Тараз қаласының қысқаша тарихы

Жоспар:
КІРІСПЕ (3 бет)
НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1)Тараз қаласының қысқаша тарихы (4.5 бет)
2) Тараз . қазақ мәдениетінің алтын бесігі (5.8 бет)
3) Көне шахар астындағы тарих тұншықпасын (8.11 бет)

ҚОРЫТЫНДЫ (11 бет)
Пайдаланылған әдебиеттер
        
        Жоспар:
КІРІСПЕ (3 бет)
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1)Тараз қаласының қысқаша тарихы (4-5 бет)
2) Тараз - қазақ мәдениетінің алтын бесігі (5-8 ... Көне ... ... ... ... (8-11 бет)
ҚОРЫТЫНДЫ (11 бет)
Кіріспе
Қалалардың да адамдар секілді жастары болады. Олар ... ... жас ... ... ... қалалардың біріне Тараз қаласы жатады. Қазақстанның бұл ежелгі қаласы тарихта көптеген атпен қалған: Талас, Тараз, Яны-Тараз, Наманган-Көше, ... ... ... ... 2000 жылдық тарихы тікелей осы аттармен байланысты. Сол кезеңді қысқаша шолып өтейік. ... ... бойы ... Тараздың құрылған жылы жайында пікірталаста болды. Архелогиялық жазбаларға жүгінсек бұл қалаға халық б.э. 1 ... ... ... Ірі ғалымдардың бірі, шығыстанушы В.В.Бартольд Тараз қаласы б.э.д. салынған ... ... орай ... аздығынан Тараз туралы толық мәлімет жоқ. Дегенмен, архелогиялық қазбалардың деректеріне жүгіне отырып, біздің ежелгі қаламыздың қай жылы ... ... ... болады. Б.э.д. 1 ғасырдың соңында Талас пен Сырдария өзендерінің ... ... ... ... мемлекеті өмір сүрген. Халық саны 600 000 адам, оның ішінде 120 000 әскер болған. Олар ... өмір ... ... ... ... Үйсіндер Қаңлыларды қыспаққа алғаннан кейін Қаңлылар Ғұндармен одақ құрмақшы болып, Ғұндардың билеушісі Чжи-Чжиді шақырады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... б.э.д. 55 жылы Ғұн мемлекеті солтүстік және оңтүстікке бөлінгендігі ... ... ... ... ... өзенінің маңында Чжи-Чжи өзінің мемлекетін құрады. Осы жерден ол Үйсіндерге шапқыншылық жасаған. Чжи-Чжи мен Оңтүстік ғұндардың басшысы арасында бәсекелестік туындайды. Бұл ... ... ... де ара-қатынасы нашар еді. Осындай жағдайда жүрген Чжи-Чжиге Қаңлылардың ... ... ... өте ... ... ... 3000 қолмен келген Чжи-Чжи Үйсіндерге қарсы соғыста ... ... ... алмады. Сөйтіп, Чжи-Чжи мен Қаңлылардың ара-қатынасы үзіледі. Чжи-Чжи Талас өзенінің бастамасында қалып, ... қала соға ... 500 ... ... 2 жыл ... қала мықты бекініс болып шықты. Қаланың дуалы екі қабаттан тұрды - сыртқы қабаты ағаш, ішкі қабаты лайдан ... ... ... ... Талас деп атанған бұл қаланың соғылуына Марк Крассаның бүлінген армиясынан қалған Римнің ... де ... ... ... күшеюі Қытай империясын дүрліктіре бастады, сөйтіп олар соғысқа дайындала бастады. Қытай қолжазбаларында осы соғыстар жайлы көп ... ... өз ... ... танымал болған деседі.
Негізгі бөлім
1)Тараз қаласының қысқаша тарихы
Тараз - ... ... ... ... ... ... ... Талас өзенінің жағалауында орналасқан. Қала теңіз деңгейінен 490-700 м. биіктікте ... ... ... ең көне ... бірі ... саналады. Л.Н.Гумилевтың айтуынша Тараздың алғашқы ата Талас болған. Қытай деректерінде оның негізін б.з.б. 1 ғасырда ғұн ... ... ... ... ... 6 ... Түрік қағандығына, 7 ғасырда Батыс Түрік қағандығына қарады. 568 жылы бұл қалада Византия елшісі Земарх болған. 630 жылы ... ... ... ... монахы Сюань Цзянь оны сол кезде Ұлы ... жолы ... ірі ... ... ... ... 751ж. ... іргелес жерде әйгілі Талас шайқасы өтті. Бұдан кейін Тараз қарлұқтардың, 10 ғ.да Қарахан мемлекетінің, 1041 ... ... ... ... ... ... Махмұт Қашқари сол тұста қала тұрғындарының түркі және соғды тілдерінде сөйлегендігін айтады. 10 ғ.дағы араб ... ... ... ірі ... қала ... оның төрт ... бар екендігін және қала ортасында мешіттер мен сауда орындарының болғандығын, қала тұрғындарының тығыз орналасқандығы жайлы жазып қалдырған. 10-12 ғ.ларда Таразда ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі ең ірісі - Әулие Ата ... мен ... ... Қала ... су ... ... 11-12 ғ.ларда қалада теңге шығарылды. 1125 жылы қаланы қарақытайлар жаулап алды. 1210 ж. Хорезм шахы Мұхаммед Самарқанд билеушісі Османмен одақтасып, қала ... ... ... ... ... бұл ... ... 1220 ж. қаланы Шыңғыс хан әскерлері басып алды. Тараз Шағатай ұлысына қарады. Тараздың орнына Яны ... деп ... қала ... ... ... ... Қала Әмір Темірдің және жоңғарлардың шапқыншылығы кезінде құлдырады. Зерттеушілердің пікірінше Абылай хан 1774ж. қаланы қалпына келтіруге өзіндік зор ... ... және ол ... ... деп ... 1809 ж. ... Қоқан хандығы басып алып, онда Әулеата бекінісін салдырды. 1864 ж. мамырда патшалық Ресейдің полк. М.Г.Черняеев басқарған әскері ... ... 1867 ж. ... уезі ... оның ... осы ... болды. 1914 жылы қалада 21мешіт, 3шіркеу, 1училище, 17фабрика мен ... ... үй ... 1871 ж. ... ... ... 1917жылғы Ақпан төңкерісінен кейін қарады Әулеата уезінің Ұлттық ... ... оған Алаш ... қайраткері Ә.Кенесарин төрағалық етті. Кеңестік билік орнағаннан кейін 1918 ж. 11-16 маусым аралығында қалада Т.Рысқұловтың төрағалақ ... ... уезі ... ... ... 1936 ж. ... аты ... Мирзоян, 1938 ж. Жамбыл болып өзгертілді. Сол кезде қалада 4 кинотеатр, 4 клуб, 9 кітапхана, Қазақ драма театры, тарихи өлкетану ... ... 2 ... ... жылдарында қалаға жау басып алған өңірлерден 30 мыңнан астам адам ... ... бас ... ... 105 атты ... ... жасақталып, 1942 жылы майданға аттандырылды. 1962 ж. суперфосфат зауыты іске ... 1970-80 ж. ... ... ондірісі КСРО-дағы сары фосфордың 40%-ын беріп тұрды. Таразда ... ... ... қарқыны артты. Қант зауыты жылына 100мың тоннаға жуық қант өндірді. 1997 жылы 8 қаңтарда ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Жарлығымен ... ... ... Тараз атауы қайтарылды. Қалада М.Х.Дулати атындаға Тараз мемлекеттік университеті, Тараз педагогикалық ... т.б. ... оқу ... бар. 2000 жылы 25 ... ... ... ... орай Тараздың 2000 жылдық мерейтойы болып өтті.
2.ТАРАЗ - ҚАЗАҚ МӘДЕНИЕТIНIҢ АЛТЫН ... ... - Ұлы ... жолын жалғап жататын турақты дипломатикалық және сауда-саттык қарым-қатынас жасалатың күре тамыры iспеттес. Бұл байланыс ... ... ... екi ... ... ... ауыс-түйiспен ғана шектелiп қалмай, оның шеңберiнен алысқа кетiп жатты. Ол алуан ... ... мен ... ... байланыстырып, сонау ежелгi заманнан берi идеялар алмасудың тұрақты да маңызды факторы ретiнде қызмет етiп келдi. Тараз - ... ... ... iшiндегi ең белгiлiсi, ең көнесi.
VII ғасырда Тараз Ұлы Жiбек жолы бойындағы iрi қалаға ... Осы ... ... ол ... мәлiм болады. IX-X ғасырларда Тараз одан әрi өсе ... Оның дәл ... жолы ... егiншiлiкке қолайлы бай алқаптың ортасында, Талас Алатауындағы күмiс кендерiне жақын жерде ... ... және ... өрге ... ... Х ... Әл-Максиди былай жазған: . Тараз қаласының орнын тұңғыш рет iрi ғалым ... ... ... ... А. Ромоди, Шааванье Де Грата, академик Бартольд ... ... ... көне екенiн дәлелейдi. Жазба деректер бойынша Таразда 568 жылы Византияның емшiсi Земархтың түркi қағаны ... ... ... ... бiр ... соң 630 жылы ... ... Сюань , деп жазды. Осы кезден бастап қаланың аты тек өз өлкесiнде ғана ... ... ... ... болды.
Тараз қаласының IX-X ғасырлардағы экономикасы мен мәдениетiнiң өркендеуiне ... ... ... Талас аңғарындағы бай егiншiлiк алқап пен Талас Алатауының маңындағы күмiс өндiретiн кен орындарының дамуы болды. Тараз - Түркеш, ... онан ... ... ... ... ... ... бақыр ақшаларын шығарды. Ортағысырлық қалаға жүргiзiлген археологиялық қазбадан табылған қыштан жасалған су құбырлары, ... ... ... ... ... ... ... тас төселген көшелер мен тротуарлар және қолөнер шеберлерiнiң қолынан ... ... ... сөз жоқ, ... X-XII ... ... гүлдене өскендiгiнiң куәсi. Қалада керуен сарайлары, iрi қоғамдық ғимараттар, қолөнершiлердiң шеберханасы, копестердiң дүкендерi мен көптеген қала тұрғындарының ... ... ... ... ... ... ... қаласында мұсылман сәулет өнерiнiң iнжу-маржандары болып саналатын Әулие ата - Қарахан (XI ғасыр) және ... (XIII ... ... ... ... ... XIII ... аяғында моңғол империясының, одан кейiн Темiр империясының маңызды орталығы болып қала бердi. Кейiнiрек XVI ғасырда Жетiсуда Қазақ хандығы құрамына ... ... де қала өз ... ... ... 1856 жылы - Әулиеата деп аталды, 1936 жылы - Мирзоян аты берiлдi, 1938 жылы жыр ... ... ... ... Ал 1997 жылы 8 қаңтарда Қазақстан Республика Президентiнiң жарлығымен ежелгi аты қайтарылып, Тараз ... ... ... таусылмайтын тағлымға бай, тамыры тым тереңде жатқан көне қала. Ол әсiресе X - XII ... зор ... ... дәуiрiн басынан өткердi. Қарахан әулетi билеген тұста, ол осы бiр ертеғасырлық алпауыт мемлекеттiң ... ... Тап сол ... ... ... ... ... әлемнiң құрылымдық жүйесi, көше жолдары қала стилiндегi терең де бедерлi, сән - сәулетке ие болды. XII ... аяқ ... ... Қарахан дүниеден өткен кезде, оның қабiрi басына сәулеттi күмбез ғимараты салынады. Ол ... қала ... мен ... бас иiп, мүнәжәт ететiн қасиеттi орынына айналған. Сөйтiп, мазар аталып кетедi. Бiрақ, кейiн монғолдардың жойқын шапқыншылығы кезiнде сол ... ... де, қала да ... ... ... едi.
Кейiн жоңғарлардың арылған, есiн жиған қазақтар 1809 жылы кесененi қалпына келтiрдi. Мiне, сол ғимарат Айша-бибi, Бабажа-қатын, ... ... ... ... ... күнi бүгiнге дейiн сақталып келедi. Айша бибi, Қарахан, Бабажа қатын, ... ... ... ... ... ... көне ... шығыстың ұлы жұлдызы Фердауисидың жүрегiнен суырып алған, мына өлең жолдары тамсандырған бұл көне, қасиеттi Тараз. деп оның ... ... ... ... мен ... ... сүйсiнген. Осынау қасиеттi, шуақты Тараз қаласынан XI ғасырдың бiрiншi ширегiнде теңге сарайы табылған. Ортағасырлық қала тұрмысында ... ... ... ... шыны ... зергерлiк, ұсталық ағашты және сүйектi бедерлеп ою маңызды роль атқарған.
Бабаларымыздың бұдан 2000 ж. ... да қала ... ... ... қыш ... ғана ... ... жасап су жүргiзгенiн, Тараз - Еуропа мен Азияны жалғастырған Ұлы Жiбек жолының ең елеулi қаласы ... ... ... ... ... мен мәдениетiнiң дамуына зор үлес қосқан, әлемнiң бар түпкiрiнен саудагерлер ағылған, таразы сияқты салмақ өлшеу құралы да, ойлап табылған, Шейх ... ... ... ғұлама ақын өмiр сүрген көне, мәдениетi жоғары дамыған, рухани байлықтың дiңгегi. Қазба жұмыстары нәтижесiнде Тараз тарихының әр ... ... ... комплекстерi мен жеке құрылыстары ашылды. 200 м2 - дей жердi ... ... ... ... жақ ... ... қалдығы табылды. Оның төбесi күмбезделiп жасалса керек. XI - XII ғасырларда, қала экономикалық жағынан ... ... ... ... Осы ... ... 12,8 м су құбыры табылды. Таразда 11-12 ғасырларда өте қызық тәсiлмен салынған пеш табылды. Оның ... ... ... пеш ... және жаңғыш заттар сақтайтын, ұзын мойынды, бүйiрлi ыдыстарды күйдiруге арналған болу керек. Пеш табылған жерден әр ... ас ... ... ... ... қазған кезде, ақ күңгiрт, жасыл және қызғылт шыныдан жасалған дискiлер табылған. Бұл дискiлердi үйдiң ... ... үшiн ... ... ... ... ... бұйымдарын құюға арналған үш қалып табылды. Ұсақ түйек ... ... үшiн ... ... ... ... Бұғы мүйiзiнен жасалған бұйымдар да Тараздан табылған. Металл бұйымдар - шырағдандар мен оларды қоятын тұғырлар аса зор көркемдiкпен ... Мiне, осы ... ... ... ... ... ... бұйымдар, тарихи ескерткiштер мәдениеттiң яғни рухани мәдениеттiң дамуына зор үлес ... ең көне ... ... Ұлы Жiбек жолының ең басты, елеулi орталығы болды. Ұлы Жiбек жолында ғасырлар бойы бiздiң өлкемiздiң ... ... ... ... күре ... ... өз ... Жiбек жолы бойындағы жетi жұртқа даңқы жайылған iрi сауда, қолөнер кәсiпшiлiгi дамыған орталық болғанын бүкiл әлем, осыдан бiрер жыл бұрын ... ... ... ... - ... ... ... Ұлы Жiбек жолына 2100 жыл толуы құрметiне арнап өткiзген халықаралық конференцияда мойындап оны, ... ... бiз ... ... қасиеттi қаламыздың тарихын тым терең бiлетiндiгiне көз жеткiземiз. Ұлы Жiбек жолы - ... ... ... ... ... дейiн II ғ. Батыс пен Шығысты байланыстыратын, құрылық аралық жол ретiнде ... ... ... ... ескерткiш. Бiздiң өлкемiз арқылы өтетiн басты бағытының iшiнде - Оңтүстiк бағыт-сауда орталығының шоғарлары, ғылымның дамуы мен, ... ... ... ... ... озық ... мәдениетiн өзара бiрлесiп байытуға орасан септiгiн тигiздi. Оның көп ғасырлық тарихы әлем мәдениетiнiң дамуына айтарлықтай үлес қосқан мұра болып ... және адам ... ... мың ... бойы ... тарихи мұралары қазiргi мәдениетiмiздiң тұғыры ретiнде келешек ұрпаққа сақталынуы қажет.
20 жүз жылдықпен құрдас ... ... ... ... әлем ... атап ... ... туралы ЮНЕСКО 1999 жылы шешiм қабылдады. Елiмiздегi ең көне қаласы, оның ... ... ... сол ... сақталып сәулетi мен сәнi арта түссе шеккi болмас едi. Иә, қала ... ... ... Сан ... ... мен сәнi ескерткiштер ерекшелiктерiн сақтай отырып, XХI ғ. лайық жаңа түрмен байыта, бiртұтас мемориалдық кешен түзеу қаланың бас ... ... Сұлу ... мен, ... ... ... ... қонақжайлығымен баурап алатын Тараз өңiрi дүниежүзiлiк туризм ағымынан шет қала ... ... ... зор, ... де ... - ежелгi де жаңа қалаға айналды. Рухани байлықты паш ету Тараз қаласының 2000 жылын тойлаудың темiрқазығы болуы абзал. Сонда, ғана бiз ... ... ... ... және осы ... бай ... табиғатын, жерiн ұтымды көрсете бiлсек, көне ұлттар қатарына, оның қазақ мәдениетiнiң, ... ... ... ... ... ... ... әлемге паш етемiз. Ал, ендеше iске сәт - қазақ мәдениетiнiң алтын бесiгi.
3) Көне ... ... ... ... ... тартсаң, майы шығатын Тараз - ... ... Ұлы ... жолы ... ... ... ... өлшеу құралы -- таразы ойлап ... ... ... ... ... ... ... сұлу ару қыздары, қайтпас қайсар жауынгерлері, ғұлама, ойшылдары, ... ... ... қала болатын.
Кейбір мәлімет көздеріне сүйенсек, Тараз қаласының іргетасы қаланғанына, тіпті, 2040 жылдан асып жығылған көрінеді. Бұл жайында Қытайдың 6000 ... ... , яғни ... ... тайға таңба басқандай көрсетіліпті. Оны алғаш орысшаға қысқаша аударған Ресейдің ... ... Н. ... болса, осы елдің тағы бір ғұламасы Л.Н. Гумилев өзінің мақаласында Талас ... ... ғұн ... ... біздің жыл санауымызда бұрынғы 42-41 жылдары тұтқын Рим легионерлерін пайдалана отырып, кент салғызғанын жазған. ... ... ... салынған сол қала әуелі Талас аталып, 892 жылы Бұқарадан қалың әскермен келіп, жаулап алған Исмаил Самани билігінен кейін ортағасырлық ... ... мен ... алмастыра айтатын әсерімен Тараз аталып кеткен екен-міс.Талас қаласы және оның ... ... ... ... бастан өткізді. деген сөз санскрит тілінде, сол тілден бастау алған соғды тілінде , деген мағынаны білдіреді ... ... ... ... тілі негізінде сөйлейтін парсылармен кемінде 3 мың жыл аралас-құралас болғаны белгілі. ... жер ... асыл ... жақсы таныс академик Карл Байпақов былай дейді:
- Көне Тараз аумағындағы алғашқы зерттеулер Ұлы Отан соғысына дейін, 1936-1938 жылдары жүргізілген-ді. Осы ... ... ... ... ... ... ... ленинградтық профессор Александр Бернштам ұйымдастырды. Қазба жұмыстары Тараз қамалына дөп түсті. Ол қамал Тараздың орталық бөлігі болған. Иә, ... ... ... өте ... ... ... Атап ... ол ондағы тамаша сарай моншасын аршып алды. Қамалдың сарайына кезікті. Бұлар күйдірілген кірпіштен өрілген екен. Еденнің ... ... ... ... осы ... ... базар алып жатыр. Қазба жұмысын қанат жайғызып ... ... да ... байланысты. Кезінде қаланы консервациялауға мұрша келмеген. Қиын уақыт еді ғой. Көне жұртты қазған, суретке түсірген. Сипаттап жазған, ... ... ... ... ... Одан соң ... ұмыт қалған, қираған. Жәдігерлері қолды болған. Ал, соғыстан кейін, шамамен 50-ші жылдары базардың ... ... ... ... ... қалғаны соншалық, өкінішке қарай, онда қазба жүргізу мүмкін болмай қалған. Бүгінгі таңда қала басшылығы және өзгелер мынадай пікірге ... ... . ... толы көне ... ... Карл ... алдымен осылай деген. Сосын естеріңізде болса, осыдан біраз бұрын ... ... ... ... ... ... байланысты айтылған маманның пікірін де ескерген жөн.
.
Иә, тарих көмбелерінен түйдек-түйдек сыр ... ... ... көне ... толы ... Жер асты ... ... жатқан ата-баба мұралары - біздің ен ... ... - ... мен ... ат ... ... жер. ... - еліміздегі жыл жасынан ең көне қала. Академик Байпақовтың өзі көне шаһарда тарихтың тіні мен өзі тұнып тұрғанын ... ... ... байқатып айтыпты. Бұл нені білдіреді? Тарихты, өткенді бағалауымыз керектігін аңғартпай ма? Шаһарда әлеуметтің әлеуеті артып келеді. Елдің, ... ... ... ... ... ... ұмытып кетуі де кәдік. Бұл дәлелдеуді қажет етпейтін аксиома секілді. Дегенмен, осындайда жұрттың санасына ... ... ... ... ... еттік екен, демек, қаламызды мәдени орталыққа, туристік шаһарға айналдыруға міндетті емеспіз бе? Өткенге құрмет жасау - ... ... ... ... ... ... ... базарды шайлықтың көзі ретінде қарағанымызбен, байлықтың өзі саналатын тарихи жәдігерлерімізді әспеттеуіміз, әдіптеуіміз, насихаттауымыз ... ... ел ... ... ... ... рухы күйрейді, өзі жоғалады. Ендеше, шайлықты емес, рухани байлықты ойлайтын кез ... ... ... шаһарды мәдени орталыққа айналдыру - бүгінгі күннің басты мәселесіне айналуы керек. Олай етпесек, тарих кешірмейді!
Пайдаланылған әдебиеттер мен ... ...
* , ... М., ... И., ... А.- А.,2002
* , Б.Аяған.,-А.,2006
* ↑ Отырар. Энциклопедия. - ... ... 2005 ISBN ... ... ... тарихы/ М. Бекен // Қазақстан тарихы.- 2009.- №5.- Б.79-83.
* ... ... бас ... атанған Тараз жайлы ежелгi тарихнамаларда не ... ... ... көш пен ... ... ... / Ж. ... // Тараз-Хабар-2000.- 2005.- 23 сентябрь.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тараз қаласының физика-географиялық орналасуы67 бет
Қазақстанның ең ежелгі қаласы4 бет
Астана-менің қалам-замандас досымның қаласы54 бет
Психологиялық тренинг технологиясына кіріспе. Оқу-әдістемелік құрал236 бет
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі көлік стратегиясы96 бет
Орта ғасырдағы Тараз қаласы: кейбір тарихи мәселелері6 бет
Ортағасырлық Тараздың экономикалық және саяси мәдениетi38 бет
Тараз қаласы40 бет
Тараз қаласындағы археологиялық қазба жұмысы8 бет
Тарих толқынындағы көне қалалар66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь