Қазақстандағы банк секторында валюталық операцияның негізгі түрлерін жүргізуге талдау жасау

Мазмұны

КІРІСПЕ 3
I. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БАНКТЕРДЕ ВАЛЮТАЛЫҚ ОПЕРАЦИЯНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІНІҢ МӘНІ
1.1. Валюталық операцияның мәні мен жіктелуі 5
1.2. Қазақстанда валютаны реттеуді ұйымдастыру 13
1.3. Банктерде валюталық операциялар жүргізу техникасы 16

II. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БАНК СЕКТОРЫНДА ВАЛЮТАЛЫҚ ОПЕРАЦИЯНЫҢ НЕГІЗГІ ТҮРЛЕРІН ЖҮРГІЗУГЕ ТАЛДАУ ЖАСАУ
2.1. Қазақстандағы валюта нарығының қазіргі жағдайына талдау 31
2.2. Қазақстан Республикасындағы банктердің валюталық
операцияларды жүргізудегі ағымдағы қызметіне сипаттама 35
2.3. Валюталық операцияларға банктік қызмет көрсетуді дамытудың қазіргі заманғы деңгейін талқылау (мысалға “Қазақстан Халық Банкі”) 41

III. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ВАЛЮТАЛЫҚ ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ДАМЫТУДЫҢ ПРОБЛЕМАЛАРЫ МЕН КЕЛЕШЕГІ
3.1. Валюталық операцияларды жүргізудің проблемалары 50
3.2. Валюта режимін либерализациялау бағдарламасы және
валюталық операциялардың стратегиялық дамуына
бағыттама 55

ҚОРЫТЫНДЫ 60
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 64
ҚОСЫМШАЛАР 67
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ
3
I. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БАНКТЕРДЕ ВАЛЮТАЛЫҚ ОПЕРАЦИЯНЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІНІҢ МӘНІ
1. Валюталық операцияның мәні мен ... ... ... ... ... Банктерде валюталық операциялар жүргізу техникасы
16
II. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БАНК ... ... ... ... ... ТАЛДАУ ЖАСАУ
1. Қазақстандағы валюта нарығының ... ... ... ... ... ... ... валюталық
операцияларды жүргізудегі ағымдағы қызметіне сипаттама
35
3. Валюталық операцияларға банктік қызмет көрсетуді ... ... ... талқылау (мысалға “Қазақстан Халық
Банкі”)
41
III. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ВАЛЮТАЛЫҚ ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ДАМЫТУДЫҢ ПРОБЛЕМАЛАРЫ
МЕН КЕЛЕШЕГІ
3.1. ... ... ... проблемалары
50
3.2. Валюта режимін либерализациялау бағдарламасы және
валюталық операциялардың стратегиялық ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаев 2002 жылы қыркүйек
айында Йоханнесбургте өткен бүкіл әлемдік БҰҰ ... ... ... ... ... қалудың басты формуласы деген болатын.
Елдің қарқынды дамуының ең негізгі шарты оның экономикалық ... ... ... ... ... жүйе ... экономикасының құрылуында
ең негізгі фактор болып табылады. Қаржылық жүйе құрамына – ... ... және ... да секторлар жатады.
Қазіргі таңдағы қабылданған атқарушы, заң шығарушы билік және Ұлттық
банктің ... ... ... ... ... шаралары нәтижесінде
негізінен, Қазақстандағы клиентуралық нарықта толық ... ... ... банк ... құру және дамыту туралы мәселелер ... ... ... ... бірге банк қызметінің заң шығарушы
және институционалдық негізін жақсартуға мүмкіндік береді. Болашақта ... ... ... ... ... ... Ұлттық өнім (ЖҰӨ) –
ге қатынасында банк қызметінің ... ... де ... ... ... өсу ... ... банк секторының даму
экономикасының қалыпты секторына (есеп айырысу және несие депозиттік)
қызмет ... банк ... ... құру ... ... ... ... банк жүйесі активінде кәсіпорын құралында, банк ресурстары
базасында несие ... ... ... ... ... банк ... валюта теңгенің нығаюының соңғы әсері емес. ... ... ... 10 ... ... ... Республика
қаншалықты әлемдік экономиканы интеграцияланса, соншалықты оның ақша-несие
саясатында сыртқы экономикалық ... ... ... ... шикізат
өндіруге бағытталған Қазақстан дәстүрлі экспортқа арналған ... ... ... ... ... ... ... көлемі
тұрақты емес, ал бұл төлем балансы жағдайына және Ұлттық валюта бағамының
тұрақтылығына тікелей әсер ... ... ... ... ... ... шығаруға болады:
Банк жүйесінің экстенсивті дамуының аяқталуы және жаңа сапалы этапқа
көшуі, несиенің өсу процесімен және ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында валюта операциясы қызметының
маңызды екендігін анықтайды. Бұл ... ... ... ... ... ... жоғарылығы және доллар активінің теңгеге
айырбасталуына байланысты ішкі нарықта шетел ... ... ... ... біздің республикамызда валюталық операциялар көлемінің
ұлғаюын бақылау үшін бұл тақырып маңызды болып отыр.
Диплом жұмысының теориялық ... және ... ... және ... ... ... ... экономика және қаржы
несие мәселелері бойынша арнайы құжаттар, ... ... ... банк ... ... және ... түгел реттеу жөніндегі
мерзімді баспасөзде жарияланған статистикалық және арнайы материялдар
қолданылды. Ізденіс барысында ... ... ... ... ... концепцияларды жалпылау, салыстырмалы және
аналетикалық.
Диплом жұмысы кіріспеден, үш бөлімнен, ... ... ... және ... тұрады. Дипломдық ізденіс мынадай
негізде ... ... ... Қазақстанда валюталық операцияның
экономикалық мәніне, оның негізгі түрлеріне ... ... ... ... ... ... – құқықтық негізі және
валюталық операцияның механизмі туралы айтылады.
Екінші бөлімде ... ... ... ... ... валюталық
операцияларды құрудың механизміне ... ... Бұл ... ... ... ... тенденциялар қарастырылады,
шетелдік валютада ... ... ... Қазақстандық банктері
қызметтерінің тәжірибесі, республикада депозиттік және ... ... ... ... Бұл ... соңында валюталық
операциялардың ерекше маңызы мен құрылымына Қазақстандағы басты банктердің
бірі – «Халық Банкі» АҚ-ын мысалға ала ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері,
қиыншылықтары және Қазақстан банктерінде пайыздық қауіп-қатерді басқаруға
жол ашу және ... ... ... үшін ... ... ... даму ... қарастырылады.
Дипломдық жұмыстың қорытындысында жүргізілген ізденістер қорытындысы
бойынша көзқарастар мен нақты пікірлер келтіріледі.
1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БАНКТЕРДЕ ВАЛЮТАЛЫҚ ... ... ... ... мәні мен ... ... өз ... бар. Олар айырбас құралы немесе төлем, есеп
бірлігі құралы, құнды бірқалыпты сақтау ... ... ... ... шара қолдану қызметін атқарады. Яғни, ақша ұлттық валюта ретінде
тек ішкі рынокта ғана ... ... ... үлкен рөл атқарады. ... ел ... ... ... ... ... Соған байланысты, бірнеше
түрлі валюта құрылымы пайыздық қойылым, валюта бағамының режимі, және тағы
басқалар ... ... ... ... ... нарығында жинақталады.
Валюталық операция түрін қарастырмас бұрын, алдымен, валюталық
операция ... не, яғни оған ... ... беру ... ... – бұл шетел валтасын сатып алу – сату немесе бір
валютаны екінші бір валютаға айырбастау.
Шетелдік валютасы ... ... ... ең негізгі обьектісі
болып табылады және мынадай жағдайда қолданылады:
1) Коммерциялық мәміле жүргізуде;
2) валюта нарығын құруда;
3) төрелік жүргізуде;
4) ... ... ... ... ... операциясы қолданылатын коммерциялық
мәмілелер шетел валютасын иемдену және ... таза ... ... ... ... ... және ... көрсету түрлерін жеңілдету ... ... банк ... ... ... ... бірде оның банктердің өз мүддесі үшін ... ... ... ... ... ... түріне жатқызады.
Одан басқа, валюта саудасы арнайы ... ... ... ... ... ... көбіне банктің қызмет көрсету түріне немесе банк ... ... ... ... ... коммерциялық банктің
түрлеріне және көлеміне байланысты. Валюта саудасының аз ғана ... ... ... (ал ... ... ... ... бар емес) жүзеге
асатындықтан, банкаралық валюта саудасы өз міндетіне алады.
Валюта саудасы әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты, сондықтан шетел
валютасымен операцияларды нақты жіктеу өте ... ... ... негізгі түрлеріне жатқызылуы мүмкін (1-сурет, қосымша А). ... ... ... ... ... ... ... Валюта айырбастау;
ә) Алып-сатарлы және төрелік.
Валюта айырбастау операциясында айырбастауға қатысушы үшін шешуші
кезең бола алмайды, яғни ... оған ... емес ... ... ... ол валюталық қауіп қатерден сақтандыра алмайтынын ескермеген жағдайда
да). Шетел валютасына айырбастау ... ... ... ... ... үшін қолданылады, мысалы шетелге сатылған тауар есебінен.
Алып-сатарлы және төрелік операцияларда ... ... өз ... арқылы түсім түсіру мақсаты қойылады. Жалпы алғанда,
төрелік операциялар – бір қаржылық ... ... ... ... ... ... алу және сату ... қарым-қатынастар арасындағы
айырмашылықтан пайда табу мақстында жүргізіледі.
Алып-сатарлық – ... ... ... ... ... ... табу ... жүргізілетін қаржылық құралдарды алып-сату
операциясы. Осыдан төрелікпен спекуляцияның принципті айырмашылығы шығады.
Халықаралық төлем ... ... ... ақша ... ... ... құндылықтарды бір елден екінші бір елге аудару жүргізіледі.
Валюта айырбастау операциясы басқа ... ... ... жасайды, себебі олар басқалардан бұрын ... ... яғни ... ... ... бір ел ... ... қажеттілігі туған кезден
бастап қолданылады. Ертеде кез келген саяхатшы ... ... ... өту үшін оған өзі ... елдің ақшасы қажет болған. /24./
Әлемдік валюта жүйесінің ... ... яғни XIX ... аяғы мен
XX ғасыр ортасына дейін төлем трансферті операциялары ... рөл ... ... ... ... ... қызмет етті. 1960 жылдар
төрелік және ... ... ... ... басы ... ... айтсақ, валюталық фьючерс форвард опциондардың ... мен ... ... ... ... операциялардың бөлінуі
сияқты валюта нарығына қатысушыларды былай ... ... және ... ... ... ... үшін конверсия қажетті
бастапқы кезең болып табылатын жеке және заңды тұлғалар;
2)Төрелік және алып-сатарлық ... ... ... ... қауіп-қатерден сақтандырушы хеджерлер;
4) Барлық қатысушылар үшін валюта ... ... ... ... қатысушылар.
Егер төрелікдар мен спекулянттар нарықтағы курс айырмашылығынан пайда
түсірсе, онда ... ... ... ... бір нарықта қызмет етеді және
бір ғана валютаның сатып алу ... және сату ... ... ... ... ... – қаржылық жүйесінің тұрақтылығын сақтау ... ... ... ... ... және мемлекет аралық ұйымдар.
Мемлекеттік ұйымдар, ... ... банк және ... ... ...... ... қор және Бүкіләлемдік банк.
Бір ғана тұлға бір мезгілде немесе тұтасымен ... ... ... ... ... бұл банкке қатысты.
1) Банктер валюта конверсиясын жүргізеді;
2) олар арқылы төлеп трансферті жүргізіледі;
3) олар ... ... ... ... және ... займдарда
құралдарды белсенді инвестицияланды;
4) Олар үшін ... ... да ... ... да жиі
жүргізеді, бірақ ол қосымша табыс көзі болып табылады.
Банктегі капитал ... ... ... ... және ... мен ... есебін жүргізумен байланысты клиенттерге қызмет
көрсету операциясы саудадан тыс операция деп аталады. Банктер саудадан ... ... ... ... ... ... ... қолма-қол сатып алу және сату, шетел валютасындағы
төлем құжаттары;
- Шетелдік валюта инкассасы және валютадағы төлем құжаттары;
- Банк ... ... ... ... және ... ... жүзеге асыру;
Саудадан тыс операциялар клиенттерге кең көлемде банктік қызмет көрсету
нәтижесінде кең таралған. ... ... ... және ... көрсету – жаңа операциялардың бір түрі, ол банкке жаңадан ... және ... ... ... ... банк ... ... және
банктер арасындағы бәсекелестік күресте жоғары деңгейде көрінуге мүмкіндік
береді. Валютаны ... ... алу және сату ... ... ... ... операцияның бірі болып табылады. Конверсиялық операциялар
қолма-қол және қолма-қолсыз теңгеге қарсы қолма-қол және қолма-қолсыз шетел
валютасын сатып алу және сату ... ... ... ... ... ... байланысты операцияның бөлінуі операцияға
қатысты лицензиялаудың қажеттілігін, салық салу ... ... және ... ... ... үшін ... /26./
Ағымдағы операцияларға мыналар жатады:
- 180 күннен көп емес мерзімдегі жұмыс пен қызмет ... ... ... немесе мерзімнен бұрын төлем жүргізуді қарастыратын
экспорты – импорты мәміле бойынша есеп жүргізуге арналған аударушылар;
- 180 күннен көп емес ... ... ... және ... ... аудару және алу, салым (депозит), инвестиция, зайым ... ... ... ... ... мен марапаттаулар;
- саудадан тыс сипаттағы аударулар, гранттар, мұрагерлік сумманы еңбек
ақы, зейнетақы, алимент және тағы басқа ... ... ... ... операцияға жатпайтын басқа валюталық
операциялар.
Капитал қозғалысымен байланысты операцияға мыналар жатады:
- Инвестиция жүргізу;
- Жылжымайтын мүлікке құқығына төлемдерді аудару;
- 180 ... көп емес ... ... пен ... ... ... ала ... немесе мерзімнен бұрын төлем жүргізуді қарастыратын
экспортты – импортты мәміле бойынша есеп ... ... ... 180 ... кем емес мерзімге несие тағайындау және алу;
- Зейнетақы активтері жинағымен байланысты мәміле бойынша ... ... және ... ... сипатындағы келісімшарттар бойынша
халықаралық аударулар;
- ... ... ... ... ... пен техниканың жетістіктеріне байланысты банктердегі валюталық
операциялар жүргізуді былай бөліп ... ... рөл ... ... мәміле
2. спот операциясы
3. Жедел операция
Кассалық мәміле мыналар үшін ... ... ... ... ... ... ... шетел валютасын тез алу үшін
(ішкі ... ... ... ... келісімшарт, шетел инвестициясын
жүргізу және тағы ... ... ... ... ... ... ... қауіп-қатерден сақтандыру (соңғысы орташа және ұзақ ... ... ... үшін мына келесі белгілер маңыздырақ болып табылады:
1) Оларды қысқа мерзімде жүргізу дәстүр ... ... деп ... ... ... ... келесі шарт бекітілген
мерзімнен бастап екі күннен кем емес жұмыс күшінде орындалса ғана танылады.
Егер валюта ... ... ... күні ... онда ... ... ... немесе сол күнгі есеп айырысуға арналған мәміле туралы
айтылады; Егер ... күні ... онда ... спот – ... ... ... есеп айырысуға арналған мәміле туралы айтады.
2) Мәмілеге қатысушы жақтарда саудаланатын активтің болуы.
Бұл сатушы мен ... ... ... ... бекіну мерзімінде
оларда айырбастайтын валютаның болуы керек (есепшотында немесе кассада)
дегенді білдіреді. СПОТ ... ... бір ... ... ... яғни ... несиелеу орын ... ... ... байланысты екі жақтың біреуі ғана күндізгі
овердравты жеткізуі мүмкін. Егер мысалы, бір банк ... ал ... ... онда ... ... ... уақыты есепке алынбайды,
уақыт айырмашылығы 6 сағаттан астам уақытты құрайды. /15./
Ереже бойынша тәуліктік овердрафтқа ... ... ... банк ... ... болады, себебі ақша құралы оған бұрынырақ
айырбасталады және пайыз қосылмайды.
Кез келген валюталық операцияны жүргізуде ... ... ... ... ... байланысты (телеграфт, пошта арқылы ... ... шарт ... ... баға ... ... байланысты
валюта айырбастау бағамын келісіп алу керек. Сонымен бірге банк арқылы баға
белгіленіміланған сатып алу, сату ... ... ... ... ... маңызды рөл атқарады. Телеграфтың атқару бағамы ең
жоғарғы курс болып табылады, ... онда ... ... банк ... ... ... ... банкінен аударуда алғаннан ... ... ... Мәмілені орындауды жылдамдығына байланысты спот мәмілесі ... ... ... спот ... ... ... ақша
айырбастауда жылдамдығына байланысты тиімсіз болуы ... Егер ... ... тәсілін қолдану мүмкін болса, онда соңғы ... ... ... ... ... Ол бір елден екінші
елге төлем құжаттарын жеткізу мерзімі ішінде пайыздың ... ... ... бағамының негізінде анықталады.
Спот валюталық бағамының клиенттерімен есеп ... ... ... ... ... қажеттілігінен шығады.
Жедел валюталық операция – бұл операция бойынша екі жақ мәмілені
бекіткен соң ... бір ... ... шетел валютасының белгіленген сомасын
жеткізуге келіседі, бірақ бекітілген мерзімдегі бағамы ... ... ... ... ... мыналар:
а) Форварттық операция (аутрайт операциясы);
ә) Фьючерстік мәміле;
б) опциондық мәміле.
Тәжірибе валютамен жедел ... ... ... ... ... ... сипаттарының болуы, оларды кассалық ... ... ... ... ... ... мен оның ... мерзімі арасында ұзартылған
уақыт кезеңі. Формальды түрде бұл кезең екі ... ... асу ... ... ... ол 30 ... күнінен кем емес болады.
2) Келісімшарт жүргізген уақытта екі жақты активтердің (валюта) болуы ... ... ... ... бірнеше түрлері бар, мысалы, екі жақ алдын-ала
валютаны ... алу ... ... орындауға келіседі. Жедел валюталық
мәмілені негізгі белгілеу мыналарда құрылады:
а) негізгі ішкі ... ... ... ... орындалу
уақытында қажет валютаның алынуы.
ә) валюталық спекуляция және төрелік .
б) валюталық қауіп-қатерді хеджирлеу.
Мерзімге арналған мәмілелерде маңыздырақ оның ... ... ... ... ... ... қауіп- қатер өсуде. /9./
Егер қолма-қол валюталық операция немесе спот – операция қарапайымдау
валюталық операция деп есептелсе, онда ... ... ... олай ... олардың өз ерекшеліктері бар:
1) Мәміленің орындалуы мен бекітілген мерзімі арасында ... ... ... ... мәміле бойынша валюта бағамы белгілі бір ... ... да ... ... ... ... Жедел мәміле бойынша валюта бағамы спот операциясы бойынша валюта
бағамынан ерекшеленеді:
Мәміле ... курс ... ... (1 ... ... Одан ... ... курсқа үстемелер («репорт» «ажио») немесе
одан жеңілдіктер («депорт», «дизажио») құрылады. Депорт көлемі ... ... ғана ... ... жеке валюта бойынша пайыздық
қойылымдағы айырмашылыққа да байланысты. Бұл ... своп ... ... ... ... курс сұранысының арақатынасымен және мәміле
бекітілген ... ... ... ... жеке ... ... қойылымдағы айырмашылықпен анықталады.
Бұл факторларды қорғау есебінде қарауға болмайды. Мысалы, егер ... ... ... ... ... онда ... ... бұл
валютаға сұраныс та өседі, соның нәтижесінде спот ... ... ... ... ... нарықта бұл валютаға сұраныс түсіп кетеді, сонымен бірге
форвардтық курс та ... ... ... ... ... ... курсқа қарым-қатынасы бойынша депорт орын алады. /26./
Мәміле банк ... ... ... бірге кассалық курсқа
арналған репорт және депортпен жүзеге асады.
Жедел мәміле анықталған жинағы бар банк ... ... ... ... жүргізуге құштарлық мынадай жағдайда
экспортерларда өседі, импортерларда төмендейді:
1) Егер ... ... ... түсуі мүмкін болса;
2) Кассалық курс жедел курстан төмен болса;
3) Бекітілген курстық арақатынаста форвард бағамы интервалды нүктелердің
жоғары ... ... ... бағамының репорты жоғары болса;
Егер аталған факторлар керісінше өзгерсе, онда экспортерлардың
құштарлығы ... ал ... ... ... жасауға деген
құштарлығы өседі.
Қазақстанда жедел мәміле екі түрде ... ... ... ... Бұл ... ... ... мәміле бір
уақытта бекітілмейді. Екі жақ белгіленген мерзімге және белгіленген ... ... ... жеткізуге келіседі. Ішкі саудаға ... бұл түрі ... ... өзгеруінің сақтану мақсатында бекітіледі.
своп мәмілесі деп бір ғана валютаны әртүрлі мерзімде ... алу ... ... ... ... ... ... айтады.
Валютаның анықталған сомасы уақытқа сатып алынады және сонымен бір
уақытта кассалық нарықта сатылады ... ... ... мерзімде
алынған шетел валютасының сомасы депортпен (репортпен) айырбастауда своп
қойылымының көлеміне қарай өседі (төмендейді). Кең көлемдегі айналымда ... ... ... ... ... Ұлттық банктер
арасында жүргізіледі. Банктерде жүргізілетін ... ... ... ... ... ... ... бастап бағалануға болады. Пайда
валюта бағамының көлеміндегі уақытша ... ... ... ... Егер ... ... пайда табу мақсатында
валюталық операцияларды жүргізсе, және своп мәмілесіндегідей. Сонымен бірге
уақытта сақтану үшін қайта ... ... ... онда ... ... деп ... болады.
Своп операциясы мынадай мақсаттарда қолданады:
1) Коммерциалық мәмілелер жүргізуде банк шетел валютасын оны ... ... мен ... және сонымен бір мезгілде уақытқа оны сатып алады.
2) Халықаралық есеп айырысуды қамтамасыз ету үшін, валюталық ... үшін ... ... валюталық қауіп-қатерсіз
пайдалану.
3) клиенттерді несиелендіру.
4) валюта нарығындағы мәміле ... ... ... ... ... своп ... ... жиі пайдаланады.
Егер капитал экспорты басқа валютаға қосылуы пайдаланса, онда своп
мәмілеге жүгіну керек.
Валюталық операцияның келесі бір түрі – ... ... ... ... ... банк ... оған ... валюта сомасын жеткізу
туралы тапсырысын алса;
2) Валюталық төрелік мақсатқа жету құралы ... ... Бұл ... ... ... ... ... сатып алуға, сонымен бірге сатуға
тырысады.
Валюталық төрелік валютаны ... ... және ... курстық
айырмашылықтарды алу үшін қолданады.
Валюталық төрелік курстардағы айырмашылық және ... ... ... ... ... төрелікер (дилер) валютаны бір қаржы орталығында өте
төмен бағамен сатып алып, сонымен бір мезгілде оны бағамы ... ... ... мен сатады. Сондықтан дилер тез арада екі немесе одан да көп
екі жақты мәмілені бекітеді.
Бұл операциялар ... өз ... ... ... төрелік тікелей және жанама болып бөлінеді.
Тікелей төрелік ... және ... ... ... ... айырмашылықтарды пайдалана отырып жүргізеді.
Жанама теңестіруші төрелікда өте төмен ... ... ... және
төлем орнында сатылатын үшінші валюта қатысады. Төрелікер теңестіруші
төрелікда әртүрлі ... ... ... және ... айырбастау үшін аз көлемде валютаны шығындауды қамтамасыз ететін
курсты ... ... ... ... өсуі ... бұл түрі өз ... жоғалтады. Осыдан төрелік операциялар үшін
қолдануы мүмкін маржалар күрт төмендейді.
Пайыздық төрелік – бұл валюталық курстар және ... ... ... ... ... табу мақсатымен қаржы ұйымдастыруына
пайыздық кіріс әкелетін немесе валютадағы қағаздар салу. ... ... ... ... ... пайда болады. Төрелік
түсінігін былай тұжырымдауға болады: бір жерде арзан сатып алу үшін, екінші
бір жерде қымбатырақ сату ... сөз. ... ... сатып алу және сату
орнында сұраныс жоғарылайды, нәтижесінде валюталық курстың ... ... ... ... валюта бағамын теңестіреді. Төрелік
пайданы әрбір нақты жағдайда үнемі алуға деген ... ... ... ... ... және ... ... және фьючерстік келісімшарттар болашақта ... бір ... ... ... екінші валютаға айырбастауда
инвесторға міндеттеме жүктейді. ... ... ол үшін ... ... да ... ... орындау керек. Бірақ көп инвесторлар
валюталық айырбастауды жүргізуді олар үшін ... емес ... ... ... ... мәміле тиімді болса – бұл ... ... ... ... болса – валюталық айырбастаудан бас тартуға құқылы.
Осындай тиімді жағдайлар қарастырылатын ... ... ... ... инвестордың валюталық айырбастау жүргізуге
құқығы бар, бірақ ... ... ... екі ... ... қол ... үшін жоғары үстеме төлену керек, бұл опционның, келісімшарттың
кемшілігі ... ... ... ... ... бір түрі – «аутрайт»
Аутрайт – валютаны сатып алу және ... ... ... белгілену
шартымен , валютаның сомасымен және валютаны ... ... ... ... ... ... Мұндай валюталық операцияларды
индустриалды дамыған елдердің банктері жүргізе алады.
Қазақстанның ақша ... ... жету ... ... және ... ... ... теңестірілуі , уақыт
талабына және халықаралық тәжірибеге сай валюталық операцияларды ... ... ... , ... ... жүргізуде, бөлек
шектеулерді алып тастауға бағытталған валюта режимін ырықтандыруға жаңа
үйлесімдер табу ... ... ... ... ... ұйымдастыру
Валюталық операцияларды біздің елімізде шетел валютасымен банктік
операциялар жүргізуге Қазақстан ... ... ... алған
лицензиясы бар өкілетті банктер ғана орындай алады.
Сонымен қатар Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі валюталық реттеудің
және валюталық бақылауды ... ...... ... актілерді жасау және бекіту
ақпараттар жинау, ... ... ... ... жасау,
көзделген санкцияларды қолдану шараларын білдіреді. /1../
Қазақстан Республикасы «Валюталық реттеу туралы» заңына (24.12.1996ж)
сәйкес, ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы валюталық реттеу функцияларын
жүзеге асыратын негізгі валюталық реттеу органы болып табылады.
Валюталық реттеудің ... ... ... ... ... валюталық операцияларды
жүргізудің принцпі мен ... ... ... ... мен ... анықтайтын, валюталық заңдылықтардың бұзылуына
жауапты болатын нормотивті құқтық актілердің
- Валюталық заңдылықтың орындалуына бақылау
- Валюта нарығының жағдайына жүргізілетін ... ... ... құрылымына талдау.
Бұдан шығатын қорытынды өкілетті мемлекеттік органның ... ... ... ... ... реттеу басты делдал
қызметін атқарады.
Қазіргі ... ... ... және ... ... бірнеше
нормотивті – құқықтық актілері бар. Солардың ішінде ең ... ... ... туралы» заңы, 1998ж. «төлемдер және ақша ... ... ... ... ... байланысты іс-әрекетті
лицензиялау ережесі туралы» заңы. (18.01.2002ж №26). /1../
Қазақстан ... ... және ... ... ... Республикасы заңдарына сәйкес өз құқықтары ретінің шегінде
валюталық ... ... ... заң Қазақстан Республикасы аумағындағы ... ... ... ... мен тәртібін валюталық операциялар субьектілерінің
құқықтары мен міндеттерін, валюта заңдарын бұзғаны үшін жауапкершілікті
айқындайды.
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... (20 ... №115) ... ... ... операцияларды жүргізу
ережесі бекітілген, онда валюталық операцияларды жүргізу тәртібі ... ... ... ... жанжақты талданған.
Валюталық операциялар жүргізуге қойылатын шектеулер заң бойынша:
халықаралық міндеттемелерді орындау ... және ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президенті кез-келген валюта
операцияларын шектеу немесе тоқтата тұру ... ... ... ... ... мен банктік операциялар жүргізуді ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады. Қазақстан Республикасы «Валюталық реттеу туралы»
заңына (24 желтоқсан 1996ж) ... ... ... мен ... ... ... резидент еместердің пайдасына өтуін
қарастыратын ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкімен
лицензиялауға жататыны бекітілген.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі бөлшек сауданы және ... ... үшін ... ... жүзеге асыруға байланысты қызметті,
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... ... бойынша тиісті құқығы бар шетел банктері
мен қаржы институттарында (бұдан әрі – ... ... ... ... ... валюталық құндылықтардың ... ... ... ... ... ... капитал
қозғалысына байланысты операцияларды лицензиялайды.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... бойынша капитал қозғалысымен байланысты
операцияларды ... ... ... мәмле бойынша капитал қозғалысымен байланысты
операциялардыжүргізуге ... ... ... ... ... соң өз
күшін жояды. /9. /
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі ... ... ... ... ... уақытын белгілейді.
Ағымдағы валюталық операцияларды капитал қозғалысымен байланысты
операцияға көшкен ... ... алу үшін ... ... ... ... ... бастап 30 календарлық күнді құрайды.
Лицензия алу үшін мынадай құжаттар керек .
1)Өтініш берушінің лицензия күшінің ... ... ... мерзімі;
2)Лицензиялауға жататын операция бойынша валюталық бақылаудың банк
жүргізгендігін дәлелдейтінөтініш берушіге банк берген ... ... ... анықтаған экспорттық келісімшартқа
экспортталған тауардың сәйкестігін дәлелдейтін ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі құқықтық нормативтік актлеріне
сәйкес ... ... ... ... мәміле паспортының
көшірмесі.
Лицензия алған лицензиат Қазақстан республикасының Ұлттық Банкіне әр
квартал ... әр ... 20-на ... есеп тапсыруға тиіс. /1./
Валюталық операция бойынша есеп жүргізу және есеп беру ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы қаржы министрлігі және ... ... ... ... ... ... ... және оны Қазақстан
Республикасындағы барлық заңды және жеке тұлғалар орындауға міндетті.
Жеке тұлғалар ұлттық ... ... ... ... ... ... сатып алу мақсатын көрсетті, сонымен бірге шетел валютасы
қолданатын операцияны жүргізудің қажеттілігін ... ... ... ... ... Банкі лицензиясы талап етілетін капитал
қозғалысымен байланысты ... ... ... мен ақша ... ... банк ... ... тиіс.
Ол банк санымен бірге оған валюталық бақылау жүргізуге міндетті.
Қазақстан Республикасындағы валюталық бақылау органдары ... ... ... ... ... ... валюталық реттеу қыметін
жүзеге ... ... ... ... ... Республикасындағы
валталық бақылау органдары болып табылады.
Алған лицензияларға сәйкес өздері операциялар жүргізген кезде валюта
заңдарын ... ... ... ... берілген банктер мен
уәкілеттік беріген ... емес ... ... ... бақылау агенттері
болып табылады.
Валюталық бақылау органдары өз қызметтерін жүзеге асыру үшін валюталық
бақылау агенттерін тартуға және ... ... ... орындауы үшін
жекелеген тапсырмалар беруге құқылы.
Жеке тұлғалардың кәсіпкерлікпен ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның арасындағы келісімшарттың төлемі
бойынша банктік шоты бойынша валюталық операция жүргізілмейді.
Жеке тұлғаның 10 000 АҚШ $-на тең ... ... және ... ... ... ... пайдалану құқығымен байланысты емес
ақша төлемдерімен аударулары ақша төленгенін және аударылғандығын растайтын
негізгі құжатсыз банктік шот ... ... /19. ... ... банк шоты ... ... валюталық операция бойынша
10 000 АҚШ $-на тең сомадан асатын ақша төлемдері мен аударулары тек ... ... ... жеке ... ... ... ресімделген
құжаттарын тапсыруы негізінде ғана жүргізіледі (келісімшарттар, келіссөздер
тағыда басқа). Бұндай құжаттар әкелу мүмкіндігі болмаған ... ... ақша ... немесе аудару туралы ақпаратты өкілетті банкке құқық
қорғау органдарда және ... Банк ... ... бойынша хабарлауға
рұқсат етілген төлемдік тапсыру құжатындағы ... ... ... ... банк ақша ... ... жүргізе алады.
Жеке тұлғалар Қазақстан Республикасы өкілетті банк арқылы шектелмеген
ішкі валюта нарығында шетел валютасын
Қазақстан Республикасы заңының талаптарын сақтай ... ... ... ... ... территориясында қолма-қол шетел валютасын
қолдануға құқылы.
Қазақстан Республикасы территориясында жеке тұлғаның өкілетті банк
арқылы ... ... бір ... ... ... ... тұлғаның Қазақстан Республикасына валюта құндылықтарды ... ... заңы ... ... ... шектеусіз
жүргізіледі. Оның Қазақстан Республикасынан Ұлттық валютаны ... ... ... валюта операциясын жүргізуі бойынша банк қызметіне
төлемі өкілетті банктер арқылы ... және ... ... екі ... ... алынады.
Жеке тұлғалар арасында бекітілген келісімшарт бойынша ... ... ... сонымен бірге банк қызметі көрсетілгенін қарастырған
келісімшарт бойынша төлемі ... ... ... ... ... арасындағы экспортты-импортты мәмілемен байланысты
комиссия келісімшарты бойынша ақша төлемдері мен ... ... ... ... ... аккредитивтері шетел валютасы түрінде
жүргізіледі.
Өкілетті банктер жеке тұлғаларға ... және ... ... ... ... құндылықтар кепілзат ретінде алынады.
Жеке тұлғалар арасындағы ... ... ... ... және ... мен аударулар екі жақтың келісімі бойынша кез келген
валюта арқылы жүргізіледі.
Сонымен ... ақша ... мен ... ... Республикасының
Ұлттық Банкі құқықтық нормотивтік актілерінде қарастырғаннан басқа жағдайда
тек қана банктік шоты ... ... ... ... ... ... ... шетел валютасын өз банктік шотына ... оның ... ... ... және ... ... ... әкелгендігін растайтын кедендік құжатын көрсетуі қажет.
1.3. Банктерде валюталық операциялар жүргізу ... ... ... бағамы басқа да кез келген ... ... ... сатушы және сатып алушы, яғни эканомикалық агенттің
бірлескен іс-әрекеті арқылы анықталады.
Халық аралық ... ... ... агенттің арасындағы қатынас
жиынтығынан әлемдік валюта нарығы қалыптасады.
Валюта нарығының жыл ... ... жүз ... ... ... сомамен бағаланды.
Көлемі жағынан басқа нарықтармен салыстырғанда ең ...... ... әлемдік тауар және қызмет көрсету саудасының көлемін
он еседей жоғарылатады.
Сонымен қатар, валюталық операцияның көп ... ... ... ... емес, яғни қаржы трансферты және алып-сатарлық мәміле
болып есептеледі.
Осы ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне шолу жасалады.
Валюталық операцияларды жүргізу техникасы туралы айтпас бұрын, валюта
бағамы анықталмай немесе валюта ... ... ... ... ... ... еместігін ескеру керек. /15./
Алдымен валюта бағамы дегеніміз не екендігіне тоқтала кетейік.
Валюта бағамы – бір ... ақша ... ... Ал валюта бағамын
анықтау оның баға белгіленімісы деп аталады.
Толық баға белгіленімі сатып алушы (сатып алу) ... және ... ... ... ... соған байланысты банктер баға
белгіленіміланған валютаны сатып алады және сатады.
Баға ... ең ... түрі ... баға ... ... В валюта бірлігінің ішіндегі А валюта бірлігінің құны ... ... А ... баға ... В ... ... ... қарай шетелдік және ұлттық ... ... ... баға ... ...... ... баға
белгіленімілайтын валюта – ұлттық валюта.
Бұдан шығатын қорытынды – тікелей баға белгіленімі – бұл шетел валюта
бағамының бірлігі ұлттық валютаға ... ... баға ... ... санаттағы бірлігін пункт деп атау
қабылданған. Мысалы, АҚШ $-ын теңгеге шаққандағы бағамы 1$ ... ... ... $ ... 4 ... ... лағандығы анықталады.
А валютасының В валютасына тікелей баға белгіленімі А валютасының ТА
сомасы В валютасының сомасына эквивалент болады: Тв = TAR, ... – A ... В ... шаққандағы бағамы. В валютасының Тв
сомасы А валютасының сомасына эквивалент болады: Та = Тв/R ... ... ... қорытынды шығаруға болады: тікелей
баға ... ... алу ... ... сату ... ... ... мысал: Алматы банкі АҚШ $ мен теңгенің мынадай ... ... алу ... ... керек:
а) 100 АҚШ $ айырбастау барысында қанша теңге алынады;
ә) 1 млн. ... ... ... ... АҚШ $ ... 1 – формулаға сәйкес, 100 АҚШ $-н айырбастау барысында:
100х83,50=8350 теңге ... 2 – ... ... 1 млн. ... ... 85,00=11764,7$ алынады.
Баға белгіленімілық келесі түрі – жанама баға ... ... А ... ... ішіндегі В валюта бірлігінің құны сияқты баға
белгіленіміланатын А ... баға ... В ... ... ... баға ... А валютасының Та сомасы В валютасының
сомасына эквивалент болады.
Тв = Та/R ... ... Тв ... А ... ... болады.
Та = Тв х R. (4)
Бұдан шығатын қорытынды, жанама баға ... ... ... ... алу ... ... ... жоғары
болады.
Валютаның жанама бағамы Ұлыбританияда кең таралған, тіпті валюталық
есеп айырысуда әлі ... ... ... жүр. Бұл ... ағылшын фунт
стерлингі валюта нарығында резервтік ... ... ... ... ... ... Тек АҚШ-та ғана жанама баға белгіленіміны кешірек ішінара
жағдайларда, оның ішінде ФРГ маркасы, француз, ... ... ... ... жапон иені, голланд гульдені, сияқты шетел валютасымен қарым
қатынаста ғана қолданылады.
Шартты ... ... ... АҚШ $ фунт ... шаққандағы
бағамы:
сатып алу: 1,5410
сату: 1,4830 ... ... 100$ ... қанша фунт стерлингін алуға болады.
ә) 1000 фунт стерлингін айырбастағанда ... $ ... ... 3 ... ... 1000$ айырбастағанда: 1000:1,5410 = 648,93
фунт стерлингі алынады.
ә) 4 формулаға сәйкес 1000 фунт стерлингіне айырбастағанда:
1000х1,4830=1483 $ алынады.
Шетел ... ... ... баға ... ... ... үшін қажет?
Біріншіден, өз ресурстары болып табылатын шетел валютасының ұлттық
валютамен қарым-қатынастағы ... құны ... ... ... ... ... жүргізетін банктерге
Осындай кросс-курсты қолдану арқылы барлық есеп айырысуды жеңілдетуге
болады. Яғни өзара қарым-қатынастағы екі ... 3-ші ... ... ... ... ... көбінесе қазіргі кезде резервтік валюта статусына ие
американ доллары болып табылады.
Тікелей баға белгіленіміда белгілі ... А ... ... және С
валютаның бағамы 3-ші В валютасымен қарым-қатынаста мынадай көрсеткіште деп
қарастырайық:
А / В R АВ1 R ... / В R СВ1 R ... және С ... өзара қарым-қатынасын анықтау керек.
Анықталуы бойынша, А/С ... ... ... А ...
бірлігі=RAB1 В бірл. Қарым-қатынасында ... R АВ1 ... ... В валютасына айырбасталады. Алынған В валютасы 1В бірл.=1/R СВ2 С
бірл. қарым-қатынасында анықталған R АВ1 ... ... ... ... айырбасталады.Алынған В валютасы 1В бірл.=1/R СВ2 с бірл. ... ... R АВ2 ... ... С валютасына айырбасталады.
Осыған сәйкес:
1А бірл.=R АВ1/RСВ2 С бірл.
Осы негізде А/С сату бағамын анықтауға болады. А ... ... С ... ... ... ... алу:R АВ/R СВ2 ... кеңейтілген түрде:
А / В сатып алу бағамы
С / В сату бағамына ... R АВ/R СВ1 ... ... түрде;
А / В сату бағамы
С / В сатып алу бағамы
Шартты ... Банк ... ... баға белгіленімісын анықтайды.
сатып алу сату
АҚШ $ / ... 84 ... / ... 47 ... ... ... сату және ... алу кросс-бағамын анықтау
Шешуі: Бұл мысалда: А валютасы АҚШ $.
В – теңге
С – ... ... ... сәйкес неміс маркісіне шаққандағы $ ... ... алу ... ... ... баға ... валюталардың кросс-
бағамы оларды басқа бір баға белгіленімілайтын валюта негізінде анықталады.
/15. 38б./
Тікелей баға белгіленімі ... ... ... бағамы белгілі болады.
Сатып алу ... R АВ1 R ... R АС1 R ... және С ... арасындағы өзара қатынасты ... ... ... ... ... мынадай нәтиже аламыз:
Сатып алу бағамы В/С=R АС1/R АС2 немесе
Сатып алу ... А/С ... ... ... ... В/С=R АС2/R АВ1 немесе
Сату бағамы А/С
Сатып алу бағамы А/В
Нақты мысал:
Валюта бағамы төмендегідей:
Сатып алу ... $ / ... ... 150 ... $ / теңге 84 ... ... ... шаққандағы сату және сатып алу кросс-бағамын
анықтау керек
Шешімі: Мысалда, А валютасы АҚШ $, В валютасы – ... ... ... – 6-шы ... ... ... форинтінің кросс-бағамы теңгеге
шаққанда мынадай теңдікті көрсетеді;
Сатып алу 84:160=0,525
Сату ... ... ... де мүмкін:
3-валютамен қарым қатынас жасайтын ... ... ал ... – баға ... ... ... ... керек.
Шартты мысал: Фунт стерлингінің АҚШ $-шаққандағы бағамы, және АҚШ ... ... ... шаққандағы бағамы белгілі, енді фунт стерлингінің
бағамының осы ... ... ... ... ... ... ... төмендегідей валюта бағамы белгілі болады:
А / В R АВ1 R ... / С R ВС1 R ... ... ... ... ... есеп айырысудың
қорытындысы бойынша А валютасының С валютасына ... ... ... алу: R АВ1 х R ... :R АВ2 х R ВС2 ... сату ... А/Вх сату бағамына В/С
Келесі валюта бағамы белгілі болады
Сатып алу ... ... / АҚШ $ 1,6540 ... $ / ... 84 ... ... теңгеге шаққандағы сатып алу – сату ... ... Фунт ... теңгеге шаққандағы кросс-бағамы мынадай
болады:
Сатып алу ... ... ... ... жүргізудің техникасын қарастырмас бұрын, бұл
валюта операциясын жүргізудің негізіне қандай курстар ... ... ... ... ... мәміле спот бағамы, форвард бағамы
болып бөлінеді.
- спот мәмілесі-
- форвард мәмілесі-
Форвард бағамы спот бағамына тең деген ... тууы ... ... іс-
жүзінде бұлай емес:
ФОРВАРД бағамы спот бағамынан жоғары ... ... ... ... спот ... ... болса, онда
спот бағамы сомасына тең және бұл екі курс арасындағыайырма ... ... /15. ... форвард бағамы спот бағамынан төмен болса, нәтижесінде
дисконт деп аталатын форвард ... ... спот ... көрсеткіші
болады.
Іс жүзінде диллерлер (банкте, валюта операциясын орындаушылар)
ФОРВАРД маржасымен ... ... ... ... алу және сату ... ... ... жүргізіледі.
Көбінесе тікелей баға белгіленімілау қолданылады, бұнда сатып алу
бағамы сату бағамынан төмен болу керек, оның нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ма, немесе дисконта арқылы ма
яғни, форвард маржасымен анықтауға болады.
Егер сатып алуға арналған форвард ... ... ... ... ... көп ... онда сатып алу бағамы сату
бағамынан төмен деген шартты орындау үшін, форвард маржасынан спот ... ... ... ... валюта дисконтпен ... ... ... ... форвард маржасы сату бағамынан төмен
болса, оның нәтижесін спот ... қосу ... ... ... ... белгіленіміланады.
Шартты мысал: Валюта нарығында шұғыл мәміле үшін мынадай валюта баға
белгіленімісы беріледі:
Мерзімі $ / ... $ / ... ... 115-117 ... АЙ 0,5-1,0 ... АЙ 1,5-2,5 ... АЙ 3-4,5 ... және 3 ... АҚШ $-ның ... және ... маркасына шаққандағы
ФОРВАРД бағамын анықтау керек.
Ескерту: ... ... ... ... спот бағамы болып
табылады.
Шешімі: АҚШ $-нің ... ... ... үшін ... ... ... қарағанда сатып алу бағамы үшін төмен, ... оның ... ... ... ... спот ... қосылуы керек.
1 ай 115,5-118
2 ай ... ай ... $-ның ... ... шаққандағы бағамы үшін форвард маржасы сату
бағамына қарағандағы сатып алу бағамы үшін жоғары, нәтижесінде ... ... ... ... спот ... ... ... ай: 1,5035-1,5047
2 ай: ... ай: ... ... ... ... келтірілген арақатынастарды қолдана
отырып, ФОРВАРД валютасының кросс-бағамын анықтауға болады.
Сонымен неміс маркасының 1, 2, 3 айға ... ... ... алу және сату шарты (премия және дисконт) бағамын анықтау керек. ... ... есеп ... 3 ... ... біздің
арақатынаста мынадай жағдай туындайды:
1 баға белгіленіміланатын АҚШ $, 2 баға ... ... ... ... ... ... неміс маркасының теңгеге шаққандағы СПОТ
кросс-бағамы мынадай нәтиже көрсетеді:
Сатып алу ... ... ... маркасының теңгеге шаққандағы кросс-бағамы 1 ай уақыт
үшін мынанны құрайды:
Сатып алу ... ... ай ... үшін:
Сатып алу 116,5:1,5042=77,45
Сату 119,5:1,5030=79,51
3 ай мерзімі үшін:
Сатып алу ... ... ... баға белгіленімілау нәтижесі шешуші ФОРВАРД
маркасына әкелетіні белгілі ... ... ... ... 76,41 - ... ай 76,76-78,48 0,35-0,69 ... алу ... ай ... ... сату ... ай ... ... ... ... ... ... ... премиямен баға
белгіленіміланады.
Ал енді әр-бір нақты валюталық операцияның есеп алу ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалар тұрғысына
негізделмеген, қазіргі телекомуникация жүйелерінің жетілдірілген түрлері
мен бір-бірімен байланыса алатын банктер мен ... ... ... келісім шартына негізделген.
форвард келісім шарты 1 банк пен оның ... ... ... көбінесе мұндай келісім шарт 2 банк ... ... ... ... ... ... көбінесе 30, 90
және 180 күнге арналған мәміле кең таралған.
Валютаны сатып алу немесе сату ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді, сонымен бірге, оның
(айырбас бағамының) қолайсыз ... ... ... береді. /14.
13б./
Форвард мәмілесінің әсер ету күшін қаржы операцияларының жылдық
пайыздық қойылымы ... әсер ету ... ... ... формуласы
негізінде бағалау қабылданған.
Іс=Е/Р х 360/t (8), бұл ... ... ... пен қалдық
Р-енгізілген құралдық сомасы
t –операцияның 1 күндегі мерзімі форвард тық мәміленің әсер ету
күшін ... ... ... ... х 360/t (9), бұл жерде
RS – валюта сатып алу және сатудың спот-тық бағамы.
9-шы Формула қайта есептелген жылдық ... ... ... ... анықтайды және форвард маржасы қойған шарт бойынша
валютаны сатып алу және ... әсер етуі ... ... /14. ... ... мәміленің нәтижесін валютаны белгілі бір мерзімде
сатып алу және сату ... ... ... ... ... ... және ... пайда түсуі немесе шығын нұсқасын таңдайды.
Валюта сатып алудағы премияның баға белгіленіміланған форвард
мәмілесі оның бағамының келісімшартта ... ... өсіп ... мүмкіндік береді.
Егерде мәміленің аяқталу мерзіміндегі пайда болған нарық бағамы
келісімшартта белгіленген бағасынан төмен ... ... ... ... сатып алудағы қосымша шығынды сипаттайды.
Шартты мысал:
2 айдан кейін сауда ... 100 мың АҚШ $ ... $-дың ... ... мынаған тең:
СПОТ 115-117
2 ай 5-8
Егер доллар бағамы екі айдан кейін мынадай көрсеткіште ... ... ... ... тық ... ... анықтау керек:
а) 122-126
ә) 121-123
Шешімі: АҚШ $ы 120-125 форвард бағамының премиясымен ... ... ... ... ... жұмсалады:
100.00 х 125=12500000 теңге
9-шы формула бойынша жылдық пайыздық қойылым түріндегі ... ... ... әсер ету күші ... х 360/60=0,068 х 6=0,408 немесе 40,8%
Пайда болған 122-126 бағамы ... ... ... спот ... ... ... ... үнемделгендігін көрсетеді:
100 000 (126-125)=100 000 теңге.
Пайда болған 121-121 бағамы бойынша $ сатып алудағы қосымша ... ... 000 ... ... ... баға ... форвард мәмілесін жүргізуге
болады.15. 56.б/ Енді ... ... ... ... ... ... ... жағдайы мысал ретінде қарастырайық.
Шартты мысал: Қазақстан фирмасы 3 ... (91 күн) ... ... ... ... Егер ... курстың теңгеге шаққанда мынадай
болса:
СПОТ 115-117
3 ай ... ... ... ... ... анықтау керек.
3 айдан кейін доллар бағамы былай өзгереді:
1) 128-130
2) 112-114
Шешімі: Доллар 125-130 ... ... ... баға
белгіленіміланады. ФОРВАРД мәмілесі бойынша 1 млн. $ ... ... ... =10/117 х ... х ... ... 34,42 жылдық.
Пайда болған 128-30 бағамы бойынша жоғалған ... ... ... (128-125)=3 000000 теңге.
Пайда болған 112-114 бағамы бойынша ... ... ... ... ... ... теңге.
Жоғарыда келтірілген форвард мәмілесі бойынша есеп айырысудан
мынандай қорытынды шығаруға болады. ... баға ... ... ... ... мәмілесі оның бағамынан келісімшартта
белгіленген бағасымен салыстырғанда өсуге ... ... ... береді.
Егер пайда болған бағамы келісімшартта белгіленгеннен жоғары
болса, олардың айырмашылығы жоғалған пайданы сипаттайды. 15. ... ... ... баға ... ... келісім-шартта белгіленген бағаммен салыстырғанда күтпеген
жағдайдан төмендеуінен сақталуға мүмкіндік береді. Егер ... ... ... ... ... ... олардың айырмашылығы жоғалған пайданы
сипаттайды.
Қолма-қол және ұғым ... ... ... ... операция түрі – валюталық своп болып табылады.
А валютасын В ... ... ... ... ... сатып алу немесе сатуда және бір уақытта А ... ... ... айырбастауда белгілі бір мерзімде (форвард шарты ... ... ... алу ... ... валюталық своп деп атайды.
Валюталық своп пайда ... ... ... мүмкіндік береді.
Белгілі А валютасының бағамы мен В валютасының бағамында спот шарты
бойынша сатып алынатын және ? бір ... ... ... бойынша сатылатын
А валютасымен своп пайда болады. /15./
Бұл жағдайда конвертация схемасы мынадай болады:
В А ... баға ... А ... ... ... бағамының Рв сомасы 2-ші формулаға сәйкес нәтижесінде мынадай ... А ... бұл ... Rs – спот ... А ... В ... қайта конвертациялауда t күннен кейін
Rf ФОРВАРД бағамы 1-ші формулаға сәйкес төмендегідей соманы көрсетеді.
S в = Р A Rf, ... Rf – ... ... А ... баға белгіленіміланса, своп мынадай пайда әкеледі:
Е=S в – Р в = Р А Р f – Р в = Р в/R s х Rf – R в = Рв ... Р в = ... – Rs/ Rs = Р в ... ... ... ... форвард маржасының
нәтижесіндегі пайдалылық (своп пайдалылығы) мынадай:
Ifm=E/P x 360/t = Fm/Rs x ... ... А ... мен В ... «Сату және сатып алу»
СВОПы пайда болады.
Шартты мысал: АҚШ $ теңгеге ... ... алу ... 115 ... 10 ... АҚШ $-нан ... ... қалдық) қандай болатынын және
жылдық пайдалылық қойылым түріндегі своп-тың әсер ету күші ... ... ... ... ... керек.
Шешуі: АҚШ $-ның теңгеге шаққандағы бағамы ... ... ... своп АҚШ $-на ... әкеледі.
$ ... $ ... үшін ... ... ... ... ... құрайды:
Ifm = E/P x 360/t = 8/117 х 360/91 = 0,068 х 3,956 = 0,269 ... % ... А ... ... баға ... своп ... әкеледі;
Е = Р в – S в = Рв Rs-Rf/Rs = Рв FM/Rs.
форвард маржасының нәтижесінде мынадай ... ... х ... А В ... конвертациясының схемасында ФОРВАРД маржасы
(FM) көрсеткіші жоғарыда келтірілген формула бойынша былай ... ... ... ... А валютасының премиямен баға белгіленімісында FM = А валютасын
сатып алудағы форвард бағамы минус А ... ... ... А ... ... баға ... = А ... сатудағы спот бағамы минус А валютасын сатып
алудағы форвард бағамы.
Бұдан басқа, спот шарты бойынша А ... ... ... ... ... бір ... ... шарты бойынша А ... ... ... ... В валютасын спот шарты бойынша сату және сонымен
бірге ... ... ... бойынша сатып алуды А валютасына ... ... ... АҚШ $ теңгеге шаққанда:
сатып алу ... 115 ... ай 4 ... АҚШ $-мен қорытындысы және оның әсер ету күші қандай
болатынын анықтау керек.
Шешуі: Бұл ... АҚШ $ ... баға ... ... своп АҚШ $-мен ... болады.
форвард маржасы: FM = 117 – 111 = 6 пункт
своп- тың ____________
Ifm = 6/117 x 360/30 = 0,051 х 12 = 0,612 ... 61,2 ... ... ... ... ... баға ... алу және сату» свопы пайдалы болып табылады, ал әлсіз ... баға ... ... ... В ... шаққандағы белгілі бағамына своп
баға белгіленіміланған В валютасымен жүргізіледі, яғни ... ... ... ... жүзеге асырылады: А В А
своп шартындағы А валютасындағы Р А ... В ... сома ... Рв = Р А Rs Рs ... А ... қайта конвертациялауда t
күннен кейін ФОРВАРД бағамы бойынша мынадай сома алынады:
S A = P в/ R f
Егер А ... ... баға ... онда S ... Р А ... төмен болады және своп операциясы ... ... = Р А – S А = PA – Рв/Rf = Р А – Р А Rs/Rf = Р А Рf – Рs/Rf =
= Р А ... ... ... залалы (своптың залалдары).
Ifm = E/P x 360/t = FM/Rf x ... А ... ... баға белгіленіміланса, онда S A
сомасы Р А сомасынан жоғары ... және своп ... ... ... = S A – P A = P A Ps - Rf/Rf = PA ... ... ... пайдалылығы) нәтижесіндегі пайдалылық
келтірілген формулада сипатталатын СВОПтың залалынан есептеледі.. ... ... мәні ... А валютасының премиямен баға
белгіленіміланғандағы форвард маржасының нәтижесі былай анықталуы керек:
FM = A валютасын сатудағы ... ... А ... сатып
алудағы своп бағамы, ал А валютасының дисконтпен баға белгіленімілануында;
FM = A ... ... ... СПОТ ... А ... ... бағамы.
Шартты мысал: АҚШ $ теңгеге шаққандағы бағамы:
спот 115 – 117 1 ... ... ... ... болатынын және оның әсер ету күшін
анықтау керек.
Шешуі: ... ... ... баға ... ... ... ... болады.
Форвард маржасының есебі:
FM = 122-115 = 7 теңге немесе (122-117+5)
СВОП убыточносы формула ... = FM/Rf x 360/t = 7/122 x 360/30 = 0,057 х 12 = ... 68,4% ... ... ... ... шаққандағы кросс-бағамы:
Спот 74,125 – ... ай 35 – ... ... своп нәтижесін және оның әсер ету ... ... ... маркасы дисконтпен баға белгіленіміланса,
жапон иенімен своп соншалықты пайда әкеледі.
ФОРВАРД маржасының есебі:
FM = 74,125 – 74,120= 5 ... ... ... = FM/Rf x 360/t = 5/74,120 х 360/61 = 0,0004 ... 0,04 ... 52б./
Валюталық опционның есептеу техникасы басқаша. Валюталық
опцион, алдымен нақты ... ... ... бұл – ұстаушыға
келісімшартта белгіленген курс бойынша болашақта ... ... ... ... ... бір ... ішінде (американдық опцион)
бір валютаны басқа валютаға айырбастау үшін белгілі бір мөлшерде ... ... сату ... ... европалық опционның аяқталу мерзімінде немесе американдық
опционның жүргізілу мерзімінің ішінде ... ... алу ... ... ... оны ұстаушы опционды жүзеге асырудан бас тарда алады және
валютаны пайдалырақ бағамы бойынша сатып ала алады./15./
Опционды ... ... оның ... ... төленеді.
Ереже бойынша опциондық келісімшарт биржада және биржадан тыс
сатып алына алады, сатыла алады.
Биржалық опциондық ... ... ... ... ... ... алуының анықталған сомасында аяқталады.
Валюта сатып алу опционы (call-опцион) үшін оның ... ... ... әсер ету ... = Ro + ... Ro – В ... ... алынатын курс (орындау бағасы).
Р 1 – төленген премия.
Опционды ... ... бас ... ... ... ету ... = Rm + P 1, мұнда Rm – валютаны сатудың ... ... ... валютаны сатып алудағы опционды жүзеге асыру шарты
пайдалырақ болып табылады (валютаны ... ... ... ... ... оның ... мынадай:
Roe Rme, бұл Ro Rm шартына эквивалент болады.
Премиямен баға ... ... атып алу ... ... курс ... оның өсіп ... ... мүмкіндік
береді немесе егер пайда болған сату бағамы сатып алу бағамынан опционда
белгіленген курс бағамынан ... ... ... ... ... береді./15. 62б./
Шартты мысал: Қазақстандағы фирмаға 1 айдан (30 күннен) ... мың АҚШ $ ... $-ның ... ... ... ... 115 - ... ай 2 – ... мың ... ... ... ... 1 ... – 120 теңге
бағасымен, 1 долларға 6 ... ... ... жүзеге асырылған.
Егер доллар бағамы 1 айдан кейін мынадай көрсеткіште болса:
а) 126 – 128
б) 116 – 118,
мәміленің ... ... ... Бұл ... Ro = 120 ... ... 1 айдан кейін доллар бағамы 126 - 128 болса, Ro Rm шарты 120 128
орындалып, опцион жүзеге асады./15. ... ... әсер ету ... = 120 + 6 = ... мың $ ... ... ... шығын мынадай пайда әкеледі:
100 000 х 126 = 12600 000 теңге.
Долларды иемденудің әсер ету күші (құны):
Ifm = FM/Rs x 360/t = 126 – 117/117 x 360/30 = 0,077 х ... ... 92,3 % ... ... ... алу ... ... болған сату бағамымен
салыстырғанда үнемдеу мынаны құрайды:
100 000 (128 - 126) = 200 000 теңге.
ә) Егер, 1 ... ... ... ... 116 – 118ге тең ... шарт
орындалмайды, яғни 120 118 және опцион ... ... ... әсер ету ... = 118 + 6 = 124. Долларды ... ... ... ... ... х 124 = ... теңге.
Долларды иемденудің әсер ету күші (құны).
Ifm = 124-117/117 x 360/30 = 0,0513 х 12 = 0,72 ... ... 64б./ ... баға ... ... ... ... опцион онда белгіленген курс бағамымен салыстырғанда
оның бағамының жеткіліксіз түрде төмендеуінен сақталуға ... ... ... егер пайда болған сатып алынатын валютаның сатылу
бағамы опционда белгіленген курс бағамынан төмен болса, қолайлы жағдайды да
пайдалана ... ... ... ... опцион (put-опцион) үшін
премия төлеу мынаны білдіреді:
Жеткізілген валюта ... ... ... ... ... ... ... опционның жүзеге асырылуында
айырбастаудың әсер ету күшінің бағамы: Roe = Ro – ... ... ... бас ... жағдайда айырбастаудың
әсер ету күшінің бағамы Rme = Rm – ... ... ... ... ... болады болады (валютаны
қымбатырақ бағамен сатуға мүмкіндік береді), оның көрсеткіші мынадай: ... ... Ro ... баға ... ... сату ... ... курс бағамымен салыстырғанда оның бағамының ... ... ... мүмкіндік береді./15.45б./
Шартты мысал: Қазақстан фирмасы 3 айдан (91 күннен) кейін 200
мың АҚШ $-ын ... ... $-дың ... шаққандағы бағамы мынадай:
Спот 115 - ... ай 4 – ... мың ... сатуға арналған опцион жеткізілу бағасы 1 доллар
үшін 118 теңгемен, 1 ... 2 ... ... ... ... ... ... бағамы 3 айдан кейін мынадай көрсеткіште болса:
1) 120 - 122
2) 114 – 116
мәміленің нәтижесін анықтау ... ... Ro = ... 3 айдан кейін доллардың бағамы 120 – 122 ... Ro Rm ... ... ... ... ... әсер ету күші:
Rme = 120 – 2 = 118.
200 мың ... ... сома ... х 118 = ... ... ... әсер ету күші ... = FM/Rs x 360/t = 120-115/115 x 360/91 = 0,435 х 3,96 = ... 17,2 % ... 3 ... кейін доллар бағамы 117-119 болса, Ro Rm шарты ... ... ... Ro = 118 – 2 = ... ... алынған сома мынадай:
200 000 х 116 = 23 200 000 теңге
Доллар сатудың әсер ету күші (пайдасы)
Ifm = 116-115/115 x 360/91 = 0,0086 х 3,96 = 0,034 ... 3,4 ... ... ... ... сатып алу 117 бағамы бойынша
сатумен салыстырғанда қосымша кіріс алынады. /15/
200 000 (116-114) = 400 000 теңге.
Дисконтпен баға ... ... ... ... ... курс ... ... оның бағамының төмендеуінен
сақталуға мүмкіндік береді. Ол сонымен бірге егер пайда болғаннан ... ... ... ... ... болса, қолайлы жағдайды қолдануға
мүмкіндік береді.
II. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БАНК СЕКТОРЫНДА ВАЛЮТАЛЫҚ ОПЕРАЦИЯНЫҢ ... ... ... ... ... ... ... қазіргі жағдайын талдау
Валюталық нарық – валюталардың сұранысы мен ... ... курс ... ... ... ... ... сатып алу –
сату жүзеге асырылатын арнайы орталық. Басқа кез ... ...... ... ... ... ... нарықтың өзіндік ерекшеліктері бар.
Валюталық нарықтың негізгі сипаттамасына мыналар ... ... ... ... ... ... ... операциялардың техникасы ықшамдалады барлық есеп айырысулар
банктердің корреспондент шоттары бойынша жүзеге асырылады;
2) ... ... ... операцияларды жүргізудің үздіксіздігі,
бұл валюталық операциялар тәулік бойына үзіліссіз жүзеге ... ... ... ... транспаренттігі яғни бұл тәулік
ағымында валюталық ... ... ... ... ... ... брокерлерге, рейтинг агенттеріне);
4) валюталық операциялардың жекелеген түрлерінің екі ұдайы рөлі.
Валюталық нарықта, мысалы, ... және ... ... ... ... рөлі орындайды;
5) валюталық алып-сатарлық және төрелік операциялардың кең дамуы және
бұл операциялардың алып-сатарлық сақтандыру қорларында шоғырлануы.
Валюталық нарықтың негізгі ... ... және ... болып табылады. Валюталық мәмілелердің 90 % -ға дейіні ... және жеке ... ... ... ... ... нарығы 1993 жылдан белсенді ... ... ... ... ... ... банкаралық валюталық биржа
құрылды.
2001 жылдың 12 ай ішінде ішкі ... ... АҚШ ... ... ... сипатталды. Жыл басынан тенгенің
құнсыздануы АҚШ долларынан 3,81 % ... ... жылы ... ... ... 12,8 % -ға өсті ... ... құрды (желтоқсанда-248,0млн. доллар). Биржалық
сараланымда АҚШ ... ... ... негізде валюталық түсімінің
экспартерлармен сатылуы анықтады, негізгі көлемі төртінші тоқсанға тиісті.
Жалпы төртінші тоқсанда биржалық операциялардың ... 675,3 млн. ... ... ... млн. ... ... млн. доллар,
үшіншіде-441,2 млн. доллар).
2002 жылы теңгенің номиналдық құнсыздануы 3,25 % -ды ... ... ... %). 2002 ... ... ... бағамы доллар
үшін 155,60 теңге деңгейінде белгіленді. /35./
Хылықаралық тәжірибеге жақындау мақсатында Қазақстан Республикасының
Қаржы ... ... ... ... Банкімен бірлесіп
«Валюта айырбастаудың нарықтық бағамын анықтау тәртібін белгілеу туралы»
23.12.02ж. №512 бұйрық / ... ... ... / ... ... бухгалтерлік және салық септерінде валюта
айырбастаудың біртұтас нарықтық бағамы қолданылады, Алматы уақытының 11:00
сағаттағы жағдайы бойынша ... қор ... ... ... ... валютаға орташа есептегендігі теңгенің биржалық бағамы
анықталады. ... қор ... ... ... ... шетелдік валюталар бойынша валюта айырбастаудың ... ... ... ... ... «КеШегз» ақпараттық
агенттігінің каналдары бойынша алынған сұранысқа сәйкес ... ... ... ... АҚШ ... кросс- бағамын қолдану арқылы
есептеледі.
2000 жылдан күні ... ... ... ... ... ... ... жалғасып келеді. Оның өзгеру динамикасын валюталық
нарықтағы тұрақтылық туралы сипаттауға болады. Ұлттық валютаның ... ... ... ... жоқ, шетелдік валютаны жеткілікті ұсыну сұранысты
толық қанағаттандырды.
Валюталық ... ... және оның ... ... ... ... ... бағалауды жоюға септігін тигізді. Ұлттық банк ішкі
валюталық нарықта өзінің қатысын көп ... Ол ... ... ... ... алушы ретінде қатысты, өзінің алтын валюталық резервтерін
толықтырды. 2003ж. 1 шілдедегі жағдай ... ... ... ... ... ... 4494 млн. АҚШ ... жылдан 2000 жылға дейін шетелдік валюталардың бағамы өсті,
дегенмен 2003 жылдың ортасынан республиканың ... ... 2004 ... АҚШ ... ... 1 ... 139-141 ... түсуімен
сипатталады. Бұл көрсеткіш теңгенің номиналдық нығаюы бойынша шамамен 7 %
-ды ... ... ... ... ... ... яғни евроның өсуі көп
емес.
2003 жылдың қазанында валюталық биржалардағы биржалық операциялардың
көлемі 650, 8млн АҚШ ... ... ... ... ... 1,3 % ... ал 2002 ... сәйкестік кезеңімен салыстырғанда сауда-саттық екі
есеге өсті. ... тыс ... ... ... ... ... 2003 ... қазанында 708,1 млн. АҚШ долларын құрады, яғни өткен
айға ... 17,3 % -ға ... ал 2002 ... ... ... ... көлемі 1,5 есеге өсті. 2003 жылдың басынан
бастап биржадағы сауда ... ... 4,9 ... АҚШ ... ... ал
биржадан тыс сауда – 5,4 млрд. АҚШ долларын құрады.
Ішкі нарықта барлық мықты ... ... ... ... ... АҚШ ... жүргізіледі, басқа
валюталармен операциялардың үлесі аз.
2004 жылдың ... ... ... ... ... түсуі қауіп
туғызды. Жылдың екінші жартысында америка валютасы шамамен 14 % -ға түсті,
жыл аяғында америка валютасының ... ... 1,37 ... дейін түсті.
Желтоқсанның аяғында ... ... ... жылдың
бірінші жартысына бағдар ретінде 1,4 және 1,5 ... / евро ... ... Халықаралық нарықтағы өзгерістер теңгенің евро мен ресей ... зор әсер ... ... бұл ... көп ... ... арнайы бағамы жыл басынан 77,10 –нан 166,21 теңгеге ... ... – 4,67 ... 4,63 ... ... ... бұл ... жыл басынан
6,2 және 0,9 % -ға ... ... ... ... ... ... биржалық бағамы тұрақты болып қалады.
Әлемдік нарықтардағы ... бұл ... ... ... ... септігін тигізе отырып, курс ... ... ... ... шамалы басқа факторлардың әсерінен туындайды.
Теңгенің долларға бағамында бірінші орында біздің экспорт тауарларымыздың
әлемдік ... ... ... ... алғы ... теңгені
нығайтудың үлесіне тиісті. Мұнайдың әлемдік бағасы ... ... ... ... үш ... аса ... ... қарамастан доллардың
бағамы үш айға жуық уақыт бойына 130 ... ... тұр. ... осындай
жоғары тұрақтылығын қалай түсінуге болады. Ұлттық банктің қолдауы ма, әлде
басқа себептерма. Бұл аптада ішкі ... ... ... жоқ. ... ... ... ... Дүйсенбіде доллардың бағамы 129,83
дейін түсті, сәрсенбіде 130,19-ға дейін өсті кеше тағыда 129,97 ... ... ... ... көлемі күніне 3,1-ден ... ... ... бұл ... айлардағы орташа айлық көрсеткіштерден
төмен.
Нарыққа қатысушылардың есебінше Ұлттық банк долларды түсуден сақтауды
қолдауды жалғастырып келеді. ... ... өте тез ... есепке алу
әсіресе оның мүддесіне тиісті. Сонымен қатар қаңтар ... оның ... ... ... ... жоқ. Оның сатып алу ... 60 ... ... бұл ... ... ... аз.
Ішкі валюталық нарықтағы жағдай бүкіл ... ... ... ... Бұл ... ... ... доллар
бағамының динамикасы белгілі әсер етті, қаңтардың басында америка валютасы
евроға және валюталар ... ... ... өз ... ... қор ... сауда-саттық көлемі және 2005 жылдың
ақпанындағы АҚШ доллароына теңгенің орташа есептегендегі бағамы
1 ... ... 2005 ... ... АҚШ ... теңгеге номиналдық
нығаюы байқалды: америка валютасының бағамы 0,08 % -ға өсті ... ... ... ... үшін 130,09 ... ... 2005 ... 21
ақпанында өсті. /9./
Доллар бағамының теңгеге бағыттылық динамикасы америка валютасының аса
мықты нығаюымен сипатталатын ... ... ... жағдайына сай келді.
Сонымен қатар ішкі валюта нарығында шетел ... ... пен ... ... ... ... үш ... бойына теңгенің АҚШ долларына бағамы
доллар үшін 129,53 – 130,59 теңге ауқымында өзгерді. Жыл ... ... ... ... 0,07 %-ды ... өткен кезеңінде Қазақстан қор биржасының биржалық операциялар
көлемі қосымша сауда-саттықтардағы мәмілелерді есепке ала отырып 461,6 млн.
долларды құрады (жыл басынан – 1,0 ... ... тыс ... ... ... көлемі жедел көрсеткіштер
бойынша 649,2 млн. долларды құрады (жыл ... 1,2 ... ... ... евро ... ... көп ... халықаралық
қаржы нарығында бірыңғай европа валютасының ережесіне сәйкес болды. Онда
доллардың евроға бағамы үш айлық максимумға дейін өсті және 1,2844 ... АҚШ ... ... ... ... Алан ... АҚШ ... есебінің тапшылығын қысқартудың келешегі туралы өтінішінен кейін
доллар жоғалған бағдарын қайтарып ... АҚШ ... ... 4 %-дық ... 2,50 %-ға ... ... ... хабарламасы
халықаралық нарықта доллардың көтерілуіне септігін тигізді. Ақпанның ... ... ... ... ... ... ... 0,04 %-ға құнсызданды
және кезең аяғында евро үшін 169,96 теңгені құрады.
Ресей рублінің теңгеге бағамының динамикасы ең ... ... ... ... аяқталды. Ақпанның 1-нен 21-не дейінгі кезеңде теңгенің
ресей рублінде арнайы бағамы 0,44 %-ға құнсыздандырды және ... ... үшін 4,66 ... ... ... ... теңгенін евро мен ресей рубльіне арнайы
бағамының динамикасы
2- сурет
2-суретте жалпы ... ... ... ... ... 2007 ... ... отырған толық айырбасталымдылықты атап айтуға болады. /30./
Дегенмен Қазақстан валюта ... ... ... ... ... ... 1995 жылы валюталық нарықта болған аса ... ... ... ... ... келе жатқан
сипаттамаларды атап айту ... ... 1995 ... ... электрондық
сауда жүйесіне сауда-саттықты енгізуге көшу жатады (ЭСЖ). Жаңа енгізілімнің
артықшылығы ... көп ... ... операциялардың
оңтайландырылуына байланысты.
2.2 Қазақстан Республикасындағы банктердің валюталық операцияларды
жүргізудегі ағымдағы қызметіне сипаттама
Валюталық құндылықтарды ... ... ... ... ... талқылау инвестицияларды жүзеге асыру
тәртібінің ықшамдалуы және жеке тұлғалардың соттарының ... ... ... ... ... алыптастауды, сонымен қатар
экспорттан және импорт бойынша орындалмаған аванстық төлемдерден валюталық
түсімді ... ... ... 2003 жылы ... ... санын
екі есеге қысқартуға себеп болды. (Қосымшадағы В ... ... ... 85 %-ға ... ... ... ... орындалуының мерзімін ... ... ... оның ... ... жалпы соманың 90 %-ға жуығын
құрайды. Сонымен қатар лицензиялауға жататын операциялардың қатары бойынша
үшінші ... ... ... ... ... және ... сенімді басқаруға беру үшін несиелер қабылдауға лицензия
берілген жоқ, бұл осы ... ... бұл ... ... ... бар ... немесе резиденттердің
мүддесіздіктерін білдіреді.
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктер үшін және табыстылығы
бойынша және банк клиенттеріне ... ... ... ... ... қаражаттарды тарту және тарату бойынша операциялары негізгі болып
табылады.
Бұл операцияларға келесі түрлері кіреді:
1) ... ... жеке ... ... ... ... қатар банкаралық депозиттерді;
2) несие беру:
- жеке тұлғаларға;
- заңды тұлғаларға:
3) банкаралық нарыққа несиелер ... ... банк ... ... ... ... ... көрсеткіштер |
|Көрсеткіштер |% үлес ... |
| |12.03 |03.04 |12.03 |03.04 ... ... |731,2 |808,5 |100 |100 ... валютадағы |386,7 |440,9 |52,9 |54,5 ... ... |344,4 |367,6 |47,1 |45,5 ... ... |395,8 |457,1 |54,1 |56,5 ... ... |335,4 |351,4 |45,9 |43,5 ... ... ... ... 2003 ... есеп
1 кестеде 2003 басына дейін валютамен салымдар (ол кезде АҚШ долларымен)
мемлекет ... үшін ... ... ... ... ... ... көретін біршама % жеке инвесторға өз салығын тек сақтап қоймай,
оларды ... ... ... Америка валютасының көп сомасы қолда
болды ақшаны бұлай ... ... ... ... әсер ... де ... ... бағамының өсуі нәтижесінде олардың құнсыздануынан сақтап
қалуға себеп болды. /23../
2003 ... ... ... ... ... бастағаннан кейін доллармен
салым Қазақстан азаматтарының ... ... 2003 ... ... немесе жинақтарын АҚШ долларымен сақтайтын салымшылар жылына
сәйкесті 1,0 және8,0 % кері табыстылыққа қол жеткізді. ... ... ... ала ... ... ... ... және сәйкесті 8 – 15 %-ға
дейін құрады.
Өз ақшаларын банкке ... 12 айға ... сол жылы ... ... есепке ала отырып жедел салым бойынша наминалдық ... 18,6 % ... ... депозиттердің евромен үлесі аса көп болған жоқ.
Жедел теңге депозиттері бойынша табыстылығы 11 %-ды құрады. Яғни, евро ... ... ... ... ... 2003 жылы инфляция деңгейінен
көп жоғары болды, бұл оның иеленушілеріне өз жинақ ... ... ... ... бірінші жартысы шетел валютасымен салымшылар үшін одан ... ... ... ... депозиттер бойынша пайыздық қойылымдардың
төмендеуімен қатар теңгенің тек долларға ғана ... ... ... евроға
нығаюы көп шығынға ұшыратты. Теңгенің долларға ... ... ... ... 5,07 %-ды ... ал ... ... – 10 %-дан жоғары.
Онымен қоса банктердің сыйақы қойылымы 12 ай ... евро мен ... ... ... 4,5-5,5% ... ... төмендеді және 6 ай
мерзімге депозиттер бойынша 3,0-4,5 %-ға ... ... мен АҚШ ... ... ... ... табыстылығы шамалы
болып қалыптасты. Алғашқы 6 айда ... ... ... ... ... ... ұшырады. Мысалы, жыл басындағы 1000 доллар
салым биржалық курс ... 143 330 ... ... Маусымның аяғында
банк есептеген пайыздарды есепке ала отырып ... ... 140 140 ... ... ал қолдағы жинақ 1,36060 теңге деңгейіне дейін жетті. Егер
бұған инфляциядан шығынды қосатын ... онда ... ... салым
бойынша нақты табыстылық алу белгісімен екі мәнді санмен өлшенеді.
Өткен жылы аса ... ... ... салымдар осы жылдың бірінші
жартысында олардың аналогтарымен салыстырғанда доллармен көп ... ... ... ... ... ... евроға көп
нығайды. Екіншіден, евро депозиттері бойынша банктердің сыйақы қойылымдары
0,5 % - 1 %-ға ... ... ... ... көп ... тигізді. Бұған
теңгенің екі негізгі әлемдік валюталарға бағдарының көп ... әсер ... жылы ... нарықтағы жағдай күрт өзгерді. Жинақ ақша салудың
ең тиімді құралы теңгемен депозиттер болды. Олар тек ... ... ... ... ... ... табыс табуға жағдай жасады. Ұлттық валютамен
салым ... ... ... уақытта жылына 9 % - 10 %-ды құрайды. ... осы ... ... жылына 3 % деңгейі көлемінде ... ... ... қоса олардың қойылымдары да төмендейді.
Жарты жылдан аз мерзімге салымдар нақты табыс ... ... ... ... шығынды құнсыздануын барынша азайтуға жәрдемдеседі.
2003 жылы валюталық салымдар бойынша шығын ... ... ... ... ... салымдарының өсуі байқалды.
Валюталық нарықтағы өзгерістер ұлттық валютаның беделін нығайтты. ... ақша ... ... яғни ... негізгі қызметтерінің бірін
орындай бастады. Ұлттық ақша ... ... ... орындауға міндетті.
Америка долларының қатысуымен қаржы нарығы, оның ішінде депозиттік ... ... ... ... ... ... жылы жеке тұлғлардың банк салымдарының көлемі 257,4-тен 343,2
млрд. теңгеге немесе дәл үш есеге өсті. Сонымен ... ... ... ... ... ол ... ... салымдар 13 %-ға ғана көбейді. Нәтижесінде
валюталық салымдардың үлесі жылына 73,7-ден 62,5 %-ға ... ... ... ... ... ... (84,6 ... өсу қарқыны шетелдік валюта (56,2 %) депозиттердің өсу
динамикасынан біршама асып ... ... ... ... ... жылына 52,9-дан 57,0 %-ға дейін өсті. Жеке тұлғаларды ... ... ... сыйақы берудің орташа есептегендегі қойылымы
желтоқсанда 10,9-дан 9,3%-ға дейін ... ал ... ... ... ... 3,4 %-ға дейін түсті.
Жеке тұлғалар ... өсуі ... ... ... ... мен кірістерінің өсуінің динамикасына қарамастан
олардың өсу қарқыны біршама төмендеді. Мүмкін осы ... ... ... ... ... табыстылықтың аяқастынан түсуіне жауапты
реакциясы болған ... Егер бұл ... ... сақталса онда банктерге
депозиттер бойынша қойылымдар саясатын және ең ... ... ... ... ... ... қажеттігі туралы ойлануға тура
келеді.
Депозиттердің валюталық құрылымын өзгертудің бағдарлы ... ... ... ... Өткен жылдың басына
дейін монетарлық ... ... ... ... ... тырысты, бірақ ол нәтижесіз болды. 2002 жылдың
аяғында ақша ... ... 50 %-ға ... ... өлшеу бойынша
одан да жоғары болып бағаланады. Тек ... АҚШ ... көп ... ... ... ... жетуге жағдай жасады. Валюталардың түрлері
бойынша депозиттер мен несиелердің құрылымында бағдарлы бетбұрыстар ... ... ... ... ... ... да бір шараларды
қолдануды талап
етпейтін ұлттық ақша ... ... ең ... ... ... ... болды.
Экономиканың долларизациясы 2003 жылдың басында 9,7-ден жылдың
аяғында 7,3 %-ға ... ақша ... ... 47,3 %-дан 35,5
%-ға дейін, ал осы жылдың 5 ... ... ... - 35,2 %. ... заңды тұлғалар валюталық депозиттерінің өсуінің жоғары қарқынымен
салыстырмалы сипатталды. Сондықтан ... ... ... жоғары
долларизация деңгейімен елдер қатарына жатады. Әдеттегі деңгеймен елдер
қатарына өту үшін ақша массасының долларизациясын 15 % - 20 %-ға ... қол ... ... Бұл тек ... ... ... ... болуы
мүмкін. Қазіргі уақытта валюталық нарықтағы қалыптасқан сақтау кезінде
бұған қол жеткізу 1-2 жыл ... ... ... ... ... ... салымдардың табыстылығына келетін болсақ ол
төмен түседі. Шынында соңғы кезде мұнайдың және түсті ... ... ... түсті, бірақ олар өткен жылдың деңгейінен жоғары болып
қала ... Бұл ... ... көп ... ... және теңгенің
күшеюімен түсіндіріледі. Жекелеген болжаулар бойынша екінші жартыжылдықта
мұнайдың бағасы баррельге 26 доллар деңгейіне ... ... ... ... ... ... құнсыздануы тек бәсеңдеп қоймай, тоқтауы да
мүмкін.
Теңгенің игілігі ең бастысы мұнайдың бағасына байланысты екені бәріне
аян. Сонымен қоса ... ... ... ... қате ... ... ... беталысы құбылмалы, жыл аяғына дейін көп нәрсе ішкі
және ... ... ... ... ... ... Өз ... ақшаларын
бір валютадан келесі түріне ... ... ... ... ... ... Республикасының резиденттерінің валюталық активтер
құрылымында 2001-2003 ... ... көп ... Ұлттық Банктің ұзақ
мерзімді шетел активтері құрайды, онда жеке сектор ретінде қысқа мерзімді
ішкі активтер ұзақ ... ... ... (2 ... ... ... нарығының жағдайы
|Банк несиелері |2001 |2002 |2003 |
| ... |% ... ... ... |% |
| |тнг. | | | |тнг. | ... несие |489,8 |100 |672,5 |100 |978,1 |100 ... |141,3 |28,8 |211,8 |31,5 |435,4 |44,5 ... |348,5 |71,2 |460,7 |68,5 |452,7 |55,4 ... мерзімді |241,1 |49,2 |289,0 |43 |369,8 |37,8 ... және ұзақ ... |248,7 |50,8 |383,5 |57 |608,4 |52,3 ... ... ... ... 2003 жылғы есеп
Көп уақытқа дейін Қазақстан несие нарығының маңызды ... ... ... ... бойынша долларизация деңгейі ақша
массасынан 50 %-дан астам өте ... ... 30-50 ... 15-20 %-
әдеттегідей саналады. 2000 жылдың ... ақша ... ... %-ға ... экономиканың долларлану деңгейі 6,1 %-ға жетті. Сонымен
қазіргі уақытта Қазақстан экономикасының ... ... ... ... ... ... «долларизация» термині бұрын кейбір тұлғалар үшін теориялық
қызығушылық болса, қазір біздің ел ... үшін кең ... ... Он ... ... ... сөзі ... нарықтық түрлендірулердің
атрибуттарымен байланысты нәрседей көрінді, ал қазір біз күнделікті өмірде
үнемі оның ... тап ... ... ... ... ... сату ... газеттердегі хабарландырулар, дүкендердегі ұзақ
қолданылатын тауарларға, сәндік бұйымдарға, жарнамалық қызметтерге және
көптеген ... ... ... олар «шартты бірлікпен» - ... ... ... ... тарифтер валютамен байланысты.
Шетел валютасы жинақтау құралының қызметін, баға және төлем ... ... ... Тұрмыстық деңгейде тұрғындардың валютаны
қолдануының үш ... ... ... ... болады: жинақ ақшаларды
қалыптастыру, ел ішінде тауар айналымына қызмет көрсету және ұйымдаспаған
импортты ... ... ... ... ... Бантің статистикалық
бюллетенінің көрсеткіштері бойынша жобалауға болады. Осы көрсеткіштерге
сәйкес ... 5,5 ... елге 12 ... доллардан көп әкелінді ... ... ... 180 млн. ... аса жеткізілді. Мамандардың бағалауы
бойынша тұрғындарда 1,5 млрд. доллар сақтаулы, ал егер ... ... ... ... ... ... жалпы сомасы 2 млрд. ... ... ... бұл сома ... ... ұлттық
валютаның сомасынан бірнеше есе көп.
06.2000 жылғы шетел валютасымен несие ... ... ... қатысты тұрақталуымен түсіндіріледі. Дегенмен салымшылар (заңды
және жеке ... ... ... ... санайды. Бұл ұлттық валютадағы
активтер бойынша төмен нақты табыстылықпен түсіндіріледі.
Экономиканың долларлануын сипаттайтын тағы да бірнеше көрсеткіштерді
алып ... 1999 ... ... ... бұрыннан кең таралған шетел
валютасымен клиенттерге несие беру практикасы кеңінен ... ... ... ... ... беру де ... қолданылуда. Сөйтіп банктер несие
бағасына теңгенің құнсыздану көлемін кіргізеді және оны тек ... ... ... алушыға салады. Сонымен қоса сол кезеңде шетел
валютасының үлесі көп өсті.
Долларлану дамушы және ... ... ... ... ... ... Ол ішкі ақша айналысынан кез келген шетел валютасымен
ұлттық ... (тек АҚШ ... ... ... ... ... жеделдету елдің барлық қаржы - несие жүйесінің
бұрмалануына әкеп ... Бұл ... көп ... ... ... емес, бірінші кезекте АҚШ үкіметінің несиелеріне қатысты
екенін ұмытпау қажет.
Ел экономикасы үшін ... ... ... залалдарын қозғамай,
ол экономикалық тұрақсыздықтың, ... ... ... ... және ... осы құбылыстарға байланысты себептердің салдары
болып табылады. Олар ... ... ... ақша ... ... ... валютасының көлемі, тұрғындардың кіріс ... және ... ... ... және тағы басқа.
Долларланудың жоғары деңгейін жеңу оны ... ... ... ... ... Өсіп келе ... ... беталыс өзара байланысты
шаралар кешенін қабылдауды ... ... ... ... ... ... келтіру қажет, басымдықтар жүйесін қалыптастырған банк жүйесіне
сенімді көтерген, валюталық курстың нақты режімін ... ... ... ... ... өзгерістеренгізген жөн.
Ортажедел болашақта таза түсімнің ... ... ... ұзақ мерзімді қарыз капиталын тартумен орны толықтырылады.
Солтүстік жаңа кен ... ... ... басталуына
байланысты экспорттан түсудің көбеюі экономикадағы ішкі жинақтың ... сол ... ішкі ... ... ... ... әсер етті.
2004 жылы экономикада банктер несиелерінің көлемі 1,5 еседен аса өсті
және 1484,3 млрд. теңгені құрады, долларлық баламада 11 ... ... ... ... өсуі ... валютасы несиелерімен
салыстырғанда жедел сипат алды. Нәтижесінде теңгемен ... үлес ... 48,1 %-ға ... ... ... ... ұзақ мерзімді несиелер
бойынша да байқалды, олардың үлес салмағы 65,7 %-ға дейін көбейді.
2.3 Валюталық операцияларға ... ... ... ... ... ... талқылау
(мысалға АҚ «Қазақстан Халық банкі»)
Халық Банкі жеке және заңды тұлғаларға банктік қызметтің барлық
түлерін ... ... ... банк ... ... ... жеке
клиенттері болып Қазақстанның барлық ересек тұрғындары ... ... ... ... ... ... банктің депозиттер
нарығындағы үлес салмағы 64 %-ды ... Банк 28 000 ... ... мен ... ... қызмет етеді. Маңғыстау облыстық
филиалы жеке тұлғалардың 344 921 шоттарына қызмет ... ... ... ... ... ... тұрғындары барлық
депозиттерінің 47 %-ын құрайды.
Мықты ... ... және ... ... ... ... ... Жинақ Банкіне Қазақстан Республикасының ірі есеп
орталығы болуына әсер ... Банк есеп ... ... ... ... ... және ... болып табылады.
Алматымен деңгейлес барлық аударымдар күнбе-күнге жүзеге асырылады. ... ... ... ... ақша ... 80 %-ға ... банк жүзеге
асырады. Ішкі есеп жүйесі бойынша тек ... ... ... арқылы
1998 жылдың ішінде 39 372 аударым, орташа есеппен ... – 3 281 ... – 152 ... ... ... ... орталық есеп орталығында күніне 3 120
миллион теңге сомасындағы ақшаны аудару ... 14 432 ... ай ... 65 000 миллион теңге сомасына 300 667 транзакция
жүреді; барлығы 1998 ... 780 ... ... ... ... ... барлық ірі бантері өздерінің аударымдарын және өз
клиенттерінің аударымдарын жүргізу үшін ... ... ... ... ... корресептерін ашып қойған. Барлығы банктердің 71 тікелей
корресебі ... ... ... ... жыл ... 96 ... ... транзакция жүргізілді.
«Қазақстан Халық банкі» АҚ-ның кез келген аймақтық ... ... ... ... ... ... жеке және ... тұлғалардың валюталық қаражаттарын тарту, оларды нәтижелі
пайдалану, бос қаражаттарды орналастыру, өз ... және ... ... ... өз есебінен;
- жеке және заңды тұлғалардың банк шоттарын ашу және ... ... ... ... ... ... ... табылады:
- әдістемелік басшылық, Қазақстан Халық банкі облыстық ... ... ... ... ... мен ... ... ұйымдастыру және жетілдіру төмендегі негізде жүреді:
- есептеу техникасын қолдану арқылы операциялық ... ... ... мен тәсілдері, есептеу құжаттарын, есеп үлгілерін
және құжат айналымын жүргізу;
- операциялық жұмысты жүргізудің ең ... ... ... ... ... ... көрсетудің халықаралық стандартын енгізу;
- филиалдың қаржы – шаруашылық қызметінің кері нәтижелерін болдырмау ... ... ... ... ішкі ... анықтау;
- барлық валюталық операцияларды жүргізудің дұрыстығы үшін бақылауды
қамтамасыз ету;
- ... ... ... негізгі және айналым қорларын нәтижелі
пайдалануды, материалдарды үнемді ... ... ... ... ... ... және Қазақстан Халық
банкі облыстық филиалының барлық құрылымдық ... және ... және ... ... ... ... ... заңнамалық
және нормотивтік актілердің базасын орындаушылардың назарына жеткізу;
- құжаттарды сақтауды ұйымдастыру.
Валюталық бөлім оған жүктелген тапсырмаларға сәйкес ... ... ... ... ... айналымын және банктің айырбастау пунктерінің операциялық
жұмыстарын жүргізуді ұйымдастырады;
- айырбастау пункттерінің әдістемелік басшылығын жүзеге ... ... және жеке ... ... ... және ... ... және соларды жүргізеді;
- шетелдік валютамен заңды және жеке ... есеп – ... ... ... және ... асырады;
- құнды қағаздар мен қатаң есептілік бланкілерін қабылдау,сақтау, есепке
алу және өткізу бойынша жұмыстарды ұйымдастыру және ... ... ... ... ашуды және қалыптасуын ұйымдастырады;
- әртүрлі валюталық операцияларға байланысты кеңес беру және делдалдық
қызметтер көрсетеді;
- ... ... ... ... ... мен ... үшін
тұрғындардың қолма-қол емес есептерінің жүйесін ... банк ... және ... ... ережеге сәйкес басқа елдердің
шетелдік ... банк ... ... ... жеке және заңды
тұлғаларының барлық валюталық операцияларын есепке алуды және бақылауды
жүзеге ... ... ... ... ... бойынша бұйрық жобаларын,
келісімшарттарды, ... ... ... ... хаттарды және басқа ішкі құжаттарды дайындауға қатысады;
- валюталық операциялық күннің ... және ... ... ... ... ... оларға нормативтік
базаны ұйымдастыру сұрақтарына көмектеседі;
- аудандық филиалдардың есептерін талдауды жүзеге асырады, жиынтық айлық,
кварталдық және ... ... және ... талдауды жүзеге асырады.
Банкке қызмет көрсетуге клиентті ... ... ... ... ... ... ... бойынша ынтымақтастық келісімшартымен
рәсімделеді.
Валюталық операциялар бөлімі күн ... Жол, ... ... ... ... American Express ... ... ЛОРО
және НОСТРО шоттарын жүргізеді, құжаттамалық есептердің ... ... ... аккредитивтер, құжаттық және таза инкассо, халықаралық
кепілдіктер. /24./
Кең корреспондент желісін қалыптастыру – банктің ұзақ ... ... ... оның ...... көп ... ... өзінің қаржы қаражаттарын жедел және ... ... ... ... ... American Express Bank LTD, New ... Trust Company New York, New York, Citibank N.A., New York, ... Bank of New York, New York. Bankers Trust Int’I AG, Frankfurt am
Main, Commerzbank AG, Frankfurt am Main, Deutsche Bank AG, ... ... Dresdner Bank AG, ... am Main, ... ... ... ... электрондық халықаралық төлемдер жүйесі ең қысқа мерзімде
әлемннің кез келген нүктесіне ... ... және ... өтуін
қамтамасыз етеді. Коммуналдық желі мақұлданбаған рұқсаттан толықтай
қорғайды.
Валюталық операциялар ... ... және ... ... және ... ... жүргізеді, экспорт-импорт бойынша
клиенттердің келісімшарттарын сараптайды, ... ... ... және ... кез ... ... ... валютасын аударады.
«Клиент-Банк» қолма-қол есептерінің компьютерлік-модемдік жүйесі
арқылы ... өз ... ... ... дайындай алады және
электрондық төлемдер жүргізеді, өз шоттары бойынша көшірме, шот бойынша
ақша ... ... ... ... ала ... шоттағы қалдықты
болжай алады және тағы басқа.
Қазақстанның ... ... және оның ... ... ... ... ... жеке және заңды тұлғалардан қолма-қол шетел валютасын сатып алу;
- жеке және заңды тұлғаларға ... ... ... ... жол және ... ... ... және басқа төлем ... ... ... ... ... жол чектерін сату;
- несие карточкалары бойынша есептер жүргізу;
- Халық Банкінің ... оның ... ... шет ... іс сапар қаражаттарын рәсімдеу және беру;
- Қазақстан Республикасында Халық ... ... ... ... ... асыру және олардың қызметіне бақылау жасау;
- клиенттерге жеке ... ... ашу, ... және ... салымдар
рәсімдеу;
- шекарадан келіп түскен аударымдарды төлеу;
- ағымдағы шоттар бойынша шетел ... ... ... ... шығару;
- шот иелерінің тапсырысы бойынша жеке қаражаттарды шекараға аудару;
- клиенттердің ... ... ... жүргізу және басқа
мәліметтерді (шот иелерінің сұрауы бойынша) ... және ... ... ... сатып алуға рұқсат етілген және оның түп нұсқа
екендігіне күдік туғызбайтын қолданыстағы ... ... ... ... ... ... алу - сату бойынша мәмілелер
жүргізеді. Бұл операция ... ... ... ... ... курс ... ... эквивалентпен жүзеге асады.
Банк жеке тұлғалардан растайтын құжатты ұсынбастан ... ... ... ... 500 АҚШ доллары және одан жоғары шетел ... ... алу ... сату ... ... анықтама – сертификат
толтырады, онда клиенттің құжатындағы деректер ... ... ... банк тарифтерімен белгіленген көлемде алынады.
Қолма-қол шетел валютасын сатып алу – сату ... ... және ... ... есептер Қазақстан Республикасының Халық
Банкімен белгіленген сатып алу және ... ... ... ... ... шетел валютасын сатып алу және сату курстарының
өзгеруіне уақытын көрсету арқылы күніне екі рет ... ... ... ... алу Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкі белгілеген курс бойынша «Қолма-қол ... ... 060 ... ... ... Бір ... ... екіншісімен айырбастау
тек Халық Банкінің (филиалы) кассасы ... ... - ... бойынша
жүргізіледі, онда банк тарифімен белгіленген сәйкесті комиссия ұсталынады.
Халық Банкі «American Express» жол чегін ... ... ... және
сатуды жүзеге асырады. Төлемге басқа да белгілі компаниялардың жол чектері
мезетте төлем арқылы ... ... Cook», «Master ... Inc», ... «VISA ... SERVICE Association».
Валюталық шоттардың ашылуы банк пен шот иесі ... ... ... ... ... ... банк шот иесінің есебіне түскен
ақшаларды қабылдауға, оған немесе ... ... ... ақша сомасын
аудару туралы оның ... ... және ... ... басқа
қызметтерді көрсетеуге міндет алады. Келісімшартта екі жақтың реквизиттері,
келісімшарттың заты, жеке ... коды (шот ... ... ... ... тіркеу нөмірі-шот иесінің, ол ... оны ... ... ... береді, банкпен қызметтер көрсету
шарты және есептер тәртібі болуға тиіс.
Жеке ... ... шот ашу үшін ... ... ... жеке ... ... құжат;
- салық қызметінің ұйымымен берілген СТН беруді растайтын құжат;
- ... ... ашу ... ... онда шот ... түрі, клиенттің
мекен-жайы мен сымтетігі, оның ... ... ... қолы ... (2 дана) нотариуспен куәландырылмаған карточка.
Валюталық шот алушы резиденттер үшін ... ... ... ... ... ... ... қорына жарна төлеуші ретінде
шаруашылық етуші субьектінің тіркеу дерегін растайтын ... ... ... ... ... ... ... белгіленген үлгідегі
құжат. (Қазақстан Республикасының қызметкер штатында болған жағдайда);
- ... ... ... ... ... ... ... үлгідегі құжаттың көшірмесі (қайта тіркеу, патент, лицензия).
Банкпен барлық клиенттің шоты бойынша операциялар клиенттің жазбаша
өтініші негізінде орындалады, онда ол ... ... шот ... ... және ... ... түрін, сомасын, өзінің ағымдағы
шотынан банк пайдасына ... ... ... ... ... алады
және қол қояды. Клиенттің қолын тексергеннен кейін және өтніштің ... ... соң ... ... қызметкері оған VISA қояды.
Қорытындысында мен, Қазақстан Халық банкімен жұмыс жасау кезіндегі
шетелдік ... ... ... ... деректерді мысалға келтіргім келеді.
Маңғыстау облысында айырбастау пункттерінің саны – 53, оның ... ... – 17 ... 32 %. ... ... 1999 ... ... енгізілген. Елде MoneyGram қызметін көрсететін 180 пункттен
астам ашылған. Бұл Қазақстанның және басқа ел азаматтары үшін ... 15 ... ... қаражатты алатындығына кепілдік жасалған жедел ақша
телеграммасы – манигрмманың көмегімен қолма-қол валютаны жедел электрондық
аударым ... жаңа ... ... білдіреді. Маниграмманы
Қазақстанның барлық облыстары мен ірі қалаларында, ТМД ... және ... ... ... және ... ... ... үшін құны аударымның
көлеміне байланысты, ... ... ... ... 7 %-дан ... ... барлық филиалдарында ... ... кең ... бола тұра Қазақстанның барлық аймағында жекеменшік
тұлғаларға қолма-қол ... ... ... ... ... ... валютасын өткізу бойынша операциялар көлемінің 98,7 %-ы АҚШ долларына
тиесілі (3-кесте).
3-сурет
3 суретте банк қолма-қол ... ... ... ... ... ... Оның үлесіне АҚШ долларының үшіншіге жуық нетто – сатуы
тиісті. 1998 жылы ... ... ... ... сату ... ... ... құрады (2002 жылы 60,1 миллиард теңге). 1999 жылы АҚШ
долларын сату ... 1998 ... ... қысқару беталысы бар.
Қолма-қол валюталық қаражаттарды есептегенде бұл ... орта ... ... 42,7 %-ды ... ... I ... төленген пайыздар бойынша Халық Банкінің
шығындарын талқылай келе және ... ... ... ... ... тұра клиенттердің қаражатын тарту құрылымын ... ... ... ... ... жылдық пайыздық ... (3 ... ... ... банкі» АҚ-ның шығындары есебінен депозиттік валюталық
операцияларды талдау
2004 жылдың I кварталы ... ... % ... |Төлем, % ... |
| | | | ... ... USD | | | | |
| | |1 |2 |3 | | | |
| | |ай. |ай. |ай. | | | |
|1 |5 | | |15 ... тұлға |Мерзім ... |
| | | | | | ... | |
|5 |8 | | |16 ... ... |Мерзім ... |
| | | | | | ... | |
|8 |10 | | |17 ... ... |Мерзім ... |
| | | | | | ... | ... | | | |18 ... ... ... |Жедел |
| | | | | | ... | |
| |100 |15 |17 |19 ... ... |Мерзім |Жедел |
| | | | | | ... | ... |500 |16 |IS |20 ... ... |Мерзім ... |
| | | | | | ... | ... | |17 |21 |23 ... ... ... ... |
| | | | | | ... | ... ... ... ... 2004 жылғы есеп
I кварталда алынған табыстарды талқылай келе, бұл ... ... ... ... ... бөлуге тырысып, оларды кірістер
мен шығыстардың көлеміне ... ... бұл ... қандай табыс
келетіндігін елестетуге болады. 100 %-ға қабылданған табыстың жалпы сомасы
1 009 969 АҚШ ... ... ... ... ... ... АҚ-ның валюталық операциялар табыстылығын талдау
2004 жылдың I кварталы
| Валюталық ... түрі ... ... | Пайызбен |
|Клиенттердің валюталық |15073 |2 ... ... | | ... қаражатын орналастыру |765211,63 |65 ... ... |52345 |5 ... ... |205584 |20 ... емес ... |72546 |8 ... Қазақстан Халық банкінің 2004 жылғы есеп
Операциялардың белгілі түрлеріне қатысты ... ... ... ... ... Клиенттердің валюталық шоттары бойынша табыстар өзінің
комиссиясы құрамына мәмілелердің ... ... үшін ... сонымен
қатар шетелдік валюталарды қолма-қол ақшаға айналдыруды кіргізеді. ... ... ... ... ... ... ... мерзімге, ұзақ ... ... ... үшін пайыздар,
орналастырылған депозиттер, валюталық құнды қағаздарға қаражат ... ... ... ... ... ... бойынша табыстарға аудару
үшін комиссия, шетелдік валютамен ... ... ... ашу және тұрғызу.
Айырбастау операциялары бойынша табысқа мыналар кіреді:
- ашық валюталық жайғасым бойынша ... ... және ... ... ... ... табыстар.
Сауда-саттық емес операциялар бойынша ... ... ... ... үшін ... комиссия, қолма-қол шетел
валютасын сатып алу – сату бойынша табыстар жатады.
Банктің ... ... тек ... пен ... мен ... ... ... бірге банктің кадрлар құрамының құрылымын талдау
қажет, сол сияқты жұмыс ... ... ... жүргізу керек,
негізгі бөлімдерде төлемақы қоры ... ... ... алу ... ... табыстылығын талдау бойынша кестені операциялардың
осы түрі бойынша айналымдармен арақатынасын қарастырсақ және ... ... ... үшін бір кестеге топтасақ және ақырғы
нәтижелерін пайызбен көрсетсек, онда банк үшін ... ... ... ... келесі кесте шығады (2 кесте).
Барлық есептер ... ... 2004 ... I кварталының
көрсеткіштері негізінде жасалған. 2.3.3 кестеде 100% үшін 2004 ... ... ... ... ... ... ... Бұл жерден
көрсетілген құрылым осы банк үшін пайыздық қатынаста жеке дара ... ... (5 ... - Кесте
Табыстылығы бойынша депозиттік банктің валюталық операциялар құрылымы
| ... ... ... ... ... ... |
| ... |
|Клиенттердің валюталық ... ... |13 ... ... және ... |40 ... есептер |9 ... ... |26 ... емес ... |12 ... ... ... ... 2004 жылғы есеп
5-кестеде сонымен табыстылығы, еңбек ... ... ... ... операциялар болып мыналар табылады:
1) қазіргі кезеңдегі банктің ... ... және ... ... ... сауда-саттық емес операциялар.
ІІІ. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ВАЛЮТАЛЫҚ ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ДАМЫТУДЫҢ ПРОБЛЕМАЛАРЫ МЕН
КЕЛЕШЕГІ
3.1. Валюталық операцияларды жүргізу проблемалары
Валюталық операцияларды жүргізуді ... ... бұл ... ... және ... ... есеп ... тиіс.
Валюталық тәуекел – келісімді жасау және оны ... ... ... ... бағамының өзгеруіне байланысты ішкі сауда-саттық
валюталық және басқа операцияларды ... ... ... ... ... ... валютаның бағамы өзгерген кездегі шетел
валютасымен құнды қағаздарға салыммен байланысты пайда болады.
Валюталық тәуекелдік кез ... ... қол ... басталады,
онда бағасы ұлттық бағамен көрсетілмеген болса.
Экспортер үшін тәуекелділік – бұл төлемді ... ... ... ... ... ... ... төмендеуі.
Импортер үшін тәуекелдік – бұл тапсырысты растау ... мен ... ... ... ... ... ... Бұл тәуекелдіктерді
болдырмау үшін келесі операциялар көмектеседі.
1. Ұлттық валютамен бағаны тіркеу немесе ұлттық ... ... ... ... ... алдын ала белгілеу. Мұндай мүмкіндік тек
валюталық биржасы бар елдердегі экспорттар үшін ... ... ... мен ... ... бір ... сәйкес келуі
қажет. Бұл әдісті халықаралық нарықта ішкі затты
$-мен сатып ... ... ... ... онда ... ... да доллармен көрсетіледі. Бұл ... ... ... ... Өз ұлттық банктерінен тиімді ұсыныстар алу.
4. Банктермен арнайы жедел валюталық мәмілелер жасау.
5. Биржалық жедел ... екі ... ... ... құқықты
пайдалану немесе одан бас тарту мүмкіндігі берілетін валюталық опцион.
Опцион сатып алушыға алдын ала ... ... күні ... ... ... ... валютасын белгілі сомаға сатып алу құқығы беріледі.
/3../
Банктер өз жағынан қарызды теңгеруге көмектесетін немесе осы ... ала ... ... және ... ... ... ... асыру
жолымен белгілі мерзімге мәміледен валюталық тәуекелдіктен ... ... ... валютаны белгілі мерзімге сатып алатын ... ... банк ... ... ... ... көлемі соңғы күндердегі осы валютаның
бағамының динамикасына байланысты. Бұл ... ... ... да ... атқарады. Бірінші кезекте бұл USD-ның ... ... ... сонымен қоса кейбір мемлекеттердің, соның ішінде араб
аймағында бұл ... көп саны ... ... ... ... ... телефонмен жасалады, немесе
телефакспен, тек кейін жазбаша түрде расталады. Банктер ... ... ... ... тәуекелдікті сақтау тәсілдерінің бірі төлем валютасымен
форвардтық мәмілелер болып табылады. Мысалы, экспортер ... ... сата ... ... валюталық түсімді өткізіп белгілі мерзімге
валюталық мәміле жасайды.
Импортер керісінше төлемақы валютасын күні ... алу ... егер ... бойынша төлем кезінде оның бағамының ... ... ... ... ... ... тәуекелдікті сақтандыру үшін ... ... ... ... ... жасау қолданылды. Тіркелген
табыстар әкелетін құнды қағаздардың банктік порторелін сақтау үшін пайыздық
фьючерстар қолданылады. ... ... ... үшін ... ... мен «айырбас» операциясын пайдалану банк баланстарының
жағдайына мемлекеттік бақылау жасаумен байланысты, себебі бұл ... тыс ... ... Валюталық тәуекелдікті үш өзара
байланысты категорияларға бөлуге ... ... ... курстың болашақтағы өзгеруінен банктің
активтері немесе пассивтері ... ... ... ... ... бухгалтерлік табиғаты бар, шетел валютасымен
активтер мен пассивтерді есепке алудағы айырмашылықтармен байланысты.
3. ... ... ... ... ... ... ... валютамен құнының белгісіздігі.
Операциялық валюталық тәуекелдік – болашақ төлемдер немесе қаражатты
алу ... ... ... ... болашақ құны анықталмаған іскер
орталар мен жеке тұлғалар тартылатын ... Бұл ... ... ... алу ... ... ... тиіс қатынасты тіркейтін
келісім шарттарды ... ... ... ... ... бухгалтерлік және есептік стандарттар бар. Олар
бір валютадан екінші валютаға қаржы құжаттарын қайта ... ... ... ... көрсетілген бағалардың көпшілігі құнның
алғашқы мәнімен сипатталады. Бұдан қаржы құжаттарын ... ... ... емес, алғашқы құнына қатысты айырбастау курстарын қолдану ... ... ... ... Өкінішке орай, қызмет қорытындылары туралы
әртүрлі есептерге және баланстық есепке осы қағиданы қалай қолдануға болады
деген ... жоқ. ... ... ... ... ... қабылдаған және уақыт өткен сайын оларды түрлендіріп отырады.
Қайта есептеу валюталық тәуекелдігін сақтандыру әдістемесі екі категорияға
бөлінеді. ... ... ... мен ... ... ... валютасы дочерлік фирма үшін функционалдық болып табылса, онда барлық
активтер мен міндеттемелер ағымдағы ... ... ... қайта
есептеледі.
Өз капиталының тұрақсыздығы ... да бір ... ... капиталы есебінен азаюы мүмкін, ол ағымдағы, міндеттемелермен
қаржыланады. ... сол ... ... ұзақ мерзімді
міндеттемелермен негізгі капиталды ... ... ... ... ... ... ... табылса, онда негізгі капитал алғашқы
айырбас бағамы бойынша қайта есептеледі, ал ұзақ ...... Бұл ... ... ... ... есептеу валюталық
тәуекелдікті көбейтеді. /6./
Тәуекелдіктің осы түрін басқарудың ... ... ... ... ... үшін қолданылатынға ұқсас хеджирлеудің
осында схемаларын дайындаумен сипатталады, яғни ... ... ... курстарына, валюталық фьючерстерге және ... ... ... ... ... ... ... проблемасы қолма-қол
ақшамен кіріс немесе шығыстар болып ... Осы ... ... ... ... қайта есептеу валюталық тәуекелдікті болдырады
және өз көзқарастарын эканомикалық валюталық тәуекелдікті басқаруға бөлуді
ұсынады.
Айырбас курстарымен ... ... ең көп ... ... ... ... ... тән.
Экономикалық валюталық тәуекелдік айырбастау курстарының өзгеруіне,
компания құнының өзгеруіне байланысты.
Компанияның бағасы болып акцияның нарықтық ... ... ... ... ... пен ... ... тең баға.
Осы жағдайда ешкім акция көп қымбат тұрады деп ... және ... ... аса ... баға төлеуге дайын емес. Соған сәйкес ешкім акция арзан
тұрады деп есептемейді, және ... оны өте ... ... ... ... ... ... тырысып компанияның болашақ
түсімін шамамен анықтағысы келеді. Осы ... ... ... көбейтуді де ескеу қажет. Егер инвестор қойған ... ... ... оның нарықтық бағасынан жоғары болса, онда ол оны ... ал егер ... ... төмен болса оны ол сатады.
Экономикалық валюталық ... ... ... ... ... ... көп ... Компанияның айырбас бағамын
өзгертуге сезімталдығы әртүрлі факторларға байланысты. Себебі экономикалық
валюталық тәуекелдіктің сенімді сандық көрсеткіштерін алу өте ... ... ... ... тура ... Егер сіз
тәуекелдіктің бұл түрінің себептерін және оның ... ... ... ... ... басқа түрлерін басқару
жағдайындағыға қарағанда аса проблемалық ете ... Ал ... ... компания тәуекелдігінің дәрежесін тек көтереді, сондықтан
экономикалық ... ... ... таңдар дәл және бір мәнді
нәтижелі болып табылмайды.
Экономикалық валюталық тәуекелдікті хеджирлеуге келесі ... ... ... және ... ... ... өндірістік қуатты
дамыту нарығын кеңейтумен – сипатталады. Егер қандай да бір жеке мемлекетте
нақты айырбас бағамы түссе, ... ... ... көбейте алады. Нақты
айырбас бағамы үнемі өзгеріп отырады, сондықтан глобалдық Диверсикикацияны
пайдалана ... ... ... ... және ... ... болу
мөлшеріне қарай өндірістік мүмкіндіктерді өткізеді.
Сонымен қоса компания пайдаланушы ... ... ... өз ... және ... бизнестегі өз міндеттемелері
мен серіктерін теңестіру арқылы уақыт өткен соң төмендете алады. Оларға
баланстық ... ... ... ... мен ... ... ... бұл көрсеткіштерді теңестіру жөнінде ойластыру қажет. Жұмысқа ... 2 ... ... ... тәуекелдіктер топтастырылған, бұл
тек Қазақстан ... ғана ... ... қоса ... ... ... ... ескерген күрделі
нұсқауы.
№4 қосымшада валюталық тәуекелдіктерді басқарудың негізгі әдістері
туралы ұсынылған 3 ... ... ... және ... ... банк секторының тұрақтылық бағасы жалпы
Қазақстан банктері ішкі және ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Ішкі байланыстың белсенді көбеюіне
қарамастан, соның ішінде ... мен ... ... ... ... оған ... міндеттемелер де қатысты. Ол 2003 жылы көп
өзгеріске ұшыраған жоқ .
Пайыздық ставкалардың өзгеруінің тәуекелдікке икемдігі.
Активтер мен міндеттемелердің ... ... (1 ... ... ... мен міндеттемелері бойынша ГЭП (90 күнге дейін)
Маржасы %
Спрэд сыйақы есептелетін орташа ... мен ... ... ... ... ... тәуекелдікке икемділік.
Шетел валютасымен активтердің үлесі. Шетел валютасымен міндеттемелер ... ... ... мен ... ... ... бойынша активтердің үлесі. Нерезиденттер алдындағы
міндеттемелер үлесі.
Экономиканың нақты секторымен байланысты тәуекелдік. Активтерді
концентрациялау оның ... ... ... ... оның ішінде шетел валютасымен.
Сыйақы ставкаларының өзгеруімен байланысты банктердің ... ... ... ... ... өз пайыздық тәуекелдігіне
азаюын көрсетеді. ... ... ... активтер мен міндеттемелердің
арақатынасын ескере отырып банк жүйесі табыстылығы ... көп ... ... ... ... ... ... тигізеді. Бұл жеке
тұлғалардың тартылған депозиттері ... ... ... бойынша ставкаларды көп түсіру шартымен депозиттерге ... ... ... банк ... ... ... Европа
елдеріндегіден жоғары деңгейде ... ... ... активтердің
жалғасып өсуі болашақтағы банктердің табыстылығын тұрақтандыруы тиіс.
2003 жылы теңгенің нығаюы активтер мен пассивтердің ... ... ... ... ... мен ... шетел валютасымен
арақатынасы аса тұрақты, яғни валюталық міндеттемелер мен ... ... ... ... ... ... Ішкі
активтердегі екінші деңгейдегі банк қаражттарын инвестициялау лимиті ішкі
ресурстардың жылыстауын ... Оған қоса ... ішкі ... ... ... ... келеді, әсіресе ішкі активтерде тең бірлікте
орналастырудың белгіленген ... ... ... ... ... ... ... шартында, яғни 01.01.2004 жылғы коэффицент 1.39 құрайды.
Қазақстан Республикасы резиденттерімен валюталық ... ... ішкі ... ... ішкі ... нарығы әлі қалыптасқан
жоқ , ол қалыптасу сатысында тұрғандағы жатады.
Қазақстан нарығының азғана көлеміне байланысты кез-келген ірі ... оның ... ... , егер одан ... көре ... болса азғана
сілкініс жасау жағдайында болады.Коммерциялық банктер ішкі ... ... ... көп ... ... ... жүретіндігі бәріне белгілі
бұл сол теңгенің ... ... ... ... ... емес
қарама-қайшы.Отандық валюталық нарықтың топтастыру оның пайда болу ... ... ішкі ... ... жолына түсті. Валютны еркін
сатып алу–сату ... ... ... тез ... оның ... 2004жылы төмендей бастады.
Қазақстан Республикасының валюталық нарығын ... ... ... ... және ... ... оның жағдайын растау Қазақстан
Республикасының валюталық реттеу ... ... ... ... ... бірқ ... сәттері де бар.
Төлем балансының қалыптастыру, талдау және болжау үшін деректер көзі
болып ... ... ... ... және экспорт-импорт
шеңгерінде түскен хабарлама болып табылады.
Төлем балансының есеп ... ... ... ... үлесі. 2004ж. 30 маусымында 74% жуықты ... ... ... ... ... және ... қажет. Бұл көп уақытты
және материялдық шығынды қажет етеді.
Қазақстан ... ... ...... ... ең үлкен
проблема келісім шарттардың тез өсуі болып отыр. Олар бір уақытта тіркеуге,
лицензиялауға және экспорт-бақылауына түсіп ... Бұл ішкі ... ... ... тудырады. Валюталық бақылау ұйымымен
берілетін хабарламалар ... ... ... ... ... басқа банктер үшін негізгі проблема болып клиенттердің валюталық
реттеу мен ... ... ... ... ... әрекеттер
тәртібінің анық еместігі болып қала береді.
Қазіргі уақытта валюталық ... мен ... ... ... ... ... ... жылыстатуды шектеу болып
табылады, басқаша айтқанда ... ... ... ... базаның
төмен сапасы соның ішінде экспорт-импорттық валюталық бақылаудың жоқтығы
Қазақстаннан капиталды жасыру әкетудің ... ... ... ... бермейді.
Қазақстаннан капиталды шығарудың өзіне тән ерекшеліктері бар:
1) экспорттық валюталық түсімнің түспеуі және төленген аванс төлемақылары
есебіне тауарлардың ... ... ... ... баға ... проблемасы ;
3) қаржы міндеттемелерімен операциялар. Капитал ағындарын бақылау ... ... емес ... ... байланысты экономиканың
тәуекелдікке икемдігік дәрежесінің түсуімен ... ... ... ... ... кезінде шетел валютасының мүмкін
артық ұсынысын айырбас бағамынақысым көрсетеді.
Шикізаттық емес сектордың ... ... ... ... ... ... әкелді, бұл ақырында
Қазақстанның экономикасы саясатының ұзақ мерзімді мақсаттарына қол ... ... ... ... ... ... бағамын сақтау кезінде Ұлттық Банкте ішкі
валюталық нарығында шетел валютасының артылып қалуыақша массасының ... ... ... ... ... ... ... қиындығы
туындайды.
3.2. Валюта режимін либерализациялау бағдарламасы және
валюталық операциялардың стратегиялық дамуына
бағыттама
Қазақстанның экономикалық дамуын талдау 2007жылға ағымдағы ... ... ... ұлттық валютаның толық айырбасталымдығына
көшуі жіне валюталық режимнің аса ... ... үшін ... жасалған.
Өнімділіктің өсуі жағдайында нақты айырбастау бағамының ... және ... ... ... ... ... құн, ... жауапты бюджет саясаты және халықаралық ... ... ... ... ... ... ... көтеру
саясаты мүмкін Қазақстан экономикасының ішкі таңқалушылықтарынтүзетуге
мүмкіндік береді. Сонымен қатар ... ... даму ... ... ... ... қызмет көрсету секторын
іске асыру ... ... ... ... ... өту ... әкімшілік режимді ықшамдау капитал қозғалысына ... ... ... нәтижесін өткізуге жәрдемдесді. /5../
Ортажедел болашақта ... ... ... тұрақтылығына қол
жеткізу валюталық реттеу саясатының акцентін қосуға ... ... ... ... ... және ... ... көтерумен және
төмендегі сұрақтарды шешумен сипатталады:
1. Инвесторлардың тәуекелдігінің табыстылығы мен ... ... ... портфелді қалыптастыру үшін жағдай жасау.
2. Ішкі қор нарығын дамыту және жаңа, ... ... ... болуы резиденттерінің белсенді қатысынсыз мүмкін емес.
Қаржылық емес сектормен ... ... ... ғана ... ішкі қарызына уақтылы қызмет көрсету яғни оның ... ... үшін ... ... ... ... ... түсетін
валюталық түсімнің өсуі ұлттық валютаның құнын сақтауға көмектеседі
екіншіден қосымша айналым ... ... ... ... Олар ... емес ... ... үшін елдің ішкі экономикасына инвестиция
ретінде ... ... ... ... өзіне ішкі және сыртқы
жүйелік тәуекелдіктерді алады. /6. ./
- Әлемдік тауарлық наық ... ... ... ... ... және ... факторлар әсер етеді.
Валюталық режимнің төлем баланысындағы тез және ... ... ішкі ... мен ... ... лажсыз септігін
тигізеді.
- Капиталқозғалысы бойынша ... ... ішкі және ... ... ... ... ... табылады, оның
үстіне Қазақстан мен басқа елдердің валюталық және ... ... ... ... ... жол ... ... тез
либерализциялау шетелдік активтерге инвестициалаудың ... ... ... ... әкеп ... ... ... көрсеткендей валюталық курсқа шайқас тәуекелдігі экономикадағы
фундаменталдық макроэкономикалық дисбаланстың ... ... ... ... ... ... алып-сатарлық
операцияардың санының өсуінеәкеп соқтырды,инвесторлардыі күтуіне және ... ... ... ... ... төрелікының» тәуекелдігі. Валюталық реттеу және бақылау ... ... ... ... ... ... ... жекелеген
операциялардыөткізуге белгіленген шектеу қояды. Қазақстан ... ... ... бұл ... ... ... жаймен
жүзеге асуы мүмкін.
Төлем баланысының және ішкі қаржы және валюталық нарық дамуның ... ... ... лицензиялатын операциялардың талабын азайтуға
көзделеді.
- ... үшін ... ... ... ... мәмілелер бойынша
есептерді жүзеге асыру үшін ... ... ... 120 ... ... мерзімге жұмыстар мен ... ... ... шығарудың төлемақысына валюталық түсімді алуды
көрсетілген мерзімнен көтеру.
- ... ... ... ... ... ... ... шетелге тікелей инвестициясы операциясы.
- Резиденттердің шетел банктерінде және басқа қаржы институттарында шоттар
ашуы.
Бірінші кезеңде валютлық режимнің өзгерісі қарастыылмайды. Ол ... ... ... ... қатысты:
- Бөлшек сауданы жүзеге асыру және қолма-қол шетел валютасы үшін ... ... ... ... ... төлемақысына перезиденттер пайдасына
резиденттердің аударуы;
- Резиденттердің перезиденттерге 120 күннен астам мерзімге несие беруі;
- Шетелге резиденттердің басқа инвестициялары.
Валюталық ... ... ... жүргізу кезіндегі
трансакциялық ... ... және ... ... ... ... асу үшін жағдай туғызады.
Либерализацияның ұзақ мерзімді мақсаты валюталық режимнің шектеулерінің
жаймен ... жою ... ... тұрақты өсуге қол жеткізуге
жәрдемдеседі.
Ұлттық банк 2005 жылы ... ... ... ... ... отыр. /3. 4б./
Ұлттық банк бағамның ауытқуы саясатына сәйкес ... ... ... ... негізделеді. Оның ішкі нарықта сатып алушы
ретіндегі орны айырбастау бағамының режиміне сәйкес ... ... ... ... ... ... ... басқарушы құбылмалы
валюталық курстың режимі деп атаған дұрыс.
Ұлттық банк валютаны мұндай үлкен көлемде ... ... ... те ... ... ... жағдай сақталған кезде ол ... ... ... ... ... банк ... екі ... сияқты
теңгенің долларға осылай тез бекуін жібермеуге тырысады. Себебі экономика
үшін негативтік салдарынан басқа бұл негізгі банктің ... ... ... ... ... ... ... айқындалады.
Осы тарауды қорытындылай келе 2004 жылы Қазақстан Республикасында
2005-2007 жылдарға валюталық ... ... ... байланысты валюталық операцияларды жүзеге асыру режимінде
болатын болашақтағы ... ... ... ... валюталық реттеу және бақылау ... ... ... ... валюталық құндылықтарды пайдалануға ... ... ... ... ... жою;
2) Ұлттық Банктің валюталық операциялар туралы хабарламасының тәртібін
анықтау және тіркеу талаптарын енгізу бойынша ... ... ... ... ... үшін негіз болып табылатын ресімделген құжаттарды
өкілетті банкке ұсыну кезінде валюталық ... ... ... ... ... ... ... құжаттардың тізімі валюталық заңнамада бекітіледі:
4) Экспорттық-импорттық мәмілелер ... ... ... ... ... талаптары резидент экспорттан немесе импорт
бойынша пайдаланылмаған авансты өкілетті банктердің шоттарына ішкі ... ... ... мерзімде түсімді есепке алу
міндеттемесін алады. Бұл кезде заңнамалық ... ... ... тізімі
белгіленуі тиіс, резиденттер өкілетті банктердегі шоттарына валютаны ... ... ... ... ... валютамен операциялар бойынша төлемдер мен
аударымдарды міндетті түрде жүргізуді анықтайтын ... ... ... ... ... валютасын және ұлттық валюта көздерін сатып
алу мақсатына ... ... ... жою, сол ... ... ... алу ... асырылады.
2007 жылы экспорттық-импорттық мәмілелер бойынша есептерді жүзеге
асыру үшін ... ... күші ... Бұлар тауар, жұмыс
және 180 ... ... ... ... үшін ... ... ... мерзімін ұзарту. Репатрияция талаптары ішкі сауда шартымен
белгіленген мерзімде резиденттің қаражат ... ... бұл ... ... ... ... және тауарлық ағындар
туралы адекваттық хабарлама алуға мүмкіндік береді ... ... ... ... ... ... жер етеді. Қазіргі
уақытта заңсыз жолмен алынатын табыстарды легализациялауға қарсы заңнама
дайындалуда. ... ... ... либерализациялау шектеу қатарының
күшін жоюды көздейді, оның ішінде валюталық операцияларды лицензиялауды
талаптары. ... қоса ... ... ... міндеттемелерін
орындамаған жағдайда экспортпен аванс төлемдері бойынша валюталық түсімді
репатриациялау талаптарын сақтап күтеді. Осы ... ... ... ... бақылау жүйесімен қамтамасыз етіледі. Болашақта жеке
экспорт-импорт шеңберіндегі барлық ... ... ... ... және ... бойынша әр экспорт-импорт жөніндегі хабарлар
Ұлттық Банкпен шоғырланады және өңделеді.
Жақын арада қабылданғалы отырған Қазақстан Республикасының валюталықө
реттеу және ... ... ... жаңа ... ... ... қарастырылған валюталық операцияларды реттеуге ... ... ... ... ... ... ... құқықтық базаны құру міндеті іске асырылады. Ол ... ... ... ... ... ... негізгі тұжырымдамалары:
1) Заңда валюталық шектеулердің форматтарымен валюталық реттеумен
бақылаудың барлық режимдері ... ... және ... ... ... ... жататын валюталық құндылықтарды пайдалануға байланысты
операцияға тізімі 1995 жылдың 17 ... ... ... ... ... ... реттеу мен валюталық бақылау туралы жаңа
заңына өткізіледі.
3) Заңда ... ... ... ... ағымдағы
операциялардың бөлінісі болмайды. Валюталық заңнамадағы қазіргі бөлініс
мақсатқа лайық. Валюталық ... ... ... ... жою ... Оның уақытша сипаты болмауға тиіс, соған сәйкес
шектеулердің мақсаты да нақты операцияларды реттеуге бағытталу ... ... өту ... баланстың топтастырылуына сәйкес валюталық ... ... ... ... валютасымен операциялардың жеке тізімі қарастырылуы тиіс.
Олар Қазақстан Республикасының резиденттері арасында жүзеге асырыла алады.
Әрекет етуші заңнаманың жалпы ... ... бар, ... ... ... ... ... кезінде аудару аккредитивтерін
векселдерді қолдана отырып есептеу ... ... ... операция
кезінде шетелдердің заңнамасына сәйкес айналысқа ақша шығарылған болып
табылады. Резидеттер арасындағы валюталық ... ... ... ... бекіту және осы тізімді кеңейтудің мақсатқа лайық екендігін
бағалау қажет.
5) Заңда резиденттермен валюталық ... ... ... ... ... ... Банк қарастырылған негізгі критеривер жүйелену тиіс.
/7. ./
ҚОРЫТЫНДЫ
Дипломдық зерттеудің ... ... ... ... Ықшамдалған түрде валюталық операция – бұл шетел валютасын сатып алу ... ... бір ... ... айырбастау. Барлық валюталық
операциялар бір-бірімен тығыз байланысты, сондықтан шетел ... ... дәл ... өте ... Оның ... ... бойынша валюталық операциялардың бірнеше негізгі түріне ... ... ... операциялар мақсаттарына қарай а) ... б) алып ... және ... ... ... тұлға бір мезгілде немесе жалпы ... ... ... ... Ең ... бұл ... қатысты. Коммерциялық банктер валюта
айырбастауды жүзеге ... олар ... ... трансферті жүреді,
қазіргі заманғы жағдайлардаолар қаражатты халықаралық облигацияларға және
басқа қарыздарға инвестициялайды, олар өздері үшін тәуекелді, бірақ ... ... көзі ... ... ... ... ... – саттық емес операцияларға ... ... ... ... ... және ... ... мен импорты
бойынша есептерді жүргізумен байланысты емес ... ... ... ... ... операциялары қолма-қол және қолма-қол емес қарсы қолма-қол
және қолма-қол емес шетел валютасын сатып алу және сату ... ... ... ... ... капитал қозғалысына
байланысты операциялар мен ағымдағы операцияларды бөлу ... салу ... ... ... ... ... үшін ... зор.
Банктердің валюталық операцияларын жүзеге асыру уақыты мен техникасы
көзқарасынан оларды кассалық мәмілелерге немесе спот ... ... ... бөлудің маңызы өте зор. Жедел валюталық операциялар –
мәміле жасалғаннан кейін тараптар оны жасасу ... ... ... ... уақыт аралығынан кейін шетел ... ... ... ... ... ... ... мәмілелердің негізгі түрі болып:
А) форвардтық операциялар
Б) фъючерстік мәмілелер
В) опциондық мәмілелер табылады.
2. Қазақстан Республикасының резиденттері кәсіпорындар мен жеке ... ... ... ... ... табылады. Егер ірі ұлттық
компаниялар туралы айтсақ олар банк ... ... ... ... ... ... байланысты емес, бірақ көп пайда
әкелетін мәмілелерді ... ... қоса ... ... ... ... ... тиым салынған, тек ерекшелігі:
- тараптардың бір жағы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі немесе Қаржы
Министірлігі ... ... ... банк ... және ... ... ... операциялар;
- банк қызметтерінің валюталық операцияларды жүргізу бойынша төлем ... қоса ... ... ... ... ... ... банк
қызметін көрсету қарастырылған келісім-шарт бойынша шетел валютасымен;
- ... ... ... ... ... қағаздарды
сатып алу, сату сыйақы төлеу және ... ... ... ... ... ... байланысты комиссия шарттары бойынша төлемақы
үлгісі ретінде аударым акредитивтерін ... ... ақша ... ... :
- ақша ... ... ретінде шетел валютасымен анықталған
векселдерді тапсыру;
- бөлшек сауданы жүзеге асыруға лицензиясы бар резиденттермен есептеу және
қолма-қол ... ... ... ... бұлар осы заңғажәне Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... талаптарға сәйкес алынған;
- қызметкерлерді Қазақстан Республикасының шет аймақтарына іссапарға
жіберумен ... ... жеке ... жеке ... және ... тұлғаларға өтеусіз ақша
аударымдарын немесе валюталық құндылықтарды өтеусіз ... жеке ... ... жеке тұлғалалардың пайдасына банк ... ... ... ... ... ... операциялар.
Кіші шағын кәсіпорындар жеке тұлғалар ... ... ... роль ... ... ... және ұлттық валютамен Қазақстан
Республикасының валюталық заңнамасына сәйкес тараптардың келісімі бойынша
жүргізуге құқылы.
Резиденттер ... ... ... ... ... бойынша шығаруға құқылы.
Қазіргі жағдайда валюталық операциялар коммерциялық банктер активтерінің
портфелінде басты орын алады. ... ... ... ... ақша ... ... және ... валюталық құндылықтар бойынша
әртүрлі қызметтер көрсетеді.
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктері ... ... ... және банк ... ... ... жөнінен
валюталық қаражаттарды банктің тартуы және орналастыруы бойынша негізгі
операциялар болып табылады.
Бұл операциялардың келесі ... бар: 1) жеке ... ... ... оның ... ... ... 2) жеке
және заңды тұлғаларға несие беру. 3) банкаралық ... ... ... жылдың басына дейін валютамен ... ел ... ... ... ... ... табылады. Оның үстінен көретін біршама
пайызы жеке инвесторға өз жинаңын ... қана ... оны ... берді. Америка валютасының көп сомасы қолда қалды. 2004 жылдың
қорытындысы бойынша ... ... ... өсуінің нарқыны шетел
валюасымен депозиттердің өсу ... асып ... ... ... үлес ... жыл ... 52.9-дан 57.0% - ға жетті.
Депозиттер валюталық құрлымы өзгеруінің позитивтік тенденциясы экономиканың
дедалларизация ... ... ... жылы ... банк ... ... бір жарым еседен
астамңа өсті және 1484,3 миллиард ... ... бұл ... 11 ... ... ... ... өсуі шетел валютасымен
несиемен салыстырғанда алдыңғы ... алды ... ... ... ... 44.5-тен 48.1%-ға жетті. Бұл динамика ұзақ мерзімді ... ... ... үлес ... 65.7%-ға дейін өсті. 4) валюталық
операциялар қаржы тәуекелдіктерінің валюталық және ... ... ... ... ... ... ... өкілеттік
ұйымдармен реттеліп отырады.
Қазіргі уақта валюталық бақылау және ... ... ... ... ... ... етеді. Олардың ішінде негізгілері 1996
жылы. Валюталық ... ... заң 1998 ... ... ... ... ... пайдаланумен байланысты қызметті лицензиялау
тәртібі ».
Қазақстан территориясында валюталық операцияларды ... ... мен ... ... операциялар субъектілерінің құқықтары
міндеттері, валюталық заңнаманы бағаны үшін ... ... 1996 жылы 24 ... ... ... ... анықталады. Көптеген өзгерістер мен қосымшалар ел ішіндегі және ... ... ... ... ... ... ... айтады. 2001
жылдың 20 сәуіріндегі Қазақстан Республикасының Ұлттық Бан,кі басқармасының
№115 қаулысымен ... ... ... ... ... ... нарықта орталық мемлекеттік банктер реттеуші және ... ... ... 5) ... ... нарығы 1993жылдан
бастап белсенді жұмыс ... ... ... ... және ... ... биржасы құрылды. 1993 жылдан 2000жыл ортасынан АҚШ
долларының бағамы өсті. 2003 жыл ортасынан АҚШ ... ... ... жыл ... 139-141 ... ... Бұл көрсеткіш теңгенің
наминалдық нығаюы бойынша шамамен 7%-ды құрайды. ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында валюталық режимнің
либерализациясы ... ... ... ... ... ... ... ішкі қаржы және валюталық нарықтың
деңгейін ескере отырып, келесі лицензияланатын ... ... ... отыр.
- Резиденттердің нерезиденттерінің пайдасына импорттық мәмілелер бойынша
есептерді жүзеге асыру үшін тауарға, жұмысқа және 120 ... ... ... ... ... ... ... аударымдар сонымен қатар
резиденттермен тауар экспортының төлем ақысынан ... ... ... ... ... Инвестициялық сападағы нерезиденттердің құнды қағаздарына резиденттердің
инвестициялары;
- Резиденттерді шетелге тікелей инвестициялаудың операциялары.
Валюталық режимнің ізінше ... ... ... ... ... ... ... азайтады және
резиденттердің көпшілігімен осындай операцияларды жүзеге асыру үшін жағдай
туғызды.
ПАЙДАЛАНЫЛГАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. ... ... ...... регулировании"//
Казахстанская правда - 1996- 27 декабря.
2. Закон Республики Казахстан "О ... ... ... ... долгом"// Казахстанская правда -1997- 12 апреля.
3. Закон Республики Казахстан «О внесении изменений и ... ... ... акты РК по ... банковской
деятельности, валютного регулирования и валютного контроля» от 8
мая 2003 года.
4. Концепция ... ... ... РК, ... ... РК от 28 июля 2003 ... Правила проведения валютных операций в ... ... ... ... НБК ... №206. По
состоянию на 1. 01. 2005 года.
6. Программа либерализации валютного ... в ... ... ... ... ... ... Правительства РК от 25
июня 2004 №705.
7. Программа ... ... ... в ... Казахстан на
2003-2004 годы. Утверждена постановлением Правительства РК 2003 г..
8. Балабанов И.Т. Основы финансового менеджмента. – М., 2002.
9. ... Ж.К. ... ... ... и ... состояние,
перспективы развития // Банки Казахстана, 2003, №11. – с. ... ... У. ... М. ... ... ... ... дело: ... / Под ред. ... О.И. ... ... ... ... ... для клиентов. / под ред.
Тавасиева А.М. – М., ... ... дело / под ред. ... Г.С. – ... Каржы
–каражат, 1998.
14. Бертаева К. Валютная политика Казахстана: положительные тенденции и
противоречия // ... ... 2003, №3. – с. 5- ... Бертаева К.Ж. Валютный рынок и валютные операции. – ... ... ... А.Н, ... форвардные и опционные рынки. ... ... ... ... и ... ... ... пособие/
Т.Л.Антоновский, М.Н.Романов и др./ М.: Бек, 1996.
18. ... Л. ... Д. ... ... РК. – Алматы, 2004.
19. Деньги, кредит, банки: Учебник /Под ред. Г.С. ... изд. ... ... ... 432 ... Деньги, кредит, банки. Учебник. / под ред. ... В.В. ... – М.: ... ... ... А. В ... ... конъюнктуре // Казахстанская правда, 25
февраля 2005. – с. 10.
22. Есенжанов А. Валютный рынок: опыт и перспективы // Мысль, 1999. ... – с. ... ... С.Б. Калиева А. Особенности денежно-кредитной политики
РК в условиях либерализации валютного режима // АльПари, 2004, №6.
... ... Б. ... ... ... ... ... Алматы
2000ж.
25. Мақыш С.Б. «Коммерциялық банктер операциялары». ... ... ... С.Б. ... ... және ... Алматы 2000ж.
27. Миржакыпова С.Т. Банковский учет в Республике ... ... ... ... ... ... Н.Я. Финансовые и валютные ... - ... ... ... Н. ... ... // Деловая неделя, 4 февраля
2005. – с. 3.
30. Рамазанов Н. Три года ... ... // ... ... ... 2002.
31. Рамазанов Н. Доллар пошел вверх. // Деловая неделя, 14 января 2005.
– с. 3.
32. Рамазанов Н. Валютные ... ... // ... ... 2004. – с. ... ... С. О механизме эффективного использования валютных
ресурсов // Транзитная экономика, 2003, №1. – с. ... ... А.Д. ... и ее ... ... №7, ... Хе О. Национальный банк разработал концепцию
либерализации валютного режима // Панорама, 15 февраля
2002. – с.3.
36. Баишев Б. О ... ... ... // Банки Казахстана - № 2
-
авг. 1997г.
37. Бондарь Т. Что ... в ... ... ... ... ... Казахстана обошлось
без ... - №10 - ... ... А. ... ... подъем // Континент - №25 - 25 декабря -
2002
39. Курилов В. ... ... пути ... // ... - № 20. - ... ... ... Р. О банковской системе Казахстана // Банки Казахстана - №6 -
2003
41. Статистический бюллетень ... РК - ... ... операцияның жіктелуі 1 сурет
ҚОСЫМША В
Кесте
Выданные по Республике Казахстан лицензии на ... ... ... ... ... ... саны |
| |2001 |2002 |2003 ... ... |59 |47 |24 ... ... |19 |20 |11 ... емес заңды тұлға |38 |26 |13 ... |2 |1 |0 ... ... |20 |17 |26 ... ... |0 |0 |5 ... емес заңды тұлға |14 |10 |21 ... |6 |7 |0 ... ... импорттық операция бойынша |1056 |1422 |556 ... | | | ... ... |2 |0 |0 ... емес ... ... |1051 |1416 |556 ... |3 |6 |0 ... ... ... экспорттауда |266 |501 |258 ... ... өсуі | | | ... тұлға |0 |0 |5 ... емес ... ... |366 |501 |251 ... |0 |0 |2 ... ... ... инвестициялау (бас |2 |1 |1 ... | | | ... ... ... ... барлығы |17 |26 |22 ... ... |0 |1 |0 ... емес ... ... |17 |25 |22 ... ашу, барлығы |57 |65 |58 ... ... |0 |8 |3 ... емес ... тұлға |57 |56 |54 ... |0 |1 |1 ... ... ... ... |- |144 |107 ... | | | ... ... ... ... валютасына |- |4 |5 ... | | | ... |1577 |2227 |1057 ... ... |21 |29 |24 ... емес ... ... |1545 |2183 |1030 ... |11 |15 |3 ... ... ... ... Д
Қазақстан қор биржасындағы сауда-саттық көлемі және 2005 жылдың
ақпанындағы АҚШ долларына теңгенің орташа есептегендегі бағамы.
-----------------------
Қолма-қол АҚШ долларын ұстау көлемі
(миллион ... ... ... ... алу ... ... байланысты
Пластикалық карточкаларды шығару және қызмет көрсету
Шетел валютасын инкассоциялау
Ақшалай аккредиттивтерді төлеу
Жол чектерін сатып алу (төлеу)
Инкассо ... ... ... ... және ... ... ... валюталық шоттарын жүргізу
Конверсиондық операция
Банктің валюталық позициясы
Своп
Спот
Валюталық операция
Форвард
Шетелдік банктермен корреспонденттік қатынастар
Сауда емес ... ... ... ... қауіп-қатер
Конверсиондық қауіп-қатер
Коммерциялық қауіп-қатер
Тарихи қауіп-қатер
Қауіп-қатер тарнсляциясы
Қауіп-қатер мәмілесі
Қауіп-қатер аударымы
Экономикалық қауіп-қатер
Валюталық шешім
Алтын шешім
Қорғау шешімі
Мультивалюталық шешім

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экономикалық ұғымдар168 бет
Балабақшада атқарылатын жұмыстармен танысу31 бет
80 жерге балық цехы23 бет
Валюталық операциялардың есебі28 бет
Еңбекақы төлеу бойынша құжаттарды толтыру6 бет
Литтл есебі18 бет
Танысу тәжірибиесі10 бет
“1-с бухгалтерия” бағдарламасы24 бет
"Аудит түрлеріне сипаттама."36 бет
21 ХҚЕС «валюталық бағам өзгерісінің әсері»23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь