Кожа Ахмет Яссауи

Түркі халықтарының орта ғасыр кезінде бір жола араб жазуына көшуі, өмірге көптеген ғылыми дүішелерді алып келді. Сонымен қатар бұл кез шығыс әлемінде сопылық ағымнын әсері күшейіп, бірте-бірте канатын кең жая түскен кез еді. Бұл кезең Орта Азия мұсылмандары үшін де аса жауапты уақыт болатын. Осы шақта елдің бірлігін, халыктың татулығын, адамгершілік пен имандылықты, Алла тағала адалдықты көксеген, соны ту етіп, өз шығармаларына арқау еткен. Ақын-шайырлар тобы тарих сахнасына шықты. Олардың ішінде ерекше талантымен көзге түскендер хорезмдік Ахмет Үтінеки, Ахмег Яссауи, Сүлеймен Бақырғани (Отырар өлкесінен) тағы да басқа көптеген сопылық өкілдер болды. Бұлардың арасында асқан шеберлігімен, елге сыйлылығымен, кайырымдылық пен мейірімділікті өміріне арқау етіп, бүкіл түркі жұртын татулыкка, тазалыққа үндеген, қасиетті әулиесі атанған Қожа Ахмет Хазреті Сұлтан Яссауи еді. Ахмет Яссауи жөнінде ел арасында көптеген аңыз әңгімелер тараған. Егерде, 0 тарихи деректерге жүгінсек, ақын ежелгі қала Исфиджабта (Сайрам) Ибраһим бин Махмуд деген диханның әулетінде дүниеге келген. Әйтсе де, Ахметтің әкесі діндар, құдай жолын ұстаған атақты шайкылардың бірі болған секілді. Бұлай дейтін себебіміз, ақынның 149-хикметінде оның шыққан тегі туралы төмендегі сыр шертеді:
... Ысқақ баба жұрыны, шейх Ибраһим Құлыны,
Машайықтар ұлығы — шейхым Ахмет Яссауи.
---------------------------------
Ясы оның арасы, жатыр гауһар парасы,
Машайыктар сарасы — шейхым Ахмед Яссауи.
Демек, Ахметтің тегін Бибіфатимадан тарататын халық аңызы шындык, олай болса, Әзірет сұлтанның он бірінші атасы Ысқақ баб әулие болмақ.
Түрік ғалымы, доктор М. Көпрулу өзінің "Турк әдебиятыңда илк Мутасаввифлар" атты кітабыңда Ахметтің әкесі Сайрамдағы Хазрет Әлидің әулеті Ибраһим атты шейх екенін айтады. Осы пікірге орыс зерттеушісі М. Е. Массон да ден қойғанмен, ол Қожа Ахметті түрік нәсілінен еді дейді.
Сопылық "мистикалық" ағымның түркі тілдес тармағының негізін қалаушы Қожа Ахмет Яссауидың өмірбаяны жан-жақты. толық бізге белгілі емес. Өмірінің кейбір деректері ғана жетіп отыр. Ол әлі ғылыми зерттеулерді, ізденістерді қажет етеді. Ұлы бабамыздың туған күні мен жылы белгісіз.Бірақ Әбсаттар Дербісалы қажының жазған деректеріне сүйенсек Қожа Ахмет Яссауи 1093 немесе 1094 жылы туған делінеді. Өлген жылы— 1166. Ер жеткен соң Түркістан (ол кезде Ясы деп аталған) шаһарына келіп тұрады. Белгілі ғалым В. Бартольдтің айтуыңда Түркістан VI ғасырдан XV гасырга дёйін Ясы деген атпен белгілі. Ал, шығыстанушы ғалым Ә. Дербісәлі, қаланың әуелде Шауғар деп аталғанын, кейінірек Ясы болып кеткенін айтады. Ахмет Яссауидің ержете келе Түркістанға келуі дінге байланысты болса керек. Ақын өз өлеңдерінде Түркістанға келгені жайында былайша баяңдайды:
        
        КОЖА АХМЕТ ЯССАУЙ | |Түркі халықтарының орта ғасыр кезінде бір жола араб
жазуына көшуі, өмірге ... ... ... алып ... ... ... кез шығыс әлемінде сопылық ағымнын әсері күшейіп, бірте-бірте канатын
кең жая түскен кез еді. Бұл кезең Орта Азия ... үшін де ... ... ... Осы ... ... бірлігін, халыктың татулығын,
адамгершілік пен имандылықты, Алла тағала адалдықты көксеген, соны ту ... ... ... ... Ақын-шайырлар тобы тарих сахнасына шықты.
Олардың ішінде ерекше талантымен көзге түскендер хорезмдік Ахмет Үтінеки,
Ахмег Яссауи, Сүлеймен Бақырғани (Отырар ... тағы да ... ... ... ... Бұлардың арасында асқан шеберлігімен, елге
сыйлылығымен, кайырымдылық пен мейірімділікті өміріне арқау етіп, бүкіл
түркі ... ... ... үндеген, қасиетті әулиесі атанған Қожа
Ахмет Хазреті Сұлтан Яссауи еді. Ахмет Яссауи жөнінде ел арасында көптеген
аңыз әңгімелер ... ... 0 ... ... ... ақын ... Исфиджабта (Сайрам) Ибраһим бин Махмуд деген диханның әулетінде
дүниеге келген. Әйтсе де, Ахметтің әкесі діндар, құдай жолын ұстаған атақты
шайкылардың бірі ... ... ... ... ... ... ... оның шыққан тегі туралы төмендегі сыр шертеді: 
... Ысқақ баба жұрыны, шейх ... ... ...... ... ... оның ... жатыр гауһар парасы, 
Машайыктар сарасы — шейхым Ахмед Яссауи. 
Демек, ... ... ... ... халық аңызы шындык, олай
болса, Әзірет сұлтанның он бірінші атасы Ысқақ баб әулие болмақ. 
Түрік ғалымы, доктор М. Көпрулу өзінің ... ... илк ... ... Ахметтің әкесі Сайрамдағы Хазрет Әлидің әулеті Ибраһим атты
шейх екенін айтады. Осы пікірге орыс зерттеушісі М. Е. Массон да ден
қойғанмен, ол Қожа ... ... ... еді ... "мистикалық" ағымның түркі тілдес тармағының негізін қалаушы Қожа
Ахмет Яссауидың өмірбаяны жан-жақты. толық бізге белгілі емес. Өмірінің
кейбір деректері ғана ... ... Ол әлі ... ... ... ... Ұлы бабамыздың туған күні мен жылы белгісіз.Бірақ Әбсаттар
Дербісалы қажының жазған деректеріне сүйенсек Қожа Ахмет ... 1093 ... жылы ... ... ... ... 1166. Ер жеткен соң Түркістан (ол
кезде Ясы деп аталған) шаһарына келіп тұрады. Белгілі ғалым В. Бартольдтің
айтуыңда ... VI ... XV ... ... Ясы деген атпен белгілі.
Ал, шығыстанушы ғалым Ә. Дербісәлі, қаланың әуелде Шауғар деп аталғанын,
кейінірек Ясы болып кеткенін ... ... ... ержете келе
Түркістанға келуі дінге байланысты болса керек. Ақын өз өлеңдерінде
Түркістанға келгені ... ... ... Он жетімде Түркістанда тұрдым, міне 
Он сегізде Шілтеменеи шарап іштім, 
Рузы қылды, Жәннат кезіп қорлар кұштым, 
Хақ Мұстафа жүздерін көрдім, міне... 
Ата-анасынан ерте ... ол ... ... ... ... баб және ... деген шейхтардан тәлім-тәрбие, білім, бата алады. Білімін
Бұхарадан жалғастырады. Өзінің ... ... ... соң көп ... ... ... адам, сопы ретінде қайтып оралады. 
XII ғасырдағы көне түркі ... ... ... Хикмет" кітабының авторы
— Ахмет Яссауи. "Диуани Хикмет" ("Даналық кітабы") оғыз-кыпшақ тілінде
өмірге келген, өте ... ... ... ... ... ... туынды. Ақынның кең өлкені көшіп - қонып жүрген түркі тайпаларының
бәріне де түсінікті ауыз екі сөйлеу тілінде әдемі жеткізе ... ... түп ... ... ... жеткені XV—XVI ғасырлардағы
көшірмелері ғана. Көшірмелері өте көп. Олар негізінен ... ... ... ... ... ... ... халықтары "Хикметті"
аудармасыз-ақ қиналмай оқый алады. Дін исламнан хабары бар жанға "Хикмет"
тілі өте жеңіл. Оны беріліп оқып, ... ... ... ... жырларының
қыпшақ тілдеріне өте жақын екенін байқар еді. Шығарманың тілдік лексиконы
әсіресе, лексикогеографиялық ... ... ... ... ... ... ... белгілі дәрежеде мүмкіндік
береді. Кітаптан Орта Азиялық қалалардың мәуелі бақтарындағы алуан жемістер
мен райхан гүлдерінен гөрі даладағы қызғалдақ пен қымыздық исі ... ... ... тілінен гөрі, көшпенді жұрттың тұрмысына тән
сөздер молырақ ұшырасады. 
Мәселен, "Құлын", ... ... ... ... ... "аға, ... ... "бөрік", "сақал-шаш", "ата-баба", тағы да басқа
көптеген сөздер тек мағыналық жағынан да емес, сонымен қатар отардың
айтылуы мен ... да ... ... ... де осы ... айтылып,
жазылатынын ескерсек, шындыққа бір табан жақындай түсеміз. Әрине, бұл ... ... ... үғым ... ... ... адамзаттық биік мәдениет
тұрғысынан қарауымыз керек. Себебі Ахмет Яссауи шығармалары тек ... ... ... ... түркі тілдес халықтарға ортақ рухани мұра екені бәрімізге
мәлім. Тарихтан ... ... ... ... ... ағым VII—VIII
ғасырлардан басталады. "Диуани Хикметте" негізінен төрт нәрсеге аса көңіл
бөлінеді. Олар: шариғат, тарихат, ... ... ... дінінің заңдары мен әдет ғұрыптарының жинағы "тарихат"
сопылықтың ... ... ... ... жол, ... құдаймен
бірігу оған жақындау, "мағрифат"— дін жолын танып, оқып білу. Ахмет
Яссауидің ... ... ... ... ... ... ... Ақын мүны өз өлеңінде былай деп өрнектейді: 
... Ути ғүмырым шарғатқа неталмадым, 
Шариғатсыз тарихатқа ... ... ... ... пырсыз ничук утар достлар. 
----------------------------- 
... Өтті өмірім шариғатқа жете алмадым, 
Шариғатсыз тариқатка өте ... ... бата ... ... ... қайтіп өтем достар... 
Міне, түсініп отырсыздар, мұнда Яссауи сопылық ... өте ... діни ... ... бұл төрт ... арғы ... ... арналардан бұлақ көздері бітеліп жатқанын мезгейді. Яссауи өз
хикметтерінде ... дін ... ... ете көп әрі шын ... ... ... шын ... білім деп айтады, ал сопылықтың барлық ұсақ-түйегін
білмейтін адамды ол "надан" "түк білмейтін","жалған сүюші", "жалған сопы
деп есептеді. "Менің асыл ... жаны ... ... Баға ... құнын білмеске сатпағын", — деп, бар жан-дүниесімен сопылыққа
берілген Яссауи, "егер мен басымнан айырылсам да, бұл ... ... ... ... дейді. 
Ахмет Яссауи аркылы сопылық түркі тілдес халықтардың рухани танымында
шешуші орын алды. Сопылық философиялық жүйе ... ... ... ... үлкен ықпал жасады. Бұған дәлел Яссауиден кейінгі
көптеген қазақ ақын, жырауларының ... да ... ... байкаймыз. 
"Қазакстан мен Орта Азия халықтары арасында сопылықтың кеңінен және
табыспен таралуына мына жағдай да әсер ... Ол өз ... ... ... ... әсем ... өлең, жырларымен баяндайды, сопылық идеяларды
жергілікті салт жырларымен үйлестіре дәріптейді.Ахмет Яссауидің Орта ... ... ... ... ... ... зор беделге ие болуы
Яссауидің ислам заңдарын Шығыс сопылық ілімдік лангейзммен және бақсылық
жыры элементтерімен икемді үйлестіре алуынан еді ... ... ... "Кімде-
кім құдайды есіне алса, ол онымен табысқанын көре алады". Сондықтан да
Яссауи үшін құдайды тану өзін-өзі танумен бірдей. Сопылықтағы ... ... сүю ... ... Яссауи ілімінде бұл доктрина оның
"таным" теориясының бөлінбес бөлігі бола ... ... орын ... ... түркі нәсілдері Тәңірге табынатын болса, енді олар Аллаға
сыйынатын болды. Яссауи сопылығы арқылы бүтін ... ... ... ... хабардар боламыз. Сопылықтың ықпалын, Яссауиден кейін
өмір сүрген көптеген ... ... ... ... кездестіреміз.
Ахмет Яссауи өмірінің ақырғы он жылын жер астында жасалған мінәжатханада
өткізеді. Сопы "алпыс үшке келдім, енді былайғы өмірім күпірлік,
пайғамбардан ... ... деп ... бір ... ... ... ... ақын өмірдегі жиған-терген, естіген, көрген, оқыған білгендерін
сарапқа салып, қияли күй кешеді. Осы фактінің өзі, нақ сол ... ... тыс адам ... ... оны құдай қатарына қосты
және ол Мұхаммед заманына оралуды уағыздады. 
Қожа Ахмет Яссауидің қанша жыл жасап, ... ... ... Бір ... жас, ... 85 ... ... Халық аңыздарын негізге ала отырып, Жүсіпбек
Аймауытұлы, Ахмет Яссауиді 125 жыл өмір сүрді дейді. Оны растайтын
"Хикметте" ... өлең ... ... ... ... бурун тирик улдим, 
Алтмиш учта суинат деди иштіб билдім. 
Иер астида жаним била куллик қилдим, 
Иттиб, уқиб, иерга ... Кул Қожа ... фаиз уа ... ... ... ... ... билалмадим. 
Хақ тағала тағатларын, Қылалмадым, 
Иштиб, уақиб перға қирди Қeл Қожа ... ... ... ... Қожа Ахмет Яссауи жаңа санақ бойынша 1041 ... ... ... ... Қожа ... ... өмірі мен одан қалған
асыл мұралары әлі де көп ізденістерді, ғылыми зерттеулерді керек етеді.
Ахмет Яссауи өзінің үзақ өмір жолын түйіндей ... ... ... елге ие біл, 
Ақиқатты таза сүйе біл. 
Дүниеқорлар кетсін бықсып өзімен 
Халық қана ... ие 6ұл, ... ... ... тек ... ... XII ғасырда өмір сүрген философ,
ұлы ғұлама мейірімді кішіпейіл ойшыл акын ретінде түркі жұртына танымал
болды. 
Ахмет ... ... ... ... кейінгі ұрпақ тәуіп етер
қасиетті әулие. Оның мазараты мәдениетіміздің мерейі, ұлтымыздың
мақтанышы. 
Сондай-ақ жақында ғана Түркістан ... ... ... Қожа ... аты ... ұлы бабамызға деген үлкен құрметтің белгісі болса керек.
Бұл кейінгі ұрпақ парызы. 
К. Тәжікова, Ш. Шағатаева 
Қазақ. Жоғары оқу ... ... ... оқу ... ... - ... ... ғылымдарының докторы, профессор
|ИАССАУИ ҰРПАҚТАРЫ ... ... ... ... ... 562 ... ... өтті деп
көрсетіледі. Бірақ, Иассауидің: «Сол себептен 63-те ... ... ... ... ... Қожа ... сонау балалық кезінен бері пайғамбар
сүннатын орындап келген. Пайғамбар 63 жасында көз жұмғандықтан, Иассауи де
пайғамбар ... жер ... ... ... ... ішкі ... бір
жағынан жер қазылды, қам қыштан жер астында бір құжыра құрылды, құжырада
лақат түрінде бір орын ... ... сол ... ... ... ... ұғындырумен өткізді.
Түрік галымы Мухаммад Фуат Кетрци Заданың «Түрік әдебиетіндегі алғашқы
софылық ағым өкілдері» деген ... ... сол ... ... ... тіпті бұзылмай жеткені айтылған (кітаптың 1918 жылы жарық көргенін
еске алайық).
Бір кітапта ... Шейх ... ... замандас болғаны айтылады.
Кубра Хижраның 618 жылында қайтыс ... ... ... және ... жылы Хижраның 499 жылы десек жоғарыдағы аңыздардың дұрыстығына
сенгің келеді.
«Диуани хикмет» сол Мәулітханада жазылған. 99 муриді одан ... ... осы ... ... жұрт аузында жүрген сөздер мен «Жауохир вл-
абрордағы» аңызға қарағанда, Қожа Ахметтің Ибраһим атты ұлы көп ... ... ... Хушназ (кейбір кітаптарда Гауһры Хушнас,
Гәуһары Шәһназ делінген) есімді қызы болған.
Жалпы алғанда, шығыс пен батыс түрікілерінің арасында өздерін Иассауидің
нәсіліненбіз деп айтатындар ... Қожа ... ... ... ... ... ... қолжазбасында Хижраның X ғасырында Самарқанда
тұрған, Абдуллаханның сарай ақыны Шәйх ... ... ... ... Хижраның XI ғасырындағы османдық мәшһур саяхатіны аулие Шалаби де
өзінің Иассауи нәсілінен екенін жазған. (Әулие Шалабидің 10 томдық
«Саяхаттар кітабы» ... одан ... ... ... ... ... бар). ... дәуіріміздің XV ғасырында Түркістанда ғұмыр кешкен
мәшһур ақын Атой да Иассауидіи нәсілінен.
«Хазинатул суфие» кітабында жазылғанындай, Хижраның XI ғасыры ... ... ... бір адам - Қожа ... Ахмад Иассауи Нақышбанди
есімді софы өмір сүрген. Бұл дәуір заманның зайылымен отаны Түркістаннан
жырақта - ... ... ... Кудыс, Шам, Ирақ, Рум, Рус
мемлекеттерінде болып, Үндістанға барған, Кашмірге келіп, сол жерде Ыжраның
1116 жылы дүниемен қоштасқан. ... ... де ... ... ... ... бар. ... сондай ұрпақтардың бірі Арабстан мен
Түрікияда тұратын Шейһ Исмайыл ұлы Шаһоббидин Иассауи. Ол 1919 ... ... ... ... ... ... та шейх болған. Ол 20-30-
жылдарда қуғын-сүргінге ұшырап, содан жан сақтап қалу үшін шет елге ... ... ... ... атып ... хикметтерінен алынған мына шумақтарға назар аударалық (26-хикмет):
Жер үстінде өлмес бұрын тірі өлдім,
Алпыс үште ... ... ... ... ... жан-жүрегіммен құлшылық еттім,
Аятын, оқып, жерге кірді Құл Қожа Ахмет.
Жүз жиырма беске кірдім, біле алмадым,
Хақ Мұстафа ... қыла ... қош ... мен ... ала ... ... беске кірдім, біле алмадым.
Көріп отырғанымыздай, Иассауи шамамен 125 жыл өмір сүрген ... Егер ... жылы ... ... еске ... ұлы ... туылғанына биыл 951 жыл
толады екен.
Мухтар ҚОЖАЕВ
|ҚОЖА АХМЕТ ИАССАУИ ҰСТАЗЫ АРЫСТАН БАБ ... ... ... ... ... оны ... заман мен оны берген орта
зерттеу нысанасына айналуы тиіс. Осы тұрғыдан иассауитану ғылымы ... Баб ... ... аса құнды. Оларды жинау, талдау арқылы ұлы
ойшыл нәр алған рухани көздерді анықтауға жол ашылмақ. ғылыми әдебиетте
Арыстан Баб ... ... аз. ... ... В.В.Бартольд,
М.Е.Массон, А.А.Семенов1, Дж.Тримингэм,2 И.Меликофф3 еңбектерінде Арыстан
Бабтың Қожа Ахмет Иассауиге ұстаздық еткені бір сөзбен ғана аталып өтеді.
Ә.Муминовтың пікірініне, Арыстан Баб ... ... ... кауымының рухани жетекшісі болған.4 Ал мубаййидийа бағыты сол
кезден алдыңғы қатарлы ілімдердің бірі болыпты. Оның негіздерінен ғулама
ғалым Әбу Наср ... де ... ... ... ... ... ... дінінен басқа отыз үш дін негіздерін білгені жөніндегі ... ... оның ... ... ... иеа ... ... Муса Сайрамидің «Тарих-и аминийа» еңбегінде XVI ғасырдың ханы
Әбілғазы Убайдаллах ... ... ... ... ... ... ... Әлі-имам Мухаммед Ханафийа - Абд ал-Фаттах Баб - Абд ал-
Жаббар Баб - Абд ар-Рахман Баб -Абд ар-Рахим Баб - Абд ... Баб -Абд ... Баб - ... Баб- ... Баб-Омар Баб-Осман Баб-Ифтихар Баб-Махмуд
Баб-Илйас Баб-Арыстан
1 Залеман К.Г. Легенда про Хаким-Ата/ Известия императорской Академии наук.
1898.Т.ІХ, №2, 126; 
2 ... А. Из ... ... ... Баксы как лекарь и
колдун.Казань, 1899, 5; 
3 Бартольд В.В. Соч., Т.5. М., 1968, 18.112 ... Дж. ... ... ... М., 1989, ... ... А.К. Новые направления в изучении истории братства йасавийа.
Общественные науки в Узбекистане. 1993. №11-12, 36.
Баб' О.Муминов муны Арыстан бабтың ататегі деп ... ... бұл ... бас ... ... ... ілімі кімдер
арқылы жеткенін көрсететін тізім (силсила).
Арыстан Баб есімі Қожа Ахметтің «Диуани Хикметінде» жиі аталады. Өлең
жолдарынан Арыстан Бабтың ұстаздық қызметі ... ... ... ... жаста Арыстан Бабама бердім сәлем» деп К-Ахметтің ұстазымен
алғаш кезіккен уақытын көрсетеді. Және бұл ... ақын ... ... ... ... мына ... ... жасымда Арыстан Бабам іздеп таптым. 
Көре сала пердемен бүркеп жаптым,
Биһамди-л-Лахи таныдым деп ізімді сүйді.
Сол себептен алпыс үште жерге ... ... ... ... ... ... ... дінін баян қылды»2
(екініні хикмет), «Мың бір зігар үйретіп, мейірбандық жасады» (тоқсаныніны
хикмет) деген сөздерден танығандай боламыз.
«Арыстан Бабам айтты», ... ... ... ... ... деген
жолдар жиі қайталанатын тоқсаныніны хикмет Арыстан Баб өсиеттерінен тұрады
десе де болады. Оның бірініні бөлігі ... ... ... шәкірттер қандай
болуы тиіс деген сауалға ұстаздың берген жауабы ... Онда ... ... үшін ... ... пен ... ... бәрінен қаш деген уағыз
айтылып, талапкерге хақ жолынан айныма деген үндеу орын алған. Хикметте
«кісі малын ... ... ... ... ... ... ... қанағт-рақым дәріптеледі.
Осыдан Арыстан Бабтың кейбір зерттеушілер жазғандай, әдеттегі сауат ашатын
мектеп дәрежесіндегі мұғалім емес екенін аңғаруға болады. ... ... ... ... ... ... ... адамның рухани
жағынан жетілу жолы екенін көрсетіп тұр.
Арыстан Бабты кейбір аңыздарда Салман Парсы деп таныстырады. Бұл пікірдің
негізсіз екенін қолымызда бар ... ... Баб ... ... ... ... «Әмір Темір аманаты» деген тарихи
шығармада Салман Парсының
1 ... Муса бен ... ... ... ... ... Перевод
В.П.Юдина/ Материалы по истории казахских ханств XV-ХУШ вв. Алма-Ата.,
1969, 488.
2 Қожа Ахмет Иассауи. Кырық хикмет. ... 1991, ... Қожа ... Иассауи. Диуани Хикмет. Ежелгі дәуір әдебиеті. 2 кітап.
Алматы, 1991, ... ... ... ... аталады да, оган Мада' ин (қазіргі ал-Мада'
ин ... ... өз ... ... тұру үшін ... (уақф)
белгіленгені жөнінде хабар бар. Бұл Салман Парсы кесенесінің Иракта
орналасқанының тағы бір дәлелі. Тоқсаныніны хикмет Арыстан Бабты
«арабтардың ұлығы» деп ... ... Баб ... деп ... ... ... Нарымбетов әулеті де өздерін арабтан тарататын
қожаларға жатқызады. Ал Салман Парсы ... (яки ... ... Ол ... жыл ... бойыніна шамамен 655-667 жылдары дүние
салыпты.
Арыстан Бабтың қабірі ежелгі Отырар қаласының маңында. Бұл түрік тілді
халықтардың ертеден қастерлеп келе ... ... ... ... ... ... мен Аналықтың перзентке зар болып, әулие жерлерді
аралап, бала сүрауы темендегідей сүреттеледі:
«Самарқанның қаласын
Самарқанда сансыз бап,
Ардақтап әбден арасын.
Жалықпай сүрап ... ... ... жол ... ... ... ... қылды моласын.
... Түркістанда түмен бап,
Сайрамда бар сансыз бап,
Отырарда отыз бап.
Бабалардың бабын сүрасаң,
Ең үлкені Арыстан Баб».
Әулиелер ... ... ... ең басты, ең жоғарғы темкішекте
тұрғанын Байбөріге құдай бала берді деген қуанышты хабарды жеткізген Баба
түкті Шашты Әзіз ... де ... ... әулие жиналдық,
Бастығы болып Арыстан Баб,
Жабыла тілеп жыладың
Жарылқап берді Жаппар Хақ.
Арыстан Баб есімінің қазақ ... үшін де ... ... ... 1899 ... ... ... да белгілі болып тұр.
Осыған қарағандаг Арыстан Баб ... мен көне ... ескі ... ... ... жоқ па? — ... ... туады. Осы
тұрғыдан алып қарағанда, Арыстан Баб кесенесіндегі қабірлердің орналасу
ерекшеліктері де назар аударарлық. Арыстан Баб жатқан бөлмеге кіре ... екі ... ... ... шағын екі белгі көтерілген. Зиярат етіп
келгендерге бұлардың бірінде Лашын Баб, ал екінінісінде Қарға Баб жатыр деп
тусіндіреді. ... ... Баб пен ... Баб ... ... ... Осыған орай, Әзірет Сұлтан қорық-мұражайында сақтаулы тұрған,
осы жинақта жарияланып ... Баян ... ... ... ... Онда Арыстан Баб дүние салған соң, оның моласына екі құс ұшып келіп,
қонады. Бірі - қарға, бірі - ... ... Көне ... бұл екі құс ... мен ... ... деп ... Тұрға халықтарының шығу тегі
жайындағы көне аңыздарда Ашина елін (тұркілердің бабасын) жау ... ... бала аман ... оған ру ... ... ... Касқыр
баланы бауырына алып емізіп, аспан әлемінің емінісі - қарға ет әкеліп
береді. Көне шаманизм белгілері көп ... якут ... да ... ... ... ішінде кангалас руының тотемі қарға болған екен. ... ... ... ... пір ... ... ретінде қарға
аталады.
Казақ тілінде қарға сөзіне байланысты туған мақал-мәтелдер, тұрақты
тіркестер оның қасиетті құс болғанын аңғартады. Мысалы, «біздің де
қолымызга ... ... ... тамырлы қазақ» делінеді, ал «қарғам-ау»
деген сөз «қарағым», «қалқам» деген ұғымда қолданылады. Ертеде қазақ қаніна
балаң бар деген сүраққа - ... ... ... ... деп ... ... Орта
жүздегі Қара-керей руының атауын қарғаға байланыстырады.
Қырандар тұрік тайпаларының ... ... ... сұңқар тектестер ішінде
ең қыраны да, атақтысы да ... ... ... ... ... ... өлеңдерінде аталуы, Арыстан Баб дүние салған соң түрікі
тайпаларының қасиетті құстарының ұшып келуі жөніндегі әңгімелер Х-ХІ
ғасырларда исламның шаманизмнің ... ... ... ... орта ... ... ... жүріп отырған сенім-нанымдар
синкретизмі Арыстан Баб тұлғасында кейін оның шәкірті негізін қалаған
иассауийа ұймінде орын алды.
Арыстан Баб Қожа Ахметтің ... ... ... ... ... ... таза тұріклік баөытта болды. Ол түрікі шайхы Арыстан Баб
дүние салғаніна оның қолында тәлім-тәрбие ... ... ... ... ... ... және аңыз ... Қожа Ахмет Иассауидің
ұстазы ретінде тек Арыстан Баб көрсетіліп, ... ... ... ұстаздығы женіндегі зерттеушілердің тұжырымын қайта тексеруді талап
етеді. Қалай ... да, Қожа ... ... тән ... ... ... ... мекені оның туған өлксі - Сыр бойында жатқаны
хақ.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қожа Ахмет Яссауи жайлы13 бет
Қожа Ахмет Яссауи туындыларының әдеби-көркемдік қуаты туралы ғылыми-теориялық пікірлер73 бет
Қожа Ахмет Яссауи өмірі мен шығармашылығы19 бет
Қожа Ахмет Яссауидің кесенесі20 бет
Қожа Ахмет Яссауидің қызметі14 бет
Қожа Ахмет Яссауидің өмірі19 бет
Қожа Ахмет Яссауидің өмірбаяны12 бет
Қожа Ахмет Яссауидың сопылық дүниетанымындағы этикалық мәселелер23 бет
Ақсақ Темір 8 бет
Бейнелеу өнері сабағында көне мұраларды оқыту арқылы оқушылардың рухани білімін дамыту46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь