Қазақстан Республикасының ұлттық валюталық қалыптасуы мен дамуы

Мазмүны

Кіріспе

I. Қазақстан Республикасының ұлттық валюталық
қалыптасуы мен дамуы
1.1. Ұлттық валютаның қалыптасуы мен дамуы (тарихи
аспектілері)
1.2. ҚР.ның валюталық жүйесі мен валюталық
бақылаудың негізгі прициптері

II. Қазақстан Республикасының валютасының
перспективалары
2.1. Валюта ресурстарын қалыптастыру жоне
Пайдалану
2.2. Халықаралық деңгей

III. Валюта қатынастарын нарықтық және мемлекеттік
реттеу. Валюталық саясат

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
1993 жылдың наурызында «Қазақстан Республикасын Ұлттық Банкі» туралы жаңа Заңы қабылданды. Соған сәйкес ҚР-ның Ұлттық Банкінің басқару қүрылымдары терең өзгерістерге үшырады. Сонымен, Қазақстанда Ұлттық Банк заңды түрде танылды, ал шын мәнісінде ол 1992 жылдың бас кезеңінен нақты жүмыс істей бастаған болатын. Ұлттық банк жаңа заңға сәйкес жаңа басқарма сайлады, оның қүрамына Президент әкімшілігінен, Парламент аппаратынан, Үкімет пен Қаржы министрлігінен өкілдер кірді.
Өз ұлттық валютамызды еңгізу қажеттігі 1991 жылдың аяқ шені мен 1992 жылдың бас кезінде айқын болды. Валютамыздың күрделі процесі ақша реформасымен түспа-түс келіп жоне мән-жайы белгілі бір қиындық туғызды. Оның үстіне ақша реформасы өз ақшасы, өз валютасы бар жерде жүргізілетіні белгілі ғой.
Сонымен бірге, алтынның, күмістің және басқа да асыл металдардың жеке меншік банктер мен жеке тұлғаларға жылыстауы туралы қауіптер Мәскеудегі Орталық, Ұлттық, Резервтік және басқа да мемлекеттік банктерді орағыта алтын қүймалық жинақтамалардың даму үрдесін ескере отырып, орын алды. Осы жағдайда республикамызда Жоғарғы Кеңес төралқасы мен сессисының шешімін шапшандатқаннан басқа амал қалмады. 1991 жылдан 1993 жылдың бас кезіне дейін 1 доллардың шамамен 100 рубльге ара қатынасы 1 доллар 980-990 рубль ара-қатынасына дейін көтерілді. Уақыт өтіп жатты және жорамалданған 1 теңге — 1000 рубль арақатынасы туралы айтуға тура келді...
Оз ұлттық валютасын еңгізген және бүрынғы Одақтың ыдырауынан пайда болған тәуелсіз мемлекеттермен көп

валюталық ақшалай айналыс кезінде ҚР-ның Ұлттық Банкі өз үлггық валютасымен алтын валюталық қорын рынокқа республиканың валюталық биржасы арқылы шығаруы және басқа елдердің қажетті валютасын: РФ рублін, Украина гривнасын, литтерді, латтарды, манаттарды, сомдарды, маркаларды, юаньдарды, швейцар франкілерін, иендерді және т.б. алуы тиіс болды. Мәселе өте күрделі бастады, сондықтан Достастық елдерінде жаңа рубль еңгізілген кезде ҚР-ның Ұлттық Банкімен оның валюталық биржасы теңгенің айырбас бағамының 1-ші сатысывда теңге тек қана РФ рублімен, АҚШ долларымен және ФРГ маркасымен жұмыс істейтін болды.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Байгісиев Майдан-Әли, Халықаралық валюта
қатынастары, Алматы,2004.
2. Ғабжелов Хайролла, Теңге, Алматы, 2003.
3. Көшенова Баян, Ақша Несие Банктер. Валюта
қатынастары, Алматы, 2000.
4. Мақыш Серік Биханүлы, Ақша айналысы және несие,
Алматы, 2004.
5. Сахариев Сембай Сахариевич, Жаңа кезең
экономикалық теориясы, Алматы, 1999.
6. Сейітқасымов, Ақша,несие, банктер, Алматы, 2001.
7. Ілиясов Қ.Қ, Қаржы, ҚР Білім және ғылым министірлігі
ұсынылған, 2003.
8. Қазақстан Республикасының Ұлттық
валютасы//Алматы: Қаржа — қаражат,1995.
9. Қазақстан цифрларда // Қазақстан
Республикасыстатистика агенттігі, Бас редакторы
Қ.С.Әбдиев, Алматы, 2004.

10. Қазақстан жөне оның өңірлері // ҚР статистика
жөніндегі агенттігі, Бас редакторы Ю.Қ.Шоқанов,
Алматы, 2003, №3.
11. Сапаров С, Қазақстанның теңгесі қалай пайда болды?
// Ақиқат, 2002, 12 қараша.
12. Тобаяқов Б, Теңге шежіресі // Ақиқат, 2003, №10.
13. Назарбаев Нұрсүлтан Әбішүлы, Теңге ел
түрақтылығы мен тәуелсіздігінің белгісі // Оңтүстік
Қазақстан, 2003, 20 қараша.

14. Нысапбаев Ә,Тәуелсіз елдің ұлттық валютасы //
Егемен Қазақстан, 2003, 13 қараша.
15. Банки Қазахстана // Ассоциация банков Республики
Казахстан, Алматы, 2005, №9.
        
        Мазмүны
Кіріспе
I. Қазақстан Республикасының ұлттық валюталық
қалыптасуы мен ... ... ... ... мен дамуы (тарихи
аспектілері)
2. ҚР-ның валюталық жүйесі мен валюталық
бақылаудың негізгі прициптері
II. Қазақстан Республикасының валютасының
перспективалары
1. Валюта ресурстарын ... ... ... деңгей
III. Валюта қатынастарын нарықтық және мемлекеттік
реттеу. Валюталық саясат
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
1993 жылдың ... ... ... ... ... туралы
жаңа Заңы қабылданды. Соған сәйкес ҚР-ның Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банк
заңды түрде танылды, ал шын мәнісінде ол 1992 жылдың бас кезеңінен ... ... ... ... ... банк жаңа заңға сәйкес жаңа басқарма
сайлады, оның қүрамына Президент әкімшілігінен, ... ... пен ... ... ... ... ұлттық валютамызды еңгізу қажеттігі 1991 жылдың аяқ шені мен ... бас ... ... ... ... күрделі процесі ақша
реформасымен түспа-түс келіп жоне мән-жайы ... бір ... ... ... ақша ... өз ... өз валютасы бар жерде жүргізілетіні
белгілі ғой.
Сонымен бірге, алтынның, күмістің және басқа да асыл ... ... ... мен жеке ... ... ... қауіптер Мәскеудегі
Орталық, Ұлттық, Резервтік және басқа да мемлекеттік банктерді орағыта
алтын ... ... даму ... ... отырып, орын алды. Осы
жағдайда республикамызда Жоғарғы Кеңес ... мен ... ... ... амал ... 1991 ... 1993 жылдың бас кезіне
дейін 1 ... ... 100 ... ара қатынасы 1 доллар 980-990 рубль
ара-қатынасына дейін көтерілді. Уақыт өтіп жатты және жорамалданған 1 теңге
— 1000 ... ... ... ... тура ... ... ... еңгізген және бүрынғы Одақтың ыдырауынан пайда
болған тәуелсіз мемлекеттермен ... ... ... ... ҚР-ның Ұлттық Банкі өз үлггық валютасымен
алтын валюталық қорын рынокқа ... ... ... ... және басқа елдердің қажетті валютасын: РФ ... ... ... ... ... ... ... юаньдарды,
швейцар франкілерін, иендерді және т.б. алуы тиіс болды. Мәселе өте күрделі
бастады, сондықтан ... ... жаңа ... еңгізілген кезде ҚР-ның
Ұлттық Банкімен оның ... ... ... ... ... ... ... тек қана РФ рублімен, АҚШ долларымен және ФРГ маркасымен
жұмыс істейтін болды.
І. Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... ... мен дамуы (тарихи
аспектілері).
Ұлттық валютаны еңгізгенге дейін Қазақстанның саяси
үстанымы ТМД елдерінің экономикасын біріктіруге бағытталған
еді. ... ... ... ... ... ... толайым қолдануға және өзара
тиімділікпен ынтымақтасуға болар еді. Алайда, қазақстандық
басшылықпен ТМД-ның ... ... ... ... аймағы үзаққа бармады. Ресейлік рубльдің
еңгізілуі шын мәнісінде ... ... ... және ... өз ... валюталарын еңгізуге итермеледі.
Қазақстан теңгені тура 12 жыл бүрын еңгізді. ... даму ... ... көп ... ... ... ... өз валютасының Қазақстан
үшін маңыздылығын шынайы да бүкпесіз бағалауға толық жеткілікті.
Теңгені еңгізу ... ... ... жағдайларында
жүргізілді. 1992 жылдың каңтарында бағаны ... ... ... ... ... ... ... үдерісі басталды. Мемлекет
біртіндеп түтыну, өнеркәсіп тауарларына, ауыл ... ... ... ... ... ... бас тартты.
1992-1993 жылдарғы ақша жиынының бақыланбай үлғаюы және банкілердің
кәсіпорындарды теріс сыйақы мөлшерлемесімен ... елге ... ... салу инфляция
қарқынынүдете түсті. 1992-1993 жылдары еліміздегі инфляция деңгейі 2960,8
пайызды және ... 2165,0 ... ... ... ... ... тездетті. КСРО ыдырағаннан кейін республикалар
арасындағы шаруашылық ... ... ... ... нашрлауы, олардың негізгі және айналымдық капиталының, халықтық
жинақ ақшаларының қүнсыздануы республиканың инвестициялық ... ... ... ... жалақысы мен басқа табыстарының өсуі бағаның
қарқынына ілесе алмады. Соның нәтижесінде олардың ... ... ... ... ... бөлігі қайыршылыққа үшырады. Осы үддерістер
экономикадағы жиынтық сүраныстың күрт қықаруына әкеп соқты, ақыр ... ішкі ... өнім (ІЖӨ) 1992 жылы ... , ал 1993 жылы ... ... ... ... алдын ала жүмыс босалқы нүсқа ретінде
1992 жылдың күзінде басталды. Сол кезде оны ... ... ... ... ... ... бекіткен еді. Алайда, тек
рубль аймағы болмайтыны айқындалған кезде ғана ҚР-ның ... ... 3 ... Жарлығымен ҚР-ның ұлттық валютаны еңгізу жөнінде
Мемлекеттік комиссиясы және оны еңгізуге байланысты іс-шараларды ... ... ... ... саласында күрделі мәселелерді шешу күн
тәртібінде түрды. Валюталық бақылаудың дәрежесі мен ... ... ... Шетел валютасын Қазақстан банкілеріне шет жерден ... ... ... ... ... мен ... айқын белгілеу ... ... ... ... ... ... ... таңдаудың ерекше
маңызы болды.
Ұлттық валютаны еңгізу түсында Қазақстан Ұлттық Банкі күрделі, ... ... 452 млн. ... ... ... ... ... қүра алды.
Жаңа купюралардың қажетті қоры қүрылды, олар өз ... ... ... ... ... ең ... ... Үлыбританияда басып
шығарылды.
Ақша реформасының қарсаңында Қазақстан
Республикасының Президенті теледидар арқылы 1993 жылдың 12-қарашасында ... ... оның ... мен ... ... мәлімдеме жасады.
Теңге 1993 жылдың 15-қарашасынан еліміздің бүткіл аумағы бойынша айналысқа
еңгізілді. Бірінші кезеңде қарашаның 15-нен 17-сі ... ... ... (Қазақстан Ұлттық валютасы) 1-500 сомдық банкноттардың қосарлай
жүруіне жол берілді. Ал 1993 жылдың ... ... ... ҚР-ның
аумағында жалғыз заңды төлем қүралы болып табылды. Банктермен басқа да
шаруашылық субъектілерінің барлық активтері мен ... ... ... жылы Қазақстанның жаңа тарихында алғаш рет егеменді ... ... ... ... Бүл жыл күрделі болды. ТМД-қа
қатысушы елдердің қаржылық жүйелерінің бөлінуі тиісті өзара ... ... ... ... қол ... ... ... Бүған экономикалық қиындықтар, банк жүйесінің өркендеуі мен қас
түру мәселелері қосылды.
АҚШ долларына қатысты теңге бағамы 1994 жылы 8,6 есе ... ... ... ... ... Ең ... 1994 жылы ... 1158,3 пайызға жетті. Өзара
есепке жазу сәтсіз жүргізілді. ... ... 12,6 ... ... ... да теріс әсерін тигізді. Кәсіпорындардың өкілетті
банктер арқылы Қазақстандық Банкаралық ... ... ... ... ... ... пайданың 50 пайызын міндетті
түрде сатуын еңгізуге тура келді. Бүл валютаның түсуін көбейтті жөне ... ... ... бір түрақтандыруға келтірді.
Ұлттық Банктің теңгемің айырбас бағамын түзілдіруге қатысуы ҚБВБ-не
шабуылдармен шектелді. Олар ... ... ... ... ... ... бағам тербелісін жою үшін жүргізілді. Жоғарғы
тиімділігін көрсеткен ... ... ... ... ... ... ... береді. Мүндай тізімде түрақтандыруға, сонан ... ... қол ... 1996 жылы ... Банк ... ... саясатын жүргізуді жалғастырды.
Ұлттық Банктің 1997-1998 ж.ж. ішкі валюта ... ... Олар ... ... ... тербелістерін деңгейлестіру мақсатында
жүзеге асырылды. Осы мезгілде Республикамыздың ... 7 ... ... ... АҚШ ... қатысындағы ең төменгі қүнсыздану
корсеткішіне — 2,8 пайызға қол жеткізілді...
1999 жылдың сәуірінде жаңа ... ... ... ұлттық валютаның
30,3 пайызға күрт қүнсыздануы ... ... соң ... ... мамырда
12,4 пайызға, маусымда 2,5 ... ... ... ... валюталық
рыноктағы белсенділігінің едәуір ... ... бүл ... ағымдағы нарықтық жай-күйге пара-пар салыстырмалы тепе-теңдікке қол
жеткізгені туралы айғақтады. Одан арғы ... ... ... ... ... ... 0,3 ... Түтастай алғанда, 1999 жыл үшін теңгенің АҚШ доллары ... ... 64,6 ... кеміді және жылдың аяғында 1 АҚШ доллары үшін
138,25 теңгені ... Банк ... ... ... ... нығаюына жол бермеуге бекер
үмтылмады. Бүл әрекеггер Қазақстандық экспорттық ... ... ... ... мүмківдік жасады. Шынайы айырбас бағамының
индексі (бәсекелестік ... ... ... ... есптеулер
қаржылық саясаттың дүрыстығын растайды. 2000 жылы теңге бағамы бар жоғы 2,8
пайызға өсті.
Ұлттық ... ... ... ... ... ақша-несиелік және
валюталық саясатты дербес жүргізуге мүмкіндік жасады.
1.2. Крзақстан Республикасының
валюталык, жүйесі және ... ... ... ... пршциптері.
Нарыққа өту кезеңінде ҚР-сы егеменді ел ретінде өзінің тәуелсіз дамуы
кезеңінде валюталық саясат жүргізуі ... ... ... ... ... ... ... қатар халық шаруашылығын қайта қүру, оны
нарық рельстеріне ... ... ... шешу ... түрды.
Ұлттық валюта жүйесі дүниежүзілік валюта жүйесінің қүрылымдық
принциптеріне сәйкес ... ... ... ... ... мен ... элементтерін (белгілерін) мүқият қарастырып көруге мүмкіндіктер
жеткілікті деп есептейміз.
Қазақстан 1992 жылдың шілдесінде ... мүше ... ... ... валюта қатынастарын Ямайка валюта жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... қатынастарын үйымдастыру
үшін 1993 жылдың 14 сәуірінде ... ... ... ... ... Ол ... ... сом аймағында болғандықтан шетелдермен жеке
валюталық байланыстары жоқтын қасында болатын. Сонымен қатар еліміз өзінің
ұлттық валютасын ... ... ... жеке ... ... резервтерін
қүру жүмыстарын жүргізумен щүғылдануда еді. Қабылданған заң бағаны ырқына
жіберу (либерализация) деңгейіне ... ... ... ... ... жатқан валюта қатынастарына тіпті қарама-қайшы сипатта ... ... 24 ... Қазақстанда «Валюталық реттеу туралы» жаңадан заң
қабылданды.
Қазақстан Республикасының шетелдермен ... ... ... ... ... қабылданған заңдарда
айқындалған. Олар жоғарыда айтылған заңға қоса, „Қазақстан ... ... ... 1993 ... 13 ... заң; , ... ... банкі туралы" 1995 жылдың 30 наурыздағы заң; „Асыл
тастар және қымбат бағалы ... ... ... 1995 жылдың 20
шілдедегі заң; ,,Банк және банк қызметі туралы" 1995 жылдың 31 ... ... ... ҚР ... Жарлықтары, үкімет Қаулылары мен Ұлттық
банк басқармасының нормативтік актілері (мысалы, 1994 жылдың 24 қарашасында
ҮБ басқармасы бекіткен ,,ҚР-да валюталық операцияларды жүргізу тәртібі").
Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерге қызмет көрсетуші ұлттық банктер арқылы
жүзеге асады.
Ұлттық ... ... ...... ... немесе
мемлекетаралық келісім — шарттармен бекітілген ... ... мен ... ... Ұлттық, дүниежүзілік, халықаралық, аумақтық
деп жіктелетін валюталық жүйелерді мақсатымен атқаратын роліне ... ... және ... ... ... озара байланысы олардың
үқсастығын емес, керісінше ерекшеліктерінің айғағын паш етті. Олардың
мақсаты, ... ету ... мен ... ... ... ... ... шаруашылыққа әсері әр түрлі деңгейлі екендігін ... ... ... жүйе — ... ... мен ... мемлекет аралық
келісіміиарттармен бекітілетін валюталық ... ... ... ... жүйе үш түрге болінеді: . Үлггық валюталық жүйе ... ... жүйе . ... немесе мемлекетаралық валюталық
жүйе.
Тарихта ұлттық валюталық жүйе ең бірінші қалыптасқан.
Ұлттық ... жүйе — ... ... айналымының жүзеге
асыратын, үдайы өндіріс процесіне қажетті валюталық ресурсты қүрайтын және
оны ... ... ... ... жиынтығын білдіреді.
Ол - елдің ақша жүйесінің бір бөлігі. Оның ... ... ... және ... ... байланыстардың даму дәрежесі мен
жағдайына байланысты анықталады.
Ұлттық ... жүйе ... ... жүйемен тығыз
байланысты. Дүниежүзілік валюталық жүйе XIX ... ... ... ... жүйе — бүл халықаралық ... ... ... қызмет етуіне қамтамасыз ететін
халықаралық келісімшарттармен мен мемлекет аралық ... ... ... ... және дүниежүзілік валюталық жүйелер арасывдағы байланыс
пен айырмашылықтарды олардың негізгі элементтерімен көрінеді.
Үлттык, және дүниежүзілік валюталык, жүйенің
элементтери
|Үлттык, валюталык, жүйе ... ... жүйе ... ... ... ... ... паритеті
4.Ұлттық режимі
валюта бағамының
халықаралық
өтімділігін
5.Валюталық шектеудің,
бқылаудың болуы және
болмауы
б.Елдің валюталық үлггық реттеу
7.Халықаралық ... ... ... Е лдің ... есеп ... ... Ү ... вал ютал ық нарық
пен алтын нарығының
режимі
Ю.Елдің валюталық
қатынастарын басқаратын
және реттейтін ұлттық
үйымдары
өзара
І.Резервтік валюталар
паритеттердің
2.Валюталардың алмастырылу шарты
З.Валюталық ... ... ... ... регламентациясы
5. Валюталық шектеуді
мемлекет аралық реттеу
б.Халықаралық валюталық
өтімділікті мемлекетаралық
реттеу
7.Халықаралық ... ... ... біртүтастыгы
8.Халықаралық есеп
айырысулардың негізгі
формаларының біртүтастығы
9. Д үниежүзіл ік вал юталық
нарықтар мен алтын
нарықтарының ... Мем л ... л ... ... ... халықаралық
үиымдар
Қазақстан Республикасы ұлттық ... ... ... ... Ұлттық валюта бірлігі;
1. Ұлттық валютаның еркін ауысуы, айырбасталу мүмкіндігі
(конвертируемость);
2. Ұлттық ... ... ...... мөлшеріне сәйкес арақатынасы. Ұлттық валюта
бағамының режимі.
2. Валюталық шектеулердің ... және ... ... ... ... ... түрғыдан реттеу;
1. Халықаралық кредит қаражаттары айналымын реттеу;
2. Елдің халықаралық есептеулерін реттеу;
1. Ұлттық валюта рыногі мен ... ... ... ... ... ... қатынастарын басқарушы ... ... ... ... сәйкес шетел валютасын сатып алу — сату мәмілелері
Ұлттық Банк валюта ... ... ... лицензиясы бойынша
өкілетті коммерциялық банктермен валюталық биржалар арқылы жүреді.
ҚР-да негізгі валюталық ... ... ... ... банк ... ... Шетел валютасының және шетел валютасындағы бағалы
қағаздар ... аясы ... мен ... ... валютасында операциялар жүргізуге
қажетті шектеулер ... ... ... ... де еңгізеді;
2. Резиденттер мен резидент еместердің республикада шетел
валютасымен және ... ... ... ... жүргізу ережелерін белгілейді.
3. Резиденттердің шетел банктерінде шот ашу ... ... ... ... белгілеп, валюталық
операциялар жүргізуге лицензиялар береді;
4. Ұлттық валютаның — теңгенің ... ... ... оның ... ... ... ... және салық төлемдері үшін, сондай-ақ
шетел авлюталарымен және ... ... ... ... ... ... ... баға белгілеу мақсатында Ұлттық ... ... ... ... ... Алтын валюта активтерін қүрап, солармен операциялар
жүргізеді;
... есеп ... ... ... және ... ... ... қабылданған мемлекеттік шарттарға ... ... ... ... шетел валюталарын
тартады.
Ұлттық валюта жүйесінің негізін осы мемлекеттің заңымен бекітілген
ақша ... ... ... ұлттық валютасы Елбасының 1993 жылғы 12
қарашасындағы «Қазақстан Ұлттық валютасын еңгізу туралы» жарлығы негізінде
1993 ... 15 ... ... ... ... ... Қазақстанның
ұлттық ақшасы мен валюталық жүйесі бүрыңғы КСРО республикасының ақшасымен
валюталық ... ... ... ақша ... ... валюта) болып теңге
бекітілді. Ол 100 тиыннан түрады. Қазақстанның айналымдағы ақша ... мен ... ... ... ... ... ... банкноттары мен монеталары
Республиканың бүкіл аумағында барлық төлемдер ... ... салу ... ... ... ... ... айналдыру үшін ешбір ... ... ... ... ... ... және
айналымына шек қою тек қана Ұлттық банктің ... ... ... мен монеталардың қажетті санын анықтаушы, оларды өндіруді
қамтамасыз етуші және сақтаушы да ... Банк ... ... ... ... ... ... қүралдарына теңгенің алтын
валюта резервтерімен қаматамасыз етілуі туралы оқтын-оқтын жариялап түрады.
Бүл ... ... ... ... ... ... ... айналымдағы ақша бірлігі көрсетілген қүнына сәйкес қабылдау барлық
түлғалар үшін міндетті болып табылады.
ҚР-ғы бірден-бір ... ... ... ... ... жеке және заңды түлғалардың ішкі есептеулер үшін теңгеден басқа
төлем қүралдарын пайдалануға қүқықтары жоқ. Ондай қүқық ... ... ... бар бар ... ғана ... ақша ... тауарлар айналымы прйесін, қызмет қөрсетулерді
және әртүрлі төлемдер үшін пайдаланылатын қолма-қол және қолма-қол ... ... ... ... ... бірі — ... ... түрақтылығын
орнықтырк және оны еркін ауысатын валюталарға айырбастауды ... ... өзі бір ... ... ... ... ... тауарлар мен валюталар үшін ашық ұлттық ... ... ... ... ... ауысатын валюталармен салыстырғандағы бағамының
орнықтылығы Қазақстан экономикасы үшін дүниежүзілік рынокқа шығудың тиімді
жолы.
ҚР-ның төлем жүйесінің дамуы және жетілдіруі Ұлттық банк ... ... және ... валюта қоры мен Дүниежүзілік Банкпен
бірлесе жүргізіледі. Қабылданған стратегияға ... ... ... ... екі ... ... 1 ... (ол 1996 жылдың III тоқсанында
жүзеге асты) аралық төлем жүйесі қүрылып, ... ... ... ... ... 2 ... (1996-1998ж.ж.) үзақ мерзімді төлем жүйесі қүрылып, іс
жүзінде өзінің қызметін атқара бастады.
Қазақстан ... ... тағы бір ... ... валюта
өтімділігін реттеу болып табылады.
ҚР Ұлттық Банкінің ... - ... ... ... ... ... түріндегі алтын, күміс, платина және платина тобына жататын
басқа металдар;
Б) еркін ауысатын шетелдік валюталар;
В) еркін ауысатын валюта түріндегі дебиторлардың ... банк ... банк ... ... резервтерді мынандай мақсаттарға жүмсайды:
1. жалпы ақша-несие саясаты шеңберінде ... ... ... үшін, ішкі валюталық рыноктағы шетел
валютасына сүраныс пен үсыныс арақатысымен теңгенің
теңдігін қамтамасыз ету ... ... ... Бүл ... ... интервенция деп те
атайды.
2. ҚР үкіметінің және Ұлттық ... ... ... атқару мақсатында шетелдік валютаны
теңгеге айырбастау;
3. Белгілі бір ... ... ... ... басқа бір
мемлекеттің валютасын сату арқылы жүзеге асыру;
4. Мемлекеттің қарыздардың, пайыздардың, комиссиондық
төлемдердің ... ... ... ету.
Қолма-қол шетел валютасы саудаланатын ішкі рыноктің дамуы банктен тыс
айырбастау пунктерінің әрекетіне бақылауды күшейту бағытында жүргізіледі.
ҚР банк ... ... ... ... ... Банктін бағдарламасына
сәйкес валюталық рыноктің банк аралық рыногын тереңдету, форвардтық валюта
келісімдердің кеңейту мен ... ... ... ... ... ... ... өзі шетелдік инвесторлардың мүддесін қорғау және
олар үшін қолайлы ... ... ... маңызды қадам болары даусыз.
Белгілі экономисттер мен қүқықтанушылардың пікірінше, Ұлттық банктің
алтын, валюта қорын толықтыру ... ... ... ... ... ... тапсырыс жүйесін жандандыра түсу ... ... ... ... ... қымбат бағалы металдар биржасының қызметі
қалыптастырылып, соған сәйкес басқа да инфрақүрылымдарды ... ісі ... ... ... ... танда ол өз жүмысын атқаруда.
Қазақстанда валюталық бақылауды вал-лық бақылау органдары және олардың
агенттері ... ... ... ... болып Ұлттық банк және ҚР-ның
Үкіметі саналады. Бақылау агенттері болып заң б/ша вал-қ бақылау қызметін
жүргізетін үйымдар, атап ... ... ... ... ... есептелінеді.
Валюталық бақылау негізінен мына бағытта жүргізіледі: - жүргізілетін
вал-қ операциялардың заңға сәйкестігін анықтау және оған қажетті
лицензиялар мен рүқсаттың болуы;
резиденттегі ... ... ... ... міндеттемелерін
орындауын тексеру; сондай-ақ ҚР-ның ішкі валюта нарығында шетел ... ... ... ... ... валютасымен жүргізілген
төлемдердің дәлелділігі, валюта операйиялары б/ша есеп пен есептесудің
толықтылығы және ... ... ... ... еместердің теңгемен жүргізген операциялары б/ша
бақылау жүргізіледі.
Сөйтіп валюта қатынастары халықаралық экономикалық, саяси және ... ... ... ол ... ... ... ... табады.
Вал-қ бақылау д/з шетелдік валютаның қолда бар көлемін және оның басқа
валюталарға айырбастау бағамын ... Егер ... ... ... ... ... онда вал-қ бақылау — ол ҚР-ның вал-қ
реттеу жөніндегі заңдарын мүқият ... ... ... ... ... жылдың 24 желтоқсанында қабылданған «Валюталық реттеу туралы» ҚР-
ның заңының 6 бабында «ҚР-ғы вал-қ бақылауды ... ... ... ... ... ... ҚР-ның завдарына сәйкес валюталық реттеу
қызметін жүзеге асыруға ... ... ... ... валюталық
органдар болып табылады. Алған лицензияға сәйкес өздері операциялар
жүргізген кезде ... ... ... ... ... ... банктермен өкілеттік берілген, бірақ банктік емес ... ... ... ... ... ... Вал-қ бақылау органдары өз
қызметтерін жүзеге асыру үшін вал-қ бақылау агенттерін ... және ... ... ... үшін ... тапсырмалар беруге қүқылы» делінген.
2001 жылғы 20 ... ... ... экспорт-импорт валюта
бақылауын үйымдастыру туралы» нүсқауының ҚР-да тауарды ... ... және ... түсімнің толық және уақытылы түсуін, сондай-ақ
шетел ... және ... ... ... ... ... ... заңдылығы мен негізділігіне
экспорт-импорт валюта бақылауын жүзеге асыру тәртібін ... ... ... ... ... ... ... экспорттық-импорттық валюта бақылауы тетігін жетілдіру жөнінде
үсыныстар, ... ... ... ... ... ... ... жаңа редакциясының жобасын әзірледі.
Нүсқаулық жобасында заңнамада бүрын ... ... ... ... ... ... ... паспорттарын жабу
негіздемелері мен тәртібін көздейтін экспорт-импорт мәмілелері б/ша вал-қ
бақылауды жүзеге асыру тәртібі көрініс тапқан. ... ... ... ... ... ... ... және өкілеттілігі шектелген,
сондай-ақ олардың арасындағы ақпарат ағынының ... ... ... нақты іске асыру б/ша төлемдерді өтеу есебінен
елге экспорттан ... мен ... ... бақылауды күшейтуге
мүмкіндік береді.
Жүргізілетін экспорт-импорт операциялары б/ша шетел валютасының
қозғалысына мониторингті күшейту үшін ... ... ... түрі — резиденттің кредит ... ... ... ... ... есептеу, совдай-ақ резиденттердің 120 күннен асатын мерзімге
экспорттан валюта ... алу ... ... ... ... ... ... елдерге шығару
жөніндегі талаптарды бір ізге келтірудің ... жеке ... ... ... кезінде оның қандай алынғандығы туралы қүжатты үсыну
жөніндегі талаптарға өзгеріс еңгізуді талап ... Егер ... ... әкелетін барлық валюта сомасына қүжат ... ... ... ендігі
жерде белгіленген лимиттен асатын сомаға ғана қүжат ұсынылады. ... ... ... ... әкету нормасы 3 мың АҚШ доллары баламасында болып
отыр.
Валюталық бақылау нысандарының бірі ... ... ... ... ... тексеру болды. Банктерге 15, ... 3 ... ... ... ... 461 тексеру материалы
және ҮБ-ң облыстық филиалдары жүргізген уәкілетті банктердің 10 тексеру
материалдары қаралды.
Ұлттық ... ... ... ... операцияларды жүргізуге
лицензия беруге өтініш жасаған ... ... саны ... ... ... жылы мүндай операйияларды жүргізге 121 лицензиясы берілсе, 2000 жылы
214 осындай лицензия берілді.Берілген ... ... ... ... ... б/ша ... ... лицензия санының өсу
тенденциясы байқалды, мүның өзі ... ... ... ... ... нәтижесі деп түсіндіруге болады.
Экспорт-импорт валюта бақылауының мақсаты мен бағыттарына мыналар
жатады:
1. Валюта ... ... ... ... және ... түсуін, ... ... және ... ... ... мақсатына
пайдаланудың заңдылығын және негізділігін қамтамасыз
ету болып табылады.
2. Валюта бағыттарының негізгі бақылаулары:
А) жүргізілетін экспорт-импорт ... ... ... ... ... ... ... жағдайда ҚР Ұлттық ... ... ... ... куәліктерінің болуын анықтау;
Б) төлемдердің негізділігін тексеру;
В) экспорт-импорт валюта операциялары жөніндегі есептің толық және дүрыс
болуын ... Егер ҚР Ү ... ... өзге ... ... ... экспорт түсімін тауар
экспортталған күннен бастап 120 ... ... ... ҚР-ның уәкілетгі банктеріндегі өзінің
есепшоттарына аударуға, ал экспорт түсімін алу мүмкін
болмаған ... ... ... ... ... ... ҚР-на қүны тауарға төменген ақша сомасына
тең ... ... ... ... шараларды
қолдануға міндетті, ал ол тауар әкелінбеген жағдайда ҚР-
ның Ұлттық банкі берген лицензиясына өзгеше ... ... ... ... ... 120 ... ... уәкілетті банктегі өзінің есепшотына
қайтаруы керек.
5. Резидент пен резиден емес арасында шетел ... ... ... ... б/ша жасалған
толемдер мен ақша ... тек ... ... ... жүзеге асырылады.
6. Сыртқы экономикалық келісім ... әр ... ... ... ... отыратын бір банк
қол қоятын ... ... ... ... экспорт түсіп отыруға, не импорт б/ша төлем
жасалып тоыруға ... ... ... экспорт-импорт операциялары
б/ша сыртқы экономикалық қызметін ҚР-ның заңдарына
сәйкес ... және ... ... ... ... ... отырады.
8. Валюталық бақылау органдары мен агенттері өздерінің уәкілеттігі және
қызмет бабы шектерінде вал-қ операцияларды бақылауды жүзеге ... ... ... органдары өз қызметі бабында валюталық бақылау
агенттерін жекелеген тапсырмаларды ... ... ... ... болса өз кезегінде мүндай тапсырмаларды орындауға міндетті.
Вал-қ бақылау органдарымен агенттері өз қызметтерін ... ... ... ... мен ... ... ... қүпияларын
сақтауға міндетті. Бақылауды жүзеге асырушы адамдар тапсырылған міндеттерді
қажетті деңгейде атқара алмағаны үшін ҚР-ң заңдарына сәйкес жауапкершілікке
тартылады.
Вал-қ ... ... ... ... ҚР ... ... ... комитеті жатады. Бүл орган Қазақстан Үкіметінің 1997 жылғы
4 шілдесіндегі Қаулысымен қүрылып, бекітілген.
Комитеттің ... ... ... ... ... асыруда заңдылықтардың орындалуын қадағалау; бюджеттік қаражаттар
есебінен қаржылавдырылатын министрліктердің, ... ... ... ... да ... және ... емес ... мақсатты және тиімді пайдалануын бақылау және т.б. жатады.ҚР-ның
Ұлттық банкі ресми бағалы ... ... ... ... ... есептеу уәкілетті банктің ... осы ... АҚШ ... ... ... бағамы б/ша
жүзеге асырылады. Мүнан кейін теңгемен қайта есептеу ҚР-ның Ұлттық банкі
белгіленген ... АҚШ ... ... бағамы б/ша жүзеге асырылады.
ІІ .Крзакртан Республикасы валютасының
перспективалары.
2.1 Валюта ресурстарын кцлыптвстыру және
пайдалану
Қ.Р-ның халықаралық экономикалық ... ... ... ... ... және ... арқылы
сыртқы экономикалық байланыстарды қаржылық реттеу маңызды рөл ... ... ... ... ... ... түсімдерінің
негізгі көлемі кәсіпорындардың ... ... ... ... ... қатысуы және ұлттық валюта - теңгені нығайту ... ел ... да, ... ... ... қүрамындағы
әкімшілік-аумақтық қүрылымдар деңгейінде де ... ... ... ... емес ... ... ... валюталық
операциялар жасалынған кезде қалыптасып, ... ... — бүл: ... ... және өзге қүқықтардың валюталық
қүвдылықтарға өтуіне байланысты, соның ішінде шетел валютасы төлемдері мен
шетел ... ... ... ... ... ... байланысты
мәмілелер; валюталық қүндылықтарды кез-келген тәсілмен елге немесе елден
әкелу, әкету және жөнелту; ұлттық валютаға, сондай-ақ номиналы мен ... ... ... ... ... ... мен ... қүралдарына
меншік қүқығы мен ... ... ... ... мен ... ... мәмілелер.
Валюталық операциялар ағымдағы және капитал қозғалысына байланысты
операцияларға ... ... ... ... ... операцияларға мыналар жатады:
1. тауарлар мен қызметтерге ... ... ... ... ... ... үшін ақша аудару;
2. экспорт-импорт мәмілелері бойынша 180 ... ... ... беруге байланысты есеп
айырысуларды жүзеге айырысу;
3. 180 ... ... ... ... беру және
кредиттер алу;
4. депозиттер, инвестициялар, ... және өзге ... ... ақша ... және ... тағы ... ... алу;
5. сауда түріне жатпайтын ақша аударымдары, оған қоса
гранттар, мүрагерлік соммалардың аударымдары, ... ... және өзге ... ... ... операциялар мыналарды қамтиды:
6. инвестициялар;
7. жылжымайтын мүліктің және басқа да қүқықтарына
төленетін ақша ... 180 ... ... ... ... - ... бойынша кредит беру және алу.
Валюталық операциялар: экспорт, импорт , қызметтер көрсету, капиталды
инвестициялау, халықаралық, мемлекеттік және ... ... ... көрсету, елдің алтын валюта резервтерінің қозғалысы,
дипломатиялық және ... ... ... ... ... халықтың миграциясы, мемлекет
аралық трансферттер, мәдени, ... ... ... және ... ... ... түрлері кезінде жасалады.
Елдегі барлық пайдаланылатын валюталық ресурстардың түсу ... ... ... ... ... ... ... түрлерінің
көбісі валюталық ресурстардың орнын толтырады, одан қаржыланады.
Валюталық ... ... ... қүрамды бөлігі болып
табылады және ... ... ... ... (шаруашылық жүргізуші субъектілердің ресурстары)
болып бөлінеді.
Мемлекеттік валюта ресурстары мыналардың ... ... ... ... ... ... үйымдардың, компаниялардың,
фирмалардың, қоғамдардың және тағы сол ... ... және ... ... шығарудан түскен
түсім — ақшадан;
2. таурлар мен жүктердің ... ... ... ... ... дайывдау кезіндегі
шетел валютасывдағы кеден ... ... ... ... ... ... төлейтін ... ... ... түсімдерден;
4. валюталық заңды бүзғаны үшін ... ... ... мен ... ... банктерінде және басқа қаржы ... ... ... ... ... ақ ... мүлік пен активтерді пайдаланылған
алынған табыстардан;
5. ... ... ... ... ... аралық қаржы ұйымдарының депозиттерді
орналастырудан ... ... ... ... пен ... ... алынған
табыстардан;
6. шетел мемлекеттерінің, банктерінің, халықаралық және
мемлекетаралық ... ... ... ... валютадағы гранттар мен тегін ... ... ... ... ... ... ... валюта ресурстары былайша пайдаланылады:
І.Ұлттық банк:,,валюталық басқыншыларды" — елдегі ... ... ... ету жөніндегі мемлекеттің стратегиялық жоспарымен
анықталатын, реттелетін деңгейде ұлттық валюта ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін;
2.Қаржы министрлігі қарыздар туралы келісімшартпен белгіленген
уақытта ... ... өтеу ... ... жабу үшін; халықаралық
үйымдардағы мүшелік үшін жарналар төлеу; елшіліктердің, консулдіктердің,
өкілдіктердің және ... ... ... ... ... қаржыландыру
үшін;
З.Үкімет органдары: мемлекеттік қажеттерді — ... мен ... ... ... жөніндегі орталықтандырылған сатып ... ... ... ...... шаруашылықтардың,
өндірістік емес сфераның қажеттіліктерін,
аймақтардың жергілікті инфрақүрылымын дамытуды, ... ... ... ... ... өнім ... ... жүргізуші субъектілер және
валютаға мүқтаждары оны ... ... ... ... ... сатып алады.
2.2.Халыщіралық деңгей
Ұлттық валюталық жүйе ұлттыү валютаға, яғни ... ақша ... ал ... ... жүйе - бір ... ... ... немесе халықаралық есептеу бірліктеріне негізделеді.
Резервтік валюта — бүл басқа елдер үшін ... ... ... бағамды анықтауда негіз ре;тінде қызмет ... және ... ... ... валюталық интервенсия жүргізуде пайдаланылатын
халықаралық төлем және резерв қүралы қызметін атқаратын, ұлттық валюталары.
Валюта — бүл ... сол ... ақша ... ... ... ақша ... үшіншіден, халықаралық есептесу бірліктері
және төлем қүралы(СДР еуро).
Валюталық батм - бір елдің ақша ... ... бір ... ... ... бейнеленетін бағасы.
Валюталық бағамның қажеттігі:
1)тауарлар мен қызметтермен сауда — саттықта, капиталдар мен несиелер
қозғалысы барысывда өзара ... ... ... ... ... тауар алғаны үшін шетел валютасына ауыстырады.
2)дүниежүзілік жоне ұлттық нарықтағы бағаларды, сол сияқты әр ... ... ... жөне банктердің шетел валютасындағы шоттарын ... ... ... ... әсер ... ... ықпал етеді:
• Инфляция қарқыны. Инфляция қаншалықты жоғары болса, ол елдің
валютасының ... ... ... ... ... ... ол
ел валютасының
төлем қабілеттігін және басқа елдің валютасына қатысты бағамын төмендетеді.
Төлем балансының жагдайы. Егер де төлем ... ... ... ... ... ... жақтан ұлттық валютаға сүраныс өсіп, ұлттық
валютаның ... ... ... ... ал ... болса,
борышқорлар оларды өздерінің сыртқы міндеттемелерін өтеу үшін ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесіндегі айырма. Бүл фактордың валюталық
бағамға әсері екі жағдаймен болады: ... ... ... ... халықаралық қозғалысына, ең алдымен, қысқа мерзімді
қозғалысына әсер етеді. Шын мәнінде пайыз мөлшерлемесінің ... ... ішке ... ... ал оның ... ... капиталдың
шетелге шығуына жол береді; ... ... ... ... және ссуданың капиталдар нарығына әсер етеді, яғни шетелден
арзан несие алып, оны ішкі ... ... ... ... мен алып ... валюталық операциялар. Егер қандайда бір валюьа бағамы түсетін
болса, оны банктер тез арада түрақты валютаға сатуға ... бір ... ... және ... есеп ... дәрежесі. Мысалға: Еуробанктер 60-70% операцияларын АҚШ ... ... оған ... ... пен ... ауқымы анықталады.
1. Халықаралық төлемдердің жеделдетілуі немесе
кешіктірілуі де валюталар багамына әсер етеді.
2. Валютаеа ... ... және ... ... ... Валюталық саясат. Нарықтың және мемлекеттік
реттеудің шекті қатынасы оның ... ... ... ... ... бағамы
| |2002 | |2003 | |
| ... ... ... ... күнге |
| ... ... ... | ... |151,14 |151,30 |155,53 |155,20 ... |150,76 |151,90 |153,98 |152,60 ... |152,12 |152,20 |151,55 |151,50 |
|I ... |151,67 |152,20 |153,69 |151,50 ... |152,54 |152,80 |151,82 |151,75 ... |152,90 |152,90 |151,21 |150,80 ... |153,10 |153,10 |149,15 |148,00 ... ... |152,85 |153,10 |150,73 |148,00 ... |153,52 |153,85 |146,94 |146,79 ... |154,07 |154,15 |146,76 |147,47 ... |154,42 |154,55 |147,90 |148,93 ... ... |154,01 |154,55 |147,20 |148,93 ... |154,40 |154,35 |147,92 |148,03 ... |154,30 |154,20 |147,07 |146,63 ... |155,08 |155,60 |145,08 |144,22 ... ... |154,59 |155,60 |146,69 |144,22 ... бойынша |153,28 |155,60 |149,58 |144,22 ... ... ... бағамы
(2005жылға)
| |7 ... |8-10 ... |11 ... |12 ... ... ... |101,45 |101,32 |101,59 |101,25 ... фунт |236,07 |236,48 |235,47 |234,38 ... | | | | ... ... |0,06 |0,06 |0,06 |0,06 ... ... |21,57 |21,78 |21,74 |21,59 ... ... |133,57 |133,61 |133,67 |133,74 ... |160,91 |162,47 |162,25 |161,02 ... ... |113,36 |113,27 |113,82 |113,74 ... юань |16,54 |16,54 |16,56 |16,57 ... динары |457,57 |457,60 |457,92 |458,17 ... сомы |3,27 |3,27 |3,27 |3,27 ... ... |79,26 |79,31 |79,40 |79,30 ... лирі |98,32 |99,01 |99,61 |99,51 ... сумы |0,12 |0,12 |0,12 |0,12 ... ... |26,39 |26,43 |26,52 |26,61 ... ... карея |12,82 |12,88 |12,88 |12,84 ... | | | | ... йені |11,73 |11,79 |11,74 |11,75 ... ... ... ... ҚР ... министірінің
23.12.2002ж.№512 қаулысымен(қараңыз:,,ББ"№4,қаңтар 2003ж.)
ІІІ. Валюта қатынастарын нарыщпық және мемлекеттік реттеу.
Валютальщ саясат.
Дүниежүзілік тәжірибеде көрсетіп отырғандай нарықтық және мемлекеттік
реттеу жүзеге ... ... ... ... ... және үсыныс
қалыптасып, олардывң бағамдық арақатынасы анықталады. Нарықтық ... ... ... ... арқылы жүргізіледі. Валюта нарықтарында орын
алатын бәсекелік тойталаста бүл заңдылықтардың маңызы зор...
2000 жылы ... ... және ... тетігі сыртқы және ішкі
валюта рыногындағы жағдайды, жаңа ... ... ... ... мен ... ... отырып жетілдірілді.
„Қазақстан Республикасының валюталық реттеу мәселелері бойынша кейбір
заң актілеріне өзгерістер мен ... ... ... " ... капиталды әкету жолын реттеудің неғүрлым икемді тетігін жасауға
және ... ... ... ... туғызды, оны бүзу валюта
заңдарына ... ... ... ... ... және ... ... шағын кәсіпкерлік саласынан шығару осы үйымдарға
қадағалауды күшейтуге, қаржы ... ... ... ... ... ... мақсатында олардың қызметіне қойылатын
талапты өзгертуге мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасында теңгенің арнайы валюталық бағамы 1999 жылы
5 ... ... ... бағам режиміне өтті. Ал оған дейін тіркемелі
бағам қолданылып келді.
Иркелмелі бағам - ... ... ... валютаның шетел
валютасына қатысты айырбас ... ... ... ... пен ... ... ... ... ... ... — бүл ... нарықтағы сұраныс пен үсыныс
негізінде белгіленетін нарықтық бағамды білдіреді.
Еркін ... ... ... ... қор ... АҚШ
долларының теңгеге қатысты бағамы анықталады. Осы биржада Рейтер(Кеиіег)
агенттігінің кросс — бағамдары ... ... ... ... ... ... — бүл ... валютаға байланысты анықталатын екі
валютаның ... ... (Кб) ... ... ... ... ... теңгенің кросс—бағамын есептеу:
Шетел валютасының долларға қатысты бағамы
Кб(теңге)=
Теңгенің долларға қатысты ... ... ... ... тікелей бағам және жанама бағам
болып бөлінеді. Мүндағы тікелей ...... ... ... ... ... Мысалы, 1 АҚШ доллары = 147,50 теңге. Ал жанама бағам - бүл
ұлттық валютаның шетел валютасына ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде қолданылмайды.
Шаруашылық байланыстарының жиһандануы
мемлекеаралық валютаны реттеу іс — ... ... ... әкелді.
Бүл әрекеттердің мақсаттары мынадай:
- дүниежүзілік валюта жүйесінің қүрылымдық принциптерін орнақтыру;
8. жекелеген елдердің валюталық саясатын үйлестіру;
9. валюталық ... шығу ... ... ... мемлекеттердің басқа ... ... ... ... ... ... экономикалық интеграциялау бірлестіктер
шеңберінде жоне дамушы ... ... ... жүзеге асады.
Валюталық қатынастарды реттеу істері бірнеше деңгейлерден түрады:
11. мол валюталық ... бар жөне ... ... ... ... ... және ... банктер мен
корпорациялар;
12. ұлттық мемлекеттер ... ... ... ... ... ... халықаралық деңгейдегі валюталық институттар;
14. валюталық, несиелік және ... ... ... ... қажеттілігінің
себептері келесі себептермен түсіндіріледі;
15. валюталық, несиелік, ... ... ... ... ... өзара
тәуекелділігінің күшейе түсуі;
16. нарықтық және мемлекеттік реттеу ... ... ... ауысуы;
17. дүниежүзілік аренадағы күштер арасалмағының өзгеруі;
18. жас бәсекелестер — жаңа ... ... ... ... ... ... пайыздық ставкалардың
тербелуіне мүнай ... ... ... валюталық, ... ... ... ... ... ... валюта,
несие, қаржы нарықтарының орасандануы және т.б.
Валюталық саясат өзінің ... мен ... ... және ... ... екіге бөлінеді.
Қүрылымдылық валюталық саясат — ... ... ... өзгерістер енгізуге бағытталған үзақ
мерзімді шаралар жиынтығы болып ... ... өзі ... түрінде барлық елдердің мүдделеріне сай принциптік
жетілдірулер (нысанында жүзеге ... ... әр бір ... ... қол ... үмтылатыны да шындық.
Ағымдағы валюта саясаты ... ... ... ... ... мен ... ... күнделікті,
оперативті реттеуге ... ... ... ... саясаттың мынадай формалары белгілі. Олар — дисконттық,
девиздік саясат жоне аталған формалардың түрлері — ... ... ... ... ... шектеулер, валюта ауысуы
деңгейін реттеу, валюта бағамының режимі, девальвация және ревальвация.
Дисконттық (есептеу) саясат бір ... ... ... ... жағынан ішкі несиелер, ақша массасы, ... ... әсер ету ... ... ... мен ... балансын реттеуге
бағытталған орталық банктың есептеу ставкасын өзгертуі болып табылады.
Мысалы, теріс төлем ... және ... ... ... ... ... ... жоғарылату пайыздық ставкасы төмен елдерден
капиталдың келуін ынталандырады, ... ... ... кетуін
саябырсытып, төмен балансын жақсартуға мүмкіндік ... ... ... бағамын
жоғарлатады.Ресми ставкасын кеміткен жағдайда төмен ... ... ... және ... ... ... ... Дисконттік саясат
әсері қысқа мерзімді және салыстырмалы тиімділігі төлем ... ... ... ... ... ... органдардың шетел валютасын (девиз)
сатып алу, сату жолымен ұлттық валюта бағамына әсер ету ... ... ... жоғарылату мақсатында орталық банк шетел валютасын сатып
алады. ... ... ... ... интервенция нысанында жүзеге
асады, яғни ұлттық банк валюта нарығы операцияларына ... ... ... ... интервенция ресми алтын-валюта резервтері
есебінен немесе орталық банктердің ұлттық валютаға ... ... ... арқылы өзара кредиттер берумен жүзеге асады.
Валюта резервтерін дизерфикациялау валюта резервтері қүрылымын
олардың ... әр ... ... ... ... халықаралық
есептесулерді қамтамасыз ету, валюталық интерванция жүргізуді және ... жол ... ... реттеуге бағытталған мемлекеттердің,
банкттердің, трансұлттықкомпаниялардың саясаты. Бүл саясат өдеттетүрақсыз
валютаны сатып, орнықты валюталарды, соның ішінде халықаралық есептеулерге
қажетті валюталарды ... алу ... ... ... ... және ... ... режимі ұлттық және
мемлекетаралық ... ... ... ... ... ... — валюта бағамдарының белгіленіп
бекітілген және тербеліп қалықтау режимінде аралық орын ... ... ... ... ... бүл ... ... нарығы екі ... ... ... ... ... мен ... бойынша ресми валюта бағамы қолдаылады да, қаржылық операциялар
(капиталдар, несиелер ... ... ... бағаланылады. Қсарланған
валюта валюта нарығы валюталық резервтерді үнемдеуге жол ашты, ... ... ... ... мен ... ... ... дәстүрлі әдістері
болып табылады. Девальвация — ұлттық валюта бағамын шетелдік ... ... ... ... ... төмендету. Ревальвация —
ұлттық валюта бағамын шетелдік валютаға немесе халықаралық ... ... ... мен ревальвация түсініктерінің эволюция ... ... ... ... және ... ... ... Алтын стандарт кезінде девальвация мемлекеттің ақша бірлігіндегі
алтын қүрамының азаюын көрсетсе, ревальвация жағдайында валюта бағамының
өзгерістері күнделікті , ... ... ... ... ... ... және заңнамалық ресми белгілеу қажетті кезеңдерде жүзеге асады.
Валюталық саясатта екі қарама-қарсы астасып, араласып жатады. ... ... ... ... валюта меселелерін шешудің ортақ
жолдарын іздестіру; екіншісі - әрбір мемлекеттің ... ... ... ... ... ... қажетті шешім, үстамды
қабылдату болып табылады.
Жалпы, валюталық ... ... ... ... ... ... ... қажеттліктеріне сай
протекционистік шаралар жиынтығы қолдануға әрдайым дайын екендігі де даүсыз
акикат.
Корытынды
Теңгенің айырбас бағамының қазақставдық қор ... АҚШ ... ... ... ішкі валюталық нарықтағы түрақтылық туралы
түйіндеуге мүмкіндік берді. Ба ... ... ... еді. ... көбіне әлемдік өндірістің жандануы мен қазақстандық экспорттың
негізгі баптарына арналған баға жағдайының арқасында оңды ... ... ... ... ... ... нығаюы ықпал етті. Ұлттық
валюталық бағам алып-сатарлық қысымға үшырады, шетел валютасының жеткілікті
үсынысы боған деген ... ... ... Банк ... ... мәнінде едәуір нығаюына жол ... ... Бүл ... қазақстандық экспорттық тауарлардың
бәсекелестік қабіліт деңгейін сақтауға мүмкіндік жасады. Шынайы ... ... ... ... ... ... ... саясаттың дүрыстығын растады. 2000 жылы теңге бағамы бар жоғы 2,8%-
ға өсті.
2001 жылдың бас кезінен ішкі ... ... ... ... ... жоқ: ... ... бағамының долларға қатысты
өзгерістері елеусіз және біркелкі болды, теңгенің АҚШ ... ... ... ... ... ... отырып, таңдалған бағыт дүрыс
деген қорытынды шығаруға болады. Өз ақша ... ... ... ... ... ... және ... түрлендіру жолында
түтқалы кезең атавды. Мемлекетіміздің ... ... ... ... ... ... валюталық түзімді ары қарай
ырықтавдыруды жүзеге ... ... ... ҚР-ның резиденттерінің
экономикалық еркіндігін кеңейту болып табылатын ырықтандыру ... ... ... ... Бүл капитал қозғалысымен
байланысты Үттық Бнкке ... ... ... ... ... жоюды қоса отырып, капиталды кіргізу ... ... ... және ... ... ... Ұлттық Банк қазақстандық тауарлардың бағалық ... ... ... ... теңгенің еркін қүбылмалы айырбас
бағамының алып сатарлық серіптестерінің алдын алу ... ... ... ... өте аз ... ... ... отырып, айырбас бағамының
түзілуіне араласпай, ұлттық валютаның үзақмерзімдік ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық ... ... ... ... ... 2003.
3. Көшенова Баян, Ақша ... ... ... ... 2000.
4. Мақыш Серік Биханүлы, Ақша айналысы және ... ... ... ... ... Жаңа кезең
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... Ілиясов Қ.Қ, Қаржы, ҚР Білім және ғылым министірлігі
ұсынылған, 2003.
8. Қазақстан ... ... ...... ... цифрларда // Қазақстан
Республикасыстатистика ... Бас ... ... ... ... жөне оның ... // ҚР ... агенттігі, Бас ... ... 2003, ... ... С, ... ... қалай пайда болды?
// Ақиқат, 2002, 12 қараша.
10. Тобаяқов Б, Теңге шежіресі // ... 2003, ... ... ... ... ... ... мен тәуелсіздігінің белгісі // ... 2003, 20 ... ... ... ... ұлттық валютасы //
10. Егемен Қазақстан, 2003, 13 қараша.
11. ... ... // ... ... ... ... 2005, №9.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының ұлттық банкіндегі ақша-несие саясатының даму жолдары84 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы және дамуы жайлы мәлімет5 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы, дамуы31 бет
Қазақстанның ұлттық валютасының пайда болуы және дамуы туралы13 бет
Қаржы жүйесін ұйымдастыру5 бет
Ұлттық банктің банктік қызметті реттеудегі рөлі мен маңызы4 бет
Ұлттық валюта тұрақтылығы және нақты сектор4 бет
Ұлттық валюта – теңге7 бет
"Халықаралық валюта жүйесі."28 бет
1993 ж акша реформасы35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь