналасқан, ұзындығы 7 – 20 см, ені 4 – 7 см, ... ... ... негізінде оның айқындалған құлақшалары бар,
соңында тұқыл, бірнеше созылған қалақшалары бар, ... 4 – 7(8) ... ... бірдей емес, түзу келген және бірнеше иілген қалақшалары бар,
олардың арасындағы ... ... ... 1/3 – 1/5 ін алып ... ... ... немесе сирек келетін 1 – 3 ірі ... ... үсті ... ... түксіз, төменгі жағы боз түсті, алдымен түкті,
сонан кейін түксіз. Немесе жекелеген жүйке қылшықтарымен, ... ... ... ұзындығы 1 – 3-тен 6 – 8 см-ге дейін ... ... ... биіктігі 0,9 – 1 см және ені 1,5 – 2 см, тостағанша
тәріздес, ... ... ... ... кең ... сұр үлпекті, ұшы
қысқа, жемістерінің ұзындығы 1,5 – 3,5 см, көлемінің 1/3 – 1/2 ... жас ... түгі ... ... ... жылтыр, түсі сары-
қоңыр.
Өзен жағалауларында өрлі және ... ... ... ... қалаларда және Алматыда кездеседі. Жалпы таралуы: Европа, Батыс
Европа, Кавказ, Балқаш.
Шаруашылық маңызы: Маңызды орман ... ... ... ... үшін ... ... ағаштардың бірі. Ағашы қатты, мықты, ауыр,
көптеген құрылыста, кеме жасауда және басқа да ... ... ... ... 8 – 70% ... ... бар, ... экстракт жасау
үшін және терілерді илеу үшін ... ... ... ... және ... жасауға пайдаланады. Парктерде, жол бойларында өсіріледі, өсіп -
өнуі баяу
Кәдімгі еменнің нақты суреті төменде ... ... ( Betula pendula Path.) ... 20 метр ... ... ... ... жылтыр, ақ және көбінесе
бұтақтары «ілініп» тұрады, бір ... ... ...... ... және олар ... шайырлы бүршелермен қойылған (қосалқы тамыр
сабақтары түкті болуы мүмкін); жапырақтары үшбұрышты немесе жалпақ кесінді,
дөңгеленбеген бүйірлі ... ... ... ... кейде жүрек
тәріздес), жоғарғы басы үшкірленген (сүйірленген), ... ... 3,5 – 7 см, ені 2,5 – 5,5 см, ... қосарланған өткір тісті,
жуан емес, екі жағы да жылтыр, сағақшалары ... ... 2 – 3(4) ... ... ... ... түптік тәріздес, ұзындығы 2,5 – 3
см, диаметрі (ені) 9 – 10 мм, ... ... ... ... 2 – ... қамтылған және түксіз аяқшалары бар; ... ... 5 мм, ... кірпіктелген, жоғарғы бөлігінде ... ... ... кең, ... тәріздес, тұқыл, жалпы орташадан ірі және
біршама төмен қарай иілген, орташасы біршама ұсақ, тіл тәріздес; ...... ... 2,5 мм-дей, қанатшалары бар, олар одан 2-3 есе
кең және жоғары қарай шығып тұрады да аналықтың басына дейін жетеді.
Аралдық ... тау ... мен ... өседі. өте кең
таралған қайың түрі. Солтүстік Қазақстанда ... ... ... ... ... Қазақстан территориясының басым бөлігінде өсіп ... ... ... ... ... ... теңізі, Балқаш.
Шаруашылық маңызы: Ағашының сапасы жақсы. Сондықтан көптеген бұйым
жасауға бейімді, отын ретінде де пайдаланады. Қабығында ... ... ... әртүрлі түстегі бояушы заттар. Бүршіктері дәрі ... ... ... ... суық ... және ревматизм кезінде
пайдаланады. Көктемгі ... ... ... ... Көгалдандыру
жұмыстарында кеңінен пайдаланады. Топырақты көп таңдамайды және ... ... ... ... төменде корсетілген:
2.3.1. Үлгілерді алу жолдары және оларды талдауға
дайындау
Айнала қоршаған ортада түрлі ... ... ... ауыр ... ... ... өлі және тірі ... жинақталады.
Ең негізгі зерттелу мақсатында алынатын объектілер қатарына ауа, топырақ,
су, ... және т.б. ... ... ... заттар.
Өсімдік және топырақ үлгілерін мынандай жолдармен алады.Белгіленген
араласқан 5 ... ... ... ... 1 кг болу ... яғни
конверт тәріздес әдіспен жер бөлігінің 4 бұрышынан және ... ... қазу ... 20-25 см ... ... ... алынады.
Ағаш өсімдіктерінің құрамындағы ауыр металлдарды анықтау үшін оның
орта шенінде ... ... ... алып ... ... ... ... (дымқыл жапырақ салмағы да 1000 г ... ... ... ... ... топырақ үлгісінде жоғарыда аталған әдіспен алынады.
Топырақ алған жерден ... ... де ... Мұны да ... әдіспен алып аралас үлгі жасайды. Салмағы шамамен 1 кг-дай болу
керек. өсімдіктерді ағынды сумен тазалап жазады, ... ... ... ... шкаф ... температурасы 1050С-да құрғақ күйіне дейін
кептіреді де ... ... ұн ... ... дейін ұнтақтайды. Топырақ
үлгісін қоқыстардан (ұтамыр, шыны, тас т.б.)тазалап, оны да ... ... ... араластырып орташа ұнтақ алады. Талдауға топырақ және
өсімдік үлгілерінің қатарынан үшеуін алады.
Өсімдік, топырақ ... 4 ... ... ... ... 1 ... ... бақтың шығыс жағы, 2 – нүкте ботаникалық бақтың батыс
жағы. 3 – нүкте орталық сауда саттық кешені ( ... ... ... ... ... орта шені. 5- нүкте орталық сауда- саттық
базарының басталар жері.
2. ... ... ... ... ... ... ... ыдыста электроплиткаға қойып
түтіннің шығуы біткенге дейін қыздырады (қара ... ... ... УК – сәулелі лампамен де қыздырып көмектеседі. Сосын ыдысты 2500 ... ... ... ... ... ... біртіндеп
жарты сағат сайын 500С ... ... ... ... ... ылғалды күл алғанша минерализациялайды. Электр
пешінен үлгіні алған соң үй температурасына дейін салқындатып 0,5 – 1,0 ... ... ... ... ... ... ... электр пешіне
құрғақ күйіне дейін буландырып тағы да электр пешке қояды да ... 4500С – ге ... 1 ... ... Үлгі түсі ақ ... ... ... қалпына жеткен соң минерализация бітті деп санайды.
Егер күйген күл ... онда азот ... ... ... ... қайталайды /32/.
2.3.3. Топырақ үлгісін дайындау
Топырақ өлшемін конус тәрізді колбаға салып 15 мл қойылтылған ... ... да 5-10 ... ... ... сосын салқындатады да
артынан 5 мл азот қышқылын ... ... ... ... ... дейін буландырып соңынан оларды ерімеген тұнбамен ... ... бар ... ... 15 мл ... ... жеткізеді.
2.3.4. Үлгілерді дайындау
Үлгілерді талдау атомдық – абсорбциялық спектроскопия әдісімен ... ... газ ... ... атқарылады. Аспап жалынына ауаның
көмегімен және жанғыш газбен (пропан) араласқан үлгі шашырандысы беріледі.
Ол жалында жанған кезде ... ... ... газ ... ... ... шамның (лампаның) шығарған сәулесін осы атомдар сіңіріп алады.
Сәуле ... одан арғы ... ... ... да оның шыға
берісінде зерттелетін элементке тән аналитикалық сызықша пайда болады. Бұл
сызықша ... ... ... ... ... ток ... ... Анықталатын элементтің сәулені сіңіруі фототокты
азайтады, ол лезде ... ... ... кейін шкалаға бөлінген график
жасалады да абсцисс ... ... ... ... ал ордината осіне спектрограмма пиктерінің ... ... ... ... ... анықтайды:
С% = a x b/p x n
бұл жерде: а – анықталған концентрация (мгк/мл);
b – ерітіндінің соңғы ...... ... коэффициенті;
n – үлгі салмағы.
ІІІ. Зерттеу нәтижелері
Зерттеуге алынған үлгілердің құрамындағы ... ауыр ... ... төрт ... ... келтірілген:
Емен ағашы өскен топырақ құрамындағы ауыр металлдардың мөлшері, ...... ... ... жерлері |Ауыр металл түрлері |
| | |Pb |Cd |Cu |Zn ... ... ...... |45,7±3,5 |2,3±0,6 |55,2±3,5 |79,1±5,8 |
| ... | | | | ... ... бақ |21,3±1,6 |0,68±0,3 |27,9±1,8 ... ... ... ... ... ... |5,0 |60,0 |70,0 ... емен ... ... ... ауыр металлдардың мөлшері,
мг/кг есебінен
2 - кесте
|№ |Топырақтың алынған жерлері |Ауыр металл түрлері |
| | |Pb |Cd |Cu |Zn ... ... ...... ... ... ... |21,8±1,9 |
| |кешені | | | | ... ... бақ ... ... ... ... |
|3. |Шексіз зиянды мөлшері (ШЗМ)|5,0 |0,5 |3,0 |12,0 ... ... ... топырақ құрамындағы ауыр металлдардың мөлшері, мг/кг
есебінен
3 - кесте
|№ |Топырақтың алынған ... ... ... ... |
| | |Pb |Cd |Cu |Zn ... ... ... – саттық |47,9±4,2 |3,3±0,6 |62,1±1,2 ... |
| ... | | | | ... ... бақ ... ... ... |49,8±3,5 |
|3. |Шексіз зиянды мөлшері (ШЗМ)|32 |5,0 |60,0 |70,0 ... ... ... ... ... ауыр ... ... есебінен
4 - кесте
|№ |Топырақтың алынған жерлері |Ауыр металл ... |
| | |pb |Cd |Cu |Zn ... ... ...... ... ... |8,1±0,7|18,2±2,0 |
| |кешені | | | | ... ... бақ ... ... ... ... ... зиянды мөлшері (ШЗМ)|5,0 |0,5 |3,0 |12,0 |
IV – ... ... ... ... ... ... нүктедегі топырақтың ... ... ... ( ... кадмий, мыс, мырыш ) әртүрлі жағдайда
әртүрлі ... ... Біз бұл ауыр ... мөлшерін екі түрлі
салыстырмалы жағдайда зерттедік:
1 - жағдайы біршама таза жер нүктесі, ... ... ...... ол ... ауыр ... ... нүкте, бұл
орталық сауда-саттық кешені териториясы.
Осы екі жағдайды ... ... біз ... ... Емен ... өскен жердегі орталық сауда-саттық кешенінде топырақ
құрамындағы ауыр металдардың ... ... ... қорғасын , мырыш
мөлшері шекті зиянсыз мөлшермен салыстырғанда 1,4 және 1,1 еседей жоғары
болып келеді. Ал ... және мыс ... ... ... ... ... ( 2,3 және 1,08 есе ... ботаникалық бақтың топырақ құрамындағы ауыр металдарды салыстыра
келе мынандай мәліметтер алуға болады: қорғасын, кадмий, мыс және ... ... ... ... ... ( ... 1,5 есе, кадмий 7,3
есе, мыс 2,1 есе, мырыш 1,3 есе ... ... ... бақтың
териториясы недәуір таза болып келетіні анықталды. Ал орталық сауда-саттық
кешені қатты ластанған деп санауға болады. 1 – ... ... ... ... ауыр ... зерттей келе біз
мынандай тоқтамға келдік: орталық сауда-саттық кешеніндегі өсіп ... ... ... ... ауыр металдарының мөлшері мынадай
болды: қорғасынның мөлшері 11,8 мг/кг, ол шекті зиянсыз мөлшерден 2,36 ... ... ... ... 0,98 мг/кг, шекті зиянсыз мөлшерден 1,96
есе жоғары болды. Мыс 22,2 мг/кг, ол шекті зиянсыз мөлшерден 7,4 есе ... ал ... 1,8 есе ... ... ... ... ... аталған ауыр металдардың
мөлшері мынандай: мыстан басқасының ... да ... ... ... ... ... ақ ... ағашының топрақ құрамындағы ауыр металдардың мүлшері
төмендегідей жағдайларда болды. Орталық сауда –саттық кешенінің ... ауыр ... ... яғни ... ... 47,9 ... Ол шекті зиянсыз мөлшерінен 1,4 есе, мыс ... ол ... ... 1,035 есе ... ... мен ... шекті зиянсыз
мөлшермен қатарлас.
Ботаникалық бақтың топрақ ... ауыр ... ... ... айтарлықтай төмен болып келеді. мысалы шекті зиансыз мөлшерден
қорғасын 1,53 есе ,кадми 7,1 есе , мырш 1,4 есе ,мыс 2есе ... ... ақ ... ... ... ... ... ауыр металдардың
мөлшеріне келсек мыдадай жағдайларды байандайды: орталық ...... ... құрамындағы қорғасынның мөлшері 9,1 мг/кг, ... 0,9 ... ... ... 8,1 мг/кг, ал мырыштың мөлшері 18,2
мг/кг. Аталған ауыр ... ... да ... ағашының жапырақ
құрамындағы мөлшері шекті зиянсыз мөлшерінен ... ... ... ... бақты алсақ, олардың мөлшері шекті зиянсыз мөлшерден
біршама төмен. Ал мыс шекті зиянсыз ... ... ... ... емен ағашы мен қайың ағашының
жапырақтарының құрамындағы және олар өсіп ... ... ... ауыр ... мөлшері орталық сауда-саттық кешенінде шекті
зиянсыз мөлшермен салыстырғанда біршама жоғары болды. Ал ... ... ... ... ... ... төмен болды.
Сонымен орталық сауда-саттық кешені мен ботаникалық бақты салыстырмалы
екі нүкте ретінде алатын болсақ, ... ... ... ... ластануы жоғары екенін айқын көруге болады.
Қорытынды
1. Атомдық – абсорбциялық әдісті меңгере отырып зерттелген
нүктелердегі ауыр ... ... ... ... ... орталық сауда-саттық кешенінде жоғары, ал
ботаникалық бақта төмен болды.
2. Ағаш өсімдіктерінің жапырақ құрамындағы ауыр металдар ... ... ... салыстырғанда орталық сауда-саттық
кешенінде жоғары болды да, ал ботаникалық бақта төмен болды.
3. Орталық ... ... ... ... ... ... ... мөлшермен салыстырғанда біршама
жоғары, ал ботаникалық бақта төмен болды.
4. Орталық сауда – ... ... ауыр ... ... адам ... үшін қауіпті жағдай деп санауға болады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР TI3IMI
1. Панин М.Е. ... ... ... ... в почвах средней
полосы Восточного Казахстана. ... 1999. 328 ... ... М.М. ... ... в системе почва-растение-удобрение. //
Химия в сельском х-ве. 1995. № 4.
3. Маршалл В. Основные опасности химического ... М.: Мир. ... ... ... Б.А. ... ... в ... человека среде.
//Здравоохранение Казахстана. 1985. 4-19 ... ... В.В., ... И.В. ... факторы. 1996. 186 с.
6. Антонов В.Б. Антропогенные экологические ... ... ... 1993. С. 20.
7. Сарницкая Н.А. ... ... ... ... ... на ... население. Врачебное дело. 1995.
С. 23.
8. Ниниченко А.П., ... В.З. ... ... ... ... ... автотранспорта. В сб. "Промышленная
ботаника" - Донецк, 1990. 213 с.
9. Дегтерев В.Ш. ... ... ... на
загрязнение воздушного бассейна. Алматы, 1990. 163 с.
10. Панин М.С., ... Р.И. ... ... ... ... ... в ... Семипалатинской области. //
Научный доклад высшей школы. Биол. ... 1973. № ... ... М.С. Формы соединений цинка в почвах Восточного
Казахстана. 1985. № 10
12. ... В.Б. ... ... в системе почва-Новосибирск:
Наука. 1991.
13. ... ... в ... ... - М.: ... 1980.
14. Кошелева Н.Е. ... ... ... ... в агроландшафтах. // Тяжелые металлы в окружающей среде.
Тез. докя./Мездународной симпозиум. ... ... ... Ю.В. ... металлы в почвах и растениях. — Л.:
Агропромиздат, 1987.
16. Химия тяжелых металлов, мышьяка и молибдена в почвах. /
Редакция Зырина Н.Г. - М.: ... МГУ. ... ... А.Б. ... ... в ... зоны техногенных
выбросов промышленного объекта г. Али-Байрамлы. // ... 8 ... ... ... Кн. 2 ... 2-3
- Новосибирск. 1989.
18. Большаков В.А., Гальнер Н.Я., ... Г.А., ... ... почв и ... ... металлами. - М.:
Гидрометеиздат, 1978.
19. Дмитриев М.Г., Казнина Н.М., ... ГА. ... и ... тяжелыми металлами. - М.: Изд-во
МГУ, 1989.
20. Израэль Ю.А. Экология и контроль состояния природной среды
и пути их ... - Л.: ... 1984. С. ... F., ... С., ... S. Airborne metals on ... //Int. ... Anal. Cnew. 1989. Vol 357
22. Минеев В.Г. Экологические проблемы агрохимии. - М.: ... ... ... Ю.В. Общая неорганическая химия. - ... 1969. 591 ... ... Д.П., ... Ю.Д. ... ... и ... -
М.: Высшая школа, 1986. 415 с.
25. Петров В.Е. Судебно-медицинская экспертиза отравлений. ... С. ... ... ... ... 1987. 285 с.
27. Диллерман А. А. Роль ... ... ... в
нарушении эмбрионального развития. - М. 1980, 192 с.
28. Сарницкая Н.А. ... ... ... ... загрязнений на здоровье населения (обзор) //
Врачебное ... 1993. С. ... ... Г. ... в 2000 ... - М.: ... Мысль. 1990. 270
30. Львов Б.В. Атомно-абсорбционный спектральный анализ. - М.
Наука. 1996. 320 ... ... В. ... ... - ... - М.: Мир. 1976. 355 ... Славин У. И. Атомно-абсорбционная спектроскопия. Под ред
Львова Б.В. - Л.: ... 1971. 351 ... ... ... Том 1. Изд-во Наука. 1955. 352.
Тұжырым:
Атомдық – абсорбциялық спектроскопия әдісін меңгеру ... ... ... бағы мен орталық сауда-саттық ... ... яғни ауыр ... ... ... ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласынан шығарылатын зиянды заттектердің қоршаған ортаның экологиялық жағдайына әсері77 бет
Алматы қаласы жайлы37 бет
Астананың көрікті жерлері8 бет
Ақтау қаласы аумағының топырағын экологиялық-мелиоративтік бағалау және көгалдандыру мәселелері112 бет
Испиджаб-сайрам және яссы-түркістан27 бет
Рекреация ұғымы сұрақ-жауап түрінде196 бет
Тараз қаласының тарихы4 бет
Химиялық заттар жөнінде қызықты деректер30 бет
Қазақтың ұлттық киімдері7 бет
Жеміс өсімдіктерінің өсу және жеміс салу заңдылықтары туралы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь