Рим құқығының қайнар көздері

КІРІСПЕ 3

I РИМ ҚҰҚЫҒЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА
1. 1 Рим жеке құқығының пайда болуы мен дамуы 5
1.2 Рим құқығының негізгі институттары 10
1.3 Рим құқығының қайнар көздерінің қалыптасуы 14

II РИМ ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ҚАЙНАР КӨЗДЕРІ
2.1 XII кесте заңдары 18
2.2 Corpus iuris civiles 20
2. 3 Рим заңгерлері еңбектерінің рөлі 22

ҚОРЫТЫНДЫ 26
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 28
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 3
I РИМ ҚҰҚЫҒЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА
1. 1 Рим жеке құқығының пайда болуы мен дамуы 5
1.2 Рим құқығының негізгі институттары ... Рим ... ... ... ... ... РИМ ... ҚАЙНАР КӨЗДЕРІ
2.1 XII кесте заңдары 18
2.2 Corpus iuris civiles ... 3 Рим ... ... ... ... 26
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 28
КІРІСПЕ
Курстық жұмыстың өзектілігі. Рим ... - ... ... азаматтық құқық институтының іргетасы, негізі, қазіргі құқықтың басты қайнар көзі. Сол себепті, заңгер мамандығын игеруге бет ... ... ... үшін бұл аса маңызды әрі қажетті пән болып табылады. Рим құқықығын жетік меңгерген студент қана кәсіби заңгер ... ... ... жете ... ... ата бабаларымыз осы Рим мемлекетімен талай қатынасқаны тарихтан белгілі, кей бір арғын-қыпшақтар Римда ... да. Ол ХІ, ХІІ ... ... ... Ал ... Рим ... ... қазір де Римыния әлде Romania деп аталады. Енді сөздің мағынасын ... ... шет ... ... оны ... ... юдиция деп атап шығарады. Ол Римдық немесе латын термин болып шықты. Біз Батыс ... ... араб ... , әлде ... ... ... сөз тағы арабтардан шықты. Көне қазақтарда (түрік елінде) хұқыққа жақын , , , ... ... ... Рим ... өз ... ... ... шығады. Jus - құқықтың мағынасында, Romanorum - римдық деген сөз.
Енді ғылыми анықтамасын берейік. Рим құқықтың көп ... бар. Көбі осы ... ... ... ... жоспары бойынша Рим құқығы ең негізгі, ең маңызды пән деп есептеледі. Ол жай сөз ... ... оған ... ... ... ... ... Европа, Америка, Азияның ең нығайған мемлекеттерде құқықтың жүйелері рим ... ... ... ... ... римдық құқықтан, латын тілінен шығады. Юстиция, прокурор, адвокат, нотариус және тағы бір неше ... ... ... ... енді ... ... тіл болып шыққан.
Екінші: Қазіргі Қазақстанның құқық ғылымы қалай айтсақ та бұрынғы Советтік құқықтың ғылымынан шықты. Ал ол Патшалық Ресейдің ... ... ... Патшалық Ресейде Европалық юриспруденциясы римдық құқықтан негізделген.
Үшінші: Егеменді Қазақстан нарықтық экономикасының жолына ... ... ... қатынастарды жүргүзуге үйрену керек. Ал ондай жүргізу құқықсыз болмайды. Нарықтық мүлік ... ... ғана ... ... ... ... тарихынды әртүрлі құқықтық системалар әртүрлі экономикалық қатынастарды жүргізді. ХVІІІ-ХІХ ... ... ... деп ... қатынастар Европада туғанда ең білімді ғалымдар оған құқықтық негізін ... ... ... ... ... іздестіру керек емес, оған дайын негізі тарихта бар. Оның аты рим құқығы деп айтқан. Өйткені, тек қана римдық құқықта ең ... ең дәл ... ... ... шарттары болған. Одан әрі Еуропада, одан кейін Америкада, оңтүстік-шығыс Азияда рим құқығы тек қана ... және ... ... ... мен бүкіл әлемдік юриспруденция болып шыққан.
Мәселен, Кеңестік құқықтың жүйесінде сервитут, кондоминиум, тағы басқа заңи ұғымдар болған жоқ. Ал ол терминдер ... ... ... системасына, заңдарға қазір ғана кіріп отыр. Өйткені бұл ұғымдар, терминдер тек қана нарықтық қатынастарға келеді. Ал бізге оған жаңадан ұғымдарды ... ... ... жоқ. Олар бәрі де ... ... бар. Оның ең ... ең негізгі ұғымы жеке меншік деген ұғымы. Жеке меншіктің қатынастар тек Рим мемлекетте ... жоқ, ол ... ... мемлекеттерде (Қытай, Үндістан, көне Қазақстаңда да) экономикалық заңдар бойынша шыққан. Бірақ римдық құқықта оның ұғымдары және оның ... ... ... өте дәл және ... ... шыққан.
Курстық жұмыстың мақсаты: Рим құқығы саласында өз білімімді жетілдіру, осы пәнді меңгеру саласында өз идеяларымызды ұсыну, Рим ... ... ... жете зерттеп, бір жүйеге келтіру.
Курстық жұмыстың міндеттері: осы ... жету үшін ... ... ... қойдық:
* Рим құқығы түсінгін ашу;
* Рим құқығы қайнар көздерін талықалау, оларды салыстыру;
* Рим ... ... ... ... ... аудару арқылы мейлінше мол ақпарат алу;
* Рим заңгерлерінің еңбектірмен жақынырақ танысу, олардың ... ... ... ... ... ... ... құқықтың дамуында олардың рөлін анықтау.
І РИМ ҚҰҚЫҒЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА
1. 1 Рим жеке құқығының пайда болуы мен дамуы
Рим құқығын Рим ... ... ... ... ... бір ... ... жоқ, оның шығуы, дамуы және жоюлуға бұрылатын кездер болған. Сондықтан ру ... және Рим ... ... қысқаша болса да жақсы білуіміз қажет.
Әдет бойынша (өйткені көп уақыт өткендіктен анық деректері жоқ). Рим қаласы, сонымен ... Рим ... ... 753-754 жж. ... мен Рем, ... келген белгілі Эней ердің ұрпақтары екі ағайын құрған. Сонда, Каин мен Авель сияқты, бір ... ... Рим ... ... ... ... ... периоды басталды. Патшаларды Римдықтар Rex (Рекс) деп атаған. Бұл ... ... 510 ... 509 ... дейін созылған. Ең ақырғы патша Тарквиний Гордый жұртқа өте ... ... Сол ... ... Грек елінде халық патшасыз тұрып, мемлекет жағдайларды өздерінің құрылтайымен шешкен. Римдықтар да ... ... деп ... ... ... ... ... латын тілінен (Res-заттар, істер, publika- бұқара, көпшілік) деп аударылады. Сонымен бүкіл мемлекеттік істерді халық өзі ... ... Бұл үшін ... ... халық кеңесі құрылған. Ал Рекс деген сөз сол кезден жаман ат ... ... Рекс деп ... да ... ... ... Иса пайғамбарды өлтіргенде оның крестіне JNRI әріптерімен ... ... Jisus Nasarei Rex Iudei - ... ... тез ... бастады. Біздің заманымызға дейін ІІІ ғасырда Рим мемлекеті бүкіл Италияны қол ... ... одан ... ... мемлекетімен көп соғысып б.з.д. 146 жылға қарай ... ... ... ... ... ... да ... болады. Сондай бір заң бойынша әрбір республикада халыққа ... ... ... бір ... ... дейтін кісілер табылады. Римда да осындай кісілер болған ... ... ... тағы ... ... ... б.з.д. 49-45 ж.ж. Гай Юлий Цезарь деген Принцепс / сенаттың төрағасы Сенатқа қарсы шығып, өзім жалғыз патша боламын деп ... ... ... 45 ж. ... оны ... Сол ... бастап әрбір Принцепс сенатты өз қолына алатын болыпты. Бұл заман б.з. д. 27 ж. - б.з. 193 ж. дейін ... Оңы ... ... ... сөзінен/ аталған. 193 ж. Юлий Цезарьдаң немересі Октавиан Август өз өзін император атағымен атап, таққа шыққан. Осыдан Рим тарихында ... әлде ... ... ... ... - Dominio басамын сөзінен шықты/ Империя жай мемлекет емес, бірнеше мемлекеттерді ... ... ... және ... өз ... ... ел. Б.з. І, ІІ ғасырларда Рим империясы бүкіл Еуропаны басып, Шығыстың Армениядан, Батыстың Испанияға дейін ... Осы ... І ... Рим провинциясы (билік астындағы ел) Палестинада Иса пайғамбардың діні пайда болған. Бірнеше жыл ... сол ... ... қаштыртып, кейде өлтіріп та жатқан. Исаға дейін римдықтар бірнеше құдайларға сенген (Юпитер, Марс, ... т.б.). Ал б.з. ІІІ ... ... ... да бір ... сенетін болды. Исаны Иисус деп атап, Алланың баласы ретінде санап Христиан дінін ... діні ... ... ... соң ... ... ... әлемді (бізше тек қана Еуропаны) үш рет қолына алған - бірінші семсермен, екінші Христиан дінімен, ал ... - өз ... ... тағы бір заңы бойынша әрбір империя ерте әлде кеш ... да ... ... ... ... ... үй сияқты бірнеше егеменді мемлекеттерге (бұрын бастырылған елдер) бөлінеді. Ол тек Рим ғана ... ... Ұлы ... ... т.б. империялардың тағдыры.
Император Октавианнан бастап Цезарь есімі саяси атақ болып шықты. Әрбір император енді өзінің есіміне Цезарь атағын ... ... Бұл атақ әлем ... кең ... ... ... кесарь, қысқаша царь деп атаған, немістер - кайзер, ал Шығыс тілдерде қайсар түрінде сақталған.
Рим империясы алдымен екіге бөлінген. ... ... Рим ... ... ... империясы Кіші Азияда орналасқан, Визант қаласында астанасын құрды. Сондықтан Рим ... ... ... ... Византия аталады. Батыс империяны Еуропаның варварлар (сақалды деген сөз) б.з. 426 жылы ... Сол ... ең ... ... жас бала ... ... ... өлтірілген.
Рим тарихы енді тек Шығыста жалғастырылуға айналған. Император Константиннің кезінде ... ... ... ... ие ... ... империясы екіге бөлінгенде оның діні және тілі де ... ... ... ... ... Шығыста православ діні грек тілімен. Рим құқығы да енді Шығыста нығая бастады. Шығыс империясы Батысы құлаған соң тағы бір мың ... ... Оның ... өте ... ... бізге десек, оның ішінде император Юстинианның кезеңі ең маңызды болып шықты. Юстиниан, басқа императорларға қарасақ, өте ... ... және ... кісі ... Оның ... да Феодора өз күйеуіне көп көмек көрсетті. Жақсы әйел ерді ер қылады, ал жаманы жер кылады деп осыған ... ... ... ... өзіннен кейін көп ескерткіштер қалдырды. Оның біреуі - Константинопольдің Әулие Софияның діни ... ал ... - Corpus Juris Civilis - ... ... Рим ... ең ... және ыңғайлы заңдар жинағы. Осы екі Юстинианның ескірткіштері әлі де тұр.
Юстиниан және оның ұрпақтарынан тағы біздерге өте қызықты кодекс ... Ол ... ... - ең ... латын-қыпшақ сөздігі.
Арғын-қыпшақтарды римдықтар кумани деп атаған. Византияда арығын-қыпшақтар тұрған екені де ... ... ... да ... болғаннан соң оның өмірінің жылдары саналған. Көне орыстар, қыпшақтар тағы басқа нығая бастаған елдер Византияға көп шабуыл жасаған. ... ... ... ... ... бұл ... жойып қалдырды. Осы жағдай б.з. 1453 жылда болыпты. Византия-Шығыс Рим орнана жаңадай Османдар өз ... ... ... енді Ыстамбұл аталатын болды. Осман империясы да өз кезеңінде құлаған.
Рим ... ... төрт ... (Патшалық, Республикалық, Принципат, Доминат) бөлінсе рим құқығының тарихы да кезеңдерге бөлінеді. Біріншісі - ежелгі кезеңі б.з.д VІІІ-ІІІ ... ... ... - ... ... ... б.з.д. ІІІ ғасырдан б.з. І ғасырға дейін. Үшіншісі - классикалық кезеңі б.з. І-ІІІ ғасырлар. Төртіншісі - ... ... ... б.з. ІІІ-V ... ... ... сөз - оқуға ең керек, ең жарамды, пайдалы мағынасын ... Ал VІ ... ... Юстинианнан кейін десек те рим құқығы Римда (Византияда) аса нығайған жоқ.
Алдымызда айтқандай 18-19 ғасырларда Еуропада, ХХ ... ... ... ... ... мемлекеттерде (Қазақстанда да) рим құқығы рецепцияға (қайта туған жағдайға) айналған. [16]
Бүкіл тарих бойынша заң ғылымында үлкен деңгейге жеткен бірден-бір сала - Рим ... ... ... ... ... ... оның бiрнеше көрнекті айырмашылықтары бар. Сол айырмашылықтарды Рим құқығының белгілері деп санаймыз. ... ... - ... жеке ... құқығының институты. Бұл Рим құқығының ұйытқысы. Ол құл иеленушілердің жерге ие болуына, саудагерлерге тауарларды сату т.б. әрекеттерден көрінеді. Екіншісі - ... ... Бұл ... ... ... ... ... айналысу үшін көптеген түрлі келісім құжаттар пайда болу үшін, келісімдер орындалу үшін көп ... ... ... - Рим ... ... жағдайларда жекешелікті өте биік көтеру. Меншік тек қана бір қолда болу керек ... ... - ... ... ... өте дәл және түсінікті болуы. Бесінші - құқық жүйесіні прецедентке негіздеу. Прецедент деген - құқық ... ... ... ... ... ... - құқықтық жүйені талаптарға негіздеп құрастыру. Римдық құқық жүйесі бірнеше түрлі ... ... ... - құқықтық компромиссті әрбір жағдайларда іздеу. Компромисс деген - екі әлде көп жақтардың ... ... ... ... ... да бір ... ... Тоғызыншы - Заңдарды аса құрметтеу, осы құрметтеуді ... ... ... әдет ... бойынша, жаңадан заң шықса да, ескі заң жойылмай қалады. Оны орындамаса да құрметтеп, алыс жерге орнататып, ... ... тағы ... ... ... ... ... рим құқығы рим жеке құқығы деп аталды. Оған бір себеп бар. Көне Римда құқық екі тарауға ... Оның бірі - жеке ... ... - көпшілік немесе қоғамдық құқық болған. Латынша jus privatum және jus publicum ... ... ... үрім-бұтақтары немесе тараулары бар. Мәселен, қылмыстық құқығы, азаматтық құқығы, тағы басқалар. Оның бәрі ... ... деп ... Ал рим ... тек қана екі ... ... ... де меншікті ерекшілігі бар. Жеке меншік құқығы жеке кісілердің мүдделерінің (қызығушылықтардың) қорғауын атқарған, ал көпшілік құқығы негізінде мемлекеттік мүдделерді қорғауға. Көне ... ... ... ... ... деп ... > - ... құқығы Рим мемлекетінің жағдайына қарайды, ал жеке құқығы жеке адамдардың жағдайын сақтайды.
Осы екі ... ... ... ... бір ... ... бұтақтан құрылған. Мәселен, жеке құқыққа азаматтық құқығы неке - ... ... ... үй ... жер ... т.б. ... Ал қоғамдық (публикалық) құқықтан - мемлекеттік, қылмыстық, ... т.б. ... ... шыққан.
Рим жеке құқығы жеке қатынастарды реттеп өзі ішінде міндетті ... ... Осы ... жеке адамдардың келісуімен өзгеріледі. Көпшілік (публикалық) құқығы мемлекеттік қатынастарды реттеген. Оның ... жеке ... ... ... ... біз тек қана жеке құқықты зерттейміз. Оның себебі бар. Біріншіден, қоғамдық құқығы - Көне ... - ... (құл ... ... әкімшілік құқығы да бізге жарамайды. Өйткені олардың негізі құл иелену қатынастарды реттеген. Ал жеке құқығы тек қана мүлік, жеке ... ... ... ... ... ... ... өте қолайлы болатынын жоғарыда айттық. [15]
Қазақ заңи тілінде жеке құқық ... ... ... деп ... публикалық құқық бұқаралық әлде қоғамдық құқығы атауларынан шығады. Бұлар бәрі синонимдер. Бірақта, публикалық ... ... ... ... құқық деп аударуға болмайды, оған заңи маңызды себебі бар.
Әрбір оқу ... ... ... әлде ... тарауының біртұтас жүйесі болады. Жүйе деген үйлесімді құрылған тұтастықты білдіретін ғылыми ұғым. Рим құқығында да жеке біртұтас жүйе бар. Ол үш ... ... ... да үш жүйе деп ... - цивилдық (азаматтық) құқығы, екіншісі - преторлық құқығы, үшіншісі - халықтар құқығы. Тарих ... ... jus civilie ... ... оны ... ... салыстыруға болады. Өйткені jus civilie халық әдет ережелерден шыққан. Бірақ jus civilie-нің ережелері бар ... ... жоқ. Оны тек қана азат ... рим ... ... ... басқа ру тайпалы азаматтар және әрине құлдар ius civilie-ге қатынаса алған жоқ. Содан соң jus civilie ... ... деп ... ... ... ... сөзі ғана ... деуге болады. Ең ескі тарихта сақталған сол цивилдық құқыққа jus civilie қатынасады ... жыл ... ... V ... ). Сол ... заңдарды ағаш немесе тас тақтарға жазатын. Тақта латынша tabula ... ... ... ... ... ... құқығы jus praetorium цивил құқығынан кейін тарихқа ... Рим ... ... түрлі бастықтар, төрелер болатын. Сенатта сайланған төрені магистрат (magistratus) деп атаған. Оларға ... ... ... және ... түрлі атаулар берілген. Претор - сол магистраттардың бір ... ... ... ... ... ... қызметі негізінен құқықты реттеуге байланысты. Біздің жыл санауымызға дейін 242 жылдан бастап ... екі ... ... ... ітек қана Рим азаматтарының арасында заң бойынша таластарды шешетін, ал екіншісі - Рим азаматтары мен басқа шетелдік ... ... ... шешкен. Сол преторларды бірінші мемлекеттік заңгерлер деп санайды. Өйткені олардан бұрын заңдарды ... және ... тек қана ... ... ... ... - діні абыз). Цивилдік құқықты сол понтификер жүргізді. Аз ... ... ... көп ... мен ... ... Бірақ ескі заңдарға олар тиген жоқ. Бұл римдық құқықтың бір ... ... ... ... шығатын заңға шығуы - алдымен ескі заңды жояды. Римдықтар олай істеген жоқ. Преторлар жаңа жарияны шығарса (оны ... ... ... ескі ... қалдыратын бірақ орындамайтын. Солай римдықтар ескі заңдардың ... ... ... ... ... құқығы сол преторлардың әдиктерден жиналатын.
Халықтардың құқығы (jus gentium)
Бұл ұғым тарих бойынша осылай болып шықты. Рим мемлекеті ... тек Рим ... ... Сол ... ... азат ... Рим азаматтары деп саналатын. Одан кейін Римға тағы бірнеше қалалар қосылған. Біздің жыл санауымызға дейін ІІІ ғасырда Рим ... ... ... ... Римдықтар басқа елдермен қатынастарда (заң бойынша) цивил құқығын пайдаланбайтын. Әрбір ... ... ... ... болатын. Ал құқықтарды салыстыру үшін әдейі арнаулы претор сайланған. Оны перегриндер ... деп ... ... ... ... Көп елдердің, халықтардың құқықтарын жинап, салыстырып, оны пайдаға алдырып перегриндер преторлары халықтардың ... ... Оған ius gentium ... ... ... ... деген сөз). [1]
1.2 Рим құқығының негізгі институттары
Рим құқығының институттары біраз топтастырып, ... ... жеке ... ... ... ... ... талап ету құқығы институттары ретінде айқындалатын. Ал дәлірек қарастырғанда, Ежелгі Рим ... жеке ... ...
2) ... ...
3) ... құқық;
4) меншік құқығы;
5) міндеттеме құқығы;
6) ... ету ...
7) ...
8) мұрагерлік құқық сияқты институттар болған.
Жеке тұлға құқығы. Ежелгі Римда жеке ... әлде ... өзі ... не ... оларды құқықтық субъектер деп атаған. Бірақ әр бірі жеке адамдардың арасында әртүрлі субъектер болған. Өйткені азат кісі, бағынышты кісі, ер ... құл, құл ... тағы ... ... ... және ... ие болған. Сондықтан олардың құқықтық жағдайлары да әртүрлі болатын. Ал ... ... ... Status ... деп ... Сонымен тұлғаның құқықтық статусы деген жеке адамдардың немесе адамдардың ұжымдарының міндеттері және құқықтар ... жеке ... ... құқықтарына не болса, сол кісіні регзопа деп атаған. Құлдар, әрине ешбір құқықтарға ие ... жоқ, ... ... ... деп ... жоқ. Құлдарды нәрселерінің (заттарының) арасында есептеген, латынша res арасында servi деп атаған.
Персоналар өзінің құқықтарына ие болса. сол құқықтарын пайдаланса, бұл ... Сарut ... ... немесе құқықты қабілет дейміз.
Ал құқықты қабілеті да әртүрлі болған. Бір жақтан толық қабілеті, екінші жақтан толмаған қабілеті болатын. Олардың ... ... ... бар.
Отбасы құқығы. Тарих бойынша мемлекет пен құқықтан бұрын отбасы құрылған, содан соң отбасының мүшелерінің қатынастары алғашқы қауымдық құрылыспен басталады. ... ... ... иесі ... ... ... ... Familia деп атаған. Бірақ фамилияның ұғымы отбасының ұғымынан кеңдеу болатын. Өйткені, фамилияға отбасының басқа мүшелері де яғни, құлдар да, ... да және ... ... да ... ер ... үйленіп, сол familia мен бірге тұрса, оның әйелі мен балалары бір әкесінің фамилиясына қарайтын. ... соң, ... ... Familia ... ... ... ... емес, оны қазақша деп аударсақ дұрыстау болады. Үйдің иесін Римдықтар paterfamilias деген. Paterfamiliasтың ұғымы тек отбасы жағдайынан ғана ... ... ... да ... ... Рим азаматтарының ең толық құқықтарына ие болатын. Содан соң оны persona sui iuris деп атаған. Үйдің басқа мүшелері Pater ... ... ... ... соң оларды persona apieni iupis деп атаған, apieni - бөтен деген сөз. Одан әрі ... ... ... іші бәрі де ... жеке меншігі, мүлігі болатын. Сол кезде әйелді баланы мал ... ... ... ... ... де ... иесіне заң бойынша рұқсат етілген. Бірақ бірте-бірте тарих бойынша үйдің мүшелерінің ... ... ... ... ... ... бірте-бірте адам қатарына қосатын болды, тек қана құлдарды есептемейтін.
Заттық ... ... ... ... ... ... ... заттар денелi және денесiз болатын. Денелi - сезуге болатын заттар. Ал сезiлмейтiн заттарға кейбiр қатынастар және құқықтың түрлерi ... ... ... ... ... ... қолмен ұстап сезуге болмайды, бiрақ сатуға, мұраға қалдыруға болады. Сезуге болатын ... - qune tungi possunt, ... qune tungi ... ... заттар қозғалмайтын және қозғалатындарға бөлiнген (жылжымалы және жылжымалы емес). Қозғалмайтын жер бөлiмдерi, және жерде құрылған үйлер, тағы ... ... ... ... res soli деп ... ... ... қозғалатып заттарды res mobili деген.
Үшiншiден, тек қана Рим құқығында болатын заттардың айырмашылығы res mancipi және res non mancipi болған. Res mancipi ... ... ... деген: . Осы ұғымды анықтасақ келетiн заттар ең қымбат, шаруашылыққа келетiн заттар болған. Екiншiден, ... ... ... ... алу үшін ерекше болған.
Төртiншiден, заттар бөлiнетiн және бөлiнбейтiн заттарға айырылған. Одан әрi жұмсалатын және жұмсалынбайтын, жай және күрделi, тектi және ... және ... ... түрлерi болатын.
Меншік ету құқығы. Ежелгi Римда меншiк құқығы алдымен иелену құқығынан шыққан. Бiраз уақыттың ... осы екi ... ... ... жоқ. ... Рим ... жер меншiгiмен басталған. Әрбiр Рим азаматына мемлекет пайдалануға екi Югер жер беретiн. (Югер - ... ... ... Ол 120 х 240 ... шыққан. Сонда фут (табан) - 29, 63 см болған. Футты Римдықтар Рез деп атаған). Сонда осы екi ... Рим ... ие ... Одан ... ... ... ... құқығы болып жерде құрылған, қозғалмайтын заттарға да тараған.
Меншiк құқығына Римдықтар Dominium деген термин пайдаланған. Dominium - ... ... ... ... ... Римдағы толық атағы "Dominium ex juris Quritum" болатын. ... ... ... ... ... ... зат бiреудiң билiгiнде болса dominium - да болады деп айтқан. Квириттердiң меншiгi сонда тек қана байырғы Рим ... ... ... ... dominium-нан басқа proprietas деген сөзбен белгiленген. [4]
Міндеттеме құқығы. Жалпы Рим құқығының баспаларында міндеттеме - obliqatio, төмендегідей анықталады:
- ;
- . ... Д. ... ... ол бір ... болса, екінші жағынан осыған сәйкес немесе . Міндеттемені ... ... ... ... тек азаматтың әрекеттерге байланысқан (келісім, әлде құқық бұзу ретінде), ал міндет оларсыз (заң әлде әдет бойынша) ... ... Ал ... және ... ету құқығы. Мемлекеттік құқықты қорғауды Римде алдымен претор орындаған. Қорғау іздерін азамат ... ... ... ... оған ... Претор істі тыңдап, азаматтың айтқан сөздері дұрыс және заңға сәйкес болса, екінші жақты шақыртып тағы оны да ... ... ... ... Бұл ... ... ... процесс. Осында көрсеткен қорғау іздеген адамды біз талапкер дейміз. Әрбір азаматтық процесс екі жақты ... ... ... ... бұл талапкер, ал екінші жағын жауапкер деп атаймыз. Оның азаматтық ісі деп аталады. Римдықтар қорғау іздеуді деп ... ... ... ... тілінде actio делінген.
Рим құқығы бойынша талап (actio) - ... ... ... ... ... ... құқық қорғау үшін арналған құрал.
Шарттар институты. Шарттарды Римдықтар екіге бөлетін. Бір жағынан ... ... ... ... Pactus. ... және пакт-келісім шарттардың екі түрі. Контракттар шарттардың ... ... ... және осы ... ... ... (талапкер және жауапкер) мемлекет заң бойынша талап қорғаумен ... Ал ... ... ... пакт деп атаған. Оларды кейде қорғаған, кейде жоқ. Бірақ та Римдықтар контрактіні әлде пактыны бекітсе, әдет ... өте ... ... ... да екі ... бөледі. Шарт ауызша бекітілсе, оны ауызша шарт - Contractus verbalis - вербальдық контракттар деп ... ... ... бекітілсе - Contractus litteralis - литтералдық контракттар.
Ауызша әлде жазбаша да болса контракттар екі үлкен тізімдерге кіргізіледі. Ол ... ... - ... және консенсуалдық контракттар - Contractus realis et Contractus consenssualis. Сонда реалдық котракттар затты әлде ... (Res - ... бір ... ... ... ... ... кезінде бекітілген болатын. Консенсуалдық контракттар одан ерте, екі жақ келісімге (Consenssus - келісім) ғана ... ... ... ... ... ... ... - қайтыс болған адамның мүлкі басқа адамдарға берілуі. Мемлекет құрылғаннан бастап мұрагерлік құқық пайда болған. ... - бұл ... ... ... ... ... мұрагерлікке тұрғанда барлық мұраны өзіне мирас етіп алады. Мұрагерліктің жан-жақтылығы сондай, ... ... ... пен ... бәрі оған ... ол жөніңде мұраға ие болушы білмеуі мүмкін. Өлген адамнан қалған сингулярлық ... ... бір ... ... ... легат немесе қарсылық жасау. [2]
Рим құқықта заңды ... ... ... ... ... ... ... мойындалмаса, немесе мұрагер мирасты қабылдамаса) Римдық құқықтың ерекшелігі болып ... ... - ... көрсетілген мұраның бір бөлігі өсиет қағазы бойынша, ал екінші бөлігі Заң бойынша мұрагерге берілуі. ... ... ашық мұра және ... ... ... ... Мұра ... қайтыс болған кезден бастап мұрагерлік ашылады. Мұрагерлік ашылған соң, белгілі адам мұраға ие болу ... ... ... осы адамдар, мұра ашылар кезде, өлгеннен кейін, мұрагер қалған нәрсені, қарызын оған беруге міндетті.
1.3 Рим құқығының қайнар көздерінің ... ... ... түрлері Рим құқығының деректерінің екінші түрі (анықтамасы) деп есептейміз. Сол деректер, құрастыру түрлері Рим құқығының тарихы бойынша алты ... ... ... әдет ... (1), республиканың заңдары (2), сенатусконсульттер (3), преторлардың эдикттері (4), императорлардың конституциялары (5), ... ... (6) деп ... - әдет құқығы.
Әдет құқығы халықтың әдеттерінен шықты. Бірақ, жай ... ... ... деп ... ... Тек қана ... ... патшалар немесе республиканың сенаты қорғау жасаса (заңмен, заңсыз болса да) сол әдеттерге келісім берсе, олар құқықтық әдеттер болады.
Мысалы, бұрынғы ... екі кісі ... ... ол жай халық әдеті болған. Одан кейін некені мемлекет заң ... ... Бұны ... әдет деп ... ... ... ... мейрамы бұрын текқана халық ішінде аталған. Ал қазір Наурыз ... ... ... шықты. Енді оны құқықтық әдет депесептеуге болады. Айтпақшы, тарих бізге тағы бір қуанышты ескерткішті қалдырды. Білмесеңіз - біз ... ... ... бір ... ... Бұл мейрам - жексенбі, орысша воскресение (қайта тірілу). Осы мейрам да Рим ... ... ... Рим ... ... Иса ... ... әр жұма сайын тойлап демалыңыз деп заң шығарған. Осы заң ... да, біз оны ... де ... ... ... ... ... әдет құқығы болатын. Орыс әдет құқығы, қазақ әдет құқығы. ... Рим ... да өз әдет ... ... ... ... ... көбейткен заманда әдет құқығының орнына заң құқығы келеді. Ал, тарихта сол әдеттерден құқықтық ескерткіштер қалады. Рим әдет құқығының ең ... ... ... ... ... халқында сондай-ақ ескерткіш - деген әдет-ғұрып жинағы.
Римдықтар әдет құқығын mores majorum (ата-ағалардың мұрасы) деп ... ... ... (абыздар жариясы), commentarii magistratum (бастықтар жариясы) деген ескерткіштер де әдет ... ... - ... ...
Алдымен заңдар патшаның қолынан шығатын. Ал, Римда республика мемлекет құрылғанда, сол мемлекеттің ең жоғарғы билігі ... ... ... ... ... ... ... қолынан шыққан заңдар lege деп аталған (Заңдар -- leges әлде lех деген). Осы атақтан легитимді, ... ... ... ... ... ... -- заңға сәйкес, заң негізінде деген мағынада, ... -- заң ... ... ... ... ... тарихта оған ұқсайтын құрылтай деген халық кеңесі болған) заңдарды үш сатымен шығарған. Алдымен сенат мүшелері заң ... ... (1 ... Одан ... сол ... ... талқылауына жіберетін (2 саты). Талқылау біткенде дайын заң бүкіл сенат сайлауы арқылы бекітілетін (3 ... ... үш ... ... Олардың латын тіліндегі атаулары: а) praescriptio, Ь) rogatio, с) sanctio. Оларды қазақшаласақ: а) алдыңғы сөзі, b) мазмұны, с) ... деп ... ... ... мен rogatio басқа тілдерде аса тараған жоқ; sanctio (санкция) өте белгілі сөз.
Тарихта қалған ең белгілі ... Lex Poetelia ... ... -- ... ... ... құлдыққа сатуға тыйым салған б.з.д. IV ғ.; Lех Аguilia (Аквилийдің ... ... III ғ. -- ... кісінің нәрсесін жою немесе бұзу үшін жаза жарияланған; Lех Falcidia (Фальцидийдің заңы) -- ... ... ... ережелерді орнатқан. Бұл заң бойынша мұрагерге қайтқан кісі мұрасы міндеттелген. Б.з.д. I ғ.
Үшіншісі - ... ... ... ... ... деп ... ... Латынша senatus consultes дейді, (senatus -- кеңес, consuliere -- ... ... ... ... ... атынан шыққан заңдар. Бірақ сенат оларды өзі шешкен жоқ, халықтың оған ешбір қатынасы болмаған. Қысқаша айтсақ, осы түрлі заңдарды принцепстердің жеке ... ... ... Сенат тек қана оған атағын беретін. (Принцепс деген әлі император емес, бірақ сенатты өз білетін ... ... ... ... көбі ... сақталған. Мысалы, Senatus consultum Macedonium (Македонийдің сенатусконсульты) -- бағынышты үлдарға ... ... ... ... I ғ. Senatus consultum Vellelianum (Веллелианның сенатусконсульты) - әйелдерге де қарызға ақша алуға тыйым салған.
Төртіншісі - ... ...
, edictum, , - ... сөзден шықты. Осыдан - диктатор, дикция ... ... ... ... ... ... эдикт заң емес. Өйткені, ол не сенаттан, не патшадан шыққан жоқ. Солай бола тұра преторлардың эдикттері заңның ... ... ... ... сайлағаннан кейін жұмысқа кіріскен соң, осындай эдикттер шығарған. Эдиктте претор қандай арыздарды сот қарауына беретінін, қандай ... ... ... ... Әдет ... претор бір жылға сайланатын, сондықтан эдикттердің де бір жылдық күші болатың. Бірақ кейбір эдикттердің ішінде ... ... ... ... ... ... Император Адриан белгілі заңгер Юлианаға 100 жылға ең жақсы, қолайлы эдикттерді жинап, салыстырып, мәңгілік эдикт шығар деп тапсырма берген. ... ... оны Ediktum ... деп ... Регрtuum -- мәңгілік деген сөз. Мысалы, регреtuum mobile -- мәңгілік қозғаушы, қозғалтқыш дейміз. ... ... ... ... ... - ... конституциялары.
Принципат жойылғасын мемлекет билігін императорлар қолға алған. Император жай патша ... ... ... ... ... ... ... Өйткені басқа елдерді шапқан, басқа халықтарды бағындырған мемлекетті империя ... ... ... ... доминат деп есептеген. Dominio - ие боламын ... сөз. Сол ... ... күші басылған. Императорлар заңдарды сенатсыз өздері шығарған. Сол заңдардың атауы конституция болып ... - ... ... ... ... Сөйтіп, конституция деген сөзді құрастыру заңы деп айтайық. Конституцияның бірнеше түрі болатын. Оларды эдикт, рескрипт, ... ... ( edictum, ... ... ... деп ... ... алдын ала анықтадық. Бірақ бұл жерде претордан емес, императордан шыққан эдикттер деп санаймыз. Rе - қайта, scriptio - ... -- ... ... ... ... Рескрипт (rescriptio - қайтып жазамын, жауап беремін деген мағынада. Мандат деген ... - ... ... ... ... ... нұсқау, жарлық деуге де болады. Біздің тарихымызда хандар елшілерге нұсқау берсе, оны ... ... ... ... ... сөз қалған. Бұл атау декретке ең жақын балама болады. ... - ... - ... ... ... сот орнына кейбір істерді шешкен. Сол шешімдер заң күшін толтырып, басқа сондай істерге ... ... олар ... деп ... - ... ... Римның тарихында есімдері сақталған белгілі заңгерлер аз емес. Олар Рим ... баға ... ... ... Мемлекет болмағанда заңгерлердің орнында абыздар болған. Оларды контириктер деп атаған. Сол кезде Римдықтар бірнеше құдайларға сенген, пұтқа ... ... ... тағы басқалар құдай орнына болатын. Сол дінді сақтаған ... ... ... ... ... ... құқыққа айналған. Христиан діні шарттарға ие болып қалған. Ал көпшілікке цивил құқығын қарайтын магистраттар болып шықты. Соларды ең ... ... ... деп ... ... ... ... сақталған ертедегі заңгерлер: Марк Манилий, Марк Юний Брут, Публий Муций Сцевола болған. ... ... ... ... ... Элий Пет Кат деген заңгер 12 тақтадағы заңдарға ең бірінші толық түсіндірме ... ал ... ... ... ... ... ... Руф. Марк Тулий Цицерон тек қана заңгер ... ... ... ... ... ... Оның қолынан 50-ден аса заң және саясат туралы шығармалар шыққан. Солардың бәрі б.з.д. II ... б.з. I ... ... өмір ... Ал, б.з. I ... Рим ... классикалық кезеңі басталған. Сол кезде заңгерлердің екі ғылыми мектебі негізделген. Олардың біреуін Прокулиан мектебі дейміз. Негіздеген заңгердің есімі Марк ... ... ... ... аты ... ... оқушының есімімен аталады.Сол мектептің шәкірттері Цельз ата мен баласының есімдері сақталған.
Екінші мектепті Сабин мектебі ... Оны да ... ... емес, оның оқытушысы Канитон. Сабин мектебінің ең белгілі ... ... ... б.з. II ... тұрған. Алдында айтқанда Юлиан мәңгілікті эдикттің авторы болған.
Бүкіл тарих бойынша заң ғылымында үлкен деңгейге жеткен бірден-бір сала - Рим ... ... ... құқықтық жүйелерден қарастырсақ, оның бiрнеше көрнекті айырмашылықтары бар. Сол айырмашылықтарды Рим құқығының белгілері деп санаймыз. Олардың біріншісі - ... жеке ... ... ... Бұл Рим ... ұйытқысы. Ол құл иеленушілердің жерге ие болуына, саудагерлерге тауарларды сату т.б. ... ... ... - ... ... Бұл Римда ерікті азаматтарға үлкен шаруашыпықпен айналысу үшін көптеген түрлі келісім құжаттар пайда болу ... ... ... үшін көп көмек көрсеткен. Үшіншісі - Рим тұрғындары құқықтық жағдайларда жекешелікті өте биік көтеру. Меншік тек қана бір ... болу ... ... ... - ... ... анықтамалығы өте дәл және түсінікті болуы. Бесінші - құқық жүйесіні прецедентке ... ... ... - ... практикасында бұрын болған шешімдерді пайдалану. Алтыншы - ... ... ... негіздеп құрастыру. Римдық құқық жүйесі бірнеше түрлі талаптардан құрылған. Жетіншісі - құқықтық компромиссті ... ... ... ... деген - екі әлде көп жақтардың ... ... ... ... ... да бір ... келтіру. Тоғызыншы - Заңдарды аса құрметтеу, осы ... ... ... ... әдет құқығы бойынша, жаңадан заң шықса да, ескі заң жойылмай қалады. Оны орындамаса да құрметтеп, алыс жерге орнататып, керек болса тағы ... ... РИМ ... ... КӨЗДЕРІ
2.1 XII кесте заңдары
Ежелгі Рим құқығы мұрасының ең маңыздысы - XII ... ... Бұл ... ... қабылдануына плебейлер мен патрицийлердің күресі өз әсерін тигізді. Плебейлер патрицийлердің сотын осы заң бойынша тәртіпке келтірді және ... ... ...
Бұл заң б. д. дейінгі V ғасырда ... Бұл ... ... ... ... ... Бұл ... бүкіл Римнің зат-мүліктерін манципацияға жататын және манципацияға ... деп екі ... ... ... жер, құл және мал, ... ... ... бүкіл Рим қауымының меншігі болып саналды. Сондықтан оны сату үшін осындай күрделі манципация процесі керек еді. Қауым жерге, құлға, ... ... ... ... ... заттардың бәрін еркін сатуға болады. Олардың құны да жоғары.
Нексум - құлдық борыш. Бұл ... да ... ... ... ... ... алмаған азаматқа сот шешімі бойынша бұғау кигізіледі. Өсімқор ... ... ... ... алып кетіп, 3 жексенбі басты базарға шығарып, қарызын төлейтін туысқандарын және жолдастарын іздейді. Содан кейін оның қарыз алушыны өлтіруге ... бар. Б. д. ... IV ... осы ... заңы жойылды. Ендігі кезде қарыз алушы өзінің мүлкімен ғана жауап беретін болды.
Некелік қарым-қатынастар ерекше. Оның екі түрі болды. ... ... түрі - ... бәрі ... ... ... ... меншік, оған әкесі ғана иелік етті. Бүкіл агнаттар әкесінің ... бола ... Әйел адам ... ... Некенің екінші түрі - сине ману, манципациясыз. Мұнда ерлі-зайыптылардың құқығы тең. ... ... бір рет 3 ... ... ... ... ... өзінің бостандығын, құқығын, теңдігін сақтайтын болған. [3]
Қылмыс құқығы оның жасалуына қарай ерекшеленген. Ұрлық жасағандар, үйді өртегендер, егін, мал ... ... өлім ... ... ... ұрлық істеген адамды ең алдымен ұрады, содан кейін жәбірленушінге құлдыққа береді. Деликттер - адамды ұру, тіл тигізу, дене ... ... ... ... ... ештеңе айтылмаған, бұл жағдайда қанды кек алу қолданылатын болуы да мүмкін.
Рим құқығымен терең айналысқан ғалымдар оның сан ғасырлық ... өте ... ... Рим ... ... ... ... құқықтың жоғары нысаны болып қалды.
Республика түрінде өзінің проблемаларын шешіп, демократиялық әдістерді, ... ... ... Рим ... ... даму деңгейі төмен болды. Құқықтардың сол кезеңін біз ежелгі құқық кезеңі деп белгілейміз. Оның негізгі қайнар көзі XII кесте заңдары ... ... ... ... ... заңдары ата-баба құқығы ретінде жұрттың бәрі көретін көрнекті жерге ... Ол ... ... деп айта ... еді. Жаңа құқық нормасын шығарып жатса да, оның бұрынғы атын, негізгі нысанын сақтауға тырысатын. Бұл әрбір Рим азаматы құқық мықты, ... жеке ... ... ... ... деп сену үшін ... нәрсе.
Заң жүйелері Орта және Жаңа уақыт уәкілдеріне үлкен әсерін тигізді. Еуропадағы құқық жүйелері Римнен әкелініп, тараған. Еуропа ... әлі ... ... рим ... өте құрметті және зерттеулі білім саласы боп қалуда.
Рим ... ... XII ... ... басталады. Олар 12 ағаш тақтайшыға жазылған, сондықтан XII кестелі заң деп аталады. ... ... ... - рим ... бірінші жазбаша ескерткіші үлкен маңызға ие. Заңдардың алғашқы нұсқасы ... ... ... рим ... мен ... жазбалары бойынша, қалыпқа толық келтірілген. Ежелгі заңдар және бұнда көрсетілген дамыған құқық қатынастарының ерекшеліктері бұл ... ... V ... ... ... береді. Көрнекті рим тарихшысы Тит Ливийдің айтуынша, XII кестелер заңдары римдік құқықтың негізгі дерегі болып ... Бұл I ... ... ... ... ... ... пен ұжымдық меншік, отбасы құқығы декларацияланады және жазалау жүйесі ... (Бұл ... тек ... ... қарастырмайды).
Ертеде санитарлық жұмыстардың жүргізілгенін он екі кестелік заң (Закон XII таблиц) дәлелдейді. Заңдар XII кестеде жазылып, Рим ... ... ... ілулі тұрған. Олардың қысқалығы мен жайлылығы заңгерлерді бүгінгі күнге дейін қызықтырады.
Заң баптардың біразы қоршаған қаланың тазалығына және ... ... ... X ... ... ... ... анықталады:
1) өліктерді қалада жерлемесін және өртемесін.;
2) өліктің сүйегін ... тек ... ... өлім.
2. 2 Corpus iuris civiles
Рим құқығының негізгі қайнар көздері:
+ ... рим ... ... ХІІ ... заңы ... Ол ... ... жазбасы еді.
+ Б.з. ІІІ ғ. Аяғында Грегориан және Гериогериян кодекстері ...
+ Б.з. 483 ж. ... ... өзіне б.з. ІV ғ. Бастап императордың конституциясын қосты.
+ Б.з. ХІІ ғ. Император Юстиниан ... рим ... ... ... ... Ол ... ... атауына ие болды.
Император Юстинианның кезінде рим құкығын бір жүйеге келтіру -- кодификациялау жүргізілді. Кодификациялау рим ... ... ... келгсн еді. Бұл кезде рим құқығы бұрынғыдай карқынды дамымады. Сондықтан да құқықтық нормаларда оның ... гөрі ... көшу ... ... Азаматтық құқық жинақталған Юстиниан кодификациясы "Корпус юрис цивилис" деп аталды. Бұл кодификацияға ең алдымен Гайдың институциялары кірді. Гай ... ... ... ... арналған рим құқығының негізін құрады. Мұнда сонымен бірге Ульпианның, Флорентиннің және Марцианның ... де ... ... төрт ... кітаптар титулға, титулдар параграфқа бөлінді.
Кодификациялаудың барлық жұмысын және дигестыларды құрастыруды VI ғасырдағы танымал рим заңгері Трибониан басқарды. Рим ... ... ең ... ... ... ... ... жәнс сол кездегі заңдарды қоғамның даму ерекшелігі мен өзгерісіне қарай бейімдеуге бағытталды. Олар сонымен бірге түсініктемелер мен ... ... ... жауаптарында, кәсіптік оқулықтарында көптеген жалпы теориялық қағидалар мен ережелерге талдаулар жасады. [20]
Ежелгі римдік ... ... ерте ... діни ұғымдардың үстемдігіне сәйкес құқық құдайдың берген сыйы ретінде түсіндіріледі және fas терминімен белгіленді. Ал "jus" деп ... ... ... ... мен ... ілімнің одан кейінгі даму тарихындағы құқықтану, әдет-ғұрып құқығы, заңдар, магистраттардың эдиктері, сенаттың шешімдері, ... ... ... ... ... конституциялары қамтылды.
Corpus iuris civilis төрт бөліктен тұрады:
1)Институциялар яғни, рим құқығының оқулығы; Институциялар 4 кітаптан тұрды;
2) ... ... - ... ... 50 ... тұрды және римнің 39 заңгерінің еңбектерінен үзінділер келтірілді. Үзінділердің көп ... ... ғ.ғ. өмір ... заңгерлерге атап айтқанда, Ульпианға, Павелға, Папинианға, Помпонийға, Гайға, Юлианға, Модестинге ... ... ... ... ... ... 1/3 бөлігі Ултпиянның шығармаларынан алынды. Д. Хадлей Дигестаны Corpus iuris ... жаны деп ... және бұл ... оның тек құр ... ғана ... ... Сондай-ақ басқа жинақтардың басынан-аяғына дейін , , , деген мазмұндағы ... ... ғана ... ал, Corpus iuris ... ... ... сөйлемдерді, қағидаларды, сипаттамаларды оқитындығымызға назар аударады.
3) Кодекс: мұнда Адрианнан Юстинианға дейінгі императорлардың конституциялары жинақталды. 12 кітаптан тұрады.
4) Новеллалар яғни, ... ... ... ... ... қабылданған император конституциялары.
Алғаш рет Юстиниан кодификациясының толықтай баспадан шығуын 1583 жылы француз заңгері ... ... ... және аталған заңгердің бастамасымен Юстиниан кодификациясына (цивильдік құқықтың жинағы) атауы берілді. Алайда, Е. А. Скрипилевтің пікірінше, ... ... бұл атау XII ғ. ... ... ... ... цивильдік құқықта меншік иесінің құқық өкілеттігіне қатысты usus термині ... ол ... ... ... ... ... және затқа тікелей үстемдік жасау мүмкіндігін пайдалану. ... ... ... классикалық рим құқығында аяқталды.
Азаматтық құқық жинақталған Юстиниан кодификациясы "Корпус юрис цивилис" деп ... Бұл ... ең ... Гайдың институциялары кірді. Гай институциялары құқықтық бастауыш оқуға арналған рим құқығының негізін құрады. Мұнда сонымен біргс Ульпианның, Флорентиннің және ... ... де ... ... төрт ... кітаптар титулға, титулдар параграфқа бөлінді.
Рим құқықтық ойының ... ... бір ... ... ... және жеке құқыққа бөлуі болып табылады. Олар бұқаралык (көпшілік) құқық саласында ... ... мен ... ... ... ... органдар мен лауазымды адамдардың өкілеттілігі, азаматтык және басқа да мемлекеттік-азаматтық институттар ұғымына талдау жасады. Цивильдік құқық ... рим ... ... ... ... шарт мәселелеріне жан-жақты талдау жасады. Мүліктік қатынастарды реттеуде олар жеке ... ... ... ... Олар ... құқығын затты абсолютті түрде иелену және пайдалану деп түсіндірді. Яғни зат иесі ... ... да ... ... ... ... ... қаншама кең болғанымен, ол басқалармен санасуға міндетті. Рим заңгерлерінің құқық туралы ілімі құқықтық ойдың одан кейінгі дамуына ... ... ... ... Рим ... ... рөлі
Римде құқықтық жүйеге, заңгерлерге көп көңіл бөлінді. Бұл ... ... ... ... көрсетілді. Гай, Павел, Ульпиян, Модестин, Папиниан - Римнің ең ... ... ... ... ... заңгерлер құқықтың тарихын жаза бастады. Сонымен, ең бірінші құқықтың тарихшысы ... ... ... ... Ал Гай ... ... сол ... ең бірінші болып заң оқулығын жаза бастаған. ... ... ... деп ... ... -- негізделу деген сөз. Сонымен институт негізделген деп айтуға болады.
Жоғарыда ... Гай мен тағы бір төрт ең ... ... ... -- Модестин, Папиниан, Павел, Ульпиан. Олар III ғасырда өмір сүрген. Сол ... Рим ... бес ... атақ қалған. Сонда ең үлкен, ең ұлы деген мағынада:
1. Гай -- институцияның авторы.
2. Модестиннің қолынан 345 заң ... ... ... ... неке ... құқықтың анықтамасы.
3. Папиниан 595 заң туралы фрагменттер берген.
4. Павелдің тағы да көптеген шығармалары ... ... ... айтқандай, оның жеке мен көпшілік туралы айырмашылықты және тағы да одан шыққан шығармалары саналған жоқ. Осы бес заңгерлердің ... заң ... ... ... соң тек қана осы Рим заңгерлердің жауаптары (шығармалары) ... ... ... ... ... ... заң күші бар түрде саналмайды.
Жоғарыда айтқандай, Гай, Папиниан, Ульпиан мен тағы басқалар Рим құқығына бағасыз мұра қалдырған. ... ... ... ... ... ... ... Оларды кім жинаған? Заңдарды алдымен заңгерлердің өздері жинай бастады. Сондай жинақтарға Кодекс деген атау ... ... ... ... ... ... тақтайды байлап жинағаны дейді. Ең бірінші кодекстерде Грегориан мен Гермогениан (295-300 ж.ж). Грегориан ... ... ... ... 19 кітап шығарды. Ал, Гермогениан Адрианнан бастап Константин императорға дейін 120 конституцияларды жинап 69 жинақ ... ... ... ... ... Византияның императоры Феодисий II императорлардың ішінде ең бірінші болып, заңгерлерге тапсырма беріп, 19 заң ... ... ... ... Константиннен бастап сол Феодосий II дейінгі барлық конституциялар кірген. Осы ... ... ... ... императоры Валентиан ІІІ-ге жіберген. Сол кодекс V ... тағы және ... ... ... ең ... ... болған. Германия, Франция және басқа Еуропа мемлекеттері осы кодексті соттарда пайдаланған. V- VІІ ғасырларда Еуропада осы кодекске ... ... ... жеке жинақтар шықты. Олар: Lex Romana Wisigoratorom, Lex Romana ... ... ... Collatio legum Romanorum et Mosaisarum. Соңғысының бір қызығы бар. Бұл жинақта сол кездегі заңгерлер Рим ... Мұса ... ... ... ең ... кең ... осы ... дейін сақталған кодекс тағы да Константинопольде (Ыстамбул) шыққан. 528 жылы Юстиниан деген өте ғылымды, тарихта аса ... ... ... ... ... үшін ерекше конституция шығарған. Сол императордың шешімі бойынша бірнеше заңгерлер, олардың ішінде Трибониан (император кеңесінің ... ... мен ... ... ... бес жыл бойы көп ... жасап, осы Кодексті құрастырып, 534 жылы жинап бітірген. Кодекске Юстинианның есімі берілген (Codex Iustinianus). Бұл жинақ төрт ... ... ... ... ... ... Оның ... Гайдың институциялары мен тағы басқа оқулықтар жиналған. Оқырмандарға көмек үшін институцияларға (I) белгісін берген.
Екінші бөлімі Дигестілер немесе ... деп ... ... ... - D ... тіркелді. Дигестердің ішінде баяғы Павел, Ульпиан, Папианин, Модестин, тағы ... ... ... ... сол ... ... ... деп аталған. (Codex; С - белгісі). Бұл бұрынғы императорлар конституцияларының жинағы (Юстинианға дейін).
Ал, ең соңғысы, төртіншісі Новеллалар ... N -- ... деп ... Бұған Юстинианның өз аузынан (қолынан) шыққан конституциялар кірген.
Сонымен, Юстинианның Кодексі ең толық және ең кең тараған Рим ... ... ... ... ... Одан кейін орта ғасырларда осы жинақ Corpus juris сіvilis атымен өз өмірін бастады. [2]
Қазіргі ... ... ... Рим ... ... ... шығармаларын тез табуға көмек береді. Мәселен, D. 12.3.4. деген белгілер осы сөзді немесе анықтаманы Дигестердің ... он ... ... үшінші бөлімде, төртінше тармақтан табамыз деген сөз.
Ежелгі Римде юриспруденциямен айналысу лауазымды қызметтердің бірі болды. Рим заңгерлерінің қызметінің бірнеше түрі ... ... - ... - ... ... яғни жеке тұлғалардың сұрақтарына жауап; екіншісі - cavere - жазбаша құжаттарды құрастыру және рәсімдеу; ... - agere - ... ... ... ... Заңгерлердің қызметі адамгершілік, адалдық қағидаларына, яғни табиғи құқық элементтеріне негізделді. 426 ж. арнайы заң қабылданды. Бұл заң бойынша тек бес Рим ... ... ... үшін ... ... Олар: Папиниан, Гай, Павел, Ульпияан, Модестин. Егер пікірлер әр түрлі болатын болса, Папинианның пікірі басымдылыққа ие ... ... ... ... ... Элия Пэта ... айтсақ II ғ. б.з.д. уақытта өмір сүрген; Марка Порция Катонаны, айтсақ түсініктемесін жазған, онда тек кеңестегі жауаптар ғана емес ... ... ... ой ... ... Рим құқығының тарихшысы Пампонияның айтуынша Манилий, Юний Брут және Публий Муций, ... ... ... ... жасаған. Өте кең танымалы болғандарды айтсақ олар: Квинт Муций Сцевола, ... Галл және ... ... ... ... ... жалпы білім жүйесіне енгізілген. Мысалы, Ежелгі Грекияда стоиктер мектептерінде шәкірттер сот шешендігіне баулынды. ... заң ... ... ... пән ... ... шамамен Ежелгі Рим заманында белгілі бір жүйедегі заң ғылымы ретінде қалыптасты деуге болады. Бастапқыда құқық білімі абыздардың артықшылығы болып саналды. ... ... 254 жылы ... ... ... ... ... мәртебелі абыз) тілек білдіруші кез келген адамға құқықты түсіндіремін деді. Б.з-дың 1 ғ-нда Рим заңгері Сабин шәкірттерге ... ... ... сұрақтарға жауап қайтаратын, айтыстар, пікір-таластар өткізетін тұңғыш заң ... ... 4 - 5 ... 4 жыл ... ... ... мектеп болды (Римде, Константинопольде, Афинада, Александрияда, Цезареяда, Бейрутте). ... ... Рим ... ең ... ... (2 ғ.), ... ... (150 - 212 жылы.) Мен Павелдің (3 ғ.) Шығармаларын оқыды. [533 жылы император Юстиниан 5 жылдық ... беру ... ... туралы арнаулы кодификация шығарды, ол бойынша курста Рим заңгерлерінің институцийлері, дигесталары және Юстинианның кодекстері міндетті ... ... ... Орта ... ... арнаулы заң ғылымы мен заң білімі болған жоқ. 10 ғ-да Павияда (Италия) құқық оқытылатын мектеп ашылды. 11 ғ. ... ... ... ... құрылып, ол кейін университетке айналды, мұнда 12 ғ. Ортасында Еуропаның әр түрлі елдерінен бірнеше мыңдаған ... ... ... 12 - 15 ... Батыс Еуропаның бірқатар елдерінің университеттерінде заң факультеттері ... орын ... ... ... Рим ... ... Тек 18 ғ-дың аяғынан бастап заң факультеттерінің бағдарламаларына ұлттық құқық енгізілді. [4]
Гайдың институциясы. Адамдар үшін ең түсінікті, ең жақсы, ... және сұлу тіл гай ... ... тілі болды. Ол өзінің еңбектерінде Рим құқығының маңызды ... ашып ... ... ... - жай ... заттар, міндеттемелер деп үшке бөлді. Институциялар төрт кітапқа, кітаптар титулдарға, ал титулдар ... ... ... мынайда әріппен алынды: әріп, кітап N, титул N, параграф.
Рим заңгерлерінің ... ... ... айтқан, Рим құқығы институттарына анықтама берген сөздеріне мысал келтірер болсақ:
Отбасы құқығына қатысты Гай ... ... тек рим ... ғана тән ... және осы ... мынадай сөздер жазып кеткен:
Ульпиянның Дигестада мұраға қатысты мынайда ... бар: ... ... ... ... анықтама берген:
Меншік құқығы бойынша жау қолынан алынған әскери олжа ... Гай ... ... ... ... , ... институты бойынша шарттың жасалуына келісімнің қажеттілігі туралы Павел Дигестада мынадай сөздер жазып кеткен:
Мұрагерлік институна қатысты ... ... ... ... ... [8]
ҚОРЫТЫНДЫ
Рим құқығының мықтылығын дәлелдейтін факторлар көп. Біріншіден, Рим империясы құл иеленушілік мемлекеттердің арасындағы ең ірі, ... ... ... бірі ... ... Рим ... кқрші мемлекеттерді өзіне бағындырып, солардың саяси тәжірибесін, құқықтық құжаттарын, сот практикасын, саяси санасын өз өміріне бейімдеп, өзіне тән ерекше құқық ... ... ... ... ... және ... ... қарау екі түрлі болды. Сондықтан басқа мемлекеттердің құқықтық әдеттері, принциптері, белгілері, құқықтық тәжірибесі Рим ... ... оған ... ... Спарта, Афины, Сирия және басқа мемлекеттер Рим империясының ... ... оның ... ... еді. ... Рим ... заңгерлері афинаның құқық дамуының нәтижелерін пайдаланды.
Сонымен бірге Римнің мың жылдық тарихы оның құқықтық дамуын бүкіл әлемдік таризи ... ... ... ... ... ... ... көп көңіл бөлінді. Бұл қызмет иелеріне ерекше құрмет көрсетілді. Гай, Павел, Ульпиян, Модестин, Папиниан - Римнің ең күшті ... ... ... ... ... ... ... бар. Олар құқық көп өзгермеу керек деп санайтын. Құқықтық нормаларды тек ... ... ... ғана ... еді. Рим ... ... қабылданған және көп өзгеретін заңдар құқықтық тәрбиеге әсерін тигізеді деп есептейтін. Сондықтан заң шығару жұмысы құрметті де қиын ... ... ... Оған көп ... ... көп уақыт жіберілетін. Әрбір заң сол заңды ... ... ... аталатын. Жақсы заңдары көп шығарған адамдар өте сыйлы, ... ... ... ... ... ата бабаларымыз осы Рим мемлекетімен талай қатынасқаны тарихтан белгілі, кейбір арғын-қыпшақтар Римда тұрған да. Ол ХІ, ХІІ ... ... ... Ал ... Рим ... қалдығы қазір де Румыния әлде Romania деп аталады. Енді сөздің ... ... ... шет ... ... оны юстиция, юриспруденция, юдиция деп атап шығарады. Ол ... ... ... ... ... ... Біз Батыс жақтан шықсақ араб тілінен , әлде сөзбен пайдаланамыз. деген сөз тағы ... ... Көне ... ... ... ... жақын , , , деген терминге тоқталды.
Римдіктер ... үш рет ... ... ... рет легиондарымен, екінші рет христиан дінімен, үшінші рет құқығымен. леп аталатын Римдік құқықтың классикалық түрін Батыс ... көп ... ... ... Ол көп ... ... ... іргетасын қалады. Бұл құқық жүйесі континенталды және романо-германдық ... деп ... ... ... ... ... бәріміз өте көп жұмыс істеуіміз керек. Алдымен, біз - еліміздің жастары құқықты жақсы білсек, оны ... ... ... ... бүкіл халыққа түсіндіріп таратсақ, жас мемлекеттің қиын жағдайлары тез тарайды деп ойлаймын. Осы кәсіп біздің - жас ... ... ... ... ... ... ... оқыған мамандарда. Казақ тілі әділетті, мемлекеттік қызметте өзінің заңды орнын табатын уақыты өте жақын, тіпті келді деп айтуға болады. Сондықтан ... ... ... ... біздің қолымызда.
Қазіргі қазақ тіліндегі құқықтану білімі жаңадан ... ... өте ... ... ... Астанада және Алматыда шыққан заңгерлік оқулықтардың саны және сапасы бізді аса қанағаттандырмайды. Ал Рим ... ... көбі орыс ... ... Рим ... ... ғылым және білімдерің негізі, бүкіл дүние жүзіндегі құқықтық жүйелердің көпшілігінің іргетасы, ... ... ... ... көзі.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Рим құқығы, Тасболатов М., Павлодар, 2005, 5-19 беттер
2. Рим құқығы, Естимиров М. А., ... 2011, 14, ... 38-40 ... ... мемлекет және құқық тарихы, Мұхтарова А. Қ.
4. Рим жеке құқығы, Ермухамбетова С. Р., ... Е. Ю., ... 2005, 4-7 ... ... ... ... Черниловский З. М., Москва, 1997, 4-9 беттер
6. Основы римского гражданского права, Иоффе О.С., ... В.А., ... 1975, 7-12 ... Римское право. Практикум. Афонасин Е. В., 5-10 беттер
8. Дигесты ... Отв. Ред. Е.А. ... М., ... ... ... А.И. Римское частное право. Учебник. М., Юнити, 1998.
10. Памятники римского права: Юлий Павел, Пять книг сентенций к ... ... ... Ульпиана / Кофанов П.Л. М., Зерцало./ 1998.
11. Иоффе О.С. Из истории цивилистической мысли (Юриспруденция Древнего Рима).
12. ... И.Б. ... ... ... ... М.,1994.
13. Чезаре Санфилиппо Курс римского частного права. М., 2002
14. ... З.М. ... ... право. Элементарный курс. М., Новый юрист. 1997.
15. Хутыз М.Х. Римское частное право. М., Былина. 1995.
16. У.Ш. Шапақ. Шетелдердің мемлекет және ... ... ... государства и права зарубежных стран. Под ред. К.И. Батыра. - 4-е изд., перераб. и доп. - М.: ТК ... ... ... ... З.М. ... ... история государства и права. Учебник. - М:. ООО , ... ... ... ... ... Соломон П. Хрестоматия по истории государства и права зар. стран, т.1/ Под ред. Н. А. ... М., 2004

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Рим азаматтық құқығының пәні мен қайнар көздері4 бет
Рим құқығы19 бет
Рим құқығының жалпы сипаты11 бет
Нотариаттың пайда болу негіздері.нотариаттың даму кезеңдері: нотариат туралы заңдардың реформасы. нотариаттың ұйымдастырылуы мен қызметтік реттейтін заңнама. Жеке және заңды тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды нотариаттық заңнама негізінде жүзеге асыру9 бет
Құқықтық жүйелер43 бет
«МULTIMEDIA LED» ЖШС--жалпы сипаттамасы. Кәсіпорынның қаржылық қамтамассыз ету қызметінің әдістері, қайнар көздері және формалары38 бет
Адам құқығының дамуы жайлы қазақ ойшылдарының идеялары10 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығының жалпы сипаттамасы70 бет
Азаматтық құқығының негіздері5 бет
Азаматтық құқық бойынша меншік құқығының нысандары мен түрлері23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь