Ай

Ай (лат. luna) . Жердің табитғи серігі өзінен жарық шығармайтын жерге ең жақын аспан денесі. Ол жерді элипстік арбита бойымен (1,02 км/с жылдамдықта) айналады. Ай жер тәрізді, диаметрі 34,76 км (Жер диаметрінен 4 еседей аз) массамен 7,36* 1022 кг тығыз. 3343 кг/м3 Ай бетіндегі ауырлық күшінің үдеуі 1,62 м/с 2 орбитасының және элипсті денелері ұйытқуы ықпалында боуына байланысты. Айдың жерден қашықтығы 356400 км.ден 406800 км.ге де дейін артады, ал орташа қашықтығы 38440 км.Ай.уақыт өлшемі жылдың бөлігі. Ол үш түрге ажыратылады.
1) Синодтық Ай . айдың бірде йекі фазасы аралығындағы шамамен 29,53 күн тәулігіне тең уақыт;
2) Сидерлік Айдың жұздызға қатысы Жерді толық бір рет айналып шығатын шамамен 29,53 күн тәулігіне тең уақыт;
3) Айдаһар.Ай орбитаның белгілі бір нүктесінен үзіліссіз екі рет өткен 27,21 күн тәулігіне тең уақыт. Мұның үшеуі де тұрмысқа қолдануға қолайсыз келеді. Себебі олар бөлшек сандармен өрнектелген. Сондықтан жыл күнтізбеде 28,29,30,31 күн тәулігігмен бітетін 12 Айға бөлінген.
Ғарыш техникасының күнбе.күнгі дамып келуі, адамдарды бірнеше он жылдықтан кейін айды толық игеруге мүмкіндік береді. Алдымен ғарыш кемелері мен станциялары едәуір үлкен геостационарлы орбиталарға айналады да, одан соң ай маңындағы кеңістікке алмасады. Геостационарлыорбита дегеніміз . бұл Жерден шамамен 35800 км биіктіктегі шеңберлер экваторлы орбита.
Әрине адамдарға Ай не үшін қажет, одан қандай пайда түседі деген сұрақтар тууы мүмкін.
Адамдардың соңғы жылдардағы шаруашылық әрекеттерінде басты мақсаттардың бірі болып отыр. Бұның бәрі энергия көзінің, пайдалы қазбалардың, таза және тұщы судың жетіспеушілігінен шығып отыр. Біздің планетамызда жоқ заттардың орнын алмастыру қажет. Сол себепті адамдар Айға көз жүгіртеді. Бұл біздің ғарыш кеңістігіндегі көршіміз.
Айдың жерге жақындығы және жаңа ғарыш техникасына қолайлы болуы оны жердегі проблемаларды шешуге пайдалануға әкеліп соғады.
Ай ресурстарын мақсатқа сәйкес қолдану деген кезде, тек қана пайдалы қазбаларды іздеп, оларды өңдеу емес, табиғи серігімізді қажетті потенциалды ресурстарды ғарыш саласының дамуына сай қолдану.
Қазіргі заманғы жоғары дәрежелі өнеркәсіптің өркендетілуі жылма жыл бізді дүние жүзілік экологиялық апатқа әкелуде.
Ай бізге қалай көмектеспек, егер онда ауа да, су да болмаса?
Әрине, Айдан ешкім су мен ауа әкелейін деп жатқан жоқ. Бірақ та жердегі индустрияны, әсіресе зиянды реактивті және химиялық өндіріс орындарын Айға апаруға болады. Үлкен бұл жұмысты жүзеге асыру үшін қиын да, ауыр жолдардан өту қажет, міне, осы жолдың бастамасын ХХІ ғасырдың 1 жартысында қалау керек.
Айға қоныстандырудан бұрын, алдымен тұрғындарды қалай оттегімен және сумен қамтамасыз етуді ойлау қажет. Сонымен бірге тіршілікке қажетті
        
        Ай (лат. luna) – Жердің табитғи серігі өзінен жарық шығармайтын жерге ең
жақын аспан денесі. Ол жерді ... ... ... (1,02 ... айналады. Ай жер тәрізді, диаметрі 34,76 км (Жер диаметрінен
4 еседей аз) массамен 7,36* 1022 кг ... 3343 кг/м3 Ай ... ... ... 1,62 м/с 2 ... және ... денелері ұйытқуы
ықпалында боуына байланысты. Айдың жерден қашықтығы 356400 км-ден 406800 км-
ге де дейін ... ал ... ... 38440 км.Ай-уақыт өлшемі жылдың
бөлігі. Ол үш түрге ажыратылады.
1) Синодтық Ай – айдың бірде йекі фазасы аралығындағы шамамен 29,53 ... тең ... ... Айдың жұздызға қатысы Жерді толық бір рет айналып шығатын
шамамен 29,53 күн тәулігіне тең уақыт;
3) Айдаһар-Ай орбитаның белгілі бір нүктесінен ... екі рет ... күн ... тең ... ... үшеуі де тұрмысқа қолдануға қолайсыз
келеді. Себебі олар бөлшек сандармен өрнектелген. Сондықтан жыл ... күн ... ... 12 Айға ... техникасының күнбе-күнгі дамып келуі, адамдарды бірнеше он
жылдықтан кейін айды ... ... ... ... ... ғарыш кемелері
мен станциялары едәуір үлкен геостационарлы орбиталарға айналады да, одан
соң ай ... ... ... Геостационарлыорбита дегеніміз - бұл
Жерден шамамен 35800 км биіктіктегі шеңберлер экваторлы орбита.
Әрине адамдарға Ай не үшін ... одан ... ... ... ... тууы ... ... жылдардағы шаруашылық әрекеттерінде басты
мақсаттардың бірі болып ... ... бәрі ... көзінің, пайдалы
қазбалардың, таза және тұщы ... ... ... ... ... жоқ ... ... алмастыру қажет. Сол себепті адамдар Айға
көз жүгіртеді. Бұл ... ... ... ... ... ... және жаңа ғарыш техникасына қолайлы ... ... ... ... пайдалануға әкеліп соғады.
Ай ресурстарын мақсатқа сәйкес қолдану деген кезде, тек қана
пайдалы қазбаларды ... ... ... ... ... серігімізді қажетті
потенциалды ресурстарды ғарыш саласының дамуына сай қолдану.
Қазіргі ... ... ... ... өркендетілуі жылма
жыл бізді дүние жүзілік экологиялық апатқа әкелуде.
Ай бізге қалай көмектеспек, егер онда ауа да, су да ... ... ... су мен ауа ... деп ... жоқ. Бірақ та жердегі
индустрияны, ... ... ... және ... ... орындарын Айға
апаруға болады. Үлкен бұл жұмысты жүзеге асыру үшін қиын да, ауыр ... ... ... осы ... ... ХХІ ғасырдың 1 жартысында ... ... ... ... тұрғындарды қалай оттегімен
және сумен қамтамасыз етуді ойлау ... ... ... ... ... жергілікті орында қайдан алуға болатынын қарастыру керек. Жерден
бәрін тасу ... емес ... ... ... ... минерадарда орташа алғанда 40%
оттегі бар. Бұл минералдар пироксен, плагиоклаз, ... ... ... оттегіні өндіруде қолдану қажет. Ай ... ... ... ... зертханаларда пайдаланылған. АҚШ-та Ай ... ... ... ... ... ... ... Бұл
заводтың өндіргіштігі - -жылына 1000т дейін оттегіні құрайды.
Негізгі тапсырмалардың бірі – бұл суды алу және ... ... Ай ... ... мұз жамылғылары ретінде көп су құрамының болуы
мүмкін жағдай. Соңғы ашылған «Ай ... деп ... ... ... ... ай ... шыңдары. Олардың гидролакколит деп те атайды. Айдағы ... ... ... ... ... күн желінің ағына мен галактикалық ғарыштық сәулелер
гелиймен араласқан таза сутегін құрайды. ... ... ... ... см² ай бетіне корпускулярлы сәулелену түрінде 10г сутегіден түсу керек
екендігі анықталды. Ай реголиті ... ... суды ... ... ... ... болғаннан бері оның бетіндегі реголиттің 1м³-де 1 литр ... ... суды ... ... ... ...... жоғарғы температураға дейін қыздырып, оны құрамында оттегі, мысалы
ильменит түсіп, нәтижесінде су буы ... Суды алу үшін ... ... ... ... 45 кг ... ... 450г су
шығатыны анықталды.
Тағы бір мысал келтірейік: 20кг ай ... ... ... ... бір ... ... алатын оттегісі бар.
Ай топырағынан басқа да қажетті химиялық заттарды ... ... ... айтқанда, Айда минералды шикізат қоры мл, уақыт өте келе ... ... ... Сол себепті Айды ойдағыдай игеру және адамдарды
қоныстандыру сенімін сақтау керек.
Айда ... ... ... – бұл ... ... бар үй ... жүргізу. Адамдар ауасыз ғарыш кеңістігінен,
температураның кенет өзгеруінен, меториттермен зиянды сәулелерден берік
оқшаулануы ... Бұл үшін ... үй ... ... ... ... ай ... қалың етіп жабу керек.
Ғарыш әлемінен қорғалған ай үйлері ауа ... ... ... орналасқан оранжереялармен байланысады. Оранжереялар да әлем
кеңістігінен ... ... ... Күн сәулесін мол қабылдайтын
оранжереядағы өсімдіктер жақсы өсіп, ... ауа ... ... ... оттегімен байыта бастайды. Өсімдіктердің еркін өсуі,
уақыт өте азық-түлік өндірісінің дамуына ... ... ... – бұл ай ... ... ... табу ... энергетиканы дамытудың басты бағыты, бұл күн ... ... ... ... ... ... үлгісі – ғарыш
аппараттарында кеңінен қолданылатын күн батареялары.
Энергияны алудың екінші көзі – ядролық электр ... ... шешу ... ... ... ... негізделіп
отыр. Осындай реакциялардың біреуі – дейтерия ядросын (ауыр суды) гелий
изотопымен (гелий – 3) ... ... ... аз ... талап етіп,
радиоактивті ластану қаупі тумайды.
Жерде гелий изотопы өте сирек кездеседі. Бірақ оның есесінде 4млрд
жыл ішінде, күн ... ... ай ... ... кеткен. Ай топырағын
лабораториялық анализден өткізген кездегі ... ... ... гелий-3 1 млн тоннаға жуық қоры жинақталғанын көрсетті. Ядролық
отынның бұндай мөлшердегі қоры ай ... ... ... ... мың ... ... ... топырағының механикалық құрамы басқа құралдармен зерттелді.
Конус тәрізді қондырғы топыраққа ... өз ... ... оның ... қозғалысы тіркеліп, талданып отырды.
«Луноход -1» аппараты рентген телескопымен жабдықталған еді, ол
арқылы ... ... ... ... ұзындықтары өлшенді.
Зерттеу жұмысының нәтижесі бүкіл әлем рентген ... ... Бұл ... ... аралық газдардың мыңдаған
градустарға дейін қызуынан түзілген.
1973 жылдың 16 қантарында «Ай -21» ... ... ... ... 2-ші ... ... аппаратты Лемонье қазаншұңқырына жеткізді. 5
күн ішінде бұл аппарат 37км Ай бетін жүріп ... ұсақ ... ... ... ... ... Ай ... негізгі пішіні –
қазаншұңқырлар.
Ғарышкерлердің жеке бақылаулары метериттердің ... ... ... ... ... бар екенін де растады.
Айдың ішкі құрылысын оқып үйренуге ай ... ... ... Ай ... Ай ... қонған жерлерге
ғарышкерлер сейсмометр қондырғыларын орнату арқылы тіркеді.
Ендігі маңызды тапсырма, Ай ... ... ... жеткізу.
Үлгілердің лаборатоиялық анализдері келесі зерттеулерге мүмкіндік жасады:
- ай ... ... ... ... ... тау жыныстарының пайда болуын анықтауға;
- айды жеке ... ... ... ... ... дамуының негізгі кезеңдерін анықтауға.
Бұл зерттеулердің нәтижесі Айда адамдардың тіршілік етіп, жұмыс жүргізе
алатынын дәлелдеді. Оның ... ... ... ... ... игеруі – бұл жүзеге асыратын іс екенін көрсетті.
Табиғи ... ... және ... ... ... келе, болашақ «Жер-Ай» жүйесін құру мақсаты ұсынылып отыр. Бұл
жүйенің келешекте практикалық маңызы зор. Өйткені «Жер-Ай» жүйесінің келесі
істерді ... ... ... ... ... Айды ... уақытта, барлық елдердің индустрия саласы жылдам дамуының
салдарынан, жердің пайдалы ... мен ... ... ... ... Осы уақытқа дейінгі айды зерттеу жұмыстарының нәтижесіне
сүйенсек, жер серігі табиғи минералды ресурстарға бай. Осы ... ... ... алдымызда тұрған үлкен мақсаттың бірі және
де керекті ресурстарды ... ... ... ... зор ... ... ... экологиялық ахуалына да жақсы ... ... ... ... ... ... күнге дейінгі айды зерттеу жұмыстарының нәтижелері, жер ... ... бай ... көрсетіп отыр. Айдан әкелінген тас-топырақты
зерттеу барысында, онда жер ... ... ... ... ... т.б. бай қоры бар ... ... Осы жұмыс
барысында, ай қойнауындағы байлықты игеру ... ... ... техникалық-экономикалық процесстер зерттеліп, адамзатқа келетін
пайдасы дәлелденіп отыр.
3. Жердің ... ... ... жер планетасында адам саны 5 миллиардтан асып отыр және ... әрі ... ... ... ... ... саласы, агрохимия,
транспорт салалары осы адам санын қамтамасыз ету үшін жоғары ... ... осы даму ... жер ... ... көлемінің,
атмосфераға ластаушы зиянды заттардың шығу көлемінің ... ... ... Осы ... жер ... ... ... жарамайтын аса
зиянды қалдықтарды миллиондаған тонналар көлемінде ... ... ... айға ... орналастыру жұмыстары қарастырылып отыр. Жерді аса
зиянды қалдықтардан ... ... шешу ... осы ... ... ... ... ерекше болып отыр.
4. Жерді тек ... ... ... ... ... ... жер ... алғаш рет мекендеген адамдар табиғатта
өмір сүру үшін ... еді және ... ... еді. ... ... ... табиғат адам баласынан қорқады. Индустрия, ... ... атом ... мен ...... ... ауыр жағдайға жеткізуде. Сондықтан, осы жұмыс барысында, жерді ... ... ... ... айға ... ... жер бетін
тазалап, адамзаттың өмір сүріп отырған қоршаған ... ... ... ... Осы ... тақырыптың, жерге деген
жақсы әсері нақты ашылған.
Бар байлық жерден басталады, ал жер ... ... емес пе. ... ... ... құру ... сын ... қаралық.
Қолданылған әдебиеттер
1.К.Л. Баев, В.А. Шишаков. «Аспан төңірегіндегі шындық». Алматы, 1949ж.
«ҚазОГИЗа»-27 бет.
2. Р.В.Куницкий. «Күн мен түн. Жыл ... ... 1955ж. ... ... - 10 бет.
3. Н.П.неклюкова. «Жалпы жер тану», Алматы, 1980ж. «Мектеп» - 216 ... ... ... ... астрономии. Москва, 1971г. «Наука»
- 46 стр.
5. М.М.Дагаев, В.М.Чаруган. Астрофизика. Алматы, 1999 ж. ... - 71 ... ... ... для ... ... 2004 г. ...
классика» - 91 стр.
7. Большая школьная ... Шон ... ... 2002г. «Махаон»
- 17 стр.
8. ... Всё обо всём ... ... 2001 г. ... - 93 ... Джон ... Вопросы и ответы. Москва, 2003г. «Махаон» - 35 стр.

Пән: Астрономия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге





+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь