Тіл және мәдениет


Дискурс ұғымы XX ғасырдың 70-жылдарынан бастап философияда кеңінен қолданыла бастады. Тұңғыш болып «дискурс» ұғымын Ю. Хабермас өзінің «Коммуникативтік компетенция теориясына дайындық» атты еңбегінде қолданған болатын. Содан бері бұл термин батыстық философияда кең қолданылып жүр. Хабермас «дискурске» мына төмендегідей белгілер тиесілі деп қарастырады — қарым-қатынасқа, сұхбатқа имманентті (іштей тиесілі), сол кезеңнің қоғамдық өмірінде қалыптасқан нормалар, ережелер және негізгі құндылықтар жинағынан тұратын идеологиялық тіл. Ондағы идеология деп отырғанымыз жалпы белгілер жүйесі деген мағынада қолданылып отыр.
Дискурс — тілдік коммуникация түрі. Кең шеңберде, дискурс дегеніміз уақыттың мәдени тілдік контексті. Оған рухани-идеологиялық мұра, көзқарас, дүниетаным кіреді. Тар мағынада, дискурс деп қандай да болмасын мағыналы, құнды іс-әрекеттің (актінің) нақты тілдік шындығын айтады.
Ф. де Соссюрден бастап қазіргі француз функционалистеріне дейінгі классикалық лингвистика тілді қоғамның барлық мүшелеріне ортақ, түсінікті константты (өзгермейтін) құрылым деп қарастырады. Ол түсініктің пайда болуына тілге деген мынадай көзқарастар әсер етті. Біріншіден, тілде бір нақты нәрсені білдіретін белгі және сол нәрсенің өзі бірін-бірі анықтайды деген түсінік; екіншіден сол тілді қолданатын тілдік ұжым мүшелері үшін тілдік белгілердің бәрі бір мағынаға ие; үшіншіден, осы жоғарғы айтылғандардың нәтижесінде тіл қоғамның барлық әлеуметтік топтарына бірдей қызмет етеді.
Шындығында, тіл — бәрімізге ортақ, бәріміз осы тілде сөйлесеміз, бір-бірімізді түсінеміз. Бірақ күнделікті өмірдегі сөз саптасымызға жіті көңіл бөлетін болсақ, онда біз мынадай қызық нәрсені байқаймыз — әрбір сөз өзінің нақты заттық, бұйымдық мазмұнынан басқа көптеген уақытша, өзгермелі идеологиялық мағынаға да ие екен. Сол шексіз көп түрлі

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Тіл және мәдениет

Дискурс ұғымы XX ғасырдың 70-жылдарынан бастап философияда кеңінен
қолданыла бастады. Тұңғыш болып дискурс ұғымын Ю. Хабермас өзінің
Коммуникативтік компетенция теориясына дайындық атты еңбегінде қолданған
болатын. Содан бері бұл термин батыстық философияда кең қолданылып жүр.
Хабермас дискурске мына төмендегідей белгілер тиесілі деп қарастырады —
қарым-қатынасқа, сұхбатқа имманентті (іштей тиесілі), сол кезеңнің қоғамдық
өмірінде қалыптасқан нормалар, ережелер және негізгі құндылықтар жинағынан
тұратын идеологиялық тіл. Ондағы идеология деп отырғанымыз жалпы белгілер
жүйесі деген мағынада қолданылып отыр.
Дискурс — тілдік коммуникация түрі. Кең шеңберде, дискурс дегеніміз
уақыттың мәдени тілдік контексті. Оған рухани-идеологиялық мұра, көзқарас,
дүниетаным кіреді. Тар мағынада, дискурс деп қандай да болмасын мағыналы,
құнды іс-әрекеттің (актінің) нақты тілдік шындығын айтады.
Ф. де Соссюрден бастап қазіргі француз функционалистеріне дейінгі
классикалық лингвистика тілді қоғамның барлық мүшелеріне ортақ, түсінікті
константты (өзгермейтін) құрылым деп қарастырады. Ол түсініктің пайда
болуына тілге деген мынадай көзқарастар әсер етті. Біріншіден, тілде бір
нақты нәрсені білдіретін белгі және сол нәрсенің өзі бірін-бірі анықтайды
деген түсінік; екіншіден сол тілді қолданатын тілдік ұжым мүшелері үшін
тілдік белгілердің бәрі бір мағынаға ие; үшіншіден, осы жоғарғы
айтылғандардың нәтижесінде тіл қоғамның барлық әлеуметтік топтарына бірдей
қызмет етеді.
Шындығында, тіл — бәрімізге ортақ, бәріміз осы тілде сөйлесеміз, бір-
бірімізді түсінеміз. Бірақ күнделікті өмірдегі сөз саптасымызға жіті көңіл
бөлетін болсақ, онда біз мынадай қызық нәрсені байқаймыз — әрбір сөз өзінің
нақты заттық, бұйымдық мазмұнынан басқа көптеген уақытша, өзгермелі
идеологиялық мағынаға да ие екен. Сол шексіз көп түрлі мағынаның болуы бір
ұлтқа тиесілі ортақ тілді көптеген социолекттерге бөліп-бөліп жібереді.
Осы социолекттерді М. Бахтин әлеуметтік-идеологиялық тіл, айтылған
сөз деп, Р. Барт жазу типі деп атайды.
Адамның бірде-бір сөзі тиянақталып, аяқталмаған, өйткені ой принципті түрде
тамамдалуы мүмкін емес. Әрбір сөз әрбір адамның рухани әлемінде өзіндік
өзгеріске ұшырайды. Тірі сана, тірі қарым-қатынас барысында тілді бұлжымас,
қозғалмас жүйе деп қарастыру мүмкін емес. Адам үшін оны қоршаған тілдік
орта да, ол адамның өзінің тілдік санасы да түгелдей дерлік көп
дауыстылықтан, көп мағыналылықтан тұрады. Сөз ендігі жерде, тек бір нәрсені
білдіріп қана қоймайды, сөздің өзіндік иісі, тіпті өзіндік дәмі де бар.
Рухани өлемнің өзіндік ерекшелігін оның белгілік, таңбалық қасиетінен іздеу
керек. Рухани болмыс — мағыналы белгі, таңба болмысы. Рухани өлемнің
белгілік болмысы оны адам болмысының материалдық шындығынан өзгешелеп
қана қоймайды, тіпті материалдық әлем мен жақындастырып,
біріктіреді.Өйткені, белгі қашанда материалдық, заттық белгі. Сондықтан
да белгілік шығармашылықтың жемістері — өнер туындысы, ғылыми жұмыстар,
діни рәміздер, салт-дәстүрлер және т.б. бәрі — адамды қоршаған шынайы
әлемнің материалдық заттай бөліктері. Олардың басқа заттардан ерекшелігі
оның мағынасында, мәнінде, өзіндік құндылығында.

Адамдар қарым-қатынасының әмбебап құралы ретінде белгі түгелдей дерлік
қоғаммен, әлеуметпен қатынасты әлеуметтік болмыс. Ол қашанда адамдар
сұхбатына, адамдар қарым-қатынасына бағышталған. Белгілік шығармашылық және
ол шығармашылықтың мазмұны тікелей қарым-қатынас, сұхбат негізінде ғана
жүзеге асуы мүмкін.
Жалпы, ұғыну мәселесі XX ғасыр философиясындағы өзекті тақырыптардың біріне
айналды десек болады. Осы мәселеге сонау Ф. Шлейермахерден, В. Дильтейден
бастап М. Хайдеггер, Х.-Г. Гадамер сынды ойшылдар көп көңіл бөліп, біраз
тер төкті. Түсіну мүмкіншілігі туралы айтылған біраз көзқарастарды
қарастырып өткеніміз жөн. В. Дильтей өзінің міндетін гуманитарлық ілімнің
ерекшеліктерін, немесе сол В. Дильтейдің кезіндегі Германияда қалыптасқан
терминология бойынша, рухани ғылым-дардың өзіндік ерекшеліктерін
түсіндіру деп білді. Сондықтан да ол өзінің негізгі еңбегін тікелей рухани
ғылымдар мен жаратылыстану ғылымдарының қарама-қайшылығына негіздеп,
Рухани ғылымдарға кіріспе (1883) деп атады.
I Рухани ғылымдар мен жаратылыстану ғылымдарының ерекшелігі олардың зерттеу
объектілерінің өзгешелігімен ғана байланысты емес, сонымен қатар ол
ғылымдардың таным тәсілімен де, тәжірибе үлгісімен де байланысты.
Табиғаттың белгілі бір мақсаты жоқ және ешқандай мағыналық құрылымы жоқ
болып келеді. Жаратылыстану ғылымдарында табиғат — таным объектісі ретінде
ақыл-ойы және еркі бар адамға (таным субъектісіне) қарама-қарсы тұр,
өйткені адам үшін табиғат қашанда сыртқы әлем, сыртқы тәжірибенің
материалы. Ал енді гуманитарлық ілімдер, немесе рух туралы ілімдерде
адамның өзі таным субъектісі бола тұра өзін-өзі, яғни адамды зерттейді.
Сондықтан бұл жерде объекті мен субъектінің бір болуын, біріне-бірінің дәл
келуін байқаймыз. Осы тұста В. Дильтей өзінің шығармаларының орталық
мәселесін — адамның, субъектінің өзін-өзі түсіну, өзін-өзі танымдық объекті
ету мүмкіндігі туралы жағдайды кетереді. Бір сөзбен айтатын болсақ, жалпы,
гуманитарлық ілімдердің болмыстық мүмкіншілігін зерттейді. Рух туралы
ғылымдар жаратылыстану жүйесіне сай құрастырылған қисынға негізделмейді.
Адамды түсіну үшін оның дүниетанымын, көзқарасын, идеалдарын, яғни рухани
әлемін білу қажет. Ал ол жаратылыстану ғылымдары сияқты көзге көрініп
тұрған нәрсе емес, сондықтан оны танып білу, зерттеудің де өзіндік
ерекшеліктері бар. Осы тұста бізді қызықтыратын ұғыну, түсіну мәселесі
көтеріледі.
Жаратылыстану ғылымдары зерттейтін пәніне көзімен көріп, қолымен ұстап
сыртқы әлемнен сыртқы тәжірибе арқылы жететін болса, рухани ғылымдарға
бұған қарама-қарсы тәсілмен ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Тіл және мәдениет жайлы
Тіл мәдениет құралы ретінде
Мәдениет – ұлт-тіл тұтастығы
Қ.Жұбанов зерттеулеріндегі тіл мен мәдениет сабақтастығы
Тіл мен мәдениет мәселесінің этнолингвистиканы қалыптастырудағы ролі
Этнопсихологияда жеке тұлғаның эмоционалды-танымдық сферасы тіл және мәдениет
Мәдениет туралы түсінік. Материалды және рухани мәдениет
Мәдениет және дін
Постмодернизм және мәдениет
Мәдениет және өркениет
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь