Қазақстандағы инфляциялық жағдай

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І бөлім. Инфляция . әлеуметтік.экономикалық құбылыс
1.1. Инфляция түсінігі, пайда болу себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2. Инфляция түрлері мен факторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.3. Инфляцияға қарсы шаралар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10

ІІ бөлім. Қазақстан Республикасындағы инфляциялық жағдай
2.1. Жалпы инфляцияға сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
2.2. Қазақстан Республикасындағы инфляцияның даму қарқыны ... ... 15
2.3. Инфляцияға қарсы жүргізілетін шараларға баға беру ... ... ... ... .19

ІІІ бөлім. Инфляциямен күресу мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... .25

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
        
        Инфляция: пайда болу себептері, салдары және онымен күресі жолдары
Мазмұны
Кіріспе-----------------------------------------------------------------
-----------------3
І бөлім. Инфляция - әлеуметтік–экономикалық құбылыс
1.1. Инфляция түсінігі, пайда болу себептері----------------------------
-------5
1.2. ... ... мен ... ... қарсы шаралар ------------------------------------------
-------10
ІІ бөлім. Қазақстан Республикасындағы инфляциялық жағдай
2.1. Жалпы инфляцияға сипаттама-----------------------------------------
------14
2.2. Қазақстан Республикасындағы инфляцияның даму ... ... ... ... ... баға беру-----------------
19
ІІІ бөлім. Инфляциямен күресу мәселелері--------------------------------
-25
Қорытынды --------------------------------------------------------------
-----------28
Пайдаланылған әдебиеттер ---------------------------------------------
------30
Кіріспе
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Экономикалық құбылыс ретінде ... бері өмір ... ... Оны тіпті ақшаның қызметімен ... деп ... ... ... (латынның inflasio сөзінен
шыққан – кебіну, ісіну) ақша айналысына қатысты ХІХ ... орта ... ... және АҚШ – тың ... ... ... (1861-1865) қағаз
долларының қисапсыз көп шығарылуымен байланысты болды. ХІХ ғасырда бұл
термин сондай-ақ ... мен ... ... ... ... ... ХХ ғасырда бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін кеңінен
таралды, ал бұрынғы кеңестік экономикалық ... ... ... инфляция дегеніміз – бағалардың жалпы өсуі, табыстардың
құнсыздануы. Елдегі тауар рыноктарының көбінде тепе – ... ... ... ... Инфляция – бұл жалпы ұсыныс пен сұраным ұсынымнан
артық болса, бұл тауарға баға деңгейі өседі. Бірақ мұндай ... ... ... ... ... – бұл ... сұранымның артуынан қалыптасқан тепе – ... ... ... ... ... баға ... жалпы өсуі.
Инфляцияның салдары өте күрделі де көп қырлы. Қарқыны баяу инфляция
баға деңгейі мен пайда ... ... ... экономикалық жағдайын
уақытша жандануына ықпал жасайтын фактор ... ... ... ... ... ол ... өндірістің кедергісіне айналады, қоғамда
экономикалық және әлеуметтік жағдай қиындайды.
Экономиканың ... ... ... ... инфляцияның
бір елден екінші елге ауысуына мүмкіндік береді, бұл халықаралық валюта
және төлем қатынастарын ... ... өте ... де көп ... ... баяу ... деңгейі мен пайда нормасын өсіреді, сондықтан экономикалық ... ... ... ... ... ... Бірақ, уақыт артып
инфляция тереңдегенде ол ұдайы өндірістің кедергісіне ... ... және ... жағдай қиындайды.
Инфляцияның негізгі себептері: Ақша тауарларды сатып алу қабілеті,
күшті валютамен ... ... ... ... ... ... ... құнсыздануы, алтынды бұрынғыша ақша сияқты
жалпылама эквивалент деп қарастыруда жатыр. Ең алдымен, ... өсуі ... ... оның ... ... ... ... мақсаты: Инфляцияға қарсы саясатты сипаттағанда, екі
әдістемені бөліп айтуға болады. ... ... ... белсенді бюджет
саясаты жүргізіледі – сұранымға ықпал жасау мақсатында мемлекеттік шығындар
мен салықтар реттеледі. Инфляция ... ... ... ... ... Осының нәтижесінде сұраным қысқарады, инфляция қарқыны
төмендейді. Бірақ сонымен бірге өндіріс өсуі де тырып, ... ... ... Ол ... үшін инфляцияны тежеудің құны
болады. Құлдырау жағдайында ... ... ... ...... ... жартысында жұмыспен толық қамту, еркін бәсекелік
нарық жағдайы, бағалардың ұзақ мерзімдік тұрақтылығы әлемнің бірде – ... ... ... айту қажет. Бұл кезеңде бағалар тоқтаусыз
өсіп ... ал 60 – шы ... ... ... ... құлдырау
жағдайында да бағалар өсті. Дағдарыс ... ... өсуі ... ... үшін ... ... Бұл ... экономикада
«стагляция» деп аталады.
Қазақстанда 2001-2003 жж. арналған Ұлттық өндірісті дамыту ... Осы жылы ... ... ... бағдарламасы
жасалуда. Жақында Қазақстан Үкіметі 2001-2005 жж, арналған қысқа мерзімдік
Ұлттық өндіріс ... ... ... ... Инфляция - әлеуметтік – экономикалық құбылыс
1.1. Инфляция түсінігі, пайда болу себептері
Инфляция – бұл күрделі де ... ... ол ... ... ... ... тән және ұдайы өндіріс ... ... ең ... тауар бағаларының өсуі және ... ... ... көрінеді
Алтын немесе күміс ақша айналымы кезінде ... ... ... ақша ол кезде құндылықтың белгісі емес нақты құндылықтың өзі
болған; қажетті ақша ... ...... ... реттелген. Қағаз ақша
айналымында жағдай басқаша қалыптасады. Мұнда қағаз ақша ... ... ... ... ақша ... сақтау қызметін толық атқара алмайды.
Қор сақтау үшін ... ... ... ... ... ... Қор
ретінде қағаз ақша ... ... ғана ... ... ... ... айналымдағы ақша көлемі қажеттіліктен тыс өседі.
Артық ақша сұранымды арттырады. Артық ... өз ... ... ... ... оларды көтеріп жібереді.
Батыс елдерінде 10 % - ке дейінгі баяу ... ... ... ... ... бір ... баяу ... экономиканың
дамуын жеделтіретін фактор ретінде түсіндіріледі. Баға өскенде тұрғындар
тауарды көбірек сатып алады, кейін ол одан да ... ... ... өз ... ... ... ... ынталандырады, нарық
тауарға тез толады. Инфляция ... ... ... баға ... ... ... ... экономикада қалыптасқан
диспропорцияларды түзетуге және нарық ... ... ... Баяу ... кезінде бағалар еңбекақыдан ... ... ... ... ... ... ... дамиды.
Бірақ 10 % - тен асқанда инфляция қауіпті. Экономика ... ... тез ... ... ... ... бірнеше процентке емес, бірнеше ... ... ақша ... ... ... ... ... болады. Сондықтан қаржы
ресурстары айналым ... ... ... ... ауысады. Сауданың
пайдасынан қоғамға тигізетін зияны көптеу, алып – сату (спекуляция) түрі
тез ... ... ... ... өсуіне ықпал жасамайды,
керісінше өндіріс тоқырауға ұшырайды. Тоқырау мен инфляция қосылған ... оңды ... ... жойылып, нарық механизмі ... ... әсер ... ... ... ... шығу ... тарапынан инфляцияға қарсы жедел және жүйелі іс – ... ... іске ... ... ...... жалпы өсуі, табыстардың құнсыздануы. Елдегі
тауар рыноктарының көбінде тепе – ... ... ... ... ... – бұл ... ... пен сұраным ұсынымнан артық болса, бұл тауарға
баға деңгейі өседі. Бірақ мұндай жекелеген нарық ... ... ... – бұл ... ... ... ... тепе – теңдіктің бұзылуына байланысты пайда болған ... ... ... ... ... тыс товар бағалары еңбек өнімділігіне, нарықтың
монополизациялануына, жаңа ... ... ... ... ... ... және басқа да себептерге байланысты өзгеруі
мүмкін. Яғни бағаның өсуін көптеген себептер қалыптастырады. ... ... ... өсуі де ... емес. Сондықтан жоғарыда келтірілген
себептердің арасынан ... ... ... алу ... ... ... Ақша тауарларды сатып алу қабілеті,
күшті валютамен салыстырғанда ... ... ... ... ... қатысты құнсыздануы, алтынды бұрынғыша ақша сияқты
жалпылама эквивалент деп қарастыруда жатыр. Ең алдымен, бағаның өсуі ... ... оның ... ... болуымен байланысты. Белгілі
тауар рыногында сұраныс пен ұсыныстың сәйкестігінің ... әлі ... ...... баға ... ... ... көтерілуіне нақтылы
экономикалық жағдайлар да әсер етеді. Сонымен баға өсуінің инфляциялық
себептеріне нені ... ... ... ... ... өсуін инфляцияға жатқызуға болмайды. Еңбек өнімділігі өскенде
баға деңгейі төмендейді. Бірақ егер ... ... ... еңбекақы
деңгейі еңбек өнімділігінен тез ... ... онда ... ... ... деп ... ... қалыптасып, бағалардың жалпы деңгейі
өседі.
Инфляция негізінен шаруашылықта қалыптасқан ... ... ... ескере отырып, оның негізгі себептерін қарастырып
көрелік.
Инфляцияның пайда болу ... бұл ... ... мен ... ... ... ... тепе – теңдіктің ... Бұл ... ... түрінде көрінеді. Егер тапшылық ... ... яғни ... ... ақша ... ... қаржыланған болса, онда
бұл айналымдағы ақша массасын ... ... ... ... ... ... жоғарыда айтылған
әдіспен, яғни Орталық банктің несие беруімен жүргізілетін болса, онда бұл
да инфляцияның ... ... ... осы ... ... теория бағалардың жалпы өсуін ХХ
ғасырда нарық ... ... ... ... ...... ... қалыптасқан. Осы күнгі ірі фирмалар (тауар өндірушілер,
ұсынушылар) белгілі бір деңгейде нарық ... ... ... ... ... ... өзі ... алады. Фирма – олигополия бағаның өсуін
қолдамаса да оның деңгейін түсірмеуге ұмтылады, ... ... ... ... ... ... ... өндіріс түріне жаңа
фирмалардың келуіне шек қою ... ... ... ... ... ... арпасындағы диспропорцияны мүмкін болғанша ұзақ ұстап ... ... ... ... ... олардың
дүниежүзілік шаруашылық ... ... ... ... бір ... ... елге ... қауіпті артады. «Импортталған
инфляциямен» күресу мүмкіншіліктері де шектеулі келеді. Әрине, ... ... ... ... арзандатуға болады, бірақ бұл жағдайда
экспорт қымбаттап, ұлттық өнімнің әлем нарығындағы өтімділігі кемиді.
Бесіншіден, «инфляцияны тосу» ... ... ... процесс өзін-өзі қолдап ... ... ... ... ... пікірінше, «инфляцияны тосу» психологиясын жеңу
антиинфляциялық саясаттың негізгі ... деп ... ... ... ... ... әсер етеді? Мәселе мынада:
адамдар біраз уақыт ... ... ... ... ... төмендеуінен
күдер үзеді де, жаппай ... ... ... ... ... ... ... деңгейін көтеру туралы үкіметке талап ... ... ... ... одан әрі арттыра түседі [2]. Инфляцияның
себептері сан ... ... әр ... ... ... бір ... қалыптасады. Айталық, Екінші дүниежүзілік соғыстан ... ... ... ... ... өте ... ... қалыптасқан.
Соңғы жылдары Батыс елдерінде инфляцияның негізгі себебі ... ... ... - ... ... ... ... бір
елден екінші елге ауысуы» және басқалары болды. Бұрынғы кеңес Одағындағы
инфляцияның негізгі ... ... ... ... ... ... диспропорцияларды айтуға болды.
1.2. ... ... мен ... түрлері. Бұрын инфляция төтенше жағдайда ғана қалыптасатын.
Мысалы, соғыс кезінде мемлекет өзінің әскери шығындарын қаржыландыру ... көп ... ... ақша ... ... ... онжылдықта көптеген
елдерде инфляция ұдайы өндіріс процесінің тұрақты факторына ... ... жеке ... осы ... ... ... ... баяу түрін өндірістің дамуына қосымша онды әсер ... ... ... Баяу ... ... өндіріс пен нарық (сұраным)
жағдайларының өзгеруіне сәйкес бағаларды реттеп отыруға мүмкіндік береді.
Қарқынды инфляция (бағалардың жылына 20% - ... ... өсу ... ... үшін ... қиын жағдай, бірақ іскерлік қатынастардың көбі
қарқынды инфляцияны алдын ала ... оған ... ... бағалардың жалпы деңгейі мыңдаған процентке ... ... ... ... ... өсу ... шығарылған ақша көлемінің өсуінен көп есе ... ... ... өсу ... ... ... ақша шығаратын
фабрикалар аптасына тоқтаусыз жұмыс ... де ... ... ... ... ... жетпей қалады екен. ... ... ... ... яғни бағалар бір қалыпты және баяу ... ... ... бір ... өсуіне сәйкес процент кесімі (ставкасы)
да өседі. Нарықта тепе-теңдік (тұрақтылық) ... ... ... ... жеке ... ... баға ... емес, әртүрлі
қарқынмен өседі [14].
Сонымен, тосылған инфляцияны тосын инфляциядан айыра білген жөн.
Тосылған ... ... ала ... ... ... оны үкімет арнайы
мақсатпен «жоспарлайды». Тосын инфляция бағалардың кенеттен және ... ... ... ... ақша ... және салық жүйесін бұзады.
Тұрғындар бағаның өсуінен сескеніп, қолындағы қаражатын ... ... ... жаппай сатып ала бастайды. ... ... ... ... өсуі тұрғындарының «инфляциялық тосу психологиясын»
туғызады. Егер ... ... ... ... ... ... ... пайда болса, ол нарық жағдайына қатты әсер етпейді. ... да ... елде ... бағаның уақытша ауытқуынан қорықпайды;
және бағаның өсуі ... тез ... ... оның ... ... кетуі
әбден мүмкін болатынына сенеді; сондықтан олар бағаның түсуін күтіп табысын
үнемдеу ... ... ... күрт ... ... сұранымның
қысқаруы баға денгейіне әсер етеді, бағалардың өсуі ... ... ... ... ... ... ... қалыпты қызмет атқаратын
нарықтық шаруашылық ... ... ... белгілі Италия экономисі
есімімен аталатын «Пигу әсері», немесе «нақты кассалық ... ... ... құбылысты суреттедік. Айта кететін тағы бір ескертпе, «Пигу әсері»
икемді бағалар мен икемді процент жағдайында және ... ... ғана ... екен. Біраз батыс экономистерінің ... ... ... ... ... ... емес, тек теориялық
болжамды ... ... ... ... ... жағымсыз әлеуметтік және экономикалық
салдары көптеген елдер үкіметтерІн белгілі ... ... ... ... Бұл жерде экопомистер ен алдымен мына сұрақтың жауабын табуға
ұмтылады: күрделі де тегеурінді ... ... ... жою ... ... ... ... икемделген дұрыс па?
Бұл екіұшты мәселе әртүрлі елдерде ... ... ... ... Мысалы, АҚШ-та және Англияда ... ... ... деңгейіне көтеріліп қойылады. Басқа бірталай елдерде инфляцияға
икемделу іс-шаралары жүргізіліп, тіпті арнайы бағдарламалар да ... ... және т.б.) ... ... ... ... екі әдістемені бөліп айтуға
болады. Бірінші әдістеме шеңберінде (оны осы ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі - сұранымға ықпал
жасау мақсатында мемлекеттік шығындар мсн салықтар ... ... ... ... қысқартып, салықтарды көтереді. Осының
нәтижесінде сұраным қысқарады, инфляция қарқыны ... ... ... ... өсуі де ... Бұл ... дағдарыс жағдайын
қалыптастырып, жұмыссыздықты арттырып ... ... Ол ... ... ... құны болады. Құлдырау жағдайында бюджет ... ... ... Егер ... жеткіліксіз болса, онда
мемлекеттің инвестиция бағдарламасы іске қосылады және шығындар ... ... Ең ... ... ... нарық субъектілеріне
салынатын салық қысқартылады. Бұл бірден нәтиже ... ... тез ... ... ... жасайды, жалпы экономикалық өсу басталады. Бірақ 60-70
жылдары дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей, сұранымды ... ... ... ... ... ... ... шығындарының артуы бюджет тапшылығын
қалыптастырады және салық пен ... ... ... реттеудің
мүмкіншілігі қысқарады.
Екінші әдістемені жаңа классикалық бағыттағы экономистер ұсынады. Олар
бірінші орынға ақша-нссие арқылы реттеу әдісін қояды. Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... Бұл ... үкіметке тікелей
бағынбайтын Орталық банк жүргізеді. Орталык банк айна-лымдағы ақша көлемін
өзгертеді және қарыз пайызы (процент) кесімін ... ... ... ... ... ... ... шектеу мақсатында инфляцияға
қарсы іс-шаралар жүргізуі қажет. Жаңа ... ... ... ... ... және жұмыссыздықты қысқарту саясаты инфляцияны
асқындырады, инфляция бақылаудан шығып кетеді. Инфляция осы күнгі нарықтық
экономиканың табиғатына сай ... ... ... (бюджет тапшылығы,
монополия, қағаз ақша, т.б.) толық жою ... ... ... байланысты
инфляцияны толық жою мүмкін еместігі өзінен-өзі және алдын ала ... да көп ... ... жою ... оны бағындыру, қарқынын
баяулатып, реттеу мақсаты қойылған.
Батыс елдерінде жинақталғаи тәжірибе көрсеткендей, инфляцияға қарсы
ұзақ және ... ... ... ... ... ... ... мерзімдік саясаты:
Біріншіден, халықтың инфляциялық үрейін жою мақсатын ... Ол ... ... ... ... ... саясатты үздіксіз де тұрақты түрде
жүргізіп, тұрғындардың сенімін ... ... ... ... ... ... (өндірісті ынталандыру, монополиямен күресу, т.б.)
нарықтың тиімді қызмет атқаруына жағдай жасайды. Үкіметтің ... ... ... қажетті әсер жасап, олардың дұрыс ... ... ... салықтарды арттырып, бірақ мемлекеттік шығындарды қысқарту
арқылы бюджет ... ... ... жүргізіледі. Бюджет тапшылығын
Орталық банк несиесімен қаржыландыру инфляцияны асқындырады.
Үшіншіден, ақша айналымын ... іс ... ... ... әр
жылдық ақша көлемінің өсуіне шек қою, бұл ... ... ... ... ... факторлардың әсерін әлсірету. Жеке алғанда, бюджет
тапшылығын қаржыландыру үшін сырттан алынған қысқа мерзімдік қарыздардың
экономикаға жасайтын инфляциялық ықпалын ... Бұл өте ... ... ... ... оны арнайы түрде жеке зерттеп, қарас-тыру қажет
болады.
Қысқа мерзімдік саясат ... ... ... ... Бұл ... ... өз иелігіндегі меншік бөлігін
жекешелендіріп, бюджетке қосымша ... ... ... өнім ... ... жеңілдіктер береді; ... сату ... ... қысқартады; көлемді импорт арқылы да ұсынымның өсуін,
бағаның тұрақтануын ... ... ... ... аркылы да инфляцияға қарсы әсер етуге
болады. Ол үшін салымдарға төленетін ... ... ... ... қор ... ... артады, ал тұтыну шығындары қысқарады.
Инфляцияға қарсы саясатқа байланысты инфляциямен күресу шығындары
туралы мәселе туындайды. ... ... ... ... арттырып,
өндіріс көлемін қысқартуы мүмкін. Мамандардың есептеуінше, ... ... үшін ... оның табиғи деңгейінен 2%- ке арттыру қажет
болады екен, бірақ бұл ... ... ... ... деңгейінен 4%-ке
төмен қалыптасады.
ІІ. Қазақстан Республикасындағы инфляциялық жағдай
2.1. Жалпы инфляцияға сипаттама
Осы ... ... ... ... ... және ... себептерін бұрынғы Кеңес ... ... ... даму ... ... ... қаржы және баға
жүйелерінің ... ... ... ... ... ... ... қаржы баға жүйелерін анықтайды.
Өндірісте диспропорциялар қалыптасса, ... мен баға ... ... пайда болады.
Қеңес экономикасының 70 – ші ... даму ... ... ... әр ... ... ... ұлғайып
тереңдеп отырған. Кеңес экономикасында тарихи ... ... ... ... ... ... болады:
1) өнеркәсіп өндірісі мен ауыл шаруашылығы арасындағы алшақтық;
2) ауыр өнеркәсіп пен ... ... ... ... ... өндірісі мен дайын (түпкі) өнімдер өндірісінің арасындағы
диспропорция;
4) әскери ... пен ... ... ... ... ... ... пен материалдық емес өндіріс арасындағы
диспропорция т.б.
Бұл диспропорциялар ... ... ... ... ... ... түрде қалыптастырып келді. Кеңес шаруашылық
жүйесінде ... 10 -15 ... бір рет ... келген бағаларды
реформалау шаралары осы инфляцияның нәтижесін заңдастыру ғана болған.
Қазақстанда қалыптасқан өндірісаралық, оның ішінде ... ... ... ... ... ... ... тіпті бұрынғы Одақтас
Республикаларға қарағанда, бірнеше есе ... ... ... ... ... ... бүкіл социалистік елдер қауымдастығының
шикізат пен энергия ... ... ... дамып қалыптасқан. Қазақстанда
өндірілетін шикізат өнімдерінің 90-95 % шетелдерге жіберіліп отырған, ал
өзіне ... ... ... 90 %, тұтыну товарларының 60% сырттан
тасымалданатын. Кеңестік жүйе ыдырап күйреген ... ... ... ... ... ... ... Ресейден тауарлар алу
үшін алынған несие көлемі бір ... ... ... ... ... болатын.
1993-1998 жылдары Қазақстандығы бағалардың өсуі мен ... ... - тен 20% - ке ... Бұл ... ... ... тек өзіміздің ұлттық валютаны (тенгені) енгізгенннен кейін
ғана, Қазақстан ... ... ... жүргізіп, оның деңгейін 3 жылдың
ішінде 100 есе ... Бұл ... ... ... ... ... жетістігі болды. Бірақ
Қазақстан үшін бұл ... ... ... келген жоқ, оның нәтижесінде
ұлттық өндіріс күрт құлдырап ... ... ... ... пен ... көлемі 90 % - ке, ауыл шаруашылық пен азық – түлік шаруашылықпен
азық – ... ... – 50 -60% ... ... ... ... инфляцияның даму қарқыны
Қазақстан Республикасындағы инфляцияның дамуы – мемлекеттік бюджет
тапшылығына байланысты. Бюджет тапшылығы ... ... ... табылады, өйткені ол шығындардың ... ... ... ... ... ... туады. Бюджет тапшылығы
Қазақстанның егемендінгі ... да ... ... ол 1991 ... ... ... 20,4 %, 1992 – 8,6 %, 1993 – 11,9 %,1994 ... %,1995 – 17,4%, 1996 – 15,4 %, 1997 – 17,7 %, 1998 – 18 %, 1999 ... %, 2000 – 9,8 %, 2001 – 6,4 %, 2002 – 5,2 % ... 2003 ... бюджеттің тапшылығы 1,453 млрд. теңгені (ЖІӨ - ге ... ... ... ... инфляциялық нәтижені тудырған жаңа
салықтарды – ... ... 28 % ... ... ... ... ... және импорттық кеден баждарын енгізу,
өнімнің ... ... ... ... ар ... ... ... халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің ... ... ... сақтандыруға аударылатын аударымдарды
бірден ... ... ... және ... ... ... ... инфляцияның дамуының қосымша факторы ... ... ... ... ... ... табылады; кредит
үшін төлем ақының өсуі жағдайында бұл өнімнің өзіндік құнының, ... ... ... ... ... ... альтернативті
(балама) консепция ретінде «сұраным инфляциясы» және ... ... бұл ... ... ... себебтері (механиз-
моделі) ... ... ... ... мен ... арасындағы тепе-теңдіктің сұраным
жағынан бұзылуын білдіреді. Бұл жерде мемлекет шығындарының артуы, ... ... ... ... іске ... ... өндіріс құралдарына
қосымша сұранымның қалыптасуы және ... ... ... негізгі себеп болуы мүмкін. Осы жағдайларды
байланысты айналымға ... ақша ... ... ... баға ... ... саласында еңбекпен толық қамтылған жағдайда айналымдағы артық төлем
ақша массасы шектеулі тауар ұсынымына тап ... ... ... ... ... ... график түрінде 1 – ... ... ... ... ақша массасының өсуі жалпы
сұраным сызығын солдан оңға ... ... (AD1 – AD2) ... экономика
жалпы ұсыным қисығының аралық (2) немесе классикалық (3) үзіндісінде болса,
бұл баға деңгейін арттырады (Р1 – Р2), яғни ... ... ... ... түрінде 2 - суретте көрсетілген:
Айтылған себептерге байланысты өндіріс шығындары өседі, жалпы ұсыным
қисығы солға қарай жилжыды (AS2 - AS1), баға ... ... (Р1 ... көлемі қысқарады (Q2 – Q1), яғни ЖҰӨ-нің нақты көлемі қысқарады.
Бағалардың өсуі тұрғындардың ... ... ... ... еңбекақының номиналды деңгейін көтеру туралы талап қояды.
Үкімет инфляция шығындарының орнын ... ... ... ... ... ... ... экономиканың әр түрлі салалары үшін
бірдей болу мүмкін емес, ... ... ... ... ... үшін бірдей болмайды. ... әр ... оның ... ажырату өте қиын, олар өзара тығыз байланысты түрде қалыптасып
дамиды. Мысалы, еңбеқақының өсуі ... ... ... ... көрінуі
мүмкін.
ХХ – ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... жағдайы, бағалардың ұзақ мерзімдік тұрақтылығы әлемнің
бірде – бір елінде ... ... айту ... Бұл ... ... өсіп ... ал 60 – шы жылдардың соңынан бастап экономиканың
құлдырау ... да ... ... ... ... ... өсуі
ХІХ ғасырдағы циклдер үшін болмаған ... Бұл ... ... деп ... [2].
Мемлекет сұранымды шектеу мақсатында ... ... іс ... ... ... Жаңа ... ... айтуынша
өндірістің өсуін ынталандыру және жұмыссыздықты қысқарту ... ... ... ... ... ... ... осы
күнгі нарықтық экономиканың табиғатына сай келеді, инфляция жағдайларын
(бюджет тапшылығы, монополия, ... ... т.б.) ... жою ... ... байланысты инфляцияны толық жою мүмкін еместігі өзінен - ... ... ала ... Сондықтан да көп елдерде инфляцияны жою ... ... ... баяулатып, реттеу мақсаты қойылған.
Батыс елдерінде жинақталған тәжірибе көрсеткендей, ... ұзақ және ... ... іс – ... ... ... ... ұзақ мерзімдік саясаты:
Біріншіден, халықтың инфляциялық үрейін жою мақсатын көздейді. Ол
үшін кез келген ... ... ... ... ... де ... жүргізіп, тұрғындардың сенімін орнықтыруға тырысады. Үкімет өзінің
белсенді іс ... ... ... ... монополиямен
күресу, т.б.) нарықтың тиімді қызмет атқаруына жағдай жасайды. Үкіметтің
мұндай саясаты тұтынушылардың сана – ... ... әсер ... ... шешім қабылдауын қамтамасыз етеді.
Екіншіден, салықтарды арттырып, бірақ мемлекеттік шығындарды
қысқарту арқылы бюджет тапшылығын ... іс – ... ... ... Орталық банк несиемен қаржыландыру инфляцияны асқындырады.
Үшіншіден, ақша айналымын реттеу іс –шаралары, нақты айтқанда, әр
жылдық ақша ... ... шек қою, бұл ... ... қадағалауға
мүмкіндік береді.
Төртіншіден, сыртқы факторлардың әсерін ... Жеке ... ... қаржыландыру үшін сырттан алынған қысқа ... ... ... ... ықпалын әлсірету. Бұл ... және ... ... Сондықтан оны арнайы түрде жеке зерттеп,
қарастыру қажет болады.
2.3. Инфляцияға ... ... ... баға ... ... бастап Ұлттық банктің негізгі мақсаты ретінде
бағалардың ... ... ету ақша – ... ... жаңа ... болып табылады.
Негізгі мақсатты орындау үшін Ұлттық банкке ... ... ... ақша – кредит саясатын әзірлеу және жүргізу;
• төлем жүйелерінің жұмыс істеуін қамтамасыз ... ... ... және ... ... жүзеге асыру;
• қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге ықпал ету.
Ұлттық банктің ... ... мен ... ... инфляция бойынша мақсатты көрсеткіштер үшін Ұлттық банк
жариялаған ... ... және ... ... принциптеріне
көшуді едәуір нақты көрсетеді.
Инфляциялық таргеттеу принциптерін пайдаланатын көптеген елдер
инфляция ... ... ... қол жеткізу жауапкершілігін
күшейту жағдайларында ... ... ... ... тұтыну
бағаларының индексіне ... ... ... инфляциялық
үрдістердің негізгі бағыттарын көрсететін баға ... ... ... емес ... ... ... индекстері) түрлі
дәрежедегі күйзелістердің ықпалын жояды.
Ұлттық банк 2004 жылдан бастап «базалық инфляция» индексіне қарай
бағдарлар ... ... жылы ақша – ... ... ... ... ... жылдық
«базалық инфляцияны» 4-6 % шегінде ұстап тұру ретінде қалыптастырылған.
Мұндай ... ... ... ... ... ... және ол ... бойынша нақты есептеу жүргізілгеннен кейін тағы да
түзетілетін болады.
Инфляция ... ... ... – ақша ... ... мәжбүр
болды, Ұлттық банк несие беру «процентін және міндетті резерв ... ... ... ... ... ... ... монетарлық (ақша –
қаржы) саясаттың нәтижесінде инфляция ауыздықталды, ... ... ... пен ... екі – үш есе ... ұлттық өндіріс орындары
тоқтап қалды, жұмыссыздық күрт өсті. Негізінен сыртқа өнім ... ... ... жұмысын тоқтатқан жоқ, ... ... ... ... ... көшу жылдары Қазақстанда бұрынннан
қалыптасқан өндірісаралық диспропорциялар қысқарғанның орнына арта түсті.
Жалпы ... ... ... саясаттың ұзақ мерзімдік
стратегиялық және күнделікті жүргізіліп ... ... ... түрі ... ... саясат негізінен күнделікті жүргізіліп
отыратын, айналымдағы ақша көлемін қадағалап реттейтін ... ... ... ... ... бір ... мысалы,
гиперинфляция кезінде, бұл әдіс негізгі реттеу әдісіне айналуы заңды да.
Бірақ, жалпы алғанда, ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімдік стратегиялық даму ... ... ... екен. Қазақстанда 2001-2003 жж. ... ... ... бағдарламасы жасалған. Осы жылы Қазақстандағы
Аграрлық саясаттың бағдарламасы жасалуда. Жақында ... ... 2001 ... жж. арналған қысқа мерзімдік Ұлттық өндіріс ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік –
экономикалық аймақтарының (облыстарының) Экономикалық - ... ... іске ... Осы ... ... ... құралы ретінде қарастыруға болады. Қазақстанда да
монетарлық - қаржы саясаты Ұзақ және орта ... ... ... және ... ... шеңберінде жүргізілетін болады.
Құнсызданудың (инфляцияның) жағымсыз әлеуметтік және экономикалық
салдары көптеген елдер үкіметтерін белгілі ... ... ... ... Бұл ... ... ең ... мына сұрақтың жауабын табуға
ұмтылады: күрделі де тегеурінді іс – шаралар арқылы инфлияцияны жою ... әлде ... ... ... дұрыс па?
Инфляцияға қарсы саясатты сипаттағанда, екі әдістемені бөліп айтуға
болады. Бірінші әдістеме шеңберінде ... ... ... ...
сұранымға ықпал жасау мақсатында мемлекеттік шығындар мен салықтар
реттеледі. ... ... ... шығындарын қысқартып, салықтарды
көтереді. Осының нәтижесінде сұраным ... ... ... ... ... бірге өндіріс өсуі де ... ... ... ... Ол ... үшін ... ... құны
болады. Құлдырау жағдайында бюджет ... ... ... Егер сұраным жеткіліксіз болса, онда ... ... іске ... және шығындар ... ... Ең ... табысы төмен нарық субъектілеріне салынатын
салық қысқартылады. Бұл бірден нәтиже ... ... тез ... ... ... ... ... экономикалық өсу басталады. бірақ
60 – 70 жылдары дамыған ... ... ... ... арқылы ынталандыру инфляцияны күшейтуі мүмкін екен. Сонымен бірге
бюджет шығындарының артуы бюджет тапшылығын қалыптастырады және ... ... ... экономиканы реттеудің мүмкіншілігі қысқарады [4].
Екінші әдістемені жаңа ... ... ... Олар ... ... ақша – несие арқылы реттеу әдісін қояды.
Бұл әдіс ... ... ... ... ... ықпал жасайды. Бұл
саясатты үкіметке тікелей ... ... банк ... ... ... ақша ... өзгертеді және қарыз пайызы (процент)
келісімін реттейді, сонымен экономикаға ықпал жасайды.
Қазақстан Республикасының ... ... № 4 2005 ... 13 қаңтардағы
берілген бойынша мына мәліметтерді көруге болады:
Қазақстан ... ... ... ... ресми
деректері бойынша инфляция 2004 жылғы қыркүйекте 0,8 % болды, бұл соңғы
8 ... ... ... ең ... ... ... ... (1996
жылғы қырқүйекте – 1,2 %). Азық – ... және азық – ... ... 0,8 % - ға, ... ... ... – 0,7 % - ға ... – түлік тауарларының құрылымында, әсіресе, жұмыртқаға баға
12,8 % - ға өсті, сүт – 4,9 % - ға, ... ... – 3,0 %- ға, ... ... % - ға қымбаттады. Жеміс – жидек пен көкөніске баға 1,4 % - ға, ұнға –
0,4 % - ға, ... – 0,1 % - ға ...... ... ... тобына бағаның өсуі көп
жағдайда жанар – жағармай материалдарының қымбаттауымен байланысты ... – 5,1% - ға, ... ... – 2,8 % - ға , ... – 2,4 % - ... Киім – 0,6 %– ға, ... ... ... мен аяқ – киім –
0,5% - дан қымбаттады.
Ақылы ... ... ... ... беру ... қызмет
көрсету құны – 6,5% - ға, медицина мекемелерінің ... ...... ға, ... үй – ... ... көрсету және жолаушылар көлігінің
қызметі 0,1% - ға қымбаттады.
Ағымдағы жылдың басынан бері инфляцияның деңгейі 3,8 % ... ... ...... - 2,8 %) , ... бірге азық – түлік
тауарларына баға 4,0 % - ға, азық – ... ... ... - 4,1 % ... халыққа ақылы қызмет көрсету – 3,1 % - ға ... ... ... ... ... ... 7,7 % -ды ... ... ... – 7,3 ... ... 1 – жартыжылдығында ресурстардың ... - ... ... ... активтердің өзгеруіне байланысты
операцияларды есепке алмағанда) ... ... ... ... ... ... асып түсіп, 1,8 млрд. долларды құрады. 2004 жыл ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарға тікелей инвестициялварының да
өсуі тән болды. 2004 жылдың 1 – ... ... ... ... инвестициялардың жалпы әкелінуі 2523 млн. доллар деңгейінде
тіркелді, нетто - әкеліну 1696 млн. ... ... бұл ... ... ... 1,7 есе асып түседі.
2004 жылдың 1 жартыжылдығында борыштық ... ... 1,8 ... ... ... шетелдік активтері – 1,3
млрд. долл. ... ... 1 – ... ... сыртқы борыш 12,7 % - ға
өсіп, 25,8 ... ... ... ... және ... ... борыш бойынша міндеттемелер 3,59 млрд. долларға төмендеген кезде,
сыртқы борыштың өсімі банктердің және үлесіне ... ... 86 % - ... ... қамтамасыз етілмеген республика кәсіпорындарының
заемдық операцияларымен толық қамтамасыз етілді.
ІІІ бөлім. Қазақстан ... ... ... ... ... ... қапыптасып отырған инфляцияның ерекшеліктерін
және негізгі себептерін бұрынғы Кеңес ... ... ... ... өндіріс, қаржы және баға жүйелерінін кұрылымдық
диспропорцияларынан іздестірген ... ... ... ... ... баға ... ... Өндірісте
диспропорциялар қалыптасса, қаржы мен баға жүйелерінде де сәйкессіздіктер
пайда болады.
Кеңес экономикасының 70-ші ... даму ... ... ... әр ... сайын тоқтаусыз ұлғайып тереңдеп
отырған. Кеңес экономикасында тарихи түрде қалыптаскан диспропорцияларды
бірнеше топқа бөліп ... ... ... ... мен ауыл ... ... алшақтық;
2) ауыр өнеркәсіп пен жеңіл өнеркәсіп арасындағы сәйкессіздік;
3) шикізат өндірісі мен дайын (түпкі) ... ... ... әскери өндіріс пен азаматтық өндіріс арасындағы сәйкессіздік;
5) материалдык өндіріс пен ... емес ... ... ... ... Кеңес экономикасының өзінде бағалардың инфляциялық
өсуін тұрақты түрде ... ... ... шаруашылық жүйесінде
әрбір 10-15 жылда рет жүргізіліп келген бағаларды реформалау іс – ... ... ... ... ғана ... ... ... аралық, оның ішінде шикізат өндірісі
мен түпкі өнімдер өндірісі арасындағы ... ... ... ... ... ... есе ... Қазақстанның экономикасы
негізінен Кеңес Одағының, ... ... ... ... ... пен энергия өндіруші базасы ретінде дамып қалыптасқан. Қазақстанда
өндірілетін шикізат өнімдерінің 90-95% шетелдерге ... ... ... ... ... ... 90%, тұтыну товарларының 60% сырттан
тасымалданатын. Кеңестік жүйе ... ... ... Қазақстанда товар
тапшылығы қалыптасқаны белгілі. 1991 -1993 жылдары Ресейден тауарлар алу
үшін алынған ... ... бір ... млрд доллардан артып кеткен болатын.
1993-1996 жылдары Қазақстандығы бағалардың өсуі мен ... ... 20%-ке ... ... ... ... гиперинфляция қалыптасты, тек өзіміздің ұлттық
валютаны (теңгені) енгізгеннен кейін ... ... ... қарсы
саясат жүргізіп, оның деңгейін 3 жылдың ішінде І00 есе ... ... ... ... ... ... ... болды. Бірақ Қазақстан үшін бұл жеңіс тегіннен тегін келген ... ... ... ... күрт құлдырап кетті. ... ... пен ... жасау көлемі 90%-ке, ауыл шаруашылық пен азық-түлік
өндірісі - 50-60 %-ке қысқарды [5].
Инфляция жағдайында Үкімет ... ... ... ... ... Ұлттық банк несие беру процентін және міндетті резерв нормасын ... ... ... ... Осылай жүргізілғен монетарлық (ақша-қаржы)
саясаттың нәтижесінде инфляция ауыздықталды, сонымен бірге ішкі өндіріс ... ... есе ... ... ... орындары тоқтап калды,
жұмыссыздық күрт өсті. Негізінен сыртқа өнім ... ... ... ... ... жоқ, керісінше экспорт көлемін айтарлықтай
өсірді. Нарыққа көшу жылдары Қазақстанда бұрыннан ... ... ... ... ... арта түсті.
Жалпы алғанда, инфляцияға қарсы саясаттын ұзақ мерзімдік стратегиялық
және ... ... ... ... ... тактикалық түрі
болды. Монетарлық саясат негізінен күнделікті жүргізіліп ... ақша ... ... ... ... саясат
түріне жатады. ... ... бір ... ... ... бұл әдіс негізгі реттеу әдісіне ... да. ... ... ... ... ... жж. арналған Ұлттық өндірісті дамыту бағдарламасы
жасалған. Осы жылы Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... 2001-2005 жж, арналған қысқа мерзімдік
Ұлттық ... ... ... бағдарламасын бекітті. Сонымен қатар,
Қазақстанның барлық әкімшілік-экономикалық ... ... ... ... іске асырылуда. Осы
бағдарламалардың барлығын ... ... ... ... болады. Енді ... да ... ... және орта ... ... ... қолдау және дамыту
бағдарламаларының шеңберінде жүргізілетін болады.
Қорытынды
Зерттеу ... І – ... ... - ...... деп аталады, онда мынадай мәселелер қарастырылды:
✓ Инфляция түсінігі, пайда болу ... ... ... мен ... ... қарсы шаралар.
Инфляция қоғамда ақшаның құнсыздануы, бұл процесс қарқынды да
ұлғаймалы түрде ... ... ... ... ақшалай қор жинау
мүддесі жойылады, ... ... ... ... тауарды тауарға
тікелей айырбастау (бартер) кеңейеді.
Инфляция жағдайында Үкімет «қымбат – ақша» ... ... ... ... банк ... беру «процентін және міндетті резерв
нормасын өте ... ... ... отырды. Осылай жүргізілген монетарлық
(ақша – ... ... ... инфляция ауыздықталды, сонымен
бірге ішкі өндіріс пен нарық екі – үш есе ... ... ... ... қалды, жұмыссыздық күрт өсті. Негізінен сыртқа өнім
шығаратын ... ... ... ... ... жоқ, ... көлемін айтарлықтай өсірді. Нарыққа көшу жылдары Қазақстанда
бұрыннан қалыптасқан ... ... ... орнына
арта түсті.
Қазақстан Республикасындағы инфляцияның дамуы – мемлекеттік бюджет
тапшылығына байланысты. Бюджет тапшылығы инфляцияның ... ... ... ... ол шығындардың инфляциясынан ... ... ... ... құнсыздануынан туады.
Бағалардың өсуі тұрғындардың нақты табысын ... ... ... ... ... ... ... талап қояды.
ІІ- бөлімі «Қазақстан Республикасындағы инфляциялық жағдай» - мына
мәселелер қарастырылды:
▪ Жалпы инфляцияға сипаттама
▪ Қазақстан Республикасындағы ... даму ... ... ... жүргізілетін шараларға баға беру
2004 жылдан бастап Ұлттық ... ... ... ... ... ... ету ақша – кредит ... жаңа ... ... ... ... орындау үшін Ұлттық банкке мынадай міндеттер
жүктелген:
• мемлекеттің ақша – ... ... ... және ... ... жүйелерінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету;
• валюталық реттеуді және валюталық бақылауды жүзеге асыру;
• қаржы жүйесінің ... ... ... ... ... банктің негізгі мақсаты мен міндеттерін ... ... ... ... ... үшін ... банк
жариялаған Еуроодақ стандартына және инфляциялық таргеттеу ... ... ... ... ... ... ... экономикалық жағдайын өсіру үшін,
халықтың тұрмыс – тіршілігі жақсы болу үшін құнсызданумен күресу керек ... ... ... Я.Ә., ... К.Н. т.б. ... ... негіздері» -
Алматы – 1998 ж.
2. Бимендиева Л.А. «Экономикалық өсу – ұлттық экономиканың ... ... ... Хабаршы журналы № 6, 2004 ж.
3. Бердалиев К.Б «Қазақстан экономикасын басқару ...... ... Б., ... ... Ү. ... экономика
негіздері» / Алматы «Экономика»-2000ж /
5. Көшенова Б.А. «Ақша, Несие, Банктер, Валюта ... ... ... /
6. ... Б. ... ... ... кіріспе»
/ Алматы «Экономика»-1998ж /
7. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие», Алматы – 2000 ж.
8. Мэнкью Н.Г. ... ... 1999 ... ... С.С. «Экономикалық теория». Алматы – 2004.
10. Мамыров Н.Қ., ... Қ.С. ... ... – 2000 ... ... Н.Ә. Қазақстан Республикасының ұзақ мерзімдік (2030 ж.
дейінгі) даму стратегиясы. Алматы - 1997
12. Общая ... ... и ... ... / Под ред. Е.Ф. ... Банки и биржи, ЮНИТИ, 1998
13. Райханов Н. «Қазақстанның экономикалық реформа жолы өзінше»
/ ... ... ... ... Экономика Алматы - 2002

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы инфляциялық процесстер42 бет
Қазақстандағы инфляциялық процестерді басқару және болжау55 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Қазақстан туризмінің дамуындағы көліктің маңызы83 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнеске несие беруді талдау60 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь