Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері

Мазмұны

КІРІСПЕ

I.ТАРАУ. АҚША ЖҮЙЕСІ ЖӘНЕ ОНЫҢ НЕГІЗГІ ЭЛЕМЕНТТЕРІ
1.1. АҚША ЖҮЙЕСІНІҢ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ДАМУ ТАРИХЫ
1.2. АҚША ЖҮЙЕСІНІҢ НЕГІЗГІ ЭЛЕМЕНТТЕРІ

2.ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ҰЛТТЫҚ В ВАЛЮТАНЫ НЫҒАЙТУ ЖӨНІНДЕ ЖҮРГІЗІЛЕТІН АҚША . КРЕДИТ САЯСАТЫ
2.1. АҚША АЙНАЛЫСЫН БАСҚАРУ
2.2. ВАЛЮТАНЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН САҚТАУ ЖӘНЕ НЫҒАЙТУҒА БАҒЫТТАЛҒАН САЯСАТТЫҢ ҚҰРАЛДАРЫ

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кіріспе
Қазақстанда ақша бірлігі теңге деп аталады. 1991 жылы тамыз айында Ресей, Украин, Белорус мемлекеттері өзара келісімдеріне байланысты (Беловежск келісімі) Кеңес Одағы ыдырай бастады. Қазақстан тәуелсіз мемлекет ретінде егемендігін жариялады. Дегенмен ақша ресүрстары ортақ жүйеде қолдана берілді. Өтпелі экономиканың ауыр кезеңінде 1992 жылы Ресей қаржы саясатына байланысты жаңа ақша бірлігін Іпығаруы Қазақстанда экономикалық жағдайын қиындата түсті. Себебі, ақша айналымында Кеңес ақшасының көлемі шегінен тыс көбейіп құнсызданды. Міне, осы бірқатар себептерге байланысты Қазақстан өз ұлттық ақша бірлігін 1993 жылы қараша айында шығара бастады. Оны енгізу жылдам әрі бар болғаны бес күн ішінде жүрді. Сөйтіп Қазақстанда, егемендік алғаннан кейін 1993 жылдың 15-қазанында шығарылған ақша "Теңге"
Ұлттық ақша бірлігі болып, сод жылдың 13-желтоқсанда қабылданған
"Қазақстан Республикасының, ақша жүйесі" деген заңмен бекітілді. Енді од, еліміздегі жалғыз ғана төлем құралы. Ал ұлттық валютамыз енгізілген күн қаржыгерлер мерекесі ретінде аталып жүр.
Қазақстан жерінің тарихына көз салатын болсақ, белгілі Жібек жолының бойында біздің ғасырымыздан бұрын ірі орталық сауда орындары бар болғаны белгілі. Әрине ақша қызметін атқаратын құнды заттар мен мал-мүліктердің болғанына даусыз дәлелдемелер жеткілікті. Сол ғасырлардың өзінде монета-теңғелер жасалды: алтын теңге (алтыннан жасалған), күміс теңғе (күмістен жасалған) қүндарына сөикес балама ролін атқарған. Сауда-саттық қарым-қатынасында жеңіл, тиімді жақтарын қолдана білген.
Теңге алғаінында Үлыбританиялық «Харрисон және оның үлдары» атты банкноттар шығаратын фабрикада басылып шықты.
Ендігі кезекте ұлттық валютаның құнын үстап түру, қүнсызданудың алдын аду, оны нығайту мәселелері күн тәртібінде түр.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Деньги, кредит, банки. / под ред. Г.С. Сейткасимова - Алматы: Экономика, 2001 ж.
2. Деньги, кредит, банки. / под ред. М.М. Лаврүшина и др. -Москва: Финансы и Статистика, 2001 ж.
3. Деньги, кредит, банки. / под ред. Г.С. Сейткасимова - Алматы: Экономика, 2000ж.
4. Казахстан. Национальный Банк. Сборник нормативно-правовых актов Национального Банк РК по состоянию на 01.01.2002г. -Алматы - Есопотіх Оаі:а, 2002г., ч-Ю, ч-11, ч-12.
З.Пашку Ю.В. "Деньги: прошлое и современность" Л., 2002
6. Фишер С., Дорнбүш Р., Шмалензи Р. "Экономика" М.,"Дело" 2001
7. Поляков В.П., Л.А.Московкина "Основы денежного обраіңения и кредита" М., "Инфра-М" 2004
8. Красавина Л.Н. "Денежное обраіңение и кредит капиталистических стран" М., "Финансы" 2000
9. Жуков Е.Ф. ."Обіңая теория денег и кредита" М., "Банки и биржи", 1995
10. Сейткасимов Г.С., Шаяхметова К.О., Абдраимова Г.Т. Бухгалтерский учет и отчетность в банках, Алматы "Каржы-каражат", 2000 г., 450с.;
11. Мельников В.Д., Ильясов К.К. «Финансы» Алматы 2001г.
12. Омирбаев С.М. «Финансы» Астана 2002 г. Гл.-17.
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ
I-ТАРАУ. АҚША ЖҮЙЕСІ ЖӘНЕ ОНЫҢ НЕГІЗГІ ЭЛЕМЕНТТЕРІ
1.1. АҚША ЖҮЙЕСІНІҢ ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ДАМУ ... АҚША ... ... ЭЛЕМЕНТТЕРІ
2-ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ҰЛТТЫҚ В ... ... ... АҚША - ... ... АҚША АЙНАЛЫСЫН БАСҚАРУ
2.2. ВАЛЮТАНЫҢ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН САҚТАУ ЖӘНЕ НЫҒАЙТУҒА БАҒЫТТАЛҒАН САЯСАТТЫҢ
ҚҰРАЛДАРЫ
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кіріспе
Қазақстанда ақша ... ... деп ... 1991 жылы ... ... ... Белорус мемлекеттері өзара ... ... ... ... ... ... бастады. Қазақстан тәуелсіз
мемлекет ретінде егемендігін жариялады. Дегенмен ақша ... ... ... ... ... ... ауыр кезеңінде 1992 жылы Ресей
қаржы саясатына байланысты жаңа ақша ... ... ... ... ... ... Себебі, ақша айналымында ... ... ... тыс ... ... Міне, осы бірқатар
себептерге байланысты ... өз ... ақша ... 1993 жылы ... шығара бастады. Оны енгізу жылдам әрі бар болғаны бес күн ... ... ... егемендік алғаннан кейін 1993 жылдың 15-
қазанында шығарылған ақша "Теңге"
Ұлттық ақша бірлігі ... сод ... ... қабылданған
"Қазақстан Республикасының, ақша жүйесі" деген ... ... од, ... жалғыз ғана төлем құралы. Ал ұлттық валютамыз
енгізілген күн ... ... ... ... ... жерінің тарихына көз салатын болсақ, белгілі Жібек ... ... ... ... ірі ... сауда орындары бар болғаны
белгілі. Әрине ақша қызметін ... ... ... мен ... ... дәлелдемелер жеткілікті. Сол ғасырлардың өзінде монета-
теңғелер жасалды: алтын теңге (алтыннан жасалған), күміс ... ... ... ... ... ... ... Сауда-саттық қарым-
қатынасында жеңіл, тиімді жақтарын қолдана ... ... ... ... және оның ... атты ... фабрикада басылып шықты.
Ендігі кезекте ұлттық валютаның құнын үстап түру, ... аду, оны ... ... күн ... ... ... Ұлттық Банкі ... ... ... ... ... ... ... валютаны
шығару, оның бағамын белгілеу, тұрақтылығын қамтамасыз ету, ақша-кредит
саясатын жүргізу міндеттерін атқару Ұлттық ... ... ... ... ... банк ... құрылғаннан бері ұлттық валютаны нығайту
саласында өнімді іс-орекеттер жасап келеді.
Осы курстық жұмыста ұлттық валютаны нығайту ... ... ... ... ... жөн ... тарау. Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері
1.1. Ақша жүйесінің сипаттамасы және оның даму тарихы
Қазіргі жағдайда қандай ... де ... ... оның қаржы жүйесін ... ... ... Бұл жүйе ... жиынтығынан және оны реттейтін институттардан ... ... кез ... ... жүйеде орын алатын жалпы экономикалық
қатынастардың қүрамды бөлігі. Мемлекет ... ... ... саяси,
экономикалық және әлеуметтік салалардың ... ... ... ... ... ... елдің тарихы қалыптасқан және ... ... ... ... ұйымдастыру нысанын ақша жүйесі деп түсіну керек.
Ақша жүйесі - бұл әрбір елде ... ... және ... заң
бойынша белгіленген ақша айналысын ұйымдастырудың формасы.
Негізінде ақша жүйесі көпшілік елдерде 16-17 ғасырларда ... ... ... ақша ... ... ... ... Металл
ақша айналатын ақша металын, оның ... ... ... соғу ... тәртіптері ақша жүйесінің элементтері болып табылған. Осы кезеңде
әр елде, ... ... ... және ақша ... базасы болып, қандай
металл қолдануына байланысты, ақша жүйесінің екі түрі қалыптасты:
Биметалды ақша жүйесі. Бұл жүйеде валюталық ... ... екі ... ... ... ... ... неғұрлым жоғары құндылығының салдарынан және
тасымалдауға қолайлылығына ... ... ақша ... ... ... болғандықтан ол бара-бара күміс монеталарды ығыстырып,
ІХ-ғасырдың аяғына қарай ең ... ... ... болып калды.
Монометолдыц акта жүйесі. Бұл жүйеде валюталық металл ... ... ... ... ... ... айналымда алтынға айырбастала алатын басқа да
құнның өкілдері жүре алатын болды. Бұлар: банкноттар, қазына ... ... ... ақша жүйесінің үш түрі болды: алтын - монеталық
стандарт. Бұл ... ... ... барлық атқарымдарын орындайды. Алтын
монеталармен қатар айналымда көрсетулі құнымен алтынға айырбастала алатын
алтынның белгілері жүретін болды;
Алтын — ... ... Бұл ... ... банкноттар (ақша билеттері)
алтын құймаға айырбастала алады;
Алтын — девиздік ... Бұл ... жеке ... ... ... ... ... алтынға айырбастала алатын валютасына ауыстыруға
болатын.
Бұл жерде айта кететін ... ... - ... ... ... дәл осы түрі ... 1922 ж. құрылған ... ... ... ... Бұл жүйе 1976 жылға дейін СДР1 мен ауыстырылғанға
дейін жұмыс істеді. Оның үстіне алтын-девиздік ... ... ... ... ... ... күшті елдерден тәуелділігін баянды
етті.
Өткен ХХ-ғасырдың отызыншы жылдарының басында дүние ... ... ақша ... ... Бұл ... ... қағаз
ақшаға жақын және жалпыға бірдей зкономикалық заңның, еңбекті және айналым
шығындарын үнемдеу талаптарына дәлдеу келетін.
Кейінгі кезеңдерде, несиелік ақша ... ... ... ... ақша ... ... Оның ... шаруашылық жүргізудің әкімшілік-
тарату жүйесіне сәйкес болса, екіншісі нарық экономикасына сәйкес келеді.
1 СДР - ... ... ... құқықтары 1969 жылы ұйымдастырылған ұжымдық
валюта. Осы екі жүйе ... ... ... ... ... әшейін көзбен салыстырғанның өзінде, келтірілген
айырмашылықтар, осы екі ... ... ... алыс екендігін, тіпті
кей жағдайда, қарама-қарсы екендігінін байқатады.
1.2. Ақша жүйесінің негізгі элементтері
Қазіргі ... ақша ... ... ... ... ... ... ақша бірлігінің аты. Бұл элемент, әр елдің өмір сүре
бастаған ... ... ... ... ... және оның ... түрі,
не ішкі мазмұны өзгерсе де аты өзгермейді. Мысалы, кезінде күміс те, ... ... ... Енді ... доллар да бар. Бірақ, ол ... ... бері ... ақша бірлігі болып келеді. Ресейде ХУІП-ғасырда,
кейбір княздықтарда ... ... ... деп аталған.
Кейінірек, Петр І-дің тұсында, ол Ресей мемлекетінің ... ақша ... ... ... бері ... ақша реформалары болып жатса да, оның
сыртқы түрі де, ішкі ... да ... аты ... ... ... алғаннан кейін 1993 жылдың 15-қазанында
шығарылған ақша "Теңге" Ұлттық ақша ... ... сол ... 13-
желтоқсанда қабылданған "Қазақстан Республикасының, ақша жүйесі" деген
заңмен бекітілді. Енді ол, ... ... ғана ... құралы.
- Ақша белгілерін қамтамасыз етудің тәртібі. Қазақстанда жоғарыда айтылған
заңның 9-шы бабында көрсетілгендей банкноттар мен ... ... ... ... ... табылады. Сондықтан олар, осы банктің барлық
активтерімен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... және оны айналымнан шығарып
алудың тәртібі эмиссия тетігі деп аталады. Қазақстанда ол тәртіп ... ... емес ... ... ... және оны ... алу, ... дәрежелі банктерге жүктелген. Олар ... ... ... ... емес ақша ... ... да, ал ... алғанда ақша айналымынан шығарылған болып есептеледі;
б) қолма-қол ақшаны ... ... және оны ... шығарып алу Ұлттық
банкке және оның бөлімшелеріне жүктелген (облыстық бөлімшелер мен ... ... - ... ... ақша ... құрылысы. Бұл ұғым екі түсініктен тұрады.
Бір жағынан, қолма-қол ақша мен ... емес ... ара ... ... ... ... бұл ... 1/3 болып, қолма-қол емес
ақшаның, пайдасына шешілген. Екінші жағынан, банктік ... мен ... ара ... ... Бұл ... ... ... 1/2 болатын, яғни, егер ... 100 мың ... оның ... ... (10, 25, 50, 100 ... ... қазына тұратын (1, 3, 5, сомдық). Қазіргі жағлайда бұл ... ... ... ... ... жоқ. Металл монеттері
айналымда тіпті ... ... ал ... ... ... ... ... Ақша мен несиені реттеу тетігі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... оның міндеттері,
қүқықтары қандай және оның алдына қандай мақсат қойылады. т.с.с.
... ... ... ... Бұл, осы ... ақшасының, басқа елдердің
ақшаларымен ара қатынасын анықтау ... ... ... ... ... ... Қазіргі жағдайда Ұлттық ... ... екі ... (тәртіптеме) қолданылады: валюталық бағамды
бекіту және ... ... ... ... ... ... ... (1976 жылға дейін), оның бағамы алтынмен салыстырғандағы құнымен
тең болатын. КСРО да бұл ... ... ... ... ... Оны ... жылы Ресей Үкіметі жойды. Осыдан кейінгі жылдарда, Ұлттық валютаның
бағамын, оның сатып алуға жарамдылығы мен ... ... ... мен ... ... ... ... Бір ескеретін жағдай,
бұл режимде Орталық банк (Ұлттық банк) басқыншылық әдістерін пайдаланып, ... ... ... ... 1999 ... 5 ... бастап осы
режимнен бастап валюта бағамының еркін жүзу режимін енгізді. Бұл ... ... ... ... мен ... ... валюта
нарығында анықталады.
— Касса тәртібін ретке келтіру. Кассалық операцияларды жүргізу тәртіптерін
Қазақстан ... ... 1992 ... ... айының 27 жұлдызындағы
қаулысымен бекіткен.
Орталық банктер елдің барлық кредит жүйесінің бас үйлестірүші және ... ... ... ... ... оры» ... және ... мемлекеттік органы болады. Олардың басты ролі мемлекет ... ... ... банк ... ... ... ... орталығы болып табылады,
нормаларды шығару, бақылау құқыгына ие болады, "банктердің бас банкі" ... ... және ... ... ... оның қызметінің
негізгі мақсаты - пайда табу ... ... ... ... және
кредиттік жүйеге басқаруды жүзеге асыру болып табылады.
Мемлекет берген эмиссиялық құқыққа ие ... банк ... ... ... ... ... ... жүргізеді.
"Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі тұралы" ҚР Заңы ... ҚР ... ... Республикасының орталық банкі болып табылады және
республиканың банк жүйесінің ... ... ... КСРО ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкі йолын қаига құрылды. Ол ... ... ... ... мемлекеттік банкіден орталық эмиссиялық банкіге айналып,
"банктердің бас ... ... ... ... ... ... ... Банкіде шоғырланатынын
және олардың шаруашылық айналымға түсімдері ... ... ... ... банктердің кассасын толықтыру арқылы болатынын
білдіреді.
Ұлттық Банк - езінің ... ... ... да ... қоса ... ақша ... құрайтын оқшауланған мүлікке
ие заңды тұлға. ... ... ... банк ... ... мен шығыстар, бағалы қағаздардан түскен ... ... ... дотациялар болып табылады.
2-тарау. Қазақстан Республикасында ұлттық валютаны нығайту жөнінде
жүргізілетін ақша-кредит саясаты
2.1. Ақша айналысын басқару
Ұлттық Банк - ... ... ... міндетті елдегі жалғыз
заңды төлем құралы банкноттарды ... ... ... ие жалғыз
мемлекеттік орган. Олар қолма-қол ақшасыз баламасын алумен банктерге сату
нысанында Ұлттық Банк ... ... ... ... ақша бірлігі теңге болып табылады.
Ұлттық Банк банкноттар мен металл ақшаның қажетті санын белгілейді, олардың
шығарылуын қамтамасыз етеді, ... ... жою және ... ... инкассациялау тәртібін белгілейді.
Қазақстан Республикасында шығарылған банкноттар мен металл ақша
іңшиналдық ... ... және ... графикаға ие болуы тиіс.
Валютаны айырбастау құқығына ҚР Жоғары кеңесі ие. ... ... ... ... ... және ... белгілеу құқығы ҚР Президентіне
тиесілі.
Ұлттық Банк ҚР ұлттық валютасының ... ... ... ... ... ... ... белгілейді.
Қолма-қол ақшаның айналымы банктердің кассаларына тұрақты ... ... ... ... ... ақша айналысын ұйымдастыру жүктелген.
ҚР ақша банкноттарын шығару ... өз ... ... ... ... ... ... лицензияны беруге байланысты
қолма-қол ақшамен жағдай 1996 жылға ... ... ... ... ... ... банктер корреспонденттік шоттардағы қаражат
қалдығы шегінде ... ... ... алады, мұндайда операциялық
кассадағы қолма-қол ақша қалдығының шектеуі белгіленбейді.
Эмиссия - мемлекеттің банкноттарды, металл ақшаны, ... ... Ол ... ... сондай-ақ қолма-қол ақіыасыз да болуы
мүмкін.
Қолма-қол ақіпа нысанындағы эмиссия айналысқа қосымша ... ... ... ... ... ... теңге эмиссиясының елеулі көлемінің ең басты ... ... ... қолма-қол ақшасыз есеп айырысудың қолма-қол
ақшаға ішінара ауысуы болып табылады, бұны ... ... деп ... 1995 ... ... ... өзгере бастады, кассалық
түсімдердің кассалық ... ... өсуі ... ... берілетін қолма-қол ақша эмиссиясының үлес салмағы қысқарды.
Депозиттік банктердің эмиссиясы депозиттік-несиелік операция л ... ... ... ... ... ... кредиттік ақшаны
қүру үшін олардың потенциалын қүрады. Соңғылары банк салымдарды ... ... ... ... ... ... кезде құрылады. Осы
операцияның нобайы мынадай: 100 ақша бірлігі депозитіне міндетті резерв 15
ақша бірлігі қүрады; қал'ған 85 ақша ... банк ... ... ... ... ақша массасы мынадай болады: 100 + 85 = 185 ... бұл 85 ақша ... ... жаңа ақша ... ... ... ақша өз ... басқа депозиттердің пайда оолуына әкелп соғады,
олар өздері ақша эмиссиясының себебі йолуы мумкін. Ақшаның ... ... ... ... ... Банк ақша ... сияқты ақша
агрегатына және ақша ... ... ... ... жүзеге
асырады.
Ақша базасы - Ұлттық Банк құратын ақша. Оған айналыстағы ... ... және ... ... кіреді. Міндетті резервтер, өз
кезегінде, банктер депозитивтерінің бір ... ... ... нормативтерге сәйкес Ұлттық Банктің арнайы шотында немесе
өзінің Ұлттық Банктегі корреспонденттік шотында ... ... ... тек ... ... ... ... резервтеудің альтернативті
тәсілі) сақтауы тиіс. Артық резервтер - ... ... ... өзге қалдықтар.
Айналыстағы қолма-қол ақшаның көлемі банктердегі ... ... ... ... болғандықтан, Ұлттық Банк ақша
базасының көлемін ... ... ... ... Банктегі
корреспонденттік шоттарындағы ... ... ... ... ... ... ... арқылы реттейді.
Бұл ақша-кредит саясатының құралдарын пайдалану арқылы жүзеге асырылады.
Осы құралдар ақша ... ... эсер ... ол ... ақша
базасына кеңею шегін көрсетеді.
Ақша мультипликаторының көлемі міндетті резервтеу нормасына тәуелді
болады, өйткені ... ... ... ... ресүрстарының көзі
ретінде пайдаланбайды, сондай-ақ айналыстағы ... ... ... ... ... Бұл ... ... ақша банктерден тыс бола
отырып, ... ... ... ... оның ... жылдамдығына эсер
етеді.Ақшаның экономикадағы айналыс жылдамдығын (бұл жағдайда төлемдердің
банк жүйесі арқылы өту ... ... ... ... Банк ... ... оның ... инфляция деңгейіне эсер етеді және ... ... үшін ... бар. ... ... ... ... ұзақ мерзімді депозиттердің және ұзақ мерзімді инвестициялық
кредиттік салымдардың өсуі тұралы айтады, бұл ... ... ... ... ... валютаға сенімінің артуы кезінде мүмкін болады.
Керісінше, ақша айналысының жоғары жылдамдығы ұлттық валютаға ... ... және ақша ... қолма-қол ақша үлесінің өсуімен,
ұзақ мерзімді ... ... улес ... ... ... ... ... құтылуымен және оны сенімді
активтерге аударумен ... ... ... ... ... экономиканың монетаризация
деңгейіне тәуелді болады, ол ақша массасының ІЖӨ қптыплсып белгілейді.
Айналыс ... ... ... ... ... ... ... де
жоғары болады.
1989 ж. Франциядағы ... ... 68,5%, ... - ... - 89,1%, ... - 77,5% және ... -116,7% ... 1995 ж.
Қазақстанда монетаризация деңгейі шамамен 12% болды, бұл жеткіліксіз еді.
2.2. Валютаның тұрақтылығын сақтау және нығайтуға бағытталған саясаттың
құралдары
Проценттік саясат ақша-кредит ... ... ... ... ... Банк ... ... бірыңғай ставкасын белгілейді,
ол ақша рыногының жалпы жағдайына, кредиттер бойынша сұраныс пен ұсынысқа,
инфляция деңгейіне және ... ... ... ... ... өзінің проценттік саясатын мемлекеттік ақша-кредит саясатын іске асыру
мақсатында нарықтық проценттік ставкаларға эсер ету үшін қолданады. ... ... ... ... ... Банк ... ... ұстауға сүйенеді.
Теңгені айналысқа енгізгеннен кейін проценттік саясаттың негізгі мақсаты
оны кредитке деген сұраныстың төмендеуін қамтамасыз ... ... ... ал ... ... ақша массасының өсімін, ... ... ... ... проценттік ставкалар, нақты айтқанда проценттер
бойынша төлемдер -Іпығыстың ... ... ... ... жаңа
проценттік саясат өз нәтижелерін қандай да бір болашақта емес, қысқа уақыт
аралығында беруші еді.
Қазақстанда ... ... ... ... ... мәжбүр еткен маңызды факторларының бірі шетел валютасына артық
сұранысты ... ... ... ... негізделмеген)
төмендету қажеттілігі болды. Теңгені енгізгеннен кейін жарты жыл ішінде
валюталардың ... ... ... ... ... алу ... ... мерзімді капиталдарының елдің валюталық рынокка ағымын
болжады. ... ... ... ... оның ... ... және ... бойынша проценттік ставкалар деңгейлерінің және
бағалы қағаздар бойынша кірістіліктің инфляциясынан басқа айқындалатын ішкі
құнының көрсеткіштері ... ара ... бұзу ... ... үшін ... ... ... мүмкін.
Ұлттық Банктің қайта қаржыландыру ставкаларының өзгеру
серпінділігі ... 1994 ж. ... ... ... ставкасы
270% деңгейінде болды, наурыз-тамызында 300% болды. 1994 ж. орта ... ... ... және ... ... ... ... ставка қыркүйек айында 280% дейін ... және аи ... ... 1994ж. ... ол 230%, 1995ж.- 52% және ... 30%, 1997ж. - 24% ... операциялардың барлық түрлері бойынша проценттік ставкалардың
деңгейі Ұлттық Банктің қайта қаржыландыру ... ... Әр ... ... ... проценттік ставкалардың өзара бірнеше басты
себептермен айырмашылығы бар. Олардың арасынан ... әр ... ... ... төлемдерді бөлудің бірдей емес ... ... ... ... ... әр ... дәрежесі,
сондай-ақ проценттік ставканы өзгерту мүмкіндігін атап көрсетуге болады.
Мемлекеттік қазынашылық міндеттемелер, ... ... ... ноттары бойынпіа проценттік ставкалар ... және ... ... ... ... келеді. 1994 ж. тамыз
айынан бастап барлық нақты нарықтық проценттік ставкалар оң ... ... ... Банктің ноттарынан басқа, олар 1995 ж. ... мен 1996 ... ... ... ... теріс болды, бұл Үкіметтің бағалы
қағаздарымен бәсекелестікті ... ... ... ... ... вексельдері мен ноталары бойынша табыстылық Ұлттық
банктің банкаралық несиелері бойынша табыстылықтан ... ... ... ... ... пайыздар бөлігінде МҚО және Ұлттық банк
ноталарының үлкен сенімділігімен түсіндіріледі.
Резервтік тадаптар. Банктер ұсынған несиелер көлемін реттеу, ... ... ... ... төлемінің тәуекелдігін
төмендету, сонымен қатар банк салымшылары мен акционерлерінің мүдделерін
қорғау мақсатында Ұлттық банк ... ... ... ... ... 1 қаңтарынан бастап енгізілген «ҚР коммерциялық, кооперативтік және
жеке меншік банктердің қызметін ... ... ... 18-20 % ... ... ... ... Теңге және шетел ... ... ... ... ... 30 %-ке ... ... жылдың мамырына дейін Ереже қолданыста болды, 1994 жылдың 1 тамызынан
бастап ... ... ... ... ... норматив 15%-ке
дейін төмендеді.
Банктердің міндетті резервтерінің нормативінің артуы 1994 жылдың
бірінші жартысында ақша мультипликаторының күрт ... ... ... 1994 ... 1 қаңтарына дейін ақша жиынының көлемі ақша базасының
Іпамасын 1,61 есе арттырса, 1994 ... 1 ... ... бұл шама ... ал 1 ... - 3,1. ... ... осы құралын пайдалану,
сондай-ақ қарыз алүшылардың несиені өтеу қабілеттілігі бағасына ... ... ... 1994 ... 1 ... ... ақша
мультипликаторының шамасы 1,66 дейін төмендетілді, ... ... ... мультипликаторы 1,8-1,9 деңгейінде сақталды.
Банктердің артық резервтерінің (Ұлттық ... ... ... ... байланысты резервтік талаптардың шамасын
азаиту мүмкіндігі ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... темен емес корреспонденттік
шоттардағы қаражаттар шама,сын қолдауы тиіс резервте сақталудың баламалы
тәртібіне көшу ... де ... ... Ал ... ... 1995 жылы 20%-ке ... 1996 жылдан бастап 15%-ке ... ... шоты ... (резервтік талаптардан
аспайтын) орташа айлық қалдық бойынша Ұлттық банк ... ... ... ... ... жоғары резервтік талаптар жағдайында.
несиелер мен қатыстырылған депозиттер бойынша ... ... ... ... қысқарту қажеттілігінен туындады.
1995 жылдың басында баламалы резервте сақталүшы ... ... ... ... ... 32,6% ... ал ... соңында - 48,4%
болды.
1995 жылы банктердің жалпы санының орташа есеппен 13,5% ... ... ... ... ... ... айыппүл
жазалау шаралары түрінде ықпал ету шаралары қолданылды.
Әлемдік тәжірибе міндетті ... ... тыс ... ... ең
төменгі резервтердің нормасының артуы экономикаға несие ресүрстарын қосуды
тоқтататындықтан, қаржы ... ... банк ... ... ... ... резервтердің неғұрлым жоғары нормалары
АҚШ-да және Германияда ... ... ... ... ... ... депозиттің
шамасы мен түріне байланысты. Ол ... ... ... ... ... сақталады, жасалатын операциялары АҚШ ... ... бір ең ... ... болып табылатын федералдық
резервтік ... ... ... ... резервтер құрайды. Коммерциялық
банктердің несие операцияларына бақылау АҚШ банк жүйесіндегі резервтердің
басты тағайындауы ... ... ... белгіленген резервтер болып
комійерциялық банктердің ... беру ... ... ете ... ... ... ... (ФРЖ) басқарүшылар Кеңесі
табылады. Мақсат банк несиесінің ... ... ... ... табылады. Коммерциялық банктің несие көлеміне бұл саясат
неғұрлым табысты эсер ету дәрежесі түрғысында ... ... ақша ... ... мен ... ... ... ауытқуын болдырмауда экономикаға ... ... ... Дәл ... ... ... ... банктің несиесіне
бақылау жасау құралы ретінде ... ... ... ... ... жасау -бұл резервтер өтімділіктің көзі ... ... ... ... ... ... ... ынталандыруға тырыса отырып,
экономикалық құлдырау кезеңінде міндетті резервтердің деңгейін ... иек ... еді. ... ... ... ... ... мақсатында ФРЖ проценттік тармақтың жартысына міндетті
резервтердің ... ... ... ... ... ... мен оны ... осы механизм ашық рыноктағы операциялардың және ... ... ... анағұрлым сирек және асқан
сақтықпен қолданылатындығын атап өту керек.
Несиелік операциялар. Ұлттық банк пен ҚР ... ... ... ... ... 1994 ... ... бастап Ұлттық банк үш
негізгі ереже ... ... ... ... ... басымдылық бойынша
коммерциялық банктер арқылы директивалық несиелер, мемлекеттік бюджет
тапшылығын өтеуге, сонымен қатар ... ... ... ... кабинетінің өкімдігінде 1994 жылы Ұлттық банк ... ... 27,5 ... ... 75% ... Одан ... бюджет
кірісіне бөлінбеген пайда және 16,5 млрд. сомасында депозитке толем
бөлінген. Бұл таза ... ... ... 17% құрады.
Директивалық несиелер айналасында күрделі жағдай бірден орнады.
Олардың несиені өтеу қабілеттілігіне қатыссыз ... ... ... ... мен Экономика министрлігінің ... ... ... ... ... ... ... кепілдігі бойынша
несиелердің төленетініне ... ... осы ... ... жөніндегі
жұмыстардан банктер мүлдем босатылды. Нәтижесінде 1994 жылы қайтарылуы тиіс
4,6 млрд. теңгенің 1,8 млрд. теңгесі ғана ... Банк ... ... ... ... ... ... қабілетсіз кәсіпорындарға
ықпал етуге банк жүйесі арқылы тырысқан кезде, ... ... ... ... ... ... ... осылайша, өткен жылдардың
рецидиві пайда болды.
Жекешелендіру саясатының жеткіліксіз ... ... ... банкроттық механизмдерді іске қоспай, болашақ өндірістерді іріктемей
басым саланың қаржы мәселелерін шешудің кезекті сәтсіз ... ... ... ... ... директива л ық несиедерді беруден бас ... ... 1994 ... ... ... өзара талаптары мен
міндеттемелерінің інікі республикадық ... ... ... өтелмеген төдем мәседелерін Іыепіу әрекеті өткен жылдардың тағы
бір рецидиві болып табылды. Есепке аду нәтижесінде ... ... ... ... жыддың наурызында ақша жиыны 40,6%-ке, сәуірде - 56,4 ... ... да ... ... шеше отырып, шаруашылықаралық есеп аду
жордемімен өтелмеген төлем мәселесін шешу, орындалудың ... ... ... ... басты факторды - бағаның өсуін ынталандырады. Ақша-
несие саясатының бұл құралы да өткен уақытта ... ... ... ... ... ... ... мәселелерін біртіндеп шеше
адатын үнемі қолданыстағы клиринг оның ... ... ... ... ... ... ... көлемімен және
баламалы көздердің есебінен оны өтеу ... ... ... ... ... көп ... ... қарыз, үкіметтік багалы
қағаздар болып табылатын баламалы, құнсызданусыз көздердің ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі
согүрдым көп болады.
Мемдекеттік қысқамерзімді міндеттемелердің адгашқы аукционын ... ... 1994 ... 4 ... өткізе отырып, Қаржы министрдігі
сатудың көдемін 1994 жылдың ... 1,5-2,3 млн. ... ... ... 171,7 млн. ... ... және 1996 ... маусымында 3 млрд. теңгеге
жуық ұлғайтты. 1994 жылдың маусымында 55,65-тен 1996 жылдың ... ... ... ... ... баға ... несмел ер 1-ден 6-ға, сонан соң 3 айға ... ... ... жаңа ... ... ... Банкаралық қаржы палатасы
ұйымдастырған банкаралық несиелер сауда-саттығы болды.
1995 жылы Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ... мәніне байланысты көрсетілген несиелердің
көлемі ... ... ... ... қажеттілік жағдайында оларға өтініш етеді.
Республикадағы жалпыэкономикалық жағдайға, атап айтқанда, ... ... ... ... ... эсер ... құнсызданудың жоғары деңгейімен
атап өтілетін, 1993-1995 ж.ж. берілген несие Ооиынша жоіары проценттер мен
төлемақы өсімі түріндегі жинақталған және өсіп ... ... ... ... орталық несиеолер бойынша банктердің берешегін қайта
құрылымдау процесі 1995 ж. басталды.
Ашық рыноктағы операциялар. ... ... ақша ... ... ... ... ... орталық банк жүзеге асыратын бағалы
қағаздардың сатып алу-сатуы түсіндіріледі. Бұл ... ақша ... ... ... мен ... салымдарының өтімділігін
реттеудің барынша икемді тәсілі. Оның мағынасы мынада, ақша ... ... және ... ... ... шектеуді қалай отырып, осы
қағаздарды сатып алған банктердің резервтік ... ... ... ... ... Ұлттық банк рынокта бағалы қағаздарды сатады.
Керісінше, ақша ... мен ... ... ... ... ... банк кері ... жүзеғе асырады - бағалы қағаздарды сатып
алады және олардың құнын банктердің резервтік ... ... ... ... банк ашық ... өз ... өз өтімділігін арттыру үшін
немесе керісінше банк жүйесіне қолайлы ... ... ... ... ... көлемін реттейді. Егер алдын ала ... ... ... банк ... ... ... онда ... сатып
алүшыларды нарықтан едәуір темен және ... ... ... ... ... ... соңғысы белгілейді.
Ұлттық банк бағалы қағаздарды сатып алу кезінде ... ең ... ... ... ... және ... белсенді несие операцияларын кеңейту мүмкіндіғі пайда болды,
яғни ақшалардың қолма-қолсыз эмиссиясы өседі. Коммерциялық банктерге ... ... ... ... кезінде, керісінше, олар резервтеген
қаражат сомасы азаяды, ал ... ... ... ... ... төмендеуі жүреді. Осылайша, Ұлттық банк ақша рыноктағы ақша
жиынының ... ... ... резервтеріне және ... отеу ... эсер ... ... ашық рынокта Ұлттық банктің операцияларын жүргізу
нышаны бойынша төте ... кері ... ... ... Төте ... ... ... бағалы қағаздарды кәдімгі сатып алу немесе
сатуды ... Кері ... мәні ... ала. ... ... кері ... міндетті түрде іске асырылуымен болатын Орталық
банктің бағалы қағаздарды сатып алу-сатуда ... ... ... ... үшін келісілғен баға бойынша ... кері ... ... бір мерзімғе бағалы қағаздарды сатып алу ... ... ... банк келісім-шарт ... ... жаңа ... ... банк ... ... күн ертерек сатылып
алынған бағалы қағаздарды кері сату күнімен сәйкес келу үшін ... тек бір ... ... ... банк осы операция арқылы коммерциялық банктердің
кредиттік ... ... үшін ... Егер ... ... ... алынған бағалы қағаздарды кері сату көлемі жаңа партияларды сатып алу
көлемінен асатын болса, банктердің кредиттік ... ... ... ... ... банк ашық рыноктағы операцияларды тұрақсыз түрде, оқта-
текте, шектеуде қажеттілік туындаған кезде ... ... ... ... ... ... ... бастап Ұлттық Банк өзінің ... ... ... ... ... жүргізді, ол 1996ж. 1 ... ... ... құны бойынша 386,6 млн.теңгені құрады, бұл
рынокта ... ... әр ... айналыс мерзімі бар ... ... ... 6,8%-ке сәйкес келеді.
Бағалы қағаздардың жеткіліксіз "портфелі" Ұлттық ... ... ... ақша ... қүралы ретінде пайдалануға
мүмкіндік бермейді. Ұлттық Банктің мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып ... ... ... ... ... мақсатында жүзеге асырылды,
бұл оның даму серпінділігіне қарасақ іске асырылды.
Ақша массасын ... ... ... құралы Ұлттық Банк ноттарының
эмиссиясы болды, оның көлемі ақша ағреғаттары бойынша мақсатты ... ... ... ... ... ... өтімділікті қамтамасыз ету
саясаты. Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... ... ... асырылды. Ұлттық Банктің шетел валютасын сатуы
ақша массасының осіміи стерильдеу ... және ... ... бағамын
тегістеу міндетін шешті. Бірақ кейбір айларда таза ... ... ... таза ... ... эсер етті және ақша ... ... Ұлттық Банктің екінші деңгейдегі банктерге берген кредиттерінің
төмендеуі есебінен және Ұлттық Банк ... ... ... болды.
Осы кезеңде валюталық бағам ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банктің теңгенің айырбас бағамын реттеуге қатысу
дәрежесінің төмендеуі осы қайніылықтарды ... бір ... ... ақша ... ... ... ... береді.
Қорытынды
Орталық банктің монетарлық саясатының механизм! былайша болады. Ақша
массасының несие көлеміне жоғарыда көрсетілген әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... жүйелі ақша массасы,
процент нормасы, күрделі каржы, ... ... ... ... ... ... Егер ... банк қабылдаған шешімдердің жүзеге асу механизмін
кезеңдерге бөліп қарасақ былай болар ... ... ... банк өзінің әрекеттері арқылы (коммерциялық
банктерден облигациялар сатып алу немесе резервтік талап ... ... ... ... ... банк ... мультипликациондық кеңеюі болып
ақшаны үсыну ... ... ... ұсынудың өсуі оны арзандатады, яғни проценттік
ставкасын төмендетіп инвестицияга сүранысты үлғайтады.
Төртінші кезеңде ... ... ... ... жеке ... мемлекеттік инвестициялар артады. Бесініыі кезеңде ... ... ... ... ... ... ... үлғаюына және
инфляция қарқынының жеделдеуіне әкеледі.
Ұлттық Банк Қазақстан Республикасының орталық банкі болып ... ... ... ... ... түр. Ол ... ... басқа
елдердің орталық банктерімен қарым-қатынасын, халықаралық қаржы ұйымдарында
мүдделерін білдіреді.
Ұлттық Банк - бұл ... ... ... ... ... айырысу орталығы, нормаларды шығару, бақылау қүқығына ие болады, соңғы
инстанцияның ... ... ... ... және ... саясатын
айқындайды.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі жүргізіп отырған ақша-кредит
саясатының мақсаты ұлттық валютаның тұрақтылығын:
оның сатып алу ... және ... ... ... бағамын қамтамасыз ету болып табылады.
Ұлттық валютаны нығайтуға бағытталған валюталық саясаттың негізгі
құралдары: проценттік саясат, мемлекеттік ... ... ... алу ... бойынша апіық рыноктағы ең төменгі резервтік операциялар норматив,
банктер мен Үкіметке ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
1. Деньги, кредит, банки. / под ред. Г.С. Сейткасимова - Алматы: Экономика,
2001 ж.
2. Деньги, кредит, банки. / под ред. М.М. ... и др. ... ... ... 2001 ... Деньги, кредит, банки. / под ред. Г.С. Сейткасимова - Алматы: Экономика,
2000ж.
4. ... ... ... ... ... Национального Банк РК по состоянию на 01.01.2002г. -Алматы - Есопотіх
Оаі:а, 2002г., ч-Ю, ч-11, ч-12.
З.Пашку Ю.В. ... ... и ... Л., ... Фишер С., Дорнбүш Р., ... Р. ... ... ... В.П., ... "Основы ... и ... М., ... ... ... Л.Н. ... ... и ... ... М., ... ... ... Е.Ф. ."Обіңая теория денег и кредита" М., "Банки и биржи", 1995
10. ... Г.С., ... К.О., ... ... учет и ... в ... Алматы "Каржы-каражат", 2000 г.,
450с.;
11. Мельников В.Д., Ильясов К.К. ... ... ... Омирбаев С.М. «Финансы» Астана 2002 г. Гл.-17.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері жайлы30 бет
Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері, Қазақстан Республикасының ақша жүйесі23 бет
Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері. Ақша табиғатының ерекшеліктері және теңгенің қазіргі жағдайы27 бет
Ақша жүйесі,оның элементтері және түрлері25 бет
Ақша жүйесі: түсінігі және элементтері26 бет
Ақша жүйесінің элементтері мен ақша айналысы29 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь