Заңды тұлғалардың салық есебі және жиынтық жылдық табысты талдау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5

1. БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕПТІ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... 7
1.1. Бухгалтерлік есеп, оның мәні және экономиканы басқару жүйесінде алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.2. Зерттеп отырған кәсіпорынның техникалық.экономикалық сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10

2. ЗАҢДЫ ТҰЛҒАЛАРДЫҢ САЛЫҚ ЕСЕБІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
2.1. Табыс салығының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
2.2. Активтер мен міндеттемелердің салық базасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.3. Болашақ өтелетін құнның салық әсерін анықтау барысында шеккен шығындардың бастапқы құны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43
2.4. Активтер мен міндеттермелер құнының өзгерушен салықтардың әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48

3. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖӘНЕ ЖЫЛДЫҚ ТАБЫСЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53
3.1 Қаржылық жағдайдың мәні және оны талдаудың мақсаты ... ... ... ...53
3.2. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың ақпараттық негізі ... ... ..59
3.3. Кәсіпорынның жиынтық жылдық табысының талдауы ... ... ... ... ...66

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 71
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..72
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
М. ТЫНЫШПАЕВ атындағы
ҚАЗАҚ КӨЛІК ЖӘНЕ КОММУНИКАЦИЯЛАР АКАДЕМИЯСЫ
«СДО» ФАКУЛЬТЕТІ
«Есеп және аудит» кафедрасы
070740 «Бухгалтерлік есеп және ... ... ... және аудит»
кафедрасының меңгерушісі
э.ғ.д, профессор
___________Т.Б. Баяхметов
«___»___________2007ж.
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
ТАҚЫРЫБЫ: Заңды тұлғалардың салық есебі және ... ... ... ... ... ... № _____ бұйрығымен
екітілген)
Диплом жұмысын орындаушы: ... ... ... ... ... ... тему ... учет юридических лиц и анализ совокупного годового
дохода»
Дипломная ... ... на ... АО ... ... завода».
Содержание дипломной работы раскрыто в трех главах.
В первой главе рсаамотрены общие вопросы по организации бухгалтерского
учета и технико-экономическая характеристика исследуемого предприятия.
Во ... ... ... ... по организации налогового учета в
юридических лицах , в том ... ... на ... ... база ... и
обязательств, определение первоначальной стоимости расходов в следствие
влияния будущей стоимости.
В третьей главе проведен анализ ... ... ... , а ... анализ совокупного годового дохода.
Дипломница
Керимбекова Г.С.
Научный руководитель ... ... ... ЕСЕПТІ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ........7
1. Бухгалтерлік есеп, оның мәні және экономиканы басқару
жүйесінде алатын орны
.............................................................
..........................7
1.2. Зерттеп отырған ... ... ... ТҰЛҒАЛАРДЫҢ САЛЫҚ
ЕСЕБІ...............................................14
2.1. Табыс салығының есебі
............................................................................
.14
2.2. Активтер мен міндеттемелердің салық
базасы.......................................17
2.3. Болашақ өтелетін құнның салық әсерін анықтау ... ... ... ... мен міндеттермелер құнының өзгерушен салықтардың
әсері.......................................................................
..................................................48
3. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖӘНЕ ЖЫЛДЫҚ ТАБЫСЫН
ТАЛДАУ......................................................................
...................53
3.1 ... ... мәні және оны ... ... ... ... ... талдаудың ақпараттық негізі..........59
3.3. Кәсіпорынның жиынтық жылдық табысының талдауы ...................66
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.................................71
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ......................................................72
Кіріспе
Кейіңгі кезде Қазақстанның есеп ... ... ... өзгерістер
болды, және оны одан әрі жетілдіру жағдайы әлі жалғасуда. Есеп жүйесінде
жаңа мүлік ... мен ... ... жаңа ... пайда болды. Шаруашылық жүргізуші субъектісінің есеп аясы
біршама артып келеді. ... ... ... ... ... ... әдістемесін әрекет етіп тұрған заңға және Халықаралық
стандарт жүйесіне сәйкестендіріп,сондай-ақ сала ... ... есеп ... қалыптастыруына болады. Сонымен қоса, шаруашылық
субъектісі өздерінің өндіріс запастарын бағалаудың әдістерін және ... ... ... ... ... ... да ие. Осы және ... өзгерістер бухгалтерлік есеп берудің жүйесі де біршама мәнді өзгерістер
әкелді. Оның құрамы, мазмұны халықаралық ... ... ... ... берудің мәліметіне, кез келген тұтынушылар пайдалана алатын болады.
Бухгалтерлік есептің анықтылығы және ... ... ... ... ... ... ... бюджетке жасалатын төлемінің
уақыты мен мөлшеріне және ... ... есеп ... әсер ... ... бухгалтерлік есептің басты назары кез келген субъектінің
төлем қабілеттілігін, ... ... үлес ... ... ... сияқты. Сондықтан біз есеп жүйесінің ең басты бір бөлігі ретінде
салық есебі және жиынтық ... ... ... ... жұмыс ретінде
таңдадық. Өйткені оның көмегімен кәсіпорынның бүгінгісі келешегі ... ... ... үш ... тұрады. Оның бірінші тарауда
Қазақстан Республикасында бухгалтерлік есептің даму ... ... ... ... АҚ) ... және оның ... есеп ... мен салық есебі ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік
есеп беруді жасаудың кейбір ерекшеліктері көрсетіледі.
Ал үшінші тарауда қаржылық есеп беру ... ... және ... ... ... ... Тап осы ... қаржылық есеп
берудің жетілдірудің жолдары ұсынылған.
Мен дипломдық жұмысты жазу үшін ... ... ... екі ... ... ж.) ... және есеп саясатын, түсініктеме
жазбасын пайдаландық.
Кәсіпорын негізінен ... ... ... жөндеумен
айналысады. Кәсіпорын өзінің қаржылық есеп беру мәліметтерін, тек ... ... ғана ... ете алады.
Сонымен, есеп беру деп кәсіпорынның өткен кезеңдегі қаржылық-
шаруашылық қызметін кешенді ... ... ... ... ... Есеп беру ... ... – есеп жұмысының соңғы сатысы. Оның
деректері бойынша ... ... ... ол ... ... және алдағы уақыттарға жоспарлаудың ақпараттық көзі де ... Есеп ... ... мәні бар. Оның ... ... ... да ... төлемдерінің дер кезінде, әрі ... ... ... жасау үшін пайдаланады.
Кәсіпорын қызметіндегі нақты нәтижелердің шынайы да дәл көрініс беруі,
барлық көрсеткіштердің тығыз ... ... ... есеп беру ... ... есеп ... ... сәйкес келуі, әдістемелік және
басқа ережелердің сақталуы есеп беруге қойылатын талаптардың ең бастысы.
Берілген ... ... есеп ... инвесторлар мен
акционерлерге түсінікті болуы ... ... ... ... ... ... ... БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕПТІ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1. Бухгалтерлік есеп, оның мәні және экономиканы басқару жүйесінде
алатын орны
Шаруашылык есептің ... ... ... мақсаты мен
міндеттері
Экономиканы басқарудың жетіле түсуі, нарықтық ... ... әр ... ... ... ... әріптестердің
қатысуымен бірлескен кәсіпорындарды құру, халықаралық стандарттарға қарай
бағыт алу бухгалтерлік есептің ... рөлі мен ... ... ... ... тусетінін білдіреді.
Шаруашылық есептің жүйесі есептің өзара байланысты үш түрінен: жедел,
бухгалтерлік және статистикэлық есеп терден тұрады.
Жедел ... ... есеп ... процестері мен
құбылыстарына оларды тікелей жүзеге ... ... ... ... ... - ... пен ... деректермен қамтамасыз
етудің жылдамдығы, жеделдігі. Жедел ... ... ... ... материалдық ресурстардың қозғалысы туралы,
шығарылған өнімнің көлемі, оның тиеп-жөнелтілуі және ... ... ... ... ... шарттың тәртібін жеткізушілер мен сатып
алушылардың сақтауы туралы және т.с.с. ақпараттар келіп түседі.
Бұл есептің басқаларына ... ... ... ең ... есеп ... ... мен ... әртурлі өлшеуіштердің -
натуралды, ақшалай және еңбектік өлшеуіштердің көмегімен көрсетеді.
Оны бөлім, цех, ... ... ... ... ... ... міндетті түрде құжаттарда тіркелмейді, оларды ауызша,
телефонмен, телеграфпен және т.б. беруге ... ... ... есеп үшін ... ... нысандары жасалады, мысалы: жұмысқа шығу мен
жұмыс уақытын пайдалану табелі.
Жедел-техникалық есеп уақыты бойынша бөлінуі мүмкін және оған ... ... ... ... ... есеп ... операциялары мен процестерін олар
жасалып жатқан кезде қадағалауға және бақылауға арналған
Статистикалық есеп немесе статистика экономика, мәдениет, ... ... т.б. ... көпшілік сипаттағы құбылыстарды зерттейді.
Статистика экономиканың жағдайы, оның дамуының урдістері. ... ... ... ... ... ... саны мен құрамы
туралы ақпараттарды қогамның әлеуметтік-экономикалық дамуына ... ... ... мақсатында әзірлейді және жинақтайды.
Халық шаруашылығы есебінің жүйесйндегі стагистика -бухгалтерлік
есеп пен жедел ... ... ... есеп ... есеп ... ... ... жағын сапалық
жағымен байланыстыра отырып, заттық ... ... ... ... фәктілерін жалпылама, үздіксіз, құжатты негізделген және
өзара байланыстыра тіркеу жолымен зерттейді.
Шаруашылық қызметін жалпылама көрсету деп барлық ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарын, қорларды,
кәсіпорынның берешектерін және т.с.с. міндетті түрде есепке алуды түсінуге
болады.
Уақыты жағынан ... ... ... ... есеп ... қорлардың, несиелердің және ... ... ... ... ... ... қадағалауды және
құжаттарда жазуды талап етеді.
Әрбір шаруашылық фактісі құжатпен немесе бастапқы ... ... ... негізі бар ақпараттық машиналық тасығыштармен ресімделеді,
яғни соған ... ... ... ... үшін ... ... ... заңдық күшке ие болады.
Бухгалтерлік есептің аталып өткен ерекшеліктері оны есептің жедел-
техникалық және статистикалық түрлерінен ... ... ... уш ... ... яғни ... ... бутін жүйе ретінде
пайдалану сана ... ... ... ... ... ... тұтынушылардың сұранысын қанағаттандыруға. жұмыстар
орындауға және ... ... ... ... ... мүмкіндік бермек. Есептің әрбір түрі бірін-бірі толықтырып
отырады.
Нарықтық экономиканы басқару мен құруға, ... ... ... ... ... және ... ... нарықтағы
тәртібін анықгауға және бөсекелес кәсіпорындардың жағдайын айқындауға және
т.с.с. қажетті, кәсіпорынның ... және ... ... ... ... ... ақпарат қалыптастыру шаруашылық есептің негізгі мақсаты ... есеп - бұл ең ... ... ... шаруашылық
процестерін сан жағынан көрсету және өлшеу.
Алайда шаруашылық қызметі өзінің сипаты мен мағынасы бойынша алуан
түрлі ... ... ... оны сан ... ... және ... үшін
әртүрлі өлшеуіштер қажет. Ол үшін өлшеуіштердің үш түрі: ... ... ... ... ... ... бір тектес обьектілерді керсету үшін
пайдаланылады. Олар санымен ... ... (кг, тн), ... ... ... (л, м) және т.б. белгіленеді, Өлшем бірлігін таңдау
ескеріпетін заттардың қасиетіне тәуелді.
Натуралды ... ... ... ... мен ... ... ... өнімдер) обьектілерінің қозғалысын, сондай-ақ
орындалған құрылыс жұмыстарын шаршы және текше метрлермен, ... ... ... алу үшін ... Бұл өлшеуіштерді материалдық құндылықтарды
әртүрлі сұрыптар мен атаулар бойынша есепке алу ... осы ... ... мен ... сипаттарын бір мезгілде алуға мүмкіндік
береді. Алайда натуралды ... ... ... ... ... ... емес.
Еңбектік өлшеуіштерді уақыт бірлігіне жұмсалған еңбек санын ... ... Бұл ... ... ... бірлігі (жұмыс құні, сағат, минут).
Бірақ көптеген жағдайларда еңбектік өлшеуіштерді өндірім ... ... ... алу үшін ... ... ... ... - дұрыс есептеу үшін бұлардың маңызы зор болмақ.
Ақшалай өлшеуіш ескерілетін обьектілерді бірыңғай құндық ... ... - ... ... басқа вялютамен) көрсетуге және
жинақтауға қызмет етеді.
Ол әртектес шаруашылық құралдарын жинақтауға ... ... ... ... ... ... ... бұрын натуралды және
еңбектік өлшеуіштермен белгіленген шығындары ... ... ... мен ... ... ... әртүрлі үйлесімдермен де алады: натуралды өлшеуіштерді
құндылықпен (санды-сомалық есеп), ақшалай еңбекпен ... және ... осеп - ... аса ... ... ... ... дамыған елдерде оны бизнестің, кәсіпкерліктің ісі деп
санайды.
Бухгалгерлік есеп оның алдына койған міндеттерді орындай ... ... ... ... ... 22.12.99 ж. № 1063 қаулысымен бекітілген
Қазақстан Республикасындағы бухгалтерлік есеп пен осеп беру туралы Ережеге
сәйкес:
- ... ... ету мен ... ... ... ... алушылардың. кредиторлардың, салық
және банк органдарының пайдалануынз қажетті шаруашылық процестері ... ... ... ... туралы толық және шынайы
ақпараттарды қалыптастыру;
- мүліктердің қолда бары мен қозғалысына, ... ... ... ... бекітілген нормаларға, нормативтерге, сметаларға
сәйкес ... ... ... ... ... ... жағымсыз құбылыстар жайында мерзімді
ескертулер жасау. Ішкі шаруашылық резервтерді ... және ... ... ... ... ... ... есептің алдына қойылған міндеттерді орындау үшін ол
мынадай талаптарка сай ... ... ... берудің мерзімділігі шаруашылық қызметіне жедел басшылық
етуге, міндеттерді орындауға, ... ... ... ... ... ... анықтауға бақылауды жүзеге асыруға және т.б.
үшін қажет. Бұл ... ... ... ... есептік ақпәратты өңдеу және
алу үшін есептегіш техниканы пайдаланудың маңызы зор.
2. Есептік (нақты) ... ... ... ... ... ... есеп деректерімен
байланысын қамтамасыз етеді және осы көрсеткіштердің орындалуына ... ... ... ... ... ... және қатаң негізді болу ескерілген барлық
деректер ... дәл ... ... ... ... ... аңғартады. Олар жұмыстағы жетістіктерді ғана емес, сондай-ақ,
кемшіліктерді де ... ... ... тиіс.
4. Толықтық. Есеп кәсіпорынның шаруашылық қызметіне толық сипат беруге
тиісті. Сонда ғана шаруашылықты басқару кезінде оның ... ... ... ... ... есеп ... мен басшылық етуге қажетті
барлық көрсеткіштерді аз шығын ... ... ... ... етуі ... ... қарапайымдылығы, оның үнемі жетілуі, қол еңбегін ... және есеп ... ... ... ... ... ... барлығы басқару аппаратын қысқартуға бағытталған.
6. Есептің қарапайымдылығы мен қолайлы болуы алынған ... ... ... ... ... ... үшін есептің деректерін
пайдалану мүмкіндігіне, ... ... ... ... ... ... ... себепкер болады.
1.2. Зерттеп отырған кәсіпорынның техникалық-экономикалық сипаты.
Зерттеп ... ... аты ... ... және ... ... ... . Аталған зауыт вагондарды жөндеп, олардың бірқалыпты жұмыс
істеуін сақтап отыруға арналған. Жолаушы ... ... ... ... ... атап айтқанда , деполық жөндеу (ДЖ) , бірінші және
екінші дәрежедегі күрделі ... ... ... ... калпына
келтіру жұмыстарын жүргізеді.
Сонымен қатар 2004 жылы бойынша вагондар аралық жөндеуге 82 рет соның
ішіңде 39 рет 949,5 ... ... ... кінәсі болған. Жөндеуге тұрған
жарамсыз вагондар жоспар бойынща 14.6%. орындалғаны 13,3% яғни 3,7% ... ... ... ... ... тыс күрделі жөндеуде көп тұруы
және вагондардың барлығы кенерген қызмет уақыты өткен.
1-ші кестеде еңбек ... ... ... ... ... ... ... |2005 |2004 жыл ... |
| ... | | |
| | | ... |
| | ... ... |- 16045 м.т. ... шығыны |-16263 м.т. ... ... ... ААҚ |-3177 м.т. ... тозу ... |-157 ... ... шығындар |-3312 м.т. ... | ... ақы ... ... |-11118 кт. ... ... |-1703 м.т.\ ... қуаты шығыны |-80 м.т. ... ... |-1799 м.т. ... ақы төлеу қаржысы жоспарланған мөлшерден 11118 ... ... ... ... ... адам санының 17-адамға
кем болуынан 5050 ... ... ... ... ... орта-ша жалақының жоспарланған мөлшерден
(24757-23762=278 теңге) -278 ... кем ... ... қоры ... ... ... ақысыз демалысқа
шығуынан 1485 м.теңге үнемделген.
Әлеуметтік қамсыздандыру
Жоспарланған мөлшері 20681 м.теңге жұмсалғаны 18978 ... ... ... ... ... ақы төлеу қаржысының 11118 м.теңге
үнемделуінен.
Материалдық шығын жоспарланған мөлшері 80599 ... ... ... ... 16045 ... ... жұмсалған негізгі себебтері:
Вагондардың циклдан тыс жөндеуінен 2004 жылы бойынша 54623 ... ... ... ... 24785 ... қосалқы бөлшектері салынып
пайдалану депосы есебінен қайтарылған.
Төменгі кестеде ... ... өнім ... ... ... ТҰЛҒАЛАРДЫҢ САЛЫҚ ЕСЕБІ
2.1. Табыс салығының есебі
Кәсіпорын қаржы есептемесінің 12 ... ... ... ... ... ... ... сәйкес аяқталған операциялардың
салыққа қатысты салдарын осы оқиғаның өзін ... ... ... ... ескеруі керек.
12 «Пайдаға салынатын салық» атты халықаралық стандарттың ... ... ... ... барлық операциялардың ағымдағы және келешектегі
салық тиімділігін тану ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің қызмет
нәтижелері мен есептік кезең бойынша ... ... ... ... ... ... ... мерзімі ұзартылған салық
төлемдерінің әдістемесін қолдануды талап етеді.
12 ... ... ... ... ескі нұскасы бойынша салықтың
тиімділігі ... ... ... ... мен еңбекпен келген
табыстың кұрамында танылған операциялар бойынша ғана анықталатын.
Жұмсалған шығыстар мен еңбекпен келген табысты ... ... ... және ... ... әр түрлі болғандықтан кірістер мен шығыстар
туралы есеп беруде көрініс табатын ... ... ... есептік табыс
пен декларация бойынша салық ... ... ... ... ... ... анықталады.
Әрі осыған орай уақытша айырмашылыққа тән салық әсерінің есеп айырысуы
жүргізіледі. Бұл жағдайда уақытша ... ... ... мен ... ... үшін бір ... ... шығыстар мен еңбекпен келген
табыстардың танылмайтыны секілді факторлардан туындайды.
Әрі мерзімі ... ... ... салық заңының талаптарына сәйкес
қалыптасатын салық салынатын табыстың шамасы мен стандарты ... ... ... ... таза табыстың арасындағы уақытша
айырмашылықтың салық ... ... ... ... қаржы есептемесінің мақсаты үшін кірістер мен
шығыстардың жекелеген баптары танылатын есептік кезеңнің осы ... ... ... үшін танылатын есептік кезеңмен сәйкеспеуі
нәтижесінде пайда ... ... ... бір ... ... ... кезеңдегі
салық салынатын табысты анықтау барысында бухгалтерлік ... ... ... ... ... есептегі жұмсалған шығыстар салықтық
есепте шегеріледі, бұл арадағы айырмашылық -тек тану ... ғана ... ... да ... ... ... ... міндеттемесінің шамасы
салық салынатын табыстың сомасына карай анықталатын ... ... ... ... ... ... есептік кезеңдегі жұмсалған
шығыстар мен еңбекпен келген ... ... ... ... әсерін
анықтап алу қажет.
Әрі-беріден соң ағымдағы есептік кезеқде аяқталган операциялардың бәрі
бірдей кірістер мен ... ... ... баптарын өзгерте бермейді.
Аванспен алынған табыс немесе аванспен төленген шығыс секілді операцияларда
және ... ... ... ... ... өзгеріске әкелетін, ал
келешекте кірістер мен шығыстар ... ... ... да ... 12 ... жаңа ... талаптарына сәйкес табыс салығы бойынша
ағымдағы шығыстарды, сондай-ақ мерзімі ұзартылған шығыстарды да ... ... ... ... ... ... заңының ережесіне сәйкес
салық есебінің ережесі бойынша анықталатын ... ... ... қарай есептеледі. Ал, табыс салығы бойынша мерзімі ұзартылған
шығыстар құндарының ... ... орны ... ... ... әкеп ... ... мен міндеттемелердің баланстық баптарының
шамасына қарай анықталады. Алайда, сыртқы пайдаланушыға ағымдағы ... ... ... ... ... салықтық салдары
туралы ақпарат маңызды, ойткені келешекте актив құндарының орнын толтыру
немесе ... өтеу ... ... ... ... өз ... ... және осыған орай табыс салығы бойынша
шығыстарға да әсер етпек.
Кірістер мен шығыстар (пайда мен ... ... есеп ... танылған
операциялардың салықтық салдары табыс салығының ... ... ... ... мен ... ... мен ... туралы есеп беруде көрініс
табуы керек. Бухгалтерлік баланста тікелей танылған операциялардың салықтық
салдары ... ... ... ... немесе мерзімі ұзартылған салық
міндеттемесінің бабы ... ... ... ... ... табуы
қажет.
Осыған орай, стандарт қаржы есептемесінде операциялар мен оқиғалардың
танылуы мен ... ... ... ... ғана ... ... ... осы операциялар мен оқиғалардың салықтық салдарын да анықтап береді.
Есеп беруде операциялар мен оқиғалардың салықтық салдары қандай ... ... ... ... көрініс табуы қажет дейтін сұрақ туады.
Егер операциялар мен оқиғалар кірістер мен ... ... мен ... есеп ... ... ... болса, онда осы операциялардың
салықтық салдары да табыс салығы ... ... ... ... ... ... есепті беруде танылуы қажет.
Егер операциялар мен оқиғалар бухгалтерлік баланста танылып, көрініс
табатын болса, онда олардың салықтық ... да ... ... ... ... қажет. Бірақ, қандай формада?
Мерзімі ұзартылған салық ... мен ... ... салық
міндеттемелерінің формасында болуы тиіс. Стандартқа ... ... ... ... активтердің салық базасы және міндеттемелердің салық
базасы деген ұғымдар енгізілген.
Қандай мақсатпен енгізілді? Кірістер мен шығыстар туралы есеп ... ... мен ... ... танумен қатар бір мезгілде осы
операциялардыц салықтық салдары табыс салығы бойынша есептелген ... ... ... ... орай, егер операциялар мен оқиғалар бухгалгерлік баланстағы
активтердің немесе міндеттемелердің құрамында ... ... ... ... мен ... ... салдары да мерзімі ұзартылған салық
активтері мен мерзімі ұзартылған ... ... ... ... ... ... тиіс. Стандарттың мақсаты -пайдаға (корпорациялық
табыс салығына) салынатын салықтың есеп ... ... ... ... каржы есептемесінде ағымдағы тану және ... ... ғана ... ... ... ... ... активтердің
(міндеттемелердің) баланстық құнын өтеудің нәтижесінде пайда болатын
болашақтағы салықтық салдарын да ... ... ... салдары болатын активтер мен міндеттемелер - бұл
келешекте кәсіпорын алуы тиіс әрі ... ... ... ... ... ... ... кемілуі уақыттан тыс (уақытпен санаспай) мерзімі
ұзартылған экономикалық пайда. Келешекте салықтық ... ... мен ... - бұл ... ... алуы тиіс, алайда
салық салынатын табысты анықтауда қосылмайтын, болжалды ... ... ... тыс ... ... мерзімі ұзартылған экономикалық
пайда.
Әрі осыған ... ... және ... ... ... ... ... тыс танудың рет-тәртібі айрықшалап көрсетіледі.
Нәтижесінде активтер мен міндеттемелерге бекітілген экономикалық пайда
жүзеге ... ... ... ... ... ... мен
міндеттемелер келешектегі қаржы есептемесінде (пайда мен залал туралы ... ... тиіс ... ... экономикалық пайданы білдіреді.
Осыған орай, бухгалтерлік баланстың (активтер мен міндеттемелер) осы
баптарының кірістер мен шығыстар (табыс пен ... ... есеп ... ... ... ... ... есепте және салықтық есепте
уақытша айырмашылық пайда болады.
Нақты стандарттың мақсаты мынада: қаржы ... ... ... ... бухгалтерлік есепте танудың реттәртібін анықтау
әрі активтердің баланстық құнының орнын ... ... ... ... отёу ... келешектегі болжалды салық әсерін
бейнелейтін мерзімі ұзартылган салық активтерін және ... ... ... жеке ... ... ... көрсету.
Әрбір есептік кезеңде қаржы есептемесінде ... ... және ... ұзартылған міндеттемелерді бухгалтерлік баланстың
құрамында көрсету қажет.
Бұл ... ... ... ... ... ... орны толтырылуы (өтелуі) ... ... ... ... ... ... ... болатынын анықтай алуы үшін қажет.
Яғни, активтердің (міндеттемелердің) баланстық құндарының орнын
толтыру (етеу) нәтижесінде ... ... ... ... бойынша
бюджетпен есеп айырысуға келешектегі жиынтық әсері қандай?
Әрі-беріден соң активтер - бұл ... ... ... ... ал ... танда бухгалтерлік баланста капиталдандырылған
шығындарды білдіретіндіктен, осыған орай пайдаланушының ... ... ... ... активтер құрамында капиталдандырылған
шығыстардың қандай бөлігінің орны толтырылды, яғни қандай ... ... және ... ... ... ... ... капиталдандырылған шығынның қай бөлігінің келешекте бухгалтерлік
баланстың активтер ... ... ... ... ... ... орны
толтырылады?
Міндеттемелер - бұл өтелуі келешектегі экономикалық ... ... ... әкеп ... ... болғандықтан, сыртқы
пайдаланушы капиталдандырылғанның қай бөлігі ... ... ... яғни ... ... табысты анықтау барысында
таиылатынын білгені дұрыс?
Кірістер мен ... ... есеп ... ... ... ... баланстың жеке баптары ... ... ... ... ... ... ... салық базасы және
міндеттемелердің салық базасы секілді категориялар енгізілген.
2.2. Активтер мен ... ... ... ... кеткендей, 12 «Пайдаға салынатын салық» ... ... ... пен ... ... базасы» ұғымы енген.
Активтің немесе міндеттеменің салық базасы — бұл салық салудың мақсаты
үшін активті немесе міндеттемені ... ... ... ... ... ... ... немесе міндеттеме
ескерілмеген болатын әрі талданбай келді.
Осыған ... ... ... ... ... ... сомасы
келешектегі салықтық салдарды есептеу ... осы ... ... ... ... ... ... бұл шамасы одан ары салық салудың базасына ... ... ... ... салынатын табыстың сомасына әсерін тигізеді.
Активтің салық базасы - бұл ... ... ... ... орнын
толтырғаішан кейін ғана алатын, кез келген салық ... ... ... салу ... ... ... бұл экономикалық пайдаларға салық салынбайтын болса, онда
активтің салық базасы оның ... ... ... ... бұл ... салынатын табыс сомасын кемітуі ықтимал активтердің бухгалтерлік
балансында ескерілетін шама. Бұл салық салынатын табысты ... ... ... ... ... активтердің құнын есептен шығарудың рет-тәртібі мен
бухгалтерлік есепте шығын ретінде және ... салу ... үшін ... ... тиісті танудың тізбектілігі бірдей емес, салықтық әсерді
уақытша айырмашылықтан анықтауға болады.
Міндеттеменің салық базасының баланстық құны ... ... ... қатысты салық салудың мақсаты үшін ... кез ... ... ... ... ... ... пайда болған міндеттеменің салық
базасының баланстық құны алдағы кезеңде салық салынбайтын кез ... ... ... ... бұл ... ... ... ескерілген, осы
міндеттемеге қатысты салық ... ... ұшін ... ... ... салдары болатын активтер мен міндеттемелер - бұл
танылу мерзімі уақыттан тыс ... ... ... ағымдағы
есептік кезеңнің баланстық баптарында капиталдандыруға жататын кірістер мен
шығыстар. Аяқталган операциялардың ... ... ... тану ... ... ... ойымызша, мына категориялар бойынша топтастыру
керек:
• Капиталдандырылған шығындар (Мерзімі ұзартылған шығыстар);
• Есептелген ... (Алу шоты ... ... ... ... дебиторлық берешек;
•Қаржы активтері.
Активтер - бұл құнының орнын толтыру келешекте ... ... ... мен ... арақатынас принципіне сәйкес еңбекпен келген
табысты танитын есептік кезеңдегі есептелген (алынған) ... ... ... ... ... ағымдағы немесе өткендегі есептік
кезенде жұмсалған, капиталдандырылған шығындар.
Сондай-ақ - бұл ... ... ... алайда жұмсалған
шығыстарға қарсы ағымдағы есептік кезенде танылуға ... ... екі ... активтер келешекте салықтық салдары болатын
активтерге, ал, үшінші және төртіншісі - ... ... ... активтерге жатады.
Келешекте салықтық салдары болатын активтер мен міндеттемелер - бұл
танылу ... ... тыс ... ... ... сол ... де
баланстық баптардың пайда болуына әкеп соқтырған кірістер мен шығыстар.
Міндеттемелерді: біздің ойымызша мынадай категорияларда шектеу керек:
... ... ... ... ... ... ... (Есептелген шығыстар бойынша міндеттемелер);
• Басқадай кредиторлық берешек;
• Қаржы міндеттемелері.
Міндеттемвлер - бұл ... ... ... активтерді істен
шығаратын және кірістер мен ... ... ... ... ... ... қарсы ағымдағы есептік кезеңде ... ... ... - бұл ... мен ... ... ... шығыстарды
танитын есептік кезеңнің табыс құрамында болашақта да танылуға жататын
ағымдағы немесе ... ... ... ... ... ... екі ... келешекте салықтық салдары
болатын міңдеттемеге, ал үшіншісі және төртіншісі - келешекте ... ... ... ... ... ... ... және мерзімі ұзартылған
табыстар салық салу мен қаржы есептемесінің ... үшін ... мен ... ... ... тану ... айырмашылықтың
нәтижесінде пайда болатын уақытша айырмашылықтың салық ... ... ... ... баланста көрсетілуі тиіс.
Бухгалтерлік балаистың активтер құрамындағы капиталдандырылған шығын
мен мерзімі ұзартылған табыс бойынша салық ... ... ... ... бабы ... ... ... да көрініс табуы қажет.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер ... ... ... ... ... мен шығыстар (пайда мен залал) туралы есеп беруді және
бухгалтерлік балансты өзгертудің мына тұрпаттарының ... ... ... әсер ... ... бойынша бухгалтерлік баланста сипатталуы
және тіркелуі керек:
• Плюс активтер, минус ... (+ А - ... Плюс ... ... ... (+ П - ... Плюс ... плюс пассивтер (+ А + П);
• Минус ... ... ... (- А, — ... Плюс активтер, плюс табыс (+ А + ... Плюс ... ... ... (+ Ш - А);
• Плюс шығыстар, плюс міндеттеме (+ Ш + М);
• Плюс табыс, минус міндеттеме (+ Т - ... ... ... субъектілердің келешектегі салықтық салдары
көрсетәлген
4-кесте
Келешектегі салықтық салдарының сипаты бойынша шаруашылық жүргізуші
субъектілердің тұрпаттары
Плюс активтер, Плюс табыстар
301 «Алу ... шот ... 701 ... ... ... ... ... түскен табыс» шот кредиті.
Бұл тұрпаттағы операция есептеу жолымен табысты танумен байланысты,
Қаржы есептемесінің мақсаты үшін ... тану және ... ... ... ... тану ... тұрғысынан сәйкеспейтіндіктен, бұл операцияның
келешекте салықтық салдары болады.
Айталық, табыс салық ... ... үшін ... әдіс ... яғни ... ... ... алу бойынша танылады, ал ... ... - ... ... бойынша танылады.
Бұл жағдайда қаржылық есепте есептеліп, танылған табыстың шамасы ... әдіс ... ... салудың мақсаты үшін танылған табыс ... ... ... пайда болады.
Осыған орай, уакытша айырмашылық қаржы есептемесінің мақсаты үшін және
салық салудың мақсаты үшін еңбекпен келген табысты тану ... ... орын ... ғана ... ... ... ... заңына сәйкес табыс салық салудың
мақсаты үшін есептеу әдісі бойынша, ал ... ... ... ... есебінің аясында танылады.
Осыған орай, келешекте «Алу шоты бойынша дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... орнын толтырудың
болашақта салықтық салдары болмайды.
Қазақстан Республикасының қолданыстағы салық заңы бойынша есептелген
табыс бір мезгілде қаржы ... ... да, ... ... ... ... келген табыс ретінде танылады. Бұл жағдайда осы активтің ... (алу шоты ... ... ... оның ... ... тең
болады.
Плюс шығыстар, Плюс міндеттемелер
Есептелген шығыстарды тану және ресурстарды нақты ... ... ... ... ... ... есептеу әдісі бойынша қаржы
есебінің аясында танылған шығыстардың шамасы мен салық салудың мақсаты үшін
танылған шығыстар шамасының ... ... ... ... ... ... бұл айырмашылық жұмсалған шығыстарды ... ... үшін тану және ... ... ... үшін тану сәттерінің арасында
айырмашылық орын алғанда ғана пайда болуы ықтимал.
Қазақстан Республикасында салық салудың ... үшін ... ... ... ... ережесі бойынша қаржы есебінің аясында есептеу әдісі
бойынша шегеруге жатқызылады. Алайда, салық ... ... ... жеке
бабы ретінде жалпы ережеден бөлек айрықшалық (исключения) болады.
Айталық, еңбекақы бойынша ... ... ... ... бойынша
шегеруге жатқызылады. Еңбекақы бойынша шығыстарды қаржы есебінің аясында
есептеу мына корреспонденция түрінде көрініс табады:
811 «Өткізу бойынша ... 821 ... және ... ... «Еңбекақы» қосалқы 90 «Негізгі өндіріс» және т.б. ... ... ... ... ... есеп ... шот кредиті. Егер шығыстардың
қаржы есебі аясындагы танылу сәті ... ... ... үшін ... құрамында танылу сәтімен сәйкес келетін болса, онда есептелген
міндеттеменің ... ... оның ... ... ... ... кезеңнің қаржы есебі аясында резервілеу жолымен нақты
жұмсалмаған шығындар бойынша есептелген ... ... ... ... ... ... үшін ... орай, «Алдағы шығыстар мен төлемдердің ... ... ... ... ... ... баптарының салық базасы оның
баланстық құндарына тең болмайды.
Бұл уақытша айырмашылықтың пайда ... әкеп ... оның ... ... ... табыс салығы» баланстық бабы бойынша бухгалтерлік
баланста көрініс табуы тиіс.
Айталық, қаржы ... ... ... борыш бойынша есептелген
резерв мына корреспонденция түрінде керініс табады: 821 «Жалпы ... ... шот ... 311 ... борыштар бойынша резерв» шот
кредиті.
Ал, күмәнді ... ... ... ... үшін ... ... ... үш жыл өтіп кеткен, сондықтан да тану уақытында айырмашылық ... ... қана ... ... ... ... «Күмәнді борыш бойынша
резерв» баланстық контрактивтік бап бухгалтерлік ... ... ... ... бабы бойынша уақытша айырмашылықтың салық әсерімен
бірге көрсетілуі тиіс.
Бұл жағдайда осы баптың салық базасы оның ... ... ... ... ... мына ... түрінде - қаржылық есептің
аясында көрініс табатын алдағы шығыстар мен төлемдер бойынша резервті құру,
шартты немесе ... бар ... ... ... есебінің шоттар дебеті, 687 ... ... шоты ... ... ... қосалқы шоты, 651 ... ... 652 ... ... кредит шотгары.
Міндеттеменің осы бабы бойынша баланстық құны оның салық базасына тең
болмайды, бұл ... ... ... ... ... ... уақытша айырмашылықтыц пайда болуына әкеп соғады.
Плюс шығыстар, ... ... ... ... ... ... ... шығындарды шығыстар құрамында тану, егер ... ... үшін ... шығыстарды тану сәті салық салудың мақсаты ... ... тану ... ... болса, уақытша
айырмашылықтың салық әсерін көрсету қажеттілігін тудырады.
Айталық, негізгі ... ... ... алу ... ... ... ... ұзақ мерзімді активтердің құрамында
капиталдандырылуға жатқы-зылады. ... ... одан ... ... ... ... ... шығыстар кұрамында
танылуға жатады:
Шығыстар есебінің шоттар дебеті, жинақталған амортизация, ... ... ... ... бар ... ... бойынша салық амортизациясын
есептеу тәртібі бухгалтерлік амортизацияны есептеудің есептік тәжірибесімен
сәйкеспейтін болса ... ... ... болу ... ... Бұл
жағ-дайда негізгі құрал-жабдык объектілерінің салық базасы ... ... ... бұл уакытша айырмашылықтың салық әсерінің
пайда болуына әкеледі.
Қаржы есептемесінің ... үшін және ... ... ... ... ... ... қорлар бойынша тану уақыттары
сәйкесетіндіктен тауарлы-ма-териалдық қорлардың баланстық құны ... ... ... ... Плюс ... ... ұзартылган табыстар бөлігінде)
Кірістер мен шығыстар туралы есеп беру және ... ... ... осы ... ... егер ол мерзімі ... ... ... ... ... ... ... болатын
операцияға жатады. Есептеу әдісі бойынша қаржылық есептің аясында ... ... ... ... ... ... ... мерзімі
ұзартылған жағдайда және осы табыс салық салудың мақсаты үшін олардьщ нақты
төленген сәті бойынша қосылатын жағдайда уақытша айырмашылық ... ... ... ... ... ... төлем фактісіне қарамастан
тауарларды жөнелту, жұмысты ... ... ... ... сәті бойынша
еңбекпен келген табыс ретінде, ал салықтық есептің аясында төлем фактісі
бойынша ... ... ... ... ... шамасы салық
салудың мақсаты үшін танылатын табыстың шамасына тең ... ... ... ... ... табыстың баланстық
құны осы міндеттеменің салық базасына тең болмайды (алдағы ... және ... ... ... ... ... салық заңы бойынша табыс салық
салудың мақсаты үшін тауарларды жөнелту, жұмыстың орындалу немесе қызметтің
көрсетілу сәті және ... ... ... ... ... баланстық құны оның салық базасына тең ... ... ... ... ... шотты және бір транзиттік шотты бір мезгілде қозғаған
барлық операцияда табыс салығы бойынша мерзімі ұзартылган шығыстарды ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Қаржы есептемесінің және салық салудың мақсаты үшін бір ... ... мен ... ... ... ... ... болуына
әкеп соқтырмайды, сондықтан да олардың келешекте салықтық салдары болмайды.
Кейбір баптар салық салудың мақсаты үшін ... ... ... ... мұндай жағдайда да уақытша айырмашылық пайда
болады.
Келешекте салықтық салдары ... ... - бұл ... орны толтырылуы немесе өтелуі кірістердің немесе шығыстардың
транзиттік шоттарында өзгеріс тудырмайтын - ... ... ... капиталдың құрамында өзгерістер тудыратын ... ... ... ... ... ... егер ... мақсаты үшін танудың ережелері бірдей болатын болса ғана
баланстық шотта да, транзиттік шотта да көрініс ... ... ... ... және ... ... активтер мен міндеттемелердің
салық базалары көрсетілген.
Ал, келешекте салықтық салдары болмайтын операция -бұл ... орны ... ... ... ... ... шығыстардың
транзиттік шоттарында - активтердің, міндеттемелердің немесе меншікті
капиталдың құрамында өзгерістер ... ... ... ... мен ... салықтың әсері.
2-ші сүрет.Активтер мен шығыстарға салықтың әсері.
Сондай-ақ, келешекте салықтық салдары болатын операцияға егер ... және ... ... ... үшін ... ережедері әр қилы
болатын болса ғана баланстық шотта да, транзиттік шотта да көрініс ... ... ... ... ... ... жұмсалған және орны
толтырылған шығындардың сомасы, сондай-ақ алынған және ... ... ... ... ... мен ... салудың мақсатында бірдей
танылса, онда осы танулар болып ... ... ... ... ... ... пайда болуына әкеп соқтырады әрі мерзімі ұзартылған
салық міндеттемелері мен салық талаптарын танудың ... ... ... есептік кезендердің жиынтығында жұмсалған және орны
толтырылган ... ... ... ... және еңбекпен келген
табыстардың сомасы қаржы ... және ... ... ... әр
қилы танылатын болса, онда бұл ... ... ... ... ... келешекте салықтық салдары болмайтын ... ... ... әкеп ... айырмашылықтың салық әсері қаржылық есептің аясында және салық
салудың мақсаты ұшін тану ережелері ... ... ... баланста капиталдандырылган кірістер мен шығыстардың мерзімі
ұзартылған баптарын білдіретін операциялар бойынша ... ... ... және ... ... капиталдандырылған табыс
шамасының салық әсері (мерзімі ұзартылған салық міндеттемесі немесе салық
талабы) ... ... ... ... ... бабы бойынша
бухгалтерлік баланста анықталып, ... және ... ... ... ... салық әсері (мерзімі ұзартылған салық міндеттемесі немесе салық
талабы) кұрамындагы «Мерзімі ұзар-тылған ... ... бабы ... ... ... танылады. (5-ші кесте)
ҮЛГІСІ: Қарыздың баланстық құны - 8000000 теңгеге тең. ... ... ... салықтық салдары болмайды. Қарыздың салық базасы,
әлбетте, оның ... ... - 8000000 ... тең.
«Міндеттемелер» аныктамасына сәйкес кез келген міндеттеме секілді
қарыздың өтелуі де келешектегі экономикалық пайдасы ... ... ... ... ... ... міндеттемені өтеу келешектегі болжалды
экономикалық пайданың, табыстың кемуін тудырады.
Міндеттеменің келешектегі болжалды ... ... ... ... ... қандай жолмен әсер етеді және «міндеттеменің
салық базасы» көрсеткішінде қалай анықталады.
Қарызды өтеудің салықтық салдары болмайтындықтан, міндеттеменің ... ... ... ... ... тең ... ... салық
әсері міндеттеменің баланстық құны мен ... ... ... ... ... анықталады. Осы үлгі бойынша ... ... ... ... осы әсерді тану уақытында айырмашылықты
тудырмайды.
Өтелген қарыз сомасы салынатын ... ... әсер ... ... ... ... ... салынатын табыстың мөлшеріне
әсерін тигізетін міндеттеменің ... ... ... ... ... базасы сомасына жатады.
Осы үлгі бойынша міндеттемені өтеу салық салынатын табыстың мөлшеріне
әсерін тигізбейтіндігін, міндеттеменің ... құны мен ... ... ... ... ... тең ... керек.
Ал, бұл салық базасы осы міндеттеменің ... ... ... ғана ... ... Активтер мен міндеттемелердің салық базасы
Кестенің жалғасы
Кестенің соңы ... ... ... экономикалық пайданы ыктимал кемітуші ретінде
міндеттемені анықтау тұрғысынан келгенде ғана ... ... ... ... ... ... өтелуі басқа есептік
кезеңнің салық салынатын табысын кемітуге ... әсер ... ... ... ... ... құны .мен міндеттеменің салық базасы
арасындағы айырмашылықтың сомасын ... ... ... ... есебіндегі міндеттеменің өтелуі
басқа есептік кезеңнін салық ... ... ... ... ... пайда болуына әкелмесе, онда міндеттеменің салық базасының
сомасы міндеттеменің ... ... тең ... ... бұл ... ... ... нолге тең болмақ.
Уақытша айырмашылықтар - бұл активтің немесе міндеттеменің баланстық
құндары мен олардың салық базалары арасындағы ... айта кету ... 1 1 ... ... ... атты ... ... пен міндеттемелердің салық базаларының анықтамасы жоқ.
Тағы бір үлгіні келтірейік: кысқа мерзімді міндеттемелер 450000 теңгеге ... ... ... ... ... айып ... өсім айыбын
қамтиды. Бұл айып санкциясы мен өсім айыбы қолданыстағы ... ... ... ... ... табысты аныктау барысында шегерілмейді.
Бұл жағдайда есептелген айып санкциясы мен өсім ... ... ... ... тең ... Ал, ... айырмашылықтың сомасы нөлге тең
болмақ.
Уақытша айырмашылық мыналар болуы мүмкін:
Осы активтің немесе міндеттеменің баланстық құнының орны ... ... ... ... ... ... ... (салықтық
залалын) анықтау барысында салық салынатын соманын ... ... ... ... ... - ... салынатындар; немесе
Осы активтің немесе міндеттеменің баланстық құнының орны ... ... ... ... ... ... пайдасын (салықтық
залалын) есептеу барысында ... ... ... ... әкелетін
уакытша айырмашылықты білдіруші - шегерілетіндер.
ҮЛГІСІ: Активтерді үлгіде қарастырып көрейік.
Айталық, жабдықтың құны - 200000 теңге. Осы жабдық бойынша есептелген
салық ... ... ... ... шегі ... 50000 ... ал салық салудың мақсаты үшін ... ... ... салынатын
табысын анықтау барысында қосылып қойылған болатын. Алдағы есептік кезеңнің
салық ... ... ... ... ... әсер ... осы ... салық базасы 150000 теңге сомасында анықталады.
Мұнда активтің ... ... осы ... ... ... ... норма бойынша есептелген жинақталған амортизацияны қоса
ескергенде бұл ... ... құны 165000 ... тең болды делік.
Активтің баланстық құны мен оның салық базасы арасындағы ... ... ... ... ... шегерулердің құрамында және қаржы
есептемесінің мақсатына арналған шығыстар құрамында танудың ... ... ... ... ... ... әсер шамасын бейнелейтін
уақытша айырмашылықты білдіреді. Бұл жағдайдағы уақытша айырмашылық ... ... ... ... стандарттағы активтерге берілген
анықтамаға тағы да: онда «активтер» ... ... ... экономикалық ресурстарды білдіреді.
Алайда, мынаны да есте сақтау қажет, активтердің бір ... - ... ... ... ... ... ... шығын
ретінде алынған табысты кеміту үшін есептен шығарылады.
Осылайша, активтің баланстық құны ... ... қай ... есепте табысты кеміту үшін есептен шығарылмағанын анықтап
береді. Ал, ... ... ... ... ... кезендердегі салық
салынатын табысты анықтау барысында есептен шығаруға жатқызылатын ... ... және ... шығынның шамасын көрсетеді.
Егер келешекте есептік кезеңдердің арасында жұмсалган ... ... ... болмаса, салық базасы активтің баланстық ... ... ... Егер ... ... бар ... ... онда бұл
уақытша айырмашылық активтің баланстық құны мен оның ... ... ... ... ... ... ... алушылардың
дебиторлық берешегінің баланстық құны алу шоты ... 500000 ... ... бұл ... ... ... кұрамына да,
салық салынатын табыстың құрамына да енгізіліп қойылған.
Осыған орай, сатып алушылардың дебиторлық ... ... ... ... ... 500000 ... тең, яғни оның ... ... ... осы бабының орнын толтырудың келешекте салықтық салдары
болмайды, сондықтан да уақытша ... ... ... ... ... ... құны 600000 ... теңеседі.
Қолданыстағы салық заңының ережесіне сәйкес дивидендтер салық салынатын
табыстың құрамына ... ... ... ... ... көздеріндегі
дивидендтердің төлем көз-дерінен салықты ұстаудың қолданыста бар жүйесі
бойынша салық салынатын табысқа ... ... алу ... ... базасы оның баланстық құнына,
яғни 600000 теңгеге тең. Әрі ... осы бабы ... ... пайда болмайды.
Бұл стандарттың мақсаты - есептік кезендегі еңбекпен келген табыстан
есептелген ... мен ... ... мен шығыстар) туралы есеп берудегі
табыс салығының төлеміне арналған шығыстар ... ... және ... ... ... ... кезеңде аударуға жататындардың
мөлшерлері туралы ақпаратты сыртқы пайдаланушыга беру болып ... ... бұл ... тағы бір ... ... ... (табыс салығының) есебі мен оны есептеудің рет-тәртібін анықтау
жатады.
Бұл стандарт аяқталған операциялардың және болган оқиғалардың салықтық
салдарын ... ... ... ... ... Бұл стандарт
қаржы есептемесінде аяқталған операциялардын нәтижелерін ғана емес, сонымен
бір-ге осы операциялар мен ... ... ... да ... ... ... салдар кысқа мерзімді сипатта немесе ұзақ ... ... айта кету ... салықтық салдар сипаты бойынша қысқа мерзімді салық
активтері мен ... ... әрі ... орай ұзак ... салық
активтері мен салық міндеттемелері болып бөлінеді. Алайда, ұзақ ... ... мен ... мін-детгемелері стандартта мерзімі ұзартылған
салық активтері және мерзімі ұзартылған салық міндеттемелері деп ... ... құны оның ... ... асып ... ... ... экономикалық пайданың сомасы шегерілуі салық салудың мақсаты үшін
рұқсат етілетін шамадан асып тусетін болады.
Осыған ... ... ... құны - ... ... ... келешекте Есептік (бухгалтерлік) табысты анықтау барысында
есептен шығарылуы тиіс сома ... ... ... ... анықтау
барысында шегеруге жатқызуға болатын сомадан асып түспек.
Бұл айырмашылық салық салынатын уақытша айырмашылық болып табылады, ... ... ... ... ... ... салықты төлеудің міндеттемесі
мерзімі ұзартылған салық міндеттемесі болып табылады.
Кәсіпорын активтің баланстық құнының орнын толтырғанына қарай ... ... ... ... ... және ... ... пайда болады.
Уакытша айырмашылық - бұл ағымдағы және өткен ... ... ... анықтау барысында салық заңы.мен рұқсат етілген
активке қатысты барлық шеге-рулерді коса ескергенде активтің ... ... ... ... құны мен оның ... ... арасындағы
айырмашылық. Салық салынатын уақытша айырмашылық мер-зімі ұзартылған ... ... ... ... ... ... ... салық» қаржы есептемесінің халықаралық стандарт
ережесіне назар салатын болсак, салық амортизациясы кіші және ... ягни ... ... ... мүмкін.
Егер операция бухгалтерлік табысқа не салық салынатын табысқа ... ... онда ... ... салық міндеттемесін немесе активті
тану қажет.
Міндеттемені тану мынаны ұйі арады: баланстық құн ... ... ... ... ... ... ... шығару жолымен
өтеледі. Ресурстарды ісгегі шығару процесінде ... сома ... оның ... ... ... кезеннен кейін біраз уақыт өткенде салық
салынатын ... ... ... ... ... ... ... баланстық құны мен оның салық базасы
арасында уақытша айырмашылық болады.
Осыған орай, пайдаға салынатын салықка қатысты салық салынатын ... ... ... бір ... ... ... ... алдағы
кезеңдерде орны толтырылатын мерзімі ұзартылған салық активтері ... ... ... егер ... баланстық құны оның салық базасынан
төмен болса, арадағы айырмашылық ... ... орны ... ... ... (корпорациялық табыс салығына) қатысты мерзімі
ұзартылған салық активтерін тудырады.
Мәселенен, ... 560000 ... ... ... міндеттемелер
бойынша резерв құрады. Салық салудың мақсаты үшін есептелген резервтер
шегеруге жатқызылмайды, бұл ... ... ... талап хат
(претензия) бойынша төлемдерді немесе шығындарды нақты жүзеге асырмайынша
шегерілмейді. Салық мелшерлемесі - ... ... ... нөлге теңеседі (баланстық құн - алдағы
кезеңде осы міндеттемеге қатысты ... ... ... үшін ... ... 560000 теңге).
Баланстық құн бойынша міндеттемені өтеу барысында кәсіпорын 560000
тецгеге тең сомага ... ... ... салынатын табысын кемітеді әрі
осыған орай өзінің келешекте ... ... ... (30% мөлшерлемесі
бойынша) азайтады.
560000 теңгедегі баланстық құн мен 0 теңгедегі ... ... ... 560000 теңгеге тең шегерілетін уақытша айырмашылықты
құрайды.
Осыған орай, мерзімі ұзартылған салық активін 168000 ... ... ... тану ... ... ... ... мүмкін: Активтің немесе
міндеттеменің баланстық құнының орны толтырылатын немесе етелетін ... ... ... ... ... ... анықтау барысында
салық салынатын соманың пайда болуына әкелетін уақытша ... ... ... немесе
Активтің немесе міндеттеменің баланстық құнының орны толтырылатын
немесе өтелетін алдағы кезеңдердің ... ... ... ... ... ... ... соманың пайда болуына әкелетін
уақытша айырмашылықты білдіруші шегерілетіндер.
Салық ... мен ... ... ... басқа
активтер мен міндеттемелерден бөлек ... ... ... ... ... мсн ... ағымдагы салық активтері ... ... ... ... ... құны осы ... салық базасынан көп болатын
болса, бұл салық ... ... ... ... ... ... қатысты салық салынатьш уақытша айырмашылық - бұл алдағы
кезеңдердін салық салынатын табысын ... ... ... ... ... пайда болуына әкелетін активтің баланстық құны мен салық
базасының арасындағы жағымды уакытша айырмашылық. ... ... ... табуы тиіс салық салынатын уақытша айырмашылықтан пайда
болатын салық әсері кейінге ... ... деп ... ... ... ... анықтау қажеттілігі есептік кезең
бойынша салық салудың мақсаты үшін және ... ... ... ... ... орны толтырылуы бір қалыпта танылмайтындықтан туындайды.
Салық салынатын уақытша айырмашылықтың салық әсері кейінге калдырылған
салық міндеттемесі бабы бойынша ... ... ... ... ... ... Ол мына ... корреспонденцияның
нәтижесінде жүзеге асады: 851 «Табыс салығы бойынша шығыстар» шот ... ... ... ... ... шот кредиті.
Егер активтің баланстық құны осы активтің салық базасынан төмен болса,
бұл ... ... ... ... ... ... ... қатысты шегерілетін уақытша айырмашылық -бұл ... ... ... табысын анықтау барысында келешекте салық
шегерімдерінің ... ... ... ... ... құны мен ... ... жағымсыз уақытша айырмашылық.
Қаржы есептемесінде анықталып, ... ... тиіс ... ... ... салық әсері кейінге қалдырылған салық
талабы деп аталады.
Шегерілетін уақытша айырмашылықтың салық әсері кейінге ... ... бабы ... ... ... ... ... табуы керек. Ол мына ... ... ... ... 632 ... қалдырылған табыс салығы» шот дебеті, 631
«Төлемге арналған ағымдағы табыс салығы» шот ... ... ... құны осы ... ... ... болса, бұл шегерілетін уақытша айырмашылықтың пайда болуына әкеледі.
Міндеттемеге қатысты шегерілетін уақытша айырмашылық - бұл келешекте
салық ... ... ... ... ... ... құны мен
салық базасы арасындағы жағымды уакытша айырмашылық. Уақытша ... ... ... ... есеитік кезең бойынша салық салудың
мақсаты үшін және ... ... ... міндеттеме құнынын келешекте
өтелуін бір қалыпты танымаудан туындайды.
Қаржы есептемесінде анықталып, ... ... тиіс ... ... ... ... әсері кейінге қалдырылған салық талабы
деп аталады.
Шегерілетін уақытша айырмашылықтың салық ... ... ... ... бабы ... бухгалтерлік баланстағы активтердің құрамында
көрініс табуы тиіс.
Ол мына бухгалтерлік корреспонденцияның нәтижесінде жүзеге асады: ... ... ... ... шот ... 631 «Төлемге арналган
агымдагы табыс салығы» шот кредиті.
Егер міндеттеменің баланстық құны оның ... ... ... ... бұл ... ... уақытша айырмашылықтың пайда болуына
әкеледі.
Міндеттемеге ... ... ... ... айырмашылық - бұл тиісті
міндеттемені өтеу барысында келешекте арттырылатын бухгалтерлік табыстан да
көп сомаға ... ... ... ... ... ... ... құны мен салық базасы арасындағы ... ... ... ... көрініс табыс тиіс салық салынатын
уақытша айырмашылықтан пайда болатын салық әсері кейінге қалдырылған салық
міндеттемесі деп ... ... ... ... ... ... салық әсері
кейінге қалдырылған салық міндеттемесі бабы бойынша бухгалтерлік баланстағы
міндеттемелер ... ... ... ... Ол мына ... ... ... асырылады: 851 «Табыс салығы бойынша
шығыстар» шот дебеті, 632 «Кейінге қалдырылған табыс ... шот ... Қ¥Н ... ... АКТИВТЕР
Активтерді сатып алу немесе оның орнын толтырудың тарихи құнымен ... ... ... ... олар ... есеп беру құнының
әділ бағасын ... ... ... құн ... ... ықтимал.
Мәселенен, 16 «Негізгі құрал-жабдықтар» халықаралық стандартына сәйкес
негізгі құрал-жабдыктардың объектілері баламалы нұсқа - ... ... құн ... бағаламауы мүмкін.
Бұл арада есептік дилемма пайда болады: негізгі құрал-жабдықтың бұл
объектілері бухгалтерлік баланста қандай құн ... ... ... ... ... ... базасы қандай құн бойынша бағалануы қажет?
Осы активтің салық базасы пропорционалды және қайта бағалануы ... жоқ, ... емес ... баға ... ... ... бағалау осы активтің салық
базасының ... ... ... ... ... ... ... баланстағы әділ құн бойынша
активтерді бағалаудың және есебінің талаптары оның салық ... ... ... сүрет)
3-ші сүрет. Активтің салық базасын қайта бағалаудың нәтижесінде әділ
құн бойынша бағалау.
Суретте: Бірінші нұска - әділ құн ... ... ... ... баланстық құн мен салық базасының бағалану барысы
Егер активті қайта бағалау барысында оның салық базасы баламалы түрде
түзетілетін болса, онда бұл ... ... ... ... әкеп
соқтырмайды.
Егер активті кайта бағалау барысында осы активтің салық базасына
түзету ... ... онда бұл ... ... ... ... айырмашылықтың пайда болуына әкеледі.(4-ші сүрет)
4-ші сүрет. Активтің салық базасын сатып алудың тарихи құны ... ... ... - әділ құн бойынша активтерді қайта бағалау
кезіндегі баланстық құн мен салық базасының бағалану барысы
Активтің қайта ... құны мен оның ... ... ... ... салық салынатын уақытша айырмашылықтың пайда болуына
әкеп ... ... ... ... ... құнының орнын толтыру
бухгалтерлік табыс шамасының кемуіне және ... орай ... ... ... әкеп ... егер ... ... (әділ) құн бойынша қайта бағалану
нәтижесінде активтің баланстық құны осы ... ... ... жоғары
болса, бұл салық салынатын уақытша ... ... ... ... ... ... - бұл алдағы кезеңдердің салық салынатын табысын
анықтау барысында келешекте ... ... ... ... ... әкеп
соқтыратын активтің баланстық құны (әділ құны) мен салық базасы арасындағы
жағымды уақытша айырмашылық.
Қаржы есептемесінде ... ... ... тиіс ... салынатын
уақытша айырмашылықтан пайда болатын салық әсері кейінге қалдырылған салық
міндеттемесі деп аталады.
Салық салынатын уақытша айырмашылықтың салық ... ... ... ... бабы ... ... ... міндеттемелер
құрамында көрініс табуы қажет. Ол мынадай бухгалтерлік корреспонденцияның
нәтижесінде жүзеге асырылады: 851 ... ... ... ... шот
дебеті, «Кейінге калдырылған табыс салығы» шот кредиті.
Егер кайта бағаланатын құн бойынша кайта бағалау нәтижесінде активтің
баланстық құны осы ... ... ... төмен болса, бұл шегерілетін
уақытша айырмашылықтың пайда ... әкеп ... ... ... ... ... - бұл ... кезендердің салық салынатын
табысын анықтау барысында келешекте салық ... ... ... ... ... құны ... ... әділ құны) үден салық
базасы арасындағы жағымсыз уақытша айырмашылық.
Қаржы ... ... ... ... тиіс ... ... ... салық әсері кейінге калдырылған салық талабы
деп аталады.
Шегерілетін уақытша айырмашылықтың ... ... ... ... талабы бабы бойынша бухгалтерлік баланстағы активтердің кұрамында
көрініс табуы керек. Ол ... ... ... ... асырылады: 632 «Кейінге қалдырылған табыс салығы» шот ... ... ... ... ... ... шот кредиті.
ГУДВИЛЛ
Гудвилл - бұл теңестірілген активтер мен міндеттемелердің әділ ... ... ... ... ... құны болып табылады.
Компаниялардың бірігу (сатып алу әдісімен) нәтижесінде Гудвилл пайда
болып, ол бухгалтерлік ... ... емес ... ... Кез ... материалдық емес аитивтер сияқты гудвилдің құны
қаржы ... үшін және ... ... анықтаған кезде амортизацияға
жатқызылады.
Бірақта, салық салу мақсаты үшін гудвилдің амортизациясы жатқызыла ма?
Егер салық заңында гудвилдің амортизациясы табыс салығына ... ... ... ... ... жағдайда, гудвилдің салық
базасы нөлге тең ... ... ... ... ... ... ... құнының арасында салық салудың уақытша айырмашылығы туындайды.
Әрине, ... құны мен ... ... ... арасындағы уақытша
жағымды айырма салық міндеттемесінің кейінге калдыру қажеттілігін ... ... та, ... ... сай ... ... ... салынатын салығына» қарасақ жоғарыдағы уақытша айырмашылықтың
салық әсері танылмайды. ... ... ... ... ... ... ... тұр.
БИЗНЕСТІ САТЬШ АЛУ ӘДІСІМЕН БІРІКТІРУ
Қаржы есептемесі кезінде сатып алынған компанияның ың-ғайластырылған
активтері әділ құн ... ... де ... ... баланстық құны осы активтің салық
базасы ауқымынан көп болып, әділ құн бойынша ... және ... ... ... ... құны ... айқындалса, онда бұл
уакытша айырманың шегерілуінің туындауына әкеліп соқтырады.
Бизнесті сатып алу ... ... ... ... ... ... ... — бұл уақытша теріс айырма. Әрине, ол алдағы
кездегі болашақ салық салыну табысының аз ... ... ... ... ... әділ құн ... ... ыңғайластырылған активтердің
баланстық құны осы ... ... ... кем ... ... ... шығынының тарихи құны бойынша белгіленсе, онда бұл ... ... ... ... әкеліп соқтырады. Бизнесті сатып ... ... ... ... ... ... ... уақытша айырмасы
- уақытша жағымды айырмасы болып табылады.
Сонымен қатар, болашақта бухгалтерлік (есепті) ... ... ... ... ... ... ... айырмадан шегеріліп алынған салық әсері осы жағдайда «Кейінге
қалдырылған салық ... бабы ... ... ... деп, -
саналады. Салық салымдарының уақытша айырмасы болатын салық әсері «Кейінге
қалдырылған міндеттемелер» бабы ... ... ... болып
саналады.
5-ші сүрет. Бухгалтерлік табыстың қалыптасуы
6-шы сүрет Салық салынатын табыстың қалыптасуы
БУХГАЛТЕРЛІК БАЛАНС МІНДЕТТЕМЕСІНІҢ ӘДІСІ БОЙЫНША, ҚЕХС ... ... ... 12 ... ... ... ТАБЫС САЛЫҒЫ БОЙЫНША ШЫҒЫСТАРДЫ АНЫҚТАУ ӘДІСТЕМЕСІ
Қазакстан жағдайында қолданылып жұрген БЕС 11 ... ... ... ... ... ... мен ... жөніндегі есеп берудің
мәліметі бойынша, міндеттеме әдісі бойынша шығыстардың шамасымен есептер
шығарамыз. Жаңа әдіс тек қана ... пен ... ... есеп ... шықпай,
бухгалтерлік баланстан да шығуда. Қандай түрімен?
Негізгі құрал-жабдықтардың амортизация есебінің ... ... ... ... есеп беру ... үшін ... ... Бастапқы құны
бойынша негізгі құрал-жабдықтарды алудағы шыккан шығын танылып, кейіннен
бірте-бірте ол амортизациялық ... ... ... ... ... ... алуга немесе ағымдағы шығыстардың құрамында
негізгі құрал-жабдықтарды ... мен ... ... ... ... болып көрінеді.
Негізгі құрал-жабдықтардың бастапқы құны амортизация процесінде қаржы
есептемесінің мақсаты үшін ... екі ... ... ... ... ... ... қойылған (тозу).
-қалдық (баланстық) құнына, әлі шығысқа ауыстырылмаған.
БУХГАЛТЕРЛІК БАЛАНСТА КЕЛТІРІЛГЕН ШЫҒЫННЫҢ БАСТАПҚЫ ҚҰНЫ МЕН ... ... ... ... ... ... құны азая
береді де, жинакталған тозу сомасы өсе береді.
Сондықтан қалдық құны мен ... тозу ... ... ... амортизациялық есептеуде тұрақты түрде тең шамада
өзіеріп түрады. Бұл әр ... ... ... шығынды анықтауға
мүмкіндік берумен қатар, осы кезең ішіндегі қаржы ... ... ... ... да ... Сонымен қатар, амортизация бойынша
болашақ шығынның қалдық бағасын теңдей құнын тұтастай алғандағы ... ... ... жиынтық шамасы ретінде болашақтағы шығыстың
құрамына жатқызып, ... ... ... ... ... ... таза пайданың азаюына жатқызылатын болады.
Бухгалтерлік баланс бойынша міндеттеменің әдісі былай деп болжанады:
салықтың есеп айырысу ... ... ... ... ... активтерді
алуды, ағымдағы шығынның құрамында және салықтық шегерулер:
ағымдағы салық әсері танылған ... ... ... ... ... баланстық құн шамасынан қалған,
кейіннен есептен шығарылуга жатқызылатын.
Негізгі қордың бастапкы құны амортизация процесінде салық салу ... ... екі ... ... (7-ші сүрет):
жинакталған амортизация түрінде шегерілугс ауысты-
рылған;
әлі шегерілуге ауыстырылмаған салық базасына.
7-ші сүрет. Негізгі қордың салық салу мақсаты ... ... ... өтелетін құнның салық әсерін анықтау барысында шеккен
шығындардың бастапқы құны.
Әрбір актив мен міндеттеменің салық базасын ... ... ... ... ... ... енгіземіз.
Есептік кезеңиің ішінде тек қаржы (бухгалтерлік) есебі шеңберінде ғана
мәліметтер қалыптасады. Олар қаржы есептемесінде ұсынылуға жататындар ... ... ... дайындалган соң, бухгалтерлік ... ... ... ... ... салық базасының шамасын
анықтау қажет.
Активтің ... ... ... ... бойынша анықталады және болашақта
танылатын келтірілген шығын шегерілімінің алдағы ... ... ... анықтаған кезде шамасы байқалады.
Негізгі құрал-жабдықтар мысалында мына шешімге келеміз:
Бухгалтерлік баланс бойынша міндеттемелер ... ... ... ... ұшін ... шегерілімдерінің құрамында және қаржы есептемесінің
мақсаты үшін шығыстар құрамында негізгі құрал-жабдықтардың баланстық ... ... ... ... ... ... ... әсерін
анықтауға мүмкіндік береді. Салық салу ... үшін өзге де ... ... ... жыл ... ... амортизациясынын
шамасы бухгалтерлік амортизация шамасына тең болмайды.
Салық әсерінің салмағын алдағы кезенде ... ... ... барлық құнның келтірілген шығынын табыс салығын белгілеген кезде
салық базасының активтері деген ұғым енгізіледі.
Активтердің салық базасы ... ... ... анықтауда салық
шегерілімдерінің құрамында танылута жататын сатып алуға кеткен шығындардың
шамасы сиякты анықталады.
Қаржы есептемесінің мақсаты үшін негізгі ... ... ... жазу ... ... ... ... олардың
салық базасын тану тәртібінің есептік кезеңдері бойынша сәйкес келмейді.
Бірак, соңғы есепте, ... ... мен ... салу ... ... тең келетін бірдей құны есептен шығарылады. Бұл амортизация
бойынша есептелген шығыстар шамасы мен ... ... ... ... шегерілімдерінің шамасы арасындағы уақытша ... ... ... ала ... ... айырмашылықтар табыс пен залал
туралы есеп беру мәліметі тұрғысынан анықталады. ... мен ... ... беру ... ... ... ... пен шығыстарды тану уақытындагы
айырмашылықтан салық әсерін ... ... ... ... ... ... ... баланстық
құнының қалған шамасы және бухгалтерлік баланс мәліметтері ... ... ... ... ... ағымдағы есептік кезеңде амортизациялық аударымдар түрінде
салық шегерілімдерінің ... ... ... ... ... тек ... салық әсерін ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... «ұзартылған» салық базасының
болашақтағы есептен шығарылуына болатын мерзімі ... ... ... ... ... ... құны ... есептемесінің мақсаты
үшін амортизация бойынша шығыстар құрамында болашақта танылуға жататын
қалдык құнды білдіреді.
Негізгі ... ... ... салық салу мақсаты үшін
амортизация бойынша ... ... ... ... ... ... базасының қалдық шамасын білдіреді.
Келтірілген мысалдың мәліметтері бойынша негізгі құрал-жабдықтардың
бастапқы құны 10000 ақша бірлігіне тең. ... ... ... ... әдісі бойынша бес жыл пайдалы қызмет ету мерзімінен шыға отырып
есептеледі.
Әрбір есептік кезеңде амортизация ... бес жыл ... ... 2000 а.б. көлемінде танылады. Ал, амортизация бойынша шығыстардың
бүтін шамасы бес жылда 10000 а.б. құрайды.
Келтірілген осы мысалда ... ... үшін ... 25% ... бойынша түзу сызық әдісімен есеп-теледі.
Әрине, бұл 2500 а.б. сомасында амортизация бойынша шығыстарды салық
шегерілімінің кұрамында жыл сайын танып ... ... ... ... ... тәжірибеде салық мақсаты үшін
амортизацияны есептеу салық кезенінің соңына ... ... ... құн ... шыға ... ... ... салық кодексінің
салық нормалары бойынша атқарылады.
Ары қарай біз, ... ... ... ... ... ... ... тәжірибелер мысалында қарастырамыз.
Әзірше, 12 «Пайдаға салынатын салық» халықаралық стандартына
иллюстрациямен келтірілген ... ... ... ... ... және ... салудын мақсаттары үшін
шығыстар құрамындағы сияқты танылуға жататын, ... ... ... ... шығын шамасы 10000 а.б.-не тең болды.
Әрбір есептік ... ... ... ... ... бойынша
шығыс сомалары салық салынатын табысты аныктау кезінде жыл сайын танылатын
салық шегерілімдерінің 500 а.б.-не кем болады.
Сөйтіп, төрт жылдың ішінде ... 4-ке) ... ... ... ... ... ... (бухгалтерлік) табыс көлемінен 500 а.б.-не кем ... ... жылы ... ... ... есептіктен 2000 а.б.-не көп
болады.
Уакытша айырмашылықтан салық әсері 500 а.б.-нде (бухгалтерлік шығыстар
мен салық шегерілімдерінің ... ... ... ... жыл ... 200 а.б. деп көрсетіледі.
Сөйтіп, тіркелген активтердің салық есебінің ережесі жыл сайын 200
а.б.-нде ... ... ... салық міндеттемелерінің мерзімін ұзартуға
әкеледі, әрине 4 ... ... ... ... ... ... сомасы 800 а.б. кұрайды.
Мерзімі ұзартылған салық міндеттемелер шамасының өзгерісін соңғы
баланстық құнның ... ... мен ... ... ... ... ... салық базасын салыстыру ... ... ... аяғында ағымдағы шығындардың қүрамында ... ... ... ... шамасы табыс салығы бойынша 800
а.б. сомасында ... ... екі ... ... есеп беру ... міндеттемелер әдісі қаржы есептемесінің
мақсаттары және салық салудың ... үшін ... ... шама мен ... салынатын табыс аралығындағы уақытша
айырмашылықтан салық әсерін есептеуге мүмкіндік береді.
Бухгалтерлік баланс бойынша ... ... ... ... ... мен ... баланстық құны мен салық
базасының арасында) бойынша ... ... ... салық әсерін
есептеуге мүмкіндік береді.
Уақытша айырмашылықтың бірінші түрі ... ... ... ағымдағы және
кейінге қалдырылған шығыстардың шамасына, сондай-ақ қаржы ... ... ... мақсаттары үшін есептік кезеңдер бойынша табыстар ... жеке ... табу ... ... емес ... салдарынан
ағымдағы және мерзімі ұзартылған салық міндет-темелерінің шамасына салық
әсерін анықтауға мүмкіндік береді,
Бухгалтерлік баланс бойынша ... ... ... әсерін
есептеуде салық салынатын табыстың шамасы бойынша ... ... ... бойынша міндеттемелер әдісімен активтің ... ... ... ... ... ... аныктау үшін әрбір есептік
кезеңде танылатын шығыстар шамасына тең, болжалды салық салынатын табыстың
шамасынан табыс ... ... ... ... есеп ... ... Бұл ... салық әсерінің бұтін шамасын амортизациялық аударымдар
түрінде негізгі құрал-жаб-дықтардың баланстық құнын есептен шығуынан, салық
салу және ... ... ... үшін ... ... ... ... береді.
Бұл мақсаттар үшін мына шартпен есеп айырысуды ... ... ... ... жыл сайынғы еңбек табысы барлық өзге ... ... ... ... ... ... сомасына тең болады. Бұл тек осы бап ... ... ... ... ... шамасынан салық әсерін анықтауға
мүмкіндік береді. Жоғарыда келтірілген мысалдарға ... ... ... ... ... салықтың әсері
• Жыл сайын салық әсері табыс ... ... ... ұзар-тылған
міндеттемелердің және қаржы есептемесінін мақсаты үшін ... ... жыл ... 200 а.б.-не (500-ден 40%) табыс салығы
бойынша кейінге шегерілген шығыстардың танылуында көрсетіледі.
Табыс салығы бойынша ағымдағы шығыстарды тану ... ... ... және салық салудың мақсаттары үшін табыстар мен
шығыстар құрамында активтер мен ... тану ... ... ... ... ... әсерінің шамасына
қарай болады. Табыс салығы бойынша ... ... жаңа ... баланста көрінетін сальдоның соңғы талдауынан шығады.
12 «Пайдаға салынатын салық» ... ... ... ... ... ... ... болады: бухгалтерлік баланстың
әрбір бабы бойынша салық база-сының шамасын салық салу ... ... ... ... ... ... ... танылуға жатқы-
зылатын шамасы сияқты анықталады.
Міндеттемелердің әдістемесі бойынша аткарылған опера-циядан ... ... ... құрал-жабдықтар объектілерін сатып алған кезде
бастапқы құнға ... ... ... және ... ... ... салу мақсаты үшін салық құрамындағы шегерілімдер сияқты қаржы
есептемесінің ... үшін ... ... ... ... ... мысалда жабдық-тарды сатып алу үшін компания 10000
а.б. мөлшерінде шығын-далды. Келтірілген шығын сомасы әр жылы 2000 ... ... бес жыл ... ... ... ... осы соманың шыгымы салық мақсаты үшін салық салы-патын табысты
анықтау ... жыл ... 2500 а.б. ... ... ... ... жабдыкты сатып алуға 10000 а.б.-нде шыкқан шы-ғын құны салық
шегерілімдері мен ... ... ... ... ... түрлі уақыт
аралығының ішінде ғана.
• Есетпелген және ... ... ... шамасы бойынша
және есептік кезеңдер бойынша танылуга жататын табыс салығы ... жоне ... ... шығыстардыц шамасы бойынша уацытша
айыр-машыльщ пайда болады.
Уақытша айырмашылықтың салық әсерін анықтау қажетті-лігі ... ... ... принциптерінен -оіығыстар мен табыстар
арақатынасының дұрыс принципінен шығып ... ... ... ... ... салық салуға жата-тын, еңбекпен
келген табыс танылатын сол кезенде кэсіпкерлік қызметпен байланысты шыгыс
болып саналады.
Пайда мен залал ... есеп беру ... ... ... ... бойынша ағымдағы шығыстарды анықтау кезінде біз тек ағымдағы
есетпік кезеңдегі ... ... мен ... ғана ... ... ... ... міндеттеме әдістемесіне байланысты біз ағым-
дағы есептік кезеңде есептелген ... мен ... ... тек
ағымдағы салық әсерін ғана емес, ... ... ... ... ... ... және ... баланстық құнының
болашақтағы орны-ның жабылуынан болатын салық әсерін анықтауымыз керек.
Бухгалтерлік ... ... ... ... есептік
кезеңдер бойынша есептелген шаманың өзгергенін бақылап отыруға мүмкіндік
береді:
• ағымдағы мерзімі ұзартылған табыс салығы ... ... , ... ... және ... ... салық міндеттемелерін.
Егер баланстың әрбір бабы бойынша тек қана баланстық құн ғана емес,
сондай-ақ ... ... салу ... үшін ... ... оның ... да ... Осыдан барып осы ... ... ... ... ... ... ... береді.
• Салық әсері қаржы есептемесінің және салық салу мақсаты үшін есептік
кезеңдер бойынша активтер құнынын ... ... ... ... ... ... құны (біздің мысалда, негізгі құрал-жабдықтар)
болашақта есептен шығарылатын шығысқа жататын шаманы білдіреді (біртіндеп
амортизациялау жолымен).
Активтердің салық базасы ... салу ... үшін ... ... ... ... шамасын білдіреді.
Жоғарыда келтірілген мысал бойынша салықтың әсерін ко-рытындылай келе
айтарымыз: бюджет төлеміне жататын ... ... ... жыл сайын
ұзартылып отырады. Бұл ұзарту алғашқы төрт жыл ішінде ... ... жыл ... 500 ... ... ... ... бухгалтерлік шығыстардың көбейіп отыру факторынан туындайды. Осының
салдарынан табысқа салына-тын салықтың сомасы есептік табыстан 500 а.б.-не
кем болады. ... ... ... бойынша шығыстарды есептеген кезде мына
жайтқа көңіл бөлген дұрыс: бюджетке аударылуға ... ... ... ... ... ... тану сол ... ұзартылады. Келтірілген
мысал бойынша есептік кезең бойынша салық әсерінің өзгеру шамасын ... ... ... төрт жыл ... ... ... ... жыл сайын 200 а.б.-не өскені ... ... ... әсерінің 500 а.б. сомасына).
Мерзімі ұзартылган міндеттеменің ... ... ... ... ... ... ... жылдың
соңына қарай 800 а.б.-не тең болады.
Кейінге калдырылған салық міндеттемесі табыс сапығы бойынша төрт жыл
ішінде ... ... ... және ... ... ... шығыстар мен міндеттемелерді кеміту жолымен есептеледі:
851 Дебет шоты 631 Кредит шоты ... ... ... ... шоты 632 ... шоты
Салық міндеттемесінің табыс салығы бойынпіа кейінге ... ... ... ... 800 ... ... ... соңғы жылда
танылу жольшен өтеледі.
2.4. Активтер мен міндеттермелер құнының өзгерушен салықтардың әсері
12 ҚЕХС ... ... 2 ... 7-ші ... мысалда журналдың
қыркүйектегі нөмірінде компанияның каржы есептемесі бойынша ... ... ... ... суретті мысалдың мақсаты: бухгалтерлік баланс бойынша
міндеттемелер әдісін тәжірибе ... ... ... мен ... жеке ... бойынша қаржы есептемесінің және
салық салудың мақсаттары үшін тану ... ... ... онда осы
мысалда бірнеше кызықты ахуалдар келтірілген. Біріншіден, ҒЗТКЖ ... және ... ... ... ... ... компания 1250 а.б. көлемінде шығын шығардыКомпанияның бірер ... ... мен ... ... есеп беруінде және бухгалтерлік
баланстың мәліметі бойынша есеп айырысу кестелері ұсынылды.
Баланстық құн және ... ... ... ... бап бойынша берілген.
Баланстық баптарда көрініс ... ... ... операциялар
бухгалтерлік баланста соңғы сальдо шамасының ... ... ... ... ... ... ... болашақта
активтер құнының және міндеттемелер құнының өтелуі ... ... ... есеп ... ... ... ... анықтап алу керек. Солай
болғандықтан, халыкаралық стандартқа сәйкес ... ... ... ... ... ... есептік кезеңдер бойынша табыстар мен
шығыстардын дұрыс ара қатынаста болуын ... ... ... бойынша міндеттемелер әдісі ағымдағы есептік
кезеңде корпорациялық табыс салығы бойынша осы ... ... ... ... ... ... сондай-ақ баланстық баптарда
көрініс тапқан ... ... ... ... ... ... ... баптары негізінде табыс ... ... ... есептеу әдістемесі есептік кезеңнің соңында
баланстық баптардың сальдо шамасына ... ... ... шектеулерін
қажет етеді.
7-ші кесте. Әрбір баланстық бап бойынша баланстық құн және салық
базасы
Баланстық баптардың ... екі ... ... ... өзгереді:
> жүзеге асқан операцияларды тану нәтижесінде;
> баланстық ... ... ... ... ... бағалаудың
нәтижесінде.
Бірінші тип бойынша баланстық баптар сальдосының өзгерісі активтердің
немесе міндеттемелердің ... ... ... ... ... операциялар
ықпалында болады.
Бірінші тип бойынша жүзеге аскан операциялармен салық ... ... ... ... салдары болатын операциялар ... ... ... ... мен шығыстар құрамында танылатын және ... ... ... ... әрі ... ... ... салық мін-
деттемелерінің көбеюі немесе азаюының өзгермейтін, ... ... ... ... ... оиерациялар бойынша, оның нәтижелері есептік
кезеңнің табыстар мен шығыстар кұрамында танылатын және ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелерінің
көбееді немесе азаюының өзгермелі шамасында көрініс табады.
Корпорациялық табыс салығы бойынша шығыстарды ... ... ... ... ... ... ... (пайда мен
залал туралы есеп беру ... ... ... ... ... ... екінші типі бойынша қаланды.
Пайдалар мен залалдар туралы есеп беру бойынша міндеттемелердің әдісі
қаржы есептемесінің және салық ... ... үшін ... ... мсн ... ... құрамында танылу уақытындағы өзіешеліктердің
нәтижесінде туындайтын уақытша айырмашылықтан салық әсерін көрсетеді.
Корпорациялық ... ... ... ... тану ... 12 ... ... салық» халықаралық стандартының жаңа болжамына
сәйкес жүзеге асқан операциялардан салық осерін аныктаудың бірінші ... ... ... ... ... ... кезінде болашақ салық әсерінің
бүтін шамасын анықтау үшін шартты ... ету ... есеп ... қажет. Активтердің баланстық құнын өтеу үшін ... ... ... ... жеткілікті болады.
Екінші тип бойынша баланстық баптар сальдосының өзгеруі - баланстық
баптардың құнын түзету нәтижесінде болады:
Материалдық емес активтерді, ... ... ... ... ... кезде шоғырландырма баланста;
>Гудвилл бабы бойынша шоғырландырма баланста;
>Қаржы инвестицияларын әділ құн ... ... ... әдісі бойынша еншілес және тәуелді компаниялардағы
инвестицияларды бағалаған ... ... ... ... каржы кұралдары бойынша.
• Активтер мен міндеттемелердің баланстық ... ... ... ... ... есептемесінде каржы жағдайының сенімді
принциптеріне, сонымен ... ... ... ... ... мен ... сенімді бағалауына жауап береді.
Демек, қаржы есептемесінің мақсаты үшін ... ... ... әділ ... құны бойынша нақтылы принципке байланысты
көрсетілуі керек. Сонымен қатар, алдағы құнның орнын толтыру және есеп беру
құніне сай ... ... ... ... шығармаған дұрыс. Салықтық есеп беру
және салық салу мақсаты үшін құнның ... ... яғни ... ... және алынған пайданың құны колданылады.
Қаржы есептемесінің мақсаты үшін құнның баланстық баптарына түзету
жасауда ... ... ... болмайды.
Демек. баланстық бап сальдосының соңгы талдауы бойынша жасалған барлық
операциялардан салық әсерін аныктау әдістемесін ... ... ... ... ... ... және ... асқан операциялар
нәтижесінде орын алған ба-ланстық баптар бойынша ... ... ... ... ... ... салу мақсаты үшін активтердің баланстық
құнының ... мен ... ... ... ... ... болмайды.
БАЛАНСТЫҚ Қ¥НҒА ТҮЗЕТУ ЖАСАУ
1. 12 «Пайдаға салынатын салық» халықаралық стандарттың ережесіне
байланысты қаржы ... ... ... ... ... ... түзетудің әділ құнына дейін салық салу мақсаты атқа-рылмайды;
2. Негізгі ... ... ... ... және ... олардың баланстық құнының эквиваленттік салық базасын түзету
мақсатында салық салу ... ... ... ... ... ... алу ... бизнесті
біріктірген кезде активтің баланстық құны әділ құнға ... ... ... ... түзе-тілген құндар үшін салық салу аткарылмайды;
4. Гудвилл амортизациясы салық салу пайдасын ... ... ... ... ... ... ... түзету жасау және
таза құнына дейін өткізу мақсаты үшін ... ... ... ... ... ... бағаланған актив қашан іске асқанда ескерілетін болады;
6. Негізгі ... ... ... түзету жасау құнның
орнын толтырғанга дейін ... салу ... ... ... ... ... ... бағаланған актив қашан іске асқанда ескерілетін болады.
3. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖӘНЕ ЖЫЛДЫҚ ТАБЫСЫН ... ... ... мәні және оны талдаудың мақсаты
Нарықтық қатынастары ... ... ... ... маңызы өте зор. Бұл кәсіпорындардың ... ие ... ... ... ... жұмысшылар, коммерциялық серіктестер және
де басқа контрагенттер алдында ... ... ... үшін ... ... болуымен байланысты.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау жөніндегі сұрақтарды ... ... ... дегеніміз немесе "қаржылық жай-күй" дегеніміз не,
соны анықтап алған жөн. ... ... ... ... әдебиеттерде бұл
ұғым әр түрлі түсіндіріледі. Профессор А.Д. ... ... ... ... ... ... ... және оны қалыптастыру
көздерімен ... ... және ... яғни пассивтер)
сипатталады" деп жазған.
Профессор Н.А Русак (3) бұл ... ... ... ... ... ... ... жасау, тарату және пайдаланумен сипат-
талады. ... ... ... ... ... өндірістік,
коммерциялық және басқа да қызмет түрлері үшін ... ... ... етілуімен және оларды мақсатқа сай, тиімді тарату ... ... ... ... ... ... ... болу, төлеу қабілеттілігі және қаржылық ... ... ... ... ... оның қаржылық жағдайының
жақсылығын көрсетеді".
В.М. Радионова мен М.А. ... ... ... жағдайы "қаржы
ресурстарының қалаптасуымен, таратылуы және пайдалануымен ... ... Н. ... (5), А.И. ... және В.П. Привалов (6) қаржылық
жағдай ұғымын ... ... ... ... - бұл қаржы
ресурстарының ... ... ... ... және пайдалануын
сипаттайтын көрсеткіштер жиынтығы".
Профессор И.Т. Балабанов "Шаруашылық субъекті-сінің қаржылық жағдайы -
бұл оның қаржы бәсекелес-тік ... ... ... ... ... қабілеттілігі) қаржы ресурстары мен капиталды
пайдалану, мемлекет ... және ... да ... ... өз ... ... Шаруашылық субъектісінің қаржылық
жағдайын талдаудың келесі түрлерін жүргізеді: ... ... ... тұрақтылық; несие қабілеттілігі; капиталды
пайдалану; валюталық өзін-өзі ... - деп ... ... Стуков осы ұғым бойынша өзінің көзқарасын келесі ... ... ... ... - бұл ... ... оның ... мен өмір сүру қабілеттілігін кешенді түрде
бағалау".
Жоғарыда берілген ... ... ... ұғым ... ... ... бірақ олардың әрқайсысында бұл ұғымды дәлірек
анықтауға мүмкіндік ... ... ... бар. ... ... ... бірыңғай көрсеткіштерге қарағанда (мысалы, ... қор ... ... құн, ... ... тиімділік)
қаржылық жағдай түрлі көрсеткіштерді есептеу нәтижесінде және олардың жалпы
бағалауға тигізетін ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржы жағдайы әлсіз және өмір сүру қабілеті ... ... ... ... ... экономика жағдайындағы
кәсіпорынның сенімді болуын, тұрақтылығын және ... ... ... ... бойынша, сенімділік кәсіпорын жұмысының
үздіксіздігін және оның төлеу қабілеттілігін көрсетеді.
Осы ... ... ... ... біз бұл ұғымды былай
анықтауды ... ... ... осы ... ... бір ... ... және оның өз шаруашылық қызметін үздіксіз жүргізуі
мен өзінің қарыз міндеттемелерін ... ... үшін ... ... етілуін көрсетеді.
Ал кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы нені білдіреді? Бұл сұрақ та
арнайы оқулықтарда ... ... Бір ... ... "өз қаражаттарын шебер пайдалану қабілеттілігі, ... ... ... ететін қаржының жеткілікті болуы" деп
түсіндіреді... Қаржылық тұрақтылық - меншікті және ... ... деп ... ... ... "өз ... есебінен активтерге (негізгі қорлар,
материалдық емес активтер, айналым қаражаттары) ... ... ... өтелмеген дебиторлық және кредиторлық ... ... және де өз ... уақтысында қайтаратын шаруашылық
субъектілері қаржылық тұрақты болып табылады" деп жазады (8).
Бұл ұғымды А.Д. ... пен Р.С. ... өте ... ... ... ... ... тұрақтылық - бұл әрдайым ... ... ... ... бір ... ... ... мен М.А. Федотова бұл үғымды келесідей ... ... ... ... шығыннан артуының өзіне тән
айнасы -қаржылык тұрақтылық болып табылады. Ол ақша қаражаттарын ... ... ... ... ... ... мен ... өткізу
процесінің үздіксіздігін қамтамасыз ететін, сондай-ақ қәсіпорынды кеңейуге
және жаңартуға қажегп ... ... ... ... ... сипаттайды. Қаржылық тұрақтылық кәсіпорынның жалпы
тұрақтылығының негізгі бөлігі болып табылады". Осы еңбегінде бұл ... әрі мына ... ... ... ... - бұл ... ... болатын
деңгейінде төлем қабілет-тілігі мен несие ... ... ... ... ... қаржыны тарату мен пайдалану арқылы кәсіпорынның
дамуын керсететін қаржы ресурсының жағдайы".
В.Г. Артеменко мен М.В. ... бұл ... ... түсіндіреді:
"Қаржылық тұрақтылық - бұл табыстың шығыннан тұрақты дәрежеде ... ... ... ... ... ... етеді және оларды ... ... ... және ... сату ... ... ... жағдай
жасайды. Сондықтан да қаржылық тұрақтылық барлық өндіріс-шаруашылық қызметі
процесінде қалыптасады және кәсіпорынның ... ... ... ... ... (9). Ал ... жалпы қаржылық тұрақтылығы, ол
ең алдымен әрдайым табыстың шығыннан артуын ... ... ақша ... ... ... ... ол ең ... енімді (жұмыс, қызмет)
өткізуден түсетін табыстың тұрақтылығын талаи ... және оның ... ... ... ... ... және ... есеп айырысу үшін жеткілікті дәрежеде болуы тиіс. ... ... одан әрі ... үшін ... есеп ... мен барлық
міндеттемелерді орындағаннан кейін, осы ... ... ... ... ... ... және де ... хлиматты
жақсартуға және басқаларға мүмкіндік беретіндей дәрежеде табыс қалуы қажет.
Айта кету керек, біз қаржылық тұрақтылық ұғымын қарастырғанда ... ... ... ... қарастырдық, әйткенмен біз олардың
кейінгі шешімдерімен келісе алмаймыз. "Қаржылық тұрақтылықтың мәні - ... ... ... ... және ... ... ... В.Т. Артеменко мен М.В. Беллендир ... ... бұл ... А.Д. ... мен В.С. ... ... ... түсіндіреді. Олар қаржылық тұрақтылықтың мәні - бұл ... ... ... ... қамтамасыз етілуі -деп түсіндіреді.
Э.А. Маркарьян мен Г.ІІ. Герасименко да дәл осындай көзқараста ... өз ... ... ... ... (4) ... ... және басқа да төлем сипатындағы операциялардың нәтижесінде
пайда болатын кәсіпорынның төлем ... ... және ... ... ... ... қабілеттілігі, қаржылық түрақтылықтың сыртқы
көрінісі ... ... (9). ... ... ... ... өтумен
бірге оның қаржылық жағдайы және оны ... ... ... ... да ... ... қаржылық тұрақтылық жағдайына көптеген факторлар әсер
етеді, ... В.М. ... және М.А. ... ... ... ... болу орнына байланысты - ішкі және ... ... ... байланысты - негізгі және негізгі емес;
3) құрылысы бойынша - ... және ... ... ету ... ... - ... және ... факторлар кәсіпорынның өзінің жұмысын ұйымдастыруына байланысты
болады, ал сыртқы факторлар кәсіпорын ... ... ... ішкі факторларды қарастырайық. Кәсіпорынның тұрақтылығы ең
бірінші өндіріс шығындарымен үздіксіз байланысқан ... өнім ... ... ... мен ... ... Сондай-ақ, тұрақты
және айнымалы шығындар арасындағы қатынас маңызды болып табылады.
Кәсіпорынның өндірілетін өнім және ... ... ... ... ... маңызды факторларының бірі -
активтердің тиімді құрамы мен ... ... ... ... ... таңдап алуы болып табылады. Ағымдағы активтерді басқару
өнеркәсіпорын ... оның ... ... қызметі үшін қажет болатын
қаржының ең төменгі сомасын үстаудан тұрады.
Қаржылық тұрақтылықтың ішкі, маңызды факторларының бірі - бұл ... ... мен ... ... ... мен ... ... таңдалып алынуы. Кәсіпорынның өз қаржы ресурсы, соның ішінде
таза табысы ... көп ... ... ол өзін ... сезіне алады.
Сонымен бірге тек таза табыстың көлемі ғана емес, сонымен қатар оны
тарату құрылымы, ... ... ... ... ... де ... ... табылады.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына қарыздық капиталдар ... ... ... қаражаттар үлкен әсерін тигізеді.
Кәсіпорын ақша қаражаттарын қаншалықты көп тартатын болса, оның ... де ... ... ... ... ... бірге қаржылық
тәуекелділік те өседі - яғни ... өз ... ... ала ма, жоқ па? ... қауіп туады.
Және де бұл жерде кәсіпорынның ... ... ... бір түрі ретінде резервтерге үлкен роль берілген.
Жоғарыда айтылғандарды ... ... ... ... әсер ... ... ішкі ... атап көрсетуге болады:
•кәсіпорынның салалық топқа жатуы;
• шығарылатын өнімнің (жұмыс, ... ... және оның ... ... бар ... ... ... капиталдың мөлшері;
• шығындардың көлемі, олардың ... ... ... ... мен резервтерді, олардың құрамы мен ... ... ... пен ... ... жағдайы;
• кәсіпорындарды басқару тиімділігі.
Сыртқы факторларға шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... мен технология, төлеу қабілеті бар
сұраныс және ... ... ... ҚР ... салық және несие
саясаты, кәсіпорынның қызметін бақылау жөніндегі зац актілері, ... ... және тағы ... ... ... ... жағдайын қалыптастыруда оның өз
контрагенттерімен (салық органдары, ... ... ... ... және тағы ... ... қарым-қатынасы үлкен әсер
етеді. Сондықтан да серіктестермен реттелген ... ... болу ... ... жағдайдың бірден-бір шарты ... ... ... өз ... ... тұрақты тиімділікке ие және дивиденттерді
ұқыпты төлейтін қаржылық тұрақты ... ... ... ... ... тек ... құні ғана ... болашақта да
кәсіпорынның қаржылық жағдайы көршісше қарағанда жақсы болуы тиіс.
Сондай-ақ, бұл жыл ... өз ... ... ... бір ... келетін, ал заем мерзімі біткен уақытта - облигация құнын ... ... ... облигация иелеріне де қатысты. Кез келген коммерциялық
кәсіпорын сияқты банктер де өз несиелерімен тәуекел ете ... ... ез ... ... және ... өтеуін қалайды, сондықтан оны
беру туралы шешім қабылдай отырып, кез келген банк өз ... ... және бұл ... ... ... ... Басқаша айтқанда,
кәсіпорынның қаржылық жағдайы банктер осы кәсіпорынға несие беру орынды ма,
жоқ па, ал бұл сұрақты ... ... ... - ... ... және ... ... сұрақтарды шешудегі негізгі белгі болып табылады.
Жабдықтаушылар мен тұтынушылар сенімді және төлем қабілеттілігі жоғары
кәсіпорындармен ... ... ... ... Тіпті қаржы
органдары, әсіресе салық инспекциясы кәсіпорынның жағдайы тұрақты болғанын
қалайды, себебі тек осындай кәсіпорын ғана ... мен ... да ... ... және ... ... алады.
Осылайша, қаржылық жағдай кәсіпорынның бәсекелестік ... ... ... ... потенциалын анықтайды, кәсіпорынның өзінің
және оның серіктестерінің қаржылық және басқа қатынастар тұрғысындағы
экономикалық ... ... ... кепілдендірілгенін
бағалайды. Кәсіпорынның қаржылық жағдайының объективті дұрыс бағасын алудың
ең жақсы тәсілі, бұл - талдау, ол кәсіпорынның даму ... ... ... ... кешенді түрде баға беруге мүмкіндік береді ... ... ... ... ... кәсіпорынның өзінің
өндірістік кәсіпкерлік қызметі ... ... ... осы ... ... ... қаржы ресурстарын
қаншалықты дұрыс басқарды деген сұраққа ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстарын қаншалықты дұрыс басқарды. Қаржы
ресурстары жағдайының ... ... сай ... және де
кәсіпорынның дамуына байланысты қажеттіліктерге ... бере алуы ... ... ... ... ... тұрақтылықтың жетіспеушілігі
кәсіпорынның төлеу қабілетінің жоқтығына және оның ... ... ... ал көи ... - ... ... жасап, басы артық
қорлармен және резервтермен кәсіпорын шығындарын көбейтуіне әкеліп ... ... ... ... ... ... ... талдаудың басты мақсаты (міндеті) келесілер болып табылады:
• қаржылық жағдайға баға беру және оның есеп беру ... ... мен ... қалыптасу көздері ара-сындағы сәйкестікті,
оларды таратудағы рацио-налды және пайдаланудағы тиімділікті зерттеу;
... ... ... оның ... ... және
ағымағы міндеттемелермен арақатынасын анықтау;
• қаржы-есептік және несие ережесін сақтау;
... ... және оның ... ... ... ... активтердің айналымдылық есебі, оның ішінде дебиторлық
борыш және қорлар есебі;
• баланстың ... ... ... ... ... ... ... және салыстырмалы ... ... ... кәсіпорын табысының салыстырмалы ... ... ... ... әсер етуші факторларды есептеп шығару;
• кәсіпорынның іскерлік ... ... ... ... ... ... ұзақ және қысқа
мерзімді болжау, яғни оның қаржылық стратегиясын анықтау.
Қаржылық жағдайды талдау ... ... ... ... ... ... табылады. Және ол 3 сатыны қамтиды. жабдықтау,
өндіріс және өткізу; бұлардың жиынтығы ... ... ... ... ... ... ... қызметі - бұл оның осы
қызмет нәтижесінде меншікті және тартылған капитал-дыц ... мен ... ... ... болып табылады. Ол қаржы ресурстарының жүйелі
түрде түсуі мен тиімді пайдаланылуына, есеп және ... ... ... және ... ... ... ... сондай-ақ кәсіпорынның тиімді қызмет етуі ... ... қол ... ... ... ... ... өндірістік және коммерциялық жақтары арасында тығыз байланыс ... ... бар. ... ... ... ... ... оның
өндірістік-сату көрсеткіштерімен анықталады. ... өзі ... және ақша ... алуы оның ... ... алдын ала
қарастырылған сұрыпталымды ұстап тұруына, өнім сапасының қажетті ... және оны бір ... ... және ... ... болады.
Жоғары сапалы өнімді үздіксіз өндіру және өткізу ... ... ... оң ... ... Өндіріс процесінде өнім
сапасының төмендеуі және оны сатудың қиындықтары кәсіпорын шотына ... ... ... ... ... нәтижесінде кәсіпорынның
төлеу қабілеті төмендейді. Кері байланыс та бар, ол ақша ... ... ... келіп түсуінің іркілісіне, демек өндіріс
ироцесінің ... ... ... ... көлемі өндіріс процесінің тиімділік деңгейімен анықталады.
Олардың тиімділігі қаншалықты көп болса, кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... қаржылық ресурстарды соншалықты аз
жұмсайды. Және ... ... пен ... ... ... ... ... деңгейінің төмендеуі, басқа да ... тыс ... және ... емес ... ... қаржы
қаражаттарының қажеттілігіне себепші болады. Еңбек және материалдық
ресурстар шығыны ең ... ... ... ... ... соң ... ... Соңғы айтылған көрсеткіштің көлемі кәсіпорының өзіндік
қара-жаттарының көлемін өзгерте отырып, оның ... ... ... ... табады.
Кәсіпорынның қаржылық қызметінің қалыпты болуы әсіресе өз ... ... қол ... үшін қажетті жағдайларды туғызады, ... ... ... ... табылатын өнім өндірудің үздіксіздігін
және кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз етеді.
Біздің ойымызша, қаржылық жағдайды ... ... ... жөн және оған ... ... ... ... құрылымдық және құрамдық динамикасын талдау;
• кәсіпорын активтерінің қалыптасу көздерінің құрамдық және қүрылымдық
динамикасын талдау;
• кәсіпорынның қаржылық түрақтылығының абсолюттік және ... ... ... ... ... кәсіпорынның төлем қабілеттілігін және несие ... ... ... жағдайын талдаудың ақпараттық негізі
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың ақпараттық негізі қаржылық
есеп беру болып табылады.
ҚР Президентінің 1995 ... 26 ... №2732 ... ... заң күші бар ... ... 1998 жылдан бастап қаржылық есеп
беруге мыналар жатады:
1) бухгалтерлік баланс;
2) қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі ... ... ақша ... қозғалысы туралы есеп. Онда сонымен қатар
түсіндірме хат ... ... ... есеп ... ... немесе
қаржылық есептен алынған материалдармен ... ... және ... ... ... ... Түсіндірме хатта, берілген субъектінің
есеп және есеп берудің қандай саясатын ... ... және ... пайдаланушылардың талаптарына сай басқа да ақпараттар жазылуы тиіс.
Мысалы, оған субъектіге әсер етуші тәуекел мен белгісіздік ... ... ... ... ... ... жазуға болады. Нарықтағы
географиялық сегменттер, сомалық ерекшеліктер, ... ... ... баға ... ... ... ... және басқалары
қосымша ақпарат ретінде қарасты-рылады.
Субъектілерге ... ... ... есеп ... ... ... толтырып, көрсетуге рұқсат етіледі. Бұл егер
де төмендегі көрсетілген 3 ... кез ... ... ... ... 2 ... жыл үшін) маңызға ие болады:
1) зейнетақыкы, жәрдем ақша және басқа әлеуметтік ... ... ... ... ... және басқа ҚР төлемдерін
салу үшін жылдық табыс ҚР ... ... 10000 есе ... ... ... жыл бойы ... ... саны 50-ден аспайды;
3) активтердің жалпы құны 60000 еселік ... ... ... кезде бізде қолданылып жүрген отандық қаржылық есеп негізі
шамалары бойынша халықаралық есеп ... ... сай ... ... ... ... бухгалтерлік есепті халықаралық тәжірибеге
бейімдей отырып ... ... ... ... ол ... ... нарықтық қатынастар болып табылатын жаңа экономикалық
жүйенің қалыитасуымен, екіншіден, ... ... ... ... ... ... ... есепті реформалау процесі барысында есеп беруді
құру ... жаңа ... ... ... және оның ... ... ... мақсаты - бухгалтерлік есепті» №2 «Бухгалтерлік
баланс және қаржылық есептегі ... ... ... ... -бұл ... ... тұлганың қаржылық жағдайы және оның
қызметінің нәтижелері мен есепті кезеңдегі ... ... ... ... ... ... әрі дәл ... қамтамасыз ету
болып табылады (12).
Қаржылық есеп негізінен өтелген ... ... ... ... ... үшін ... ... мен несие беру бойынша шешімдерді
шешу үшін, ... ... ... ақша ... және ... ... ... ресурстар мен басқарушы органдардың
жұмыстарымен байланысты ресурстар мен ... ... ... ... ... сипаттайды. Алайда қаржылық есеп
қолданушыларға эконо-микалық шешімдерді ... үшін ... ... қамтымайды. Қаржы есебін ... ... ... субъектінің ақша қаражаттарын айналдыру мүмкіндігін
бағалауды, сондай-ақ оларды айналдыру уақытын ... және ... ... ... ... Бұл нәтижесінде, субъектінің өз жұмысшыларына және
жабдықтаушыларына ақы төлеу, пайызды ... ... ... және ... ... ... Егер де ... тек қана субъектінің
қаржылық жағдайын, қызметін және оның ... ... ... ... ... ... ақпараттармен емес, сонымен қатар ... ... ... ... онда ... яғни ... ... айналдыру мүмкіндігін одан да жақсы ... ... ... ... ... заң ... ... қаржылық
ақпаратқа шек қояды, дегенмен олардың ішінде кейбіреулері ... ... ... өкілдігі болған жағдайда қаржылық есепте
көрсетілген ... ... ... ... ете ... ... қаржылық есепке қаржылық ақпараттың басты көзі
ретінде сенуі тиіс.
Нарықтық экономика жағдайында ... есеп ... ... ... ... ... ... бірден-бір көзіне,
әр түрлі ұйымдық-құқықтық нысандардағы шаруашылық субъектілерінің өзара
негізгі байланысына және ... ... ... қажетті аналитикалық
есептердің ақпараттық базасына айналды.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдауда негізгі ... көзі ... ... ... - есепті жылдың басындағы және соңындағы кәсіпорынның ... ... және ... ... ... Біріншіден,
баланс меншік иелерін ... ... ... ... Осы арқылы олар бұл субъекті нені иеленеді, материалдық
құралдардың сандық және ... ... ... ... ... ... жақ алдындағы өз міндеттемелерін ақтай ала ма, соны ... ... ... ... ... кәсіпорындар жүйесіндегі өз
орны, таңдап алынған стратегиялық бағытының ... ... ... ... ... ... және ... басқару
бойынша әр түрлі сұрақтарға шешімдер қабылдау ... ... ... ... ... оны ішкі қолданушылары сияқты сыртқы
қолданушыларға да пайдалануға мүмкіндік ... ... ... ... ... шешім қабылдау үшін өз тексеріс жұмысын ... ... ... есеп ... есеп ... мүмкін болатын,
әдейі жасалынған және әдейі ... ... ... ... ... үшін ... ... ал талдаушылар қаржылық талдаудың бағытын
анықтайды.
Баланс ақиараттары негізінде сыртқы қолданушылар берілген кәсіпорынмен
өзінің серіктесі ... ... ... ... ... және ... туралы шешімдер қабылдай алады; өз салымдарының ... ... және ... ... ... иеленудің
орындылығын және ... ... ... Баланстың маңыздылығы
соншалық, көп жағдайда ... ... ... ... талдау деп
атайды. Бухгалтерлік баланс -қаржылық есептің ... түрі бола ... ... ... кәсіпорын мүлкінің құрамы мен кұрылымын, ... ... мен ... ... ... мен
міндеттеменің қолда барын, дебиторлық және кредиторлық борыштың динамикасы
мен жағдайын және кәсіпорынның несие қабілеттілігі мен төлеу ... ... ... ... ... кәсіпорынның капиталын
орналас-тыру тиімділігін, оның ағымдағы және алдағы кезеңдегі шаруашылық
қызметке жетуі, қарыз көздерінің көлемі мен ... ... ... тиімділігін бағалауға мүмкіндік береді. Осылайша, бухгал-терлік
балансты ... үшін және ... ... жағдайын бағалауда
ақпараттың ең қажетті түрі болып табылады.
1997 ... ... ... баланс екі бөліктен: актив және
пассивтен ... ... ... ... ... ... баланс
кәсіпорынының есепті кезеңде бақылаи, таратып отыратын мүмкіндік және
қарыздық қүқық құны ретінде ... ... ... ... ... ... бойынша міндеттемелері болып табылады, оларды өтеу
мүлік ... ... ... ... ... ... ... соқтырады.
Мүліктің түрлері және олардың қалыптасу көздері сапалық біркелкі белгілері
бойынша топтастырылады. Осыньщ нәтижесінде баланстың ... мен ... және оның ... ... ... экономикалық топтарының аз
ғана санынан құралады, ал оның ішінде әр топ өз алдына жеке-жеке элементтер
мен қортындыланған ... ... ... пен ... бұндай жеке
элементтер мен қорытындырылган көрсеткіштер баланс баптары деп ... ... ... ... сай ... - бұл яғни ... мен ... әр бөлім ішінде (шегінде) қатаң, белгілі ... ... - яғни ... ... ... байланысты мына
принцип бойынша: өтімділік дәрежесі аз ... ... ... ... ... ... баланстьщ өтімділігі жағынан төмен
бөлімдері мен ... ... ... кейін өтімділігінің өсу деңгейіне
байланысты жоғары өтімді активтер жазылады. Осы ... ... ... ... ең ... ... қаражаттары (ағымдағы
активтер) болып табылады олар қысқа мерзімді қаржылық ... ... ... және ... ... ақша қаражаттары, сондай-ақ басқа да
ақша қаражаттары.
Баланс пассивінің бөлімдері мен ... ... ... ... ... мына принципке сай құрылды: төлем ... аз ... ... көп ... ... стандарттың іске қосылуынан бастап бухгалтерлік ... ... және оның екі ... мен ... ... ... ... түсіндірмесі нарықтық экономикасы дамыған
елдердің бухгалтерлік есеп және аудит тұрғысындағы ... ... арқа ... ... орай ... ... орыс ... оқулық-тардың және тәжірибе ... ... ... ... болып табылады. Жоғары оқу орындарында
экономикалық ... ... ... ... ... мен
экономикалық лицейлерге арналған ... ... ... ... ... ... анықтама берілген: "Баланс - ... ... бір ... ... ... ... табылады. Активтер дегеніміз бұл кәсіпорын нені иеленеді және ол
нені алуға тиіс, соны ... ... ... -бұл ... және ... ... ... пассивтер - бұл кәсіпорынның өзінің
біреуге берешек ... ... ... ... ... ... да пассивтер
сомасына тең болуы тиіс (13).
Ағылшын ғалымдары шығарған ... іске ... ... ... ... ... Баланс -бұл белгілі бір құнге кәсіпорынға ... ... мен оның ... ... ... тізімі. Бұл
берілген уақыт мерзіміндегі бизнестің ... ... ... ... болып табылады. Актив пен пассивтің әр бабы ақшалай ... ... және де ... ... ... пассивтер сомасына тең болуы тиіс
(14).
Әрі қарай олар баланстың негізгі элементтерін ... ... - бұл ... тиісті немесе ол пайдаланатын бағалы нәрсе
Пассивтер - басқа біреуге тиісті ... ... ... таза
бухгалтерлік ұғым болып табылады және ол ... ... ... - ... ... түрі.
Капитал алғашқы капитал мен қызметте қалдырыл-ған табысты қоса
алғандағы меншік иесінің бизнестегі үлесі ... ... банк ... ... "Қаржылық есеп, аудит, есеп беру бойынша
нұсқаулар" оқулығында бұл ұғымдарды былайша түсіндіреді: "Баланстық есеп ... ... бір ... жасалған және осы кезеңдггі үйымның жалпы қаржылық
жағдайын бағалау үшін пайдаланылатын ... ... ... ... байланысқан баланстық есеп элементтері дегеніміз бұл активтер,
пассивтер және капитал. Баланстық есеп ... әрі ... ... ету үшін ... ... ... бар ресурстар туралы ақпаратты
қамтиды. Ол сондай-ақ, бұл активтерді ... ... ... ... ... бұл ... қарызға алынған ба, жоқ, әлде
меншікті ме"
Аталған оқулықта бухгалтерлік баланстың бөлімдері ... ... ... ... ... - бұл ... ... нәтижесінде кәсіпорынмен
бақыланатын және болашақта кәсіпорынға экономикалық ... ... ... - бұл ... ... пайда болған кәсіпорынның ағымдағы
міндеттемесі. Оны өтеу экономикалық ... ... ... ... ... ... ... әкеліп соқтырады.
Капитал - бұл пассивтерді активтерден алып тастағандағы кәсіпорынның
өзіндік қаражаты».
Көріп отырғанымыздай, бухгалтерлік баланс және оның элементтері туралы
бұл анықтамалар ... ... есеп ... ... ... анықтамалардан өте ерекшеленеді. ҚР-дағы бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... ... алып отыр.
"Қаржылық есептің, субъектінің қаржылық жағдайын бағалаумен байланысқан
негізгі элементтері - ... ... ... және ... ... табылатынын айта келе, олар ... ... ... ... ... ... - бұл құндық бағасы бар кәсіпорынның мүлкі, ... ... емес ... және құқығы болып табылады.
Міндеттеме - бұл тұлғаның (қарыз адамның) белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... міндеті - мүлікті беру,
жұмыс атқару, ақша төлеу және басқалар немесе белгілі бір іс-әрекеттен бас
таргу, ал ... ... ... ... ... ... орындауын талап
етуге құқығы бар.
Меншіктік капитал - бұл ... өз ... ... ... ... ... ... есептің негізгі элементтерінің анықтамасын
түсіндіруде батыс ... ... ... жоқ деп айтуға болады.
Баланс бухгалтерлік есептің "Бухгалтерлік баланс және қаржылық есеп
берудегі ... ... №2 ... ... Ол ... капитал және міндеттемелердің мәнін анықтайды, сондай-ақ қаржылық
есеп беруде анықтауға жататын ақпараттарға деген ... ... ұзақ ... және ... ... ... сомасы
анықталады. Баланста ағымдағы активтер мен міндеттемелерді және ... ... ... ... есепті пайдаланушыларды кәсіпорынның
қаржылық жағдайын ... және ... ... ... қабылдауда
қажет болатын ақпарат-тармен қамтамасыз етеді.
Пайдаланушылар үшін ... ... өте ... ... ... ерекше көңіл белінген. Онда былай жазылған: ... ... ... ... ... үшін анық және ... дәрежеде ашылуы тиіс" (12).
БЕС-2 және қаржылық есепті жасаудың әдістемелік нүсқаулары негізінде
құрастырылған (16) бухгалтерлік баланс көлденең түрде 8-кестеде ... ... ... ... құрастырылған бухгалтерлік баланс
|Активтер ... ... және |
| ... |
|1 |2 ... ... активтер |I. ... ... ... ... : |- ... ... |
| |- ... |
|- жер | |
|- ... мен ... ... ... ... |
|- ... мен жабдыктар |- негізгі құралдардың |
| |- ... |
|- ... ... ... ... ... |
|- ... тозуы |бөлінбеген ... ... ... күрделі құрылыс ... ... емес ... |Жиьіны: |
|- ... |II. Ұзақ ... ... |
|- ... ... белгілер және |- қайтарылуы камтамасыз етілген |
|басқалар ... |
|- ... емес ... |- ... қамтамасыз |
|амортизациясы ... ... ... |- ... шаруашылық |
|- ... ... ... мен оның ... |
|инвестициялар ... ... |
| ... несиелері |
|- ... ... | ... | ... ... ... |- ... ... салықтар |
|Дебиторлық борыш: ... ... ... борыштар |III. Ағымдағы ... |
|- ... ... |- ... ... ... және |
| ... |
|- ішкі ... ... |- ұзақ ... несиелердің |
|нәтижесінде пайда ... ... ... ... ... ... мен оның | ... ... ... | ... ... | |
| ... борыш |
|- акционерлік ... ... |- ... ... ... және|
|тұлғаларының дебиторлық борышы |шоттар |
|- ... ... ... | |
|- ... ... шығындары | ... |- ... ... мен ... |
| ... ... ... |
|II. Ағымдағы активтер | |
|- ... ... |- ... ... ... |
|- ... кезең шығындары |- теленуге тиісті дивиденттер ... ақша ... - ... мерзімді |- непзп шаруашылық серіктестігі |
|қаржылық инвестициялар |мен оның ... |
| ... ... борыш |
|- Дебиторлық борыш: |- ... ... |
| ... ... ... |
|- ағымдағы ... ... |- ... ... ... ... қажетті аванс-тық телемдер | |
|- ... тиіс ... - ... |— ... берілген шығындар |
|вексельдер | |
|- ішкі ... ... |- ... ... ... |
|нәтижесінде пайда болған негізгі | ... ... мен оның | ... ... ... | ... ... | |
|- ... ... ... |- ... ала ... дебиторлық борышы |жағдайға байланысты бөлінген |
| ... ... ... ... ... ... айта ... жөн, балансты құрудың түрін таңдау (көлденең, яғни
екі жақты немесе тікелей) шаруашылық ... ... құқы ... ... мен ... құру принциптері бұрынғы қалпында қалып
отыр, яғни активтер ... ... ... ... ... ... ... жогары активтерге қарай, пас-сивтер принцип
бойынша төлем мерзімінің жеделдік деңгейіне ... ... ... ... ... ... құрастырылған баланс 5 бөлімнен тұрады:
1) ұзақ мерзімді активтер;
2) ағымдағы активтер;
3) меншікті капитал;
4) ұзақ мерзімді міндеттемелер;
5) ағымдағы міндеттемелер.
3.3. Кәсіпорынның жиынтық жылдық ... ... ... есеп беруде үш элементті сипаттайды: активтер,
меншікті капитал және ... ... екі ... - ... және ... ... ... қызметі нәтижелері туралы есеп беруде көрсетіледі.
Қаржылық жағдайды талдау барысында тек ... ... ғана ... болмайды. Бұндай тәсіл біршама қарапайымдау,
себебі бухгалтерлік баланс кемшілік пен шек ... ада ... ... ... ... ... ... Баланс табиғаты жағынан тарихи сипатта болады. Баланста келтірілген
мәліметтер оны құрған ... ... ... ... Бұл ... баланс ақпараттары ретроспективалық және
перспективалық талдау мақсаттары үшін қолданылуы мүмкін.
2. ... ... ... және ... ... яғни ... жүрген есеп саясатына сай ... ... ... ... ... тұр ... сүраққа
жауап береді, бірақ бұл жағдайға ненің нәтижесінде ... ... Бұл ... жауап беру үшн, тек қосымша мәліметтер ғана емес,
сонымен ... есеп және есеп ... ... көптеген
фактор-лардың талдануы қажет ... ... ... ... ... және басқалар).
3. Баланста салыстырмалы шаруашылық аралық талдау жүргізу үшін
қажетті база жоқ. Ол ... және ... ... ... Сондықтан оның талдауы динамикада жүргізілуі тиіс ... ... ... ... салық және орташа
прогрессивтік маңыздылығына шолу жасаумен толықтырылуы тиіс. ... ... ... тобы ... негізгі есептік көрсет-
кіштерді ашық ... ... Бұл ... ... ... есептеп
шығаруға мүмкіндік береді.
4. Баланста кәсһюрынның қаражаттарының ... ... ... Баланстың сол немесе басқа бабы бойынша соманың аз ... ... ... ... ... айналымының сәйкес сомаларымен
салыстырғаннан кейін ғана жасауға болады. Мысалы, екі ... ... бабы ... ... ... яғни 5 млн.
теңге. Бір жылдағы материалдар айналымы, бірінші кәсіпорында 60 млн. ... ... 10 млн. ... құрады. Осыған сәйкес бірінші жағдайда
материалдардың қоры ... ... 1/12 ... ... қор), ... жағдайда 1/2 (5/10), яғни жылдық түтынудың жартысын (жарты жылдық
қор) қамтамасыз етеді.
5. ... ... ... басы мен ... ... ... болып табылады, яғни онда осы ... ... ... операцияларының жиынтығы жазылып ... ... ... кезең ішіндеп мүмкіндік жағдайын көрсетпейді. Бұл ең
алдымен балакстың динамикалық баптарына ... олар ... ... ... ... ... және басқалар. Мысалы, жыл ... бар өнім ... үлес ... көп ... мен ... ... үлесі, мұндай жағдай жыл бойы осылай болды дегенді
білдірмейді.
6. Баланста кәсіпорынның ... ... ... тарихи бағаны қолдану
принципі жүргізіледі, ол мүліктің жалпы алғанда ... ... ... ... ... жеке баптарына инфляциялық
факторлар мен нарық коньюктурасының өзгерісі едәуір бұрмалаушылық әсерін
тигізуі ... ... ... ... ... ... ... өсуі және негізгі құралдарды жаңарту дәрежесінің төмен
жағдайында көптеген баланс баптары функционалдық қызметі жағынан ... есеп ... құны ... әр ... ... ... Бұл
әр түрлі есеп мерзімдерінде есептелген баланстың аттас көрсеткіштерінің
салыстырмалығының бұзылуына әкеліп соқтырады. Әрине, ол сондай-ақ ... ... оның ... ... "бағасын" (гудвилл)
едәуір бұрмалайды. Бұл кедергі баланс ... ... ... құнын көрсетпейтіндігін дәлелдейді. Баланс жиыны кәсіпорын активтері
мен оны жабу ... ... ... ғана ... ал осы кезде
бұл активтердің нарықтық бағасы мүлдем басқаша болуы мүмкін және ... ... ... мен оның ... ... ұзақ ... есеитік баға мен ... ... ... ... ... көп ... Баланс және қаржылық есеп берудің басқа да нысандары ... ... ... ... ... көрсетпейді.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы мен оның ... ... тек ... ... ғана ... ... ... көптеген құндық бағасы жоқ
факторлардың да ықпалында болады. Олардың қатарында: мүмкін болатын саяси
және ... ... ... ... және ... ұйымдастырушылық құрылымын қайта құру, ... ... ... кәсіби және жалпы білімдік ... және ... ... ... есеп беруді соның ішінде бухгалтерлік балансты
талдау кешенді экономикалық талдаудың тек бір ғана ... ... ... ... қарамастан, бухгалтерлік баланс кәсіпорынның қаржылық
жағдайын талдауды ақпараттық қамтамасыз етудің бірден-бір басты көзі болып
табылады, ал оны оқу осы ... ... ... ... ... ... ... жағдайына талдау жүргізгенде баланс
көрсеткіштерімен қатар ... есеи ... ... да ... ... ... әсіресе кәсіпорынның жыл бойғы барлық табыс
сомасын осы ... ... ... ... үшін жұмсалған барлық
шығындар сомасымен ... ... ... ... ... ... қолдану керек, оның баланстан айырмашылығы ол
кәсіпорынның ... ... және ... ... ... жағдайы емес,
ол капитал қозғалысы, есепті ... ... ... болып табылады. Сондықтан ... ... ... ... ... адам үшін ... маңызды және ақпараттық болып
табылады. Ол бұл кәсіпорын табыс немесе (шығын) зиян ... ... ... мен ... туралы жеткілікті мөлшерде бөлініп алынған анық
көрсеткіш-тердің көмегімен белгілі бір ... ... ... баға ... ... ... ... есеп берудің басты
нысаны ретінде ... ... ... елге ... ... және зиян
туралы есепке біршама басымдылық берілуі кездейсоқ емес. Атап ... ... үлгі ... ұлы-британдық және жаңазеландиялық фирмалардың жылдық
есебінде бірінші болып келтіріледі. Мұның түп тамырын ... ... жөн, ... ... ... ... маңызды
керсеткіш болып табылады, олар ... да оны ең ... ... ... көрсетуге тырысады.
Субъект қызметінің қаржылық нәтижесі туралы есеп ... ... ... ... ... ... ... стандартымен
анықталады. Онда заңды тұлғаларды ретретімен құру және ұсыну мақсатында
қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі жөніндегі есептің ... ... ... алудың тәртібі көрсетіледі, бұл өз ... ... ... ... ... ... қаржылық есебі мен түрлі заңды тұлғалардың
қаржы есептерін салыстыруға ... ... ... ... қызметтен алынған табыс пен шығынды,
төтенше жағдайлардан және тоқтатылған операциялардан ... ... ... ... есеп ... ... ... есеп саясатының
өзгеруінен және қаржылық есептегі елеулі қателерді ... ... ... ... және ... ... ... анықтайды.
Табыстар мен шығындар баптарының арасын ажырату да субъектінің
жұмысының нәтижесін ... ... ... Бұл ... әр ... жатады. Мысалы, кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі
туралы есеп жалпы табысты, ... ... ... және ... ... ... ... алынған табысты және таза табысты керсетуі
мүмкін.
Бұл есептің жасалуы №3 ... есеп ... ... ... ... ... ... қызметінің нәтижесі туралы есеп
|Керсеткіштердің аты |Код ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... |010 | |* ... ... | | | ... өнімнің (жұмыс, |015 |* | ... ... құны | | | ... табыс |020 | | ... ... | | | |
|- ... және ... |025 |* | ... | | | |
|- ... телеу |030 |* | ... | | | |
|- сату ... ... |035 |* | ... ... ... ... |040 | | ... ... | | | ... ... емес |045 | | ... ... табыс (шығын) | | | ... ... ... ... |050 | | ... ... алынған | | | ... ... | | | ... ... ... |055 |* | ... ... ... ... |060 | | ... ... алынған | | | ... ... | | | ... ... ... |065 | | ... ... (шығын) | | | ... Таза ... ... |070 | | ... ... бұл ... оңайлатылған. Мұнда табысты
пайдалануды, бюджетке төлемді, табыс салығы бойынша ... ... ... ашып ... Ол тек ... ... қаржылық
нәтиженің қалыптасуьш (таза табысты немесе зиянды) ғана көрсетеді.
Есепті кезеңде ... ... мен ... ... баптары есепті
кезеңнің таза табысын немесе шығынын анықтау барысында есепке алыңады.
Осылайша кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі ... ... ... ... екі ... туралы - яғни табыс пен шығындар
туралы мәліметтерден тұрады. ҚР ... 1995 жылы 26 ... ... есеп ... заң күші бар ... сондай-ақ ҚР-ның
Ұлттық комиссиясының қаулысымен бекітілген бухгал-терлік есеп бойынша 1996
жылы 12 ... №2 ... ... ... және ... қажетті
Концептуалдық негізінде айтылғандай, бұл элементтер ... ... ... ... ... Табыстар активтердің көбейюін
немесе міндеттемелердің азаюын көрсетеді, ал ... ... ... ... ... ... көбеюін көрсетеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Диплом жұмысы «Заңды тұлғалардың салық есебі және жиынтық жылдық
табысының талдауы» тақырыбына ... ... үш ... бөлімнен тұрады. Жалпы қаржылық есеп берудің
маңызы қарастырылған.
Қаржылық есеп берудің мақсаты өз пайдаланушыларына ... ... ... ... ... ... және пайдалы ақпараттарды беру болып
табылады. Қаржылыкесеп берудің ... ... ... ... ... ... алушылар, еңбеккерлер,
сондай-ақ мемлекеттік органдар, т.б. кіреді.
Қаржылық есеп беру ... ... ... және ... ... және ақша ... болашақтағы ағындарын
бағалауға, несие беру бойынша шешімдерге және инвестициялық шешімдерді
қабылдауға пайдалы ақпараттарды береді.
Есеп беру ... ... ... бағалау үшін, сондай-
ақ шаруашылык, қызметін талдау үшін сытрқы пайдаланушылар пайдаланады.
Осымен қоса, есеп беру ... ... ... ... ... және ол ... ... жоспарлау мен болжау үшін басты
(бастапкы) база болып табылады.
Есеп беруге қойылатын негізгі талаптар: кәсіпорын кызметінің нәтижесін
анык және ... ... ... ... бір-бірімен қатаң түрде
үйлестіру, бухгалтерлік пен жедел-статистикалық есеп берудің сабактастығын
(үйлесімділігін) сақтау, әдістемелік және басқа да ережелерді сақтау болып
табылады.
Диплом ... ... ... маңызыдылығы ашылған. Бірінші
бөлімінде жалпы бухгалтерлік есепті жүргізудің маңызды сұрақтары ашылған,
сонымен қатар зерттеліп ... ... ... ... ... көрсеткіштерінге талдауц жасалынған.
Екінші маңызды бөлімінің ішінде табыс салығы ... ... ... ... жиынтық жылдық табысына талдау жасалынған.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. «Бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... ... 2002 жыл.
2. Бухгалтерский учет. Международные стандарты ... и ... ... ...... Жеті жарғы, 2005.
3. «Дэвид Александер, Анне Бриттон, Энн ... ... ... ... ... 2005 ... ... В.Л. «Шаруашылық субъектілердің бухгалтер лік есебі», Алмати,
2005 ж.
5. Төлешова Г.К. ... ... ... ... 2005 ... Султанова Б.Б. «Салық есері бойынша дәрістер курсы», Алматы, 2004 ж.
7. Радостовец В.К. «Кәсіпорындағы бухгалтер лік есеп», ... 2003 ... ... И.Т., ... ... менеджмента», Москва – 1998
9. Мейірбеков А.Қ., «Кәсіпорын экономикасы», Алматы – 2003
10. Өсербайұлы А., ... ... ... - ... ... К.К., ... предприятия в рыночной экономике», Банки
Казахстана, 2001, №6
12. Үмбетәлиев А., ... ... және ... – 2002
13. «Хамле Компани Лтд» ЖШС-нің қаржылық есебіне қосымша
14. ... ... 1998 ... 22-сәуірдегі «Жауапкершілігі
шектеулі және қосымша жауапкершілікті серіктестіктер туралы» Заңы
15. «Хамле Компани Лтд» ... ... ... К.Ш., ... ... ... талдау», Алматы –
2001
17. «Хамле Компани Лтд» ЖШС-нің 2003-2004 жылдардағы ... ... ... ... Агенттігінің қаржы нарығы ... ... ... ... ... ... кодексі, 1994 жылдың 12 желтоқсаны
20. Михалева Е.В., «Факторинг ... ... ... несиелеу
мүмкіндіктері», Бухгалтер бюллетені, 2001, №15
Кейіңгі кезде Қазақстанның есеп жүйесінде ... ... ... және оны одан әрі ... ... әлі ... Есеп жүйесінде
жаңа мүлік түрлері мен міндеттемелері, ... жаңа ... ... ... Шаруашылық жүргізуші субъектісінің есеп аясы
біршама ... ... ... ... ... есепті жүргізу
техникасын, нысанын, әдістемесін әрекет етіп тұрған заңға және ... ... ... сала ... ... есеп саясатын қалыптастыруына болады. Сонымен қоса, шаруашылық
субъектісі өздерінің өндіріс запастарын бағалаудың әдістерін және ... ... ... ... таңдау құқығына да ие. Осы және басқа
да өзгерістер ... есеп ... ... де ... ... ... Оның құрамы, мазмұны халықаралық есепке жақындатылады, сонымен қоса
есеп берудің мәліметіне, кез келген тұтынушылар пайдалана алатын болады.
Бухгалтерлік есептің ... және ... ... ... ... ... ... жағдайына бюджетке жасалатын төлемінің
уақыты мен мөлшеріне және сатып алушылармен есеп айырысуына әсер етеді.
Бүгінгі таңда бухгалтерлік есептің басты ... кез ... ... ... ... ... үлес ... анықтауға қарай
ығысқан сияқты. Сондықтан біз есеп жүйесінің ең басты бір бөлігі ретінде
салық есебі және ... ... ... ... ... ... ... Өйткені оның көмегімен кәсіпорынның бүгінгісі келешегі жан-жақты
сипатталады.
Дипломдық жұмыс негізінен үш тараудан тұрады. Оның ... ... ... ... ... даму ... және
зерттелетін кәсіпорынның ... АҚ) ... және оның ... есеп ... мен ... ... ... тарауда кәсіпорынның салық есебі толығымен ашылып, бухгалтерлік
есеп беруді жасаудың ... ... ... ... ... ... есеп беру ... талдаудың және оның
аудитін жасаудың әдістемесі келтірілген. Тап осы таруда ... ... ... жолдары ұсынылған.
Мен дипломдық жұмысты жазу үшін ... ... ... екі жылдық (2004-2005 ж.) мәліметін және есеп саясатын, түсініктеме
жазбасын пайдаландық.
Кәсіпорын негізінен жолаушылар тасымалдайтын ... ... ... ... ... есеп беру мәліметтерін, тек басқарма
органдарының рұқсатымен ғана жария ете алады.
Сонымен, есеп беру деп ... ... ... қаржылық-
шаруашылық қызметін кешенді түрде сипаттайтын ... ... ... Есеп беру ... ... – есеп ... соңғы сатысы. Оның
деректері бойынша кәсіпорынның қызметін қорытындылайды; ол талдау жасаудың,
құнделікті және ... ... ... ... көзі де ... Есеп ... ... мәні бар. Оның деректерін салықтардың
және басқа да бюджеттік төлемдерінің дер кезінде, әрі ... ... ... ... үшін ... қызметіндегі нақты нәтижелердің шынайы да дәл көрініс беруі,
барлық көрсеткіштердің тығыз байланысты болуы, бухгалтерлік есеп беру ... ... есеп ... ... ... келуі, әдістемелік және
басқа ережелердің сақталуы есеп беруге қойылатын талаптардың ең бастысы.
Берілген ... ... есеп ... ... ... ... ... есепа ьеруге қойылатын талаптардың екінші
деңгейіндегісі болып табылады.
Зерттеп отырған кәсіпорынның аты ... ... және ... ... ... . ... зауыт вагондарды жөндеп, олардың бірқалыпты жұмыс
істеуін сақтап отыруға арналған. Жолаушы ... ... ... ... ... атап ... , деполық жөндеу (ДЖ) , бірінші және
екінші дәрежедегі ... ... ... ... толық калпына
келтіру жұмыстарын жүргізеді.
Сонымен қатар 2004 жылы бойынша вагондар аралық жөндеуге 82 рет соның
ішіңде 39 рет 949,5 ... ... ... кінәсі болған. Жөндеуге тұрған
жарамсыз вагондар жоспар бойынща 14.6%. ... 13,3% яғни 3,7% ... ... ... ... ... тыс ... жөндеуде көп тұруы
және вагондардың барлығы кенерген қызмет уақыты өткен.
1-ші кестеде еңбек көрсеткіштеріне талдау жасалынған.
1 ... ... ... ... |2005 |2004 жыл ... |
| ... | | |
| | |
|1 |2 ... мерзімді активтер |I. ... ... ... ... : |- ... ... |
| |- ... |
|- жер | |
|- ... мен ... ... ... ... |
|- ... мен ... |- ... құралдардың |
| |- ... |
|- ... ... ... ... ... |
|- ... ... ... табыс (жабылмаған|
|- аякгалмаған күрделі құрылыс ... ... емес ... ... |
|- ... |II. Ұзақ ... міндеттемелер |
|- патенттер, тауарлық белгі-лер және|- қайтарылуы камтамасыз ... ... ... |
|- ... емес ... |- ... ... |
|амортизациясы ... ... ... |- ... ... |
|- ... серіктестіктерге |серіктестігі мен оның еншілес |
|инвестициялар ... ... |
| ... ... |
|- ... ... | ... | ... ... ... |- кейінге қалдырылған салықтар ... ... ... ... ... ... |III. ... ... |
|- ... ... |- ... ... ... және |
| ... |
|- ішкі ... ... |- ұзақ ... ... ... ... ... ... ... бөлігі |
|шаруашылық серік-тестігі мен оның | ... ... ... | ... ... | |
| ... ... |
|- ... ... лауазымды |- теленуге тиісті вексельдер және|
|тұлғаларының дебиторлық борышы |шоттар |
|- ... ... ... | |
|- ... ... ... | ... |- ... ... мен ... |
| ... ... ... ... ... ... | |
|- ... ... |- ... ... ... |
|- алдағы кезең шығындары |- ... ... ... ... ақша ... - ... мерзімді |- непзп шаруашылық серіктестігі |
|қаржылық ... |мен оның ... |
| ... ... ... |
|- ... ... |- ... ... |
| ... ... ... |
|- ағымдағы ... ... |- ... ... борыштар |
|алуға қажетті аванс-тық телемдер | |
|- ... тиіс ... - ... |— ... ... ... ... | |
|- ішкі ... ... |- ... кезең кірістері |
|нәтижесінде пайда ... ... | ... ... мен оның | ... серіктестерінің арасындағы | ... ... | |
|- ... қоғамдағы лауазымды |- алдын ала ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... айта ... жөн, ... ... түрін таңдау (көлденең, яғни
екі жақты немесе тікелей) шаруашылық субъектілерінің шексіз құқы ... ... мен ... құру ... ... ... ... яғни активтер олардың өтімділік деңгейіне байланысты, өтімділігі
төмен активтерден өтімділігі жогары активтерге қарай, ... ... ... ... ... ... байланысты мерзімінің жеделдігі
азынан көбіне қарай.
Тікелей түрде құрастырылған баланс 5 ... ... ұзақ ... ... ... активтер;
3) меншікті капитал;
4) ұзақ мерзімді міндеттемелер;
5) ағымдағы міндеттемелер.
Сондай-ақ ... ... ... ... ... пен ... жағдайлардан және тоқтатылған операциялардан болатын табыс пен
зиянды, сондай-ақ есеп кезіндегі ... ... есеп ... және ... ... елеулі қателерді түзетуден болатын әр
түрлі табыс және шығындарды ашудың тәртібін анықтайды.
Табыстар мен ... ... ... ... да ... ... ... мүмкіндік береді. Бұл белімдерге әр түрлі
баптар жатады. Мысалы, кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметінің ... есеп ... ... салық салынғанға дейін және салық салынғаннан
кейінғі негізгі қызметтен алынған табысты және таза ... ... ... жасалуы №3 бухгалтерлік есеп стандартына сәйкес келесідей
түрде болады.(9шы кесте)
9-шы кесте
Қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі ... ... аты |Код ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... қызметтен |010 | |* ... ... | | | ... ... ... |015 |* | ... ... құны | | | ... ... |020 | | ... ... | | | |
|- ... және ... |025 |* | ... | | | |
|- ... ... |030 |* | ... | | | |
|- сату ... шығыңдар |035 |* | ... ... ... ... |040 | | ... ... | | | ... ... емес |045 | | ... ... ... ... | | | ... ... ... ... |050 | | ... ... ... | | | ... ... | | | ... Табыс салығы |055 |* | ... ... ... ... |060 | | ... ... ... | | | ... ... | | | ... Тетенше жағдайлардан |065 | | ... ... ... | | | ... Таза табыс (шығын) |070 | | ... ... ... ... талдау жасалынған.
1 кесте
ЕҢБЕК КӨРСЕТКІШТЕРІ.
|Көрсеткіш атауы ... |2005 |2004 жыл ... |
| ... | | |
| | |
|1 |2 ... ... ... |I. Меншікті ... ... ... : |- ... ... |
| |- ... |
|- жер | |
|- ... мен ... ... бағалау сомасы |
|- ... мен ... |- ... ... |
| |- ... |
|- ... негізгі кұралдар ... ... |
|- ... тозуы |бөлінбеген ... ... ... ... ... ... ... емес ... ... |
|- ... |II. Ұзақ ... міндеттемелер |
|- патенттер, тауарлық белгі-лер және|- қайтарылуы ... ... ... ... |
|- ... емес ... |- қаитарылуы қамтамасыз |
|амортизациясы ... ... ... |- ... ... |
|- ... серіктестіктерге |серіктестігі мен оның еншілес |
|инвестициялар ... ... |
| ... ... |
|- тәуелді серіктестерге | ... | ... ... ... |- ... ... ... |
|Дебиторлық борыш: ... ... ... ... |III. ... ... |
|- ... вексельдер |- ... ... ... және |
| ... |
|- ішкі ... ... |- ұзақ мерзімді несиелердің ... ... ... ... ... бөлігі ... ... мен оның | ... ... ... | ... борыш | |
| ... ... |
|- ... ... ... |- теленуге тиісті вексельдер және|
|тұлғаларының дебиторлық борышы ... |
|- ... ... ... | |
|- ... ... ... | ... |- ... ... мен ... |
| ... ... аванстар |
|II. Ағымдағы активтер | |
|- ... ... |- ... бойынша борыш |
|- ... ... ... |- теленуге тиісті ... ... ақша ... - ... ... |- непзп шаруашылық серіктестігі |
|қаржылық инвестициялар |мен оның ... |
| ... ... борыш |
|- Дебиторлық борыш: |- ... ... |
| ... ... ... |
|- ... активтерді сатып |- басқадай ... ... ... қажетті аванс-тық телемдер | |
|- ... тиіс ... - ... |— ... ... ... ... | |
|- ішкі ... ... |- ... ... ... ... пайда болған негізгі | ... ... мен оның | ... ... ... | ... ... | |
|- ... ... лауазымды |- алдын ала қарастырылмаған|
|тұлғалардың дебиторлық борышы ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... қызметінің нәтижесі туралы есеп
|Керсеткіштердің аты |Код ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... Негізгі қызметтен |010 | |* ... ... | | | ... ... ... |015 |* | ... ... құны | | | ... ... |020 | | ... ... | | | |
|- ... және әкімшілік |025 |* | ... | | | |
|- ... ... |030 |* | ... | | | |
|- сату ... ... |035 |* | ... Негізгі қызмет бойынша |040 | | ... ... | | | ... ... емес |045 | | ... ... табыс (шығын) | | | ... ... ... дейін-гі |050 | | ... ... ... | | | ... ... | | | ... ... ... |055 |* | ... ... салынғаннан кейін-гі |060 | | ... ... ... | | | ... (шығын) | | | ... ... ... |065 | | ... ... ... | | | ... Таза табыс (шығын) |070 | | |

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Заңды тұлғалардың табысы мен шығындарының салықтық есебі52 бет
Резервтік қорға аударымдар бойынша шегерімдердің салық есебі11 бет
Жылдық жиынтық табыстың бухгалтерлік есептегі мәні90 бет
12 жылдық білім беру12 бет
12 жылдық білім беру бағдарламасы22 бет
12 жылдық білім беру жағдайында жаңа тұрпатты тарихшы мұғалім дайындаудың мәселелері24 бет
12 жылдық білім беру жүйесі26 бет
12 жылдық білім беру жүйесінде «қазақ әдебиеті» пәнін оқыту мәселелері5 бет
12 жылдық білім беру жүйесінде мектепалды даярлау114 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь