Тіл және мәдениет

Дискурс ұғымы XX ғасырдың 70-жылдарынан бастап философияда кеңінен қолданыла бастады. Тұңғыш болып «дискурс» ұғымын Ю. Хабермас өзінің «Коммуникативтік компетенция теориясына дайындық» атты еңбегінде қолданған болатын. Содан бері бұл термин батыстық философияда кең қолданылып жүр. Хабермас «дискурске» мына төмендегідей белгілер тиесілі деп қарастырады — қарым-қатынасқа, сұхбатқа имманентті (іштей тиесілі), сол кезеңнің қоғамдық өмірінде қалыптасқан нормалар, ережелер және негізгі құндылықтар жинағынан тұратын идеологиялық тіл. Ондағы идеология деп отырғанымыз жалпы белгілер жүйесі деген мағынада қолданылып отыр.
Дискурс — тілдік коммуникация түрі. Кең шеңберде, дискурс дегеніміз уақыттың мәдени тілдік контексті. Оған рухани-идеологиялық мұра, көзқарас, дүниетаным кіреді. Тар мағынада, дискурс деп қандай да болмасын мағыналы, құнды іс-әрекеттің (актінің) нақты тілдік шындығын айтады.
Ф. де Соссюрден бастап қазіргі француз функционалистеріне дейінгі классикалық лингвистика тілді қоғамның барлық мүшелеріне ортақ, түсінікті константты (өзгермейтін) құрылым деп қарастырады. Ол түсініктің пайда болуына тілге деген мынадай көзқарастар әсер етті. Біріншіден, тілде бір нақты нәрсені білдіретін белгі және сол нәрсенің өзі бірін-бірі анықтайды деген түсінік; екіншіден сол тілді қолданатын тілдік ұжым мүшелері үшін тілдік белгілердің бәрі бір мағынаға ие; үшіншіден, осы жоғарғы айтылғандардың нәтижесінде тіл қоғамның барлық әлеуметтік топтарына бірдей қызмет етеді.
Шындығында, тіл — бәрімізге ортақ, бәріміз осы тілде сөйлесеміз, бір-бірімізді түсінеміз. Бірақ күнделікті өмірдегі сөз саптасымызға жіті көңіл бөлетін болсақ, онда біз мынадай қызық нәрсені байқаймыз — әрбір сөз өзінің нақты заттық, бұйымдық мазмұнынан басқа көптеген уақытша, өзгермелі идеологиялық мағынаға да ие екен. Сол шексіз көп түрлі
        
        Тіл және мәдениет
Дискурс ұғымы XX ... ... ... философияда кеңінен
қолданыла бастады. Тұңғыш болып ... ... Ю. ... ... ... теориясына дайындық» атты еңбегінде қолданған
болатын. Содан бері бұл термин батыстық философияда кең ... ... ... мына ... ... ... деп ...
қарым-қатынасқа, сұхбатқа имманентті (іштей тиесілі), сол кезеңнің қоғамдық
өмірінде ... ... ... және негізгі құндылықтар жинағынан
тұратын идеологиялық тіл. Ондағы ... деп ... ... ... ... мағынада қолданылып отыр.
Дискурс — тілдік коммуникация түрі. Кең шеңберде, дискурс ... ... ... ... Оған ... ... ... кіреді. Тар мағынада, дискурс деп қандай да ... ... ... ... ... тілдік шындығын айтады.
Ф. де Соссюрден бастап қазіргі ... ... ... лингвистика тілді қоғамның барлық мүшелеріне ортақ, түсінікті
константты (өзгермейтін) құрылым деп қарастырады. Ол ... ... ... ... ... ... әсер етті. Біріншіден, тілде бір
нақты нәрсені білдіретін ... және сол ... өзі ... анықтайды
деген түсінік; екіншіден сол тілді қолданатын тілдік ұжым мүшелері ... ... бәрі бір ... ие; ... осы ... ... тіл ... барлық әлеуметтік топтарына бірдей
қызмет етеді.
Шындығында, тіл — бәрімізге ортақ, бәріміз осы ... ... ... ... ... ... ... сөз саптасымызға жіті көңіл
бөлетін болсақ, онда біз мынадай қызық нәрсені байқаймыз — әрбір сөз ... ... ... ... ... ... ... өзгермелі
идеологиялық мағынаға да ие екен. Сол шексіз көп түрлі мағынаның болуы ... ... ... ... ... «социолекттерге» бөліп-бөліп жібереді.
Осы «социолекттерді» М. Бахтин «әлеуметтік-идеологиялық тіл», ... деп, Р. Барт ... ... деп ... ... сөзі ... аяқталмаған, өйткені ой принципті түрде
тамамдалуы мүмкін емес. Әрбір сөз ... ... ... әлемінде өзіндік
өзгеріске ұшырайды. Тірі сана, тірі қарым-қатынас барысында тілді бұлжымас,
қозғалмас жүйе деп ... ... ... Адам үшін оны ... ... да, ол адамның өзінің тілдік санасы да түгелдей ... ... көп ... ... Сөз ендігі жерде, тек бір нәрсені
білдіріп қана қоймайды, сөздің өзіндік «иісі», тіпті өзіндік «дәмі» де бар.
Рухани өлемнің ... ... оның ... ... ... іздеу
керек. Рухани болмыс — мағыналы белгі, таңба болмысы. Рухани өлемнің
«белгілік» болмысы оны адам болмысының «материалдық» шындығынан өзгешелеп
қана ... ... ... әлем мен жақындастырып,
біріктіреді.Өйткені, белгі қашанда «материалдық», «заттық» белгі. Сондықтан
да белгілік шығармашылықтың жемістері — өнер туындысы, ғылыми жұмыстар,
діни рәміздер, ... және т.б. бәрі — ... ... ... ... ... ... Олардың басқа заттардан ерекшелігі
оның мағынасында, мәнінде, өзіндік құндылығында.
Адамдар қарым-қатынасының әмбебап құралы ретінде белгі ... ... ... ... ... ... Ол ... адамдар
сұхбатына, адамдар қарым-қатынасына бағышталған. Белгілік шығармашылық және
ол шығармашылықтың ... ... ... сұхбат негізінде ғана
жүзеге асуы мүмкін.
Жалпы, ұғыну мәселесі XX ... ... ... ... ... десек болады. Осы мәселеге сонау Ф. ... В. ... М. ... Х.-Г. ... ... ойшылдар көп көңіл бөліп, ... ... ... ... ... ... біраз көзқарастарды
қарастырып өткеніміз жөн. В. Дильтей өзінің міндетін гуманитарлық ... ... сол В. ... кезіндегі Германияда қалыптасқан
терминология бойынша, «рухани ... ... ... деп ... ... да ол өзінің негізгі еңбегін тікелей рухани
ғылымдар мен ... ... ... ... ... ... (1883) деп ... Рухани ғылымдар мен жаратылыстану ғылымдарының ерекшелігі олардың зерттеу
объектілерінің өзгешелігімен ғана байланысты ... ... ... ол
ғылымдардың таным тәсілімен де, тәжірибе үлгісімен де ... ... бір ... жоқ және ... мағыналық құрылымы жоқ
болып келеді. Жаратылыстану ғылымдарында табиғат — таным объектісі ... және еркі бар ... ... ... ... ... адам үшін табиғат қашанда «сыртқы әлем», «сыртқы» тәжірибенің
материалы. Ал енді ... ... ... «рух ... ілімдерде»
адамның өзі таным субъектісі бола тұра ... яғни ... ... бұл жерде объекті мен субъектінің бір болуын, біріне-бірінің дәл
келуін ... Осы ... В. ... ... шығармаларының орталық
мәселесін — адамның, субъектінің өзін-өзі түсіну, өзін-өзі танымдық ... ... ... ... кетереді. Бір сөзбен айтатын болсақ, жалпы,
гуманитарлық ... ... ... зерттейді. «Рух туралы
ғылымдар жаратылыстану жүйесіне сай құрастырылған қисынға негізделмейді».
Адамды түсіну үшін оның дүниетанымын, көзқарасын, ... яғни ... білу ... Ал ол ... ... ... ... көрініп
тұрған нәрсе емес, сондықтан оны танып білу, зерттеудің де ... бар. Осы ... ... ... ... ... мәселесі
көтеріледі.
Жаратылыстану ғылымдары зерттейтін пәніне көзімен көріп, қолымен ұстап
«сыртқы» әлемнен «сыртқы тәжірибе» ... ... ... ... ... ... ... әрекет ету керек. Рухани ... ... ену, ... ... яғни сол ... ... ... қойып, соған айналу арқылы — бір сөзбен айтсақ, ... ... ... ... ... ғылымдар өз фактілерін өздері
түсіндіретін ... ал ... ... ... ұғыну керек. Оларды
суреттеп, мазмнұндап беру мүмкін ... ... ... ... әркім өз
санасынан өткізіп, өз жеке ... ... ... біз ... сипаттаймыз, ал рухани өмірді үғынамыз. Табиғат
құбылыстары қайталанбалы нәрсе, сондықтан да оларды тәжірибе ... ... ал ... ілім ... ... ... факті өмірде
жалғыз рет қана орын алады, бірегей, сондықтан да ешбір тәжірибе жүзінде
бастапқы ... ... Біз ... ... ... ... ... сияқты, ешқашан оның өмір сүрген кезеңін де, ондағы тарихи
жағдайларды да өз қалпында ... ... ... ... ... ... түсініктермен істес болсақ, ал тарихи ілімдер немесе
тағыда ... ... ... ... барысында біз өзіміз сияқты ерен жеке
тұлғамен, оның ... ... ... ... ... ... ... түсіндіріп беру мүмкін емес. Басқаны ... ... ... ... осы ... ... герменевтиканың бас-тауында жатыр. В.
Дильтей үшін Цезарьді түсіну Цезарь болуды ... ... ... ... ... ене» түсіну ғана мүмкін, яғни соның «терісін жамылып», соның орнына
өзіңді қойып қана ол туралы бір нәрсе айта"аласың.
Қарап ... ... ... ... табиғи әлемнен ерекшелігін
көрсетуге тырысқан В. Дильтей тым ... ... ... көрінеді.
Зерттеуші өзінің өмір сүріп отырған уақытынан, оның негізгі әлеуметтік-
мәдени контексінен ешқашан ары кете ... ... ... ... ... ... сай ... психологиялық қалпы болады. Түгелдей
дерлік, бар жан-тәніңмен бұдан бұрын ... ... ... ... ондағы
идея — ойларға ену мүмкін емес. В. Дильтейдің «ұғыну теориясы шын ... ... ... жол ... өйткені тек біреуге «етене ену»
арқылы басқаның (өткен тарихи тұлғаның) басқалығын түсіну ... ... сен ... басқада жоғалтып алдың, өзіңнің бір ... ... ... қаншалықты біреудің «ішкі тұңғиығына» бата білсең,
соншалықты одан ... ... ... ... ... ... үшін ... болу керек. Біздің танымдық контексіміз қаншалықты кең болса, яғни
біздің зерттеу объектімізді ... ... ... басқа
объектілер көп болса, соншалықты біз оны ... ... ... екі ... ... ... біріншіден, зерттейтін нәрсеңе «іштей
ену», екіншіден, одан «тысқары ... В. ... ... ... ... деп мән ... екіншісіне көңіл аудармады. Сондықтан да ... ... ... бола алмады.
А. Дильтейден гөрі үғыну теориясында шындыққа Х.-Г. Гадамер жақын болды. Ол
зерттеушіні, түсіндірушіні, талдаушыны бір ... ... ... тарихи
жағдайына қойып, оның өзінің тарихи шекарасын ұмытуын мақсат тұтпады. Х.-Г.
Гадаиер әлеуметтік тарихи-мәдени көк ... ... ... Х.Г.
Гадамер өз еңбектерінде «зерттеуші» мен «зерттелушінің» бірі-бірінің
алдынан ... ... ... ... ... айтады.
Түсінудің негізгімақсаты ақиқат түбіне жету ... ... ол ... ... ... тарихи жағдайы мен өткен (зерттелуші) әлемнің
диалогы, бітпес ... ... ... ... ... ... ғана
жетуге болады.
М. Бахтиннің ұғыну теориясы В. Дильтейдің қатесін қайта-ламайды. Ол түсіну
барысында өзін-өзі «ұмытпау» керектігін, өзін сырт ... ... ... ... ... ... ... Түсінуді, ұғынуды етене
ену және өзіңді басқаның орнына қою ... өз ... ... деп қана
қарастыру жөнсіз. Ұғыну үшін мағыналық артықшылық қажет, ал оған біз ... ... ... ... ... ... өз ... ғана ие боламыз.
М. Бахтиннің бір қарағанда жүйесіздеу, үзікті паратермино-логияға сүйенген
философиясының өзіндік қисыны бар, әр ... ... ... ... ... бар. Оны ... келе ... әлеміндегі адамның сұхбаттық
болмысы деуге болады.
«Басқаның» абсолютті қажеттілігін мақсат ... ... адам ... ... ... «Басқаны» ақыл-ой өзінің үғымдары арқылы
толығымен қамти алмайды, ол дәстүрлі мағынадағы философиялық ... ... ... да емес, өмірдің өзінен о баста орын ... ... ... ... ... егіз ... ... біртұтастықты өз басынан ғана таба алмайды. Мәселе мүнда
біреудің біреуден тәуелділігінде емес, ... ... ... ... Адам ... ... ... болғысы келеді, өзінің
жалғыз-дығынан шошиды, олай болса, жеке адам, жалғыз басты адам өз-өзіне
жеткіліксіз. Сол жетіспеушіліктің, жоқтың ... ... үшін ... ... «Мен ... ... ... үшін басқа болуға тырысамын,
басқалардың өлеміне басқа ретінде ... ... ... ... ... ... қалаймын». {Бахтин М. Эстетика
словесного творчества. — С. 371). ... мен ... ... ... ... жоғалтпаймын. Өйткені, «менің қазіргі тұрған бұл дүниедегі жалғыз
нүктемде осы болмыстың осы кеңістігінде менен басқа ешкім ... ... ... ... бұл ... менен басқа ешкім жасамайды».

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балалар тілін орфоэпиялық дыбыстау мәдениетіне тәрбиелеу5 бет
Мәулен Балақаев Тіл мәдениетінің теориялық негізін қалаушы126 бет
Тіл және мәдениет жайлы67 бет
Тіл мен мәдениет мәселесінің этнолингвистиканы қалыптастырудағы ролі59 бет
Тіл мәдениеті және сөз мәдениеті37 бет
Тіл мәдениетінің мәселелері.15 бет
Тілдік санадағы мәдениет ұғымы64 бет
Тілдің дыбыстық мәдениетін дамыту және тәрбиелеу5 бет
Тұлғааралық коммуникациядағы сөйлеу тiлi мен мәдениетiнiң рөлi14 бет
Этнопсихологияда жеке тұлғаның эмоционалды-танымдық сферасы тіл және мәдениет10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь