Ай


Ай (лат. luna) . Жердің табитғи серігі өзінен жарық шығармайтын жерге ең жақын аспан денесі. Ол жерді элипстік арбита бойымен (1,02 км/с жылдамдықта) айналады. Ай жер тәрізді, диаметрі 34,76 км (Жер диаметрінен 4 еседей аз) массамен 7,36* 1022 кг тығыз. 3343 кг/м3 Ай бетіндегі ауырлық күшінің үдеуі 1,62 м/с 2 орбитасының және элипсті денелері ұйытқуы ықпалында боуына байланысты. Айдың жерден қашықтығы 356400 км.ден 406800 км.ге де дейін артады, ал орташа қашықтығы 38440 км.Ай.уақыт өлшемі жылдың бөлігі. Ол үш түрге ажыратылады.
1) Синодтық Ай . айдың бірде йекі фазасы аралығындағы шамамен 29,53 күн тәулігіне тең уақыт;
2) Сидерлік Айдың жұздызға қатысы Жерді толық бір рет айналып шығатын шамамен 29,53 күн тәулігіне тең уақыт;
3) Айдаһар.Ай орбитаның белгілі бір нүктесінен үзіліссіз екі рет өткен 27,21 күн тәулігіне тең уақыт. Мұның үшеуі де тұрмысқа қолдануға қолайсыз келеді. Себебі олар бөлшек сандармен өрнектелген. Сондықтан жыл күнтізбеде 28,29,30,31 күн тәулігігмен бітетін 12 Айға бөлінген.
Ғарыш техникасының күнбе.күнгі дамып келуі, адамдарды бірнеше он жылдықтан кейін айды толық игеруге мүмкіндік береді. Алдымен ғарыш кемелері мен станциялары едәуір үлкен геостационарлы орбиталарға айналады да, одан соң ай маңындағы кеңістікке алмасады. Геостационарлыорбита дегеніміз . бұл Жерден шамамен 35800 км биіктіктегі шеңберлер экваторлы орбита.
Әрине адамдарға Ай не үшін қажет, одан қандай пайда түседі деген сұрақтар тууы мүмкін.
Адамдардың соңғы жылдардағы шаруашылық әрекеттерінде басты мақсаттардың бірі болып отыр. Бұның бәрі энергия көзінің, пайдалы қазбалардың, таза және тұщы судың жетіспеушілігінен шығып отыр. Біздің планетамызда жоқ заттардың орнын алмастыру қажет. Сол себепті адамдар Айға көз жүгіртеді. Бұл біздің ғарыш кеңістігіндегі көршіміз.
Айдың жерге жақындығы және жаңа ғарыш техникасына қолайлы болуы оны жердегі проблемаларды шешуге пайдалануға әкеліп соғады.
Ай ресурстарын мақсатқа сәйкес қолдану деген кезде, тек қана пайдалы қазбаларды іздеп, оларды өңдеу емес, табиғи серігімізді қажетті потенциалды ресурстарды ғарыш саласының дамуына сай қолдану.
Қазіргі заманғы жоғары дәрежелі өнеркәсіптің өркендетілуі жылма жыл бізді дүние жүзілік экологиялық апатқа әкелуде.
Ай бізге қалай көмектеспек, егер онда ауа да, су да болмаса?
Әрине, Айдан ешкім су мен ауа әкелейін деп жатқан жоқ. Бірақ та жердегі индустрияны, әсіресе зиянды реактивті және химиялық өндіріс орындарын Айға апаруға болады. Үлкен бұл жұмысты жүзеге асыру үшін қиын да, ауыр жолдардан өту қажет, міне, осы жолдың бастамасын ХХІ ғасырдың 1 жартысында қалау керек.
Айға қоныстандырудан бұрын, алдымен тұрғындарды қалай оттегімен және сумен қамтамасыз етуді ойлау қажет. Сонымен бірге тіршілікке қажетті

Пән: Астрономия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Ай (лат. luna) – Жердің табитғи серігі өзінен жарық шығармайтын жерге ең
жақын аспан денесі. Ол жерді элипстік арбита бойымен (1,02 кмс
жылдамдықта) айналады. Ай жер тәрізді, диаметрі 34,76 км (Жер диаметрінен
4 еседей аз) массамен 7,36* 1022 кг тығыз. 3343 кгм3 Ай бетіндегі ауырлық
күшінің үдеуі 1,62 мс 2 орбитасының және элипсті денелері ұйытқуы
ықпалында боуына байланысты. Айдың жерден қашықтығы 356400 км-ден 406800 км-
ге де дейін артады, ал орташа қашықтығы 38440 км.Ай-уақыт өлшемі жылдың
бөлігі. Ол үш түрге ажыратылады.
1) Синодтық Ай – айдың бірде йекі фазасы аралығындағы шамамен 29,53 күн
тәулігіне тең уақыт;
2) Сидерлік Айдың жұздызға қатысы Жерді толық бір рет айналып шығатын
шамамен 29,53 күн тәулігіне тең уақыт;
3) Айдаһар-Ай орбитаның белгілі бір нүктесінен үзіліссіз екі рет өткен
27,21 күн тәулігіне тең уақыт. Мұның үшеуі де тұрмысқа қолдануға қолайсыз
келеді. Себебі олар бөлшек сандармен өрнектелген. Сондықтан жыл күнтізбеде
28,29,30,31 күн тәулігігмен бітетін 12 Айға бөлінген.
Ғарыш техникасының күнбе-күнгі дамып келуі, адамдарды бірнеше он
жылдықтан кейін айды толық игеруге мүмкіндік береді. Алдымен ғарыш кемелері
мен станциялары едәуір үлкен геостационарлы орбиталарға айналады да, одан
соң ай маңындағы кеңістікке алмасады. Геостационарлыорбита дегеніміз - бұл
Жерден шамамен 35800 км биіктіктегі шеңберлер экваторлы орбита.
Әрине адамдарға Ай не үшін қажет, одан қандай пайда түседі деген
сұрақтар тууы мүмкін.
Адамдардың соңғы жылдардағы шаруашылық әрекеттерінде басты
мақсаттардың бірі болып отыр. Бұның бәрі энергия көзінің, пайдалы
қазбалардың, таза және тұщы судың жетіспеушілігінен шығып отыр. Біздің
планетамызда жоқ заттардың орнын алмастыру қажет. Сол себепті адамдар Айға
көз жүгіртеді. Бұл біздің ғарыш кеңістігіндегі көршіміз.
Айдың жерге жақындығы және жаңа ғарыш техникасына қолайлы болуы
оны жердегі проблемаларды шешуге пайдалануға әкеліп соғады.
Ай ресурстарын мақсатқа сәйкес қолдану деген кезде, тек қана
пайдалы қазбаларды іздеп, оларды өңдеу емес, табиғи серігімізді қажетті
потенциалды ресурстарды ғарыш саласының дамуына сай қолдану.
Қазіргі заманғы жоғары дәрежелі өнеркәсіптің өркендетілуі жылма
жыл бізді дүние жүзілік экологиялық апатқа әкелуде.
Ай бізге қалай көмектеспек, егер онда ауа да, су да болмаса?
Әрине, Айдан ешкім су мен ауа әкелейін деп жатқан жоқ. Бірақ та жердегі
индустрияны, әсіресе зиянды реактивті және химиялық өндіріс орындарын Айға
апаруға болады. Үлкен бұл жұмысты жүзеге асыру үшін қиын да, ауыр жолдардан
өту қажет, міне, осы жолдың бастамасын ХХІ ғасырдың 1 жартысында қалау
керек.
Айға қоныстандырудан бұрын, алдымен тұрғындарды қалай оттегімен
және сумен қамтамасыз етуді ойлау қажет. Сонымен бірге тіршілікке қажетті
заттарды жергілікті орында қайдан алуға болатынын қарастыру керек. Жерден
бәрін тасу мүмкін емес қой!
Айдағы негізгі жыныс құрайтын минерадарда орташа алғанда 40%
оттегі бар. Бұл минералдар пироксен, плагиоклаз, ильменит болып табылады.
Осыларды оттегіні өндіруде қолдану қажет. Ай топырағынан оттегі ал
технологиясы жердегі зертханаларда пайдаланылған. АҚШ-та Ай бетінде
оттегіні өндіру өнеркәсібіне автоматтандырылған завод жобасы жасалған. Бұл
заводтың өндіргіштігі - -жылына 1000т дейін оттегіні құрайды.
Негізгі тапсырмалардың бірі – бұл суды алу және қорландыру болып
табылады. Ай бетінде жоғарғы мұз жамылғылары ретінде көп су құрамының болуы
мүмкін жағдай. Соңғы ашылған Ай күмбезі деп аталатын аймақ түгелімен мұз
басқан ай бетінің шыңдары. Олардың гидролакколит деп те атайды. Айдағы мол
су қорлары мүмкін осылар шығар.
Негізінде күн желінің ағына мен галактикалық ғарыштық сәулелер
гелиймен араласқан таза сутегін құрайды. Есептеулер нәтижесінде 1млрд жылда
1 см² ай бетіне корпускулярлы сәулелену түрінде 10г сутегіден түсу керек
екендігі анықталды. Ай реголиті губка тәрізді суды өзіне сіңіріп алады. Ай
пайда болғаннан бері оның бетіндегі реголиттің 1м³-де 1 литр су
жинақталған.
Ай жыныстарынан суды алудың негізгі технологиялық процесі – бұл
оларды жоғарғы температураға дейін қыздырып, оны құрамында оттегі, мысалы
ильменит түсіп, нәтижесінде су буы түзіледі. Суды алу үшін буды
салқындатады. Жердегі тәжірибе бойынша, 45 кг ильменитті өңдегенде 450г су
шығатыны анықталды.
Тағы бір мысал келтірейік: 20кг ай жынысында, дәлірек тоқталсақ
реголитте адамның бір тәулікте тыныс алатын оттегісі бар.
Ай топырағынан басқа да қажетті химиялық заттарды алуға болады.
Бір сөзбен айтқанда, Айда минералды шикізат қоры мл, уақыт өте келе Жерден
апару қажеттілігі болмайды. Сол себепті Айды ойдағыдай игеру және адамдарды
қоныстандыру сенімін сақтау керек.
Айда адамдарды қоныстандыру проблемасы – бұл алдымен жердегі
жағдайлары бар үй құрылыстарын жүргізу. Адамдар ауасыз ғарыш кеңістігінен,
температураның кенет өзгеруінен, меториттермен зиянды сәулелерден берік
оқшаулануы керек. Бұл үшін тұрғын үй бөліктерін арнайы тереңдіктерге
орналастырып, үстінен ай топырағымен қалың етіп жабу керек.
Ғарыш әлемінен қорғалған ай үйлері ауа құбырлары арқылы, оның
бетіне орналасқан оранжереялармен байланысады. Оранжереялар да әлем
кеңістігінен жақсы қорғалуы керек. Күн сәулесін мол қабылдайтын
оранжереядағы өсімдіктер жақсы өсіп, жасанды ауа қабатын көмірқышқыл
газынан тазартып, оттегімен байыта бастайды. Өсімдіктердің еркін өсуі,
уақыт өте азық-түлік өндірісінің дамуына ықпал жасайды.
Ендігі мәселе – бұл ай базаларына энергия көзін табу жолдары.
Айдағы энергетиканы дамытудың басты бағыты, бұл күн энергиясын электр
энергиясына өзгерту. Бұндай қондырғылардың келешектегі үлгісі – ғарыш
аппараттарында кеңінен қолданылатын ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ай қозғалысы мен ай фазаларының ауысуын зерттеу
«Елім-ай!» – ұрпақтың ұмытылмас өнегесі
Қасқырға қой бақтырған қазағым-ай..
«Ай-ару» ұлттық киім үлгілері зерттеулері
Шоқжұлдыздар. Ай және күннің көрінерлік қозғалысы
Ай -жерге ең жақын аспан денесі
Шерхан Мұртазаның «Ай мен Айша» роман-диологиясында замана шындығының бейнеленуі
Абайдың «Желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайлы
Түркия жасыл ай қоғамның құрылуы мен мақсатына қысқаша шолу
Асем-ай жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің баскару жұмысының ақпараттық жүйесі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь