Шығыс Қазақстан облыстық мұражайлар тарихы

КІРІСПЕ 3
1 ШЫҒЫС МҰРАЖАЙЛАРЫ 6
1.1 Шығыс Қазақстан обылыстық өлкетану мұражайы тарихынан 6
1.2 Облыстық этнографиялық мұражай тарихы 13
2 2 БҰРЫНҒЫ СЕМЕЙ ОБЛЫСЫНЫҢ МҰРАЖАЙЛАРЫНЫҢ ТАРИХЫ 25
2.1 Сырға толы Семей жері 25
2.2 Өлкелік мұражайлар 33
ҚОРЫТЫНДЫ 46
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 47
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
РЕСПУБЛИКАЛЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАЗЫНАЛЫҚ КӘСІПОРНЫ
С. АМАНЖОЛОВ АТЫНДАҒЫ ... ... ... ... ПЕДАГОГИКА ЖӘНЕ ПСИХОЛОГИЯ ФАКУЛЬТЕТІ
Тарих және география мамандығы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы: ШЫҒЫС ... ... ... ... ... ... 2006 ж. Ж.А. ... және шет ... ... т.ғ.д., профессор
«____» _____________ 2006 ж.
З.О Дүкенбаева
Орындаған 5ТГ –2 тобының
студенті
«____» _____________ 2006 ж. С. ... ... ... 2006 ... 2006
МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ |3 |
|1 ... ... | 6 ... ... Қазақстан обылыстық өлкетану мұражайы тарихынан |6 ... ... ... мұражай тарихы |13 |
|2 2 ... ... ... МҰРАЖАЙЛАРЫНЫҢ ТАРИХЫ |25 ... ... толы ... жері |25 ... ... мұражайлар |33 ... |46 ... ... |47 ... А |50 ... Ә |51 ... Б |52 ... В |53 ... Г |54 ... Д |55 ... Е |56 ... сәт қана ... ... ... бала ... ... ... туған бауырларын, бала күнде ойнаған бірге оқыған достарын
танымайды. Туған жерін, туған ауылын, оқыған ... де ... Бәрі ... шығып кеткен. Бала есінен айырылған. Адам үшін бұдан ... ... ... ... бе? Орны ... өкініш, жан- жүйеңді үгілтер ... ... не ... ... ... ... ... ұшыраған, ондай бала өсірген
ата- ана да, ел сормаңдай дей беріңіз.
Адамның ес де адам ... ... ... ... ... ең ... ... қасиеттердің бірі. Ес жоқ болса ол бір
меңіреу, мылқау, бейшаралық, ... да ... ... Сорлы тірлік дей
беріңіз. Ондай тірлікті басы жұмыр пенде көрмесін, мақұлық ... қала ... ... мәңгүрттік. Шыңғыс Айтматовтың “Ғасырдан да
ұзақ күн” романдағы мәңгүртті еске ... ... ... ... ... ... ... құбылыстарны,
әдемілікті түсініп, қабылдаудың да басқаша қоршаған ортамен, айналадағы
адамдармен қарым – қатынасың, өткен кеткен мен ... ... ... ... де ... есі де ... мен тұңғиығына көз жетіп болмайтындай, қат –
қат, ұшы – ... ... ... асыл қазына, керек кезінде тиісті пұшпаған
толғап қалсаң, өткен дүние, көрген дүние егжей – тегжейімен ... ... ... келе ... ... есі ... ... теңгеруге келмейтіндей кереме
қазына. Туған ата- анасына, туыстары мен достарына, ... ... ... бір ... ... ... бар, ... азамат мұрағат қазыналарына
әсте көзжұмбайлық жасай алмайды, оны ескерусіз қалдырмайды. Қайта ең ... ... ... ... ... ... ... материал, өткен өмірдің деректі ескерткіш.
Ол өткен өмірдің деректі ... Ол ... өмір ... ... ... ... ... – қаынастарды, саяси- қоғамдық,
экономикалық өмірдің алуан – алуан ... ... үшін ... ... ... – жанды тірліктің жансыз дерегі сынды көрінері де
бекер емес. Бірақ та бұл сырт ... ... ... ... әлемі тереңіне
бойлап, жіті үңілетін зерделі иесіне кезіксе, бір кереметі оған да ... ... жан ... мен ... ... айқара ашып тілдеседі. Мұражай
шежіре – кеніш, шежіре – сыр ... ... ... ел тарихының тамыры болатны мұражай ісі туралы ойлар,
мәліметтер іздеу бойында ... ... бар ... ... ... Осы бағытта оқып, көңіл бөліп, зерттей келе тікелей қазқсатндағы
мұражай ісінің өткен жолы мен ... ... ... ... ... ... аз екенін байқаймыз. Сондықтан да өз өлкеміздің
шежірісін білу ... ... ... мемлекеттік мұражай тарихына
қарлығаштың қанатымен су ... ... да баға ... ой елегінен өткізіп
көрейік деп отырмыз.
Шығыс Қазақстан мемлекеттік мұражайларының тарихы тереңнен бастау
алады.
Өскемен ... ... ... облысының негізгі әкімшілік
бөлігінің орталық болып ... 1939 ... ... ... ... ... ... Семей губерниясының қарамағында болатын.
Сондықтан да Өскеменде бұл кезде мұражай болған жоқ еді. 1940 жылы ... ... ... облыстық мемлекеттік мұражай құрылады. Оған НКВД –
ның мұражай бөлімінің бастығы Н.И. Чичевскийді басқарушы етіп тағайындайды.
Осылайша ... ... ... ... кезеңдерді басынан өткерді.
1960-70 жылдары мұражайға жоғарғы гуманитарлық білімдері бар тарихшы
мамандар келе бастайды. Олар: С.Е. ... Ф.А. ... ... М.Г. ... Л.А. Пекаторос., К.Ю. Ван., С.Я. Семибратов.,
тағы ... ... Бұл ... тез арада мұражайда өз жұмыстарын атқаруға
кіріседі. С.Е. Черных (1965-1988 ... ... ... ... сақтаудың жаңа формасын ұйымдастырды.
Тақырыптың өзектілігі. Ел басының «мәдени мұра» бағдарламасын негізге
ала отырып ... мол ... ... ... және ... болашақ ұрпаққа отансүйгіштікті жеткізудегі орасан зор рөлін
ашып көрсету.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Мұражай деректерін пайдалана отырып оның
тарихын жазуда ... ... ... ... ... ... 1981 жылдан 1988 жылға дейін үш деректі очерк басылып шығады. Олар
С.Е. Черныхтың «С ... ... (1981 ж), ... но ... ... ж). «Под ... ... (1989 ж.) болды.
Жұмыстың мақсаты. Тарих ... ... ... ... ... ... ... көз мұражай деректерінің
маңызын баяндау.
Жұмыстың міндеттері. Шығыс Қазақстан облыстық ... ...... ... ... құжаттарын белгілі бір хронологиялық
ретке келтіру.
Зерттеу жұмысының әдістемелік ... ... ... мен
материалдарға салыстырмалы анализ жасау негізінде жазылды.
Бітіру жұмысының қолданыстық ... ... ... Қазақстан
тарихы, өлке тарихы, мұражайтану және мұрағаттану, Қазахстан мәдениеттің
тарихы ... ... ... ... ... ... жұмысының құрылымы. Кіріспеден, 2 тараудан, қорытындыдан және
әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. ШЫҒЫС ... ... ... ... ... ... мұражайы
тарихынан
1914-15 жылдары алғаш мұражай халық үйі жанында ұйымдастырылды. 1939
жылы мұражай ... ... ... 1946 ... ... ол ... ... қайта құрылды. Шығыс Қазақстан Облыстық депутаттар советінің 1946
жылы 29 тамыздағы № 495 ... ... ... ... ... ... 24 қазанда Кантарез Василий Михайлович ... ... ... Ұзақ уақыт мұрадайдың өз ғимараты болмады.
Сондықтан жұмыстары жөнді болмай тек 1947 ... 25 ... ... ... 20 – дан ғимарат берілді. Нәтижесінде бұл ... ... мен А. ... ... ... ... ... жер. 1947 жылғы
қазан айының соңында мұражай штаты ... ... ... ... кіші ... 1947 жылы ... Қазақстан Облысында Қазақ
Кеңестік Советтік ... ... ... ... ... көрмесі өтті және ол ... ... ... ... 1946 жыл 1 қаңтарда мұражайдың ... ... 112 ... ... ... 112 шаршы метр болды. Сонымен қатар залдың өзі93
шаршы метр болды. 1947 жылы 1 қаңтарда ... 185 зат ... ал ... 7 ... 1948 жылы 7 ... 1948 жылы 1 ... дейін
мұражайға 226 адам келген, соның ішінде 5 оқушылар экскурсиясы, онда 137
адам ... ... 1965 ... ... ... ... Горький көшесі 52
үйде орналасқан. Оның ... 600 ... метр ... ... ... 400 ... метр. 1957 жылдың 1 қаңтарында жалпы қорда 3800
зат болды. 1965 жыл ... ... ... ... ал ... ... үшін
пионерлер үйін жөндей бастады. 1967 жылы 10 ... ... ... ... Урицкий көшесі 40 тан жаңа ғимарат беру туралы ... ... Бұл ... ... қазіргі уақытқа дейін жұмысын істеуде.
Мұражайының жалпы ауданы 1200 шары метр оның 800 ... ... ал 50 ... ... қор ... ... қорда 37357 зат бар.
Мұражай ... ... ... ... 16 адамнан тұрады, оның 6 ғылыми
қызметкер. 1978 жылы ... жаңа ... ... Олар ... залы»,
«Қорлар сақтау» бөлмесі. Қазіргі күнде мұражайдың жалпы ауданы 2200 шаршы
метр, соның ішінде ... үшін 1103 ... метр ал ... ... ... шаршы метр.
1967 жылдармен салыстырғанда мұражайдың қоры едәуір ұлғайды, 1980
жылы 1 қаңтарында 60215 зат ... 1972 1980 ... ... ... бөлімі қоғамдық мұражайлармен жұмыс істейтін
құрамында 5 дамаы бар бөлімше, қалпына ... ... Оның ... ... ... ... болды. 1979 жылы Шемонайха
қаласында мұражай филиалы ашылды. 1980 жылы 1 ... ... ... ... ... оның 22 – сі ... қызметкер. Мұражайдың ғылыми
қызметкері әртүрлі ғылыми ағарту ... ... 1967 ... 100 ге жуық дәріс оқыды. 1978 – 1979 жылдары оның саны 217 ... 1977 жылы ... жаңа түрі ... ... ол ... ... ... соғысымен О.С, өлке экономикалық ... ... ... туралы көптеген экспонаттар болды. Көрмеге 1700 адам ... ... ... ... ... ... ... дәстүріне
айналған. 1975 жылдары Зайсан мен Табағатай ... ... ... адам ... ... ... құрамы өзгерді. 1967 жылы 7 ғылыми
қызметкердің 5 жоғары білімді болса 2 орташа, ал стажы 5 жыл болатын 3 ... ... 1980 жылы 1 ... ... ғылыми қызметтің жоғары білімі
болды. Дәлірек айтсақ 22 қызметінің 8 стажы 5 жылдан көп ... ... ... ... өз ... өсірді. 1978 жылы 20 ақпанда
мұражай Кеңестік ... ... ... күштері үстінен мәдени
басшылығындағы белсенді жұмысы үшін кәсіп одақ орталық ... ... ... ... кеңестік және республикалық
мұражайлар көрмесінде белсенділік танытып отырды. ... ... ... мәдениет министірлігімен республикалық ... ... ... 100 ... ... ие ... ... оқу ағарту ісіне белсенді қатысқаны ... КСРО ... ... ... КСРО ... ... ... марапаталды.
Мұражай құрылысынан бастар мұражайлық қор қалыптасқан, 1948 жылы 1 ... ... ... 1967 жылы 1852 ... Осы жылдардың 25 қыркүйегінде
мұражай жөндеу жұмысына байланысты жабылды. Мұражайдың табиғат секторындағы
маңызы зор ... ... ... Облысындағы Қалба – Нарым
аймағындағы жыныстар мен минералдар жатады. ... 1973 жылы ... ... ғылымының кондидаты Филиппов В.А өткізген. ... ... ... ... 1972 жылы ... құстар коллекциясы
болып табылады. Бөлімшенің ең ... ... бірі ... ... табылады. Оның құрамына С.С. Черниковтың Шығыс Қазақстанда
жүргізген археологиялық экспедициясында ... ... ... ... тас, қала, темір дәуіріне жатады. Соның ішінде Қазақстанда
тұңғыш рет палеомиттік ... ... ... ... ... нәтижесінде
этнографиялық коллекцияларға да толы болды. Онда мынадай материалдар ерекше
орын ... ... және қала ... ... ... ... Орыс және қазақ тұрғындардың қолөнер шығармашылығы.
4) Халықтық техника
5) Ыдыстар мен ағаш бұйымдар.
Қорларды қамтамасыз етудің ... ... ... қоғамдық тарих бөлімі
жүргізеді. Мұндайда ғалымдар мен түсті метал, ... ... көп ... ... ... материалдар сақталған.
Табиғаты тамаша жері шұрайлы Зайсан ауданының ерте заманнан бері
көптеген саясаткерлер зерттеген және оған ... өз ... ... ... ... жеріне әлемнің түпкір - түпкірінен көптеген ғалымдар,
саяхатшылар, жазушылар келіп табан тіреген. Тегі жер ... әсем ... ... ... ... 1876 жылы ... ... Сібірді ұлы
заолог, жазушы, натуралист «жануарлар» 1876 жылы ... ... ... заолого, жазушы, натуралист «жануарлар өмір» атты алты энциклопедияның
авторы ... ... ... ... ғалымы Отто Финш аралаған. 1876 жылы 16
мамырда олар Зайсан ... ... А.С. ... ... ... коллекцияларын Андрей Степановичтің жинағандарымен толықтырады.
А.С. Хохлов ғалымдарды Зайсан өңіріндегі сирек кездесетін жануарлар
жөнінде ... ... О. ... ... ол ... кем ... ... келген зоологтарға түз киік (жабайы түйе) ... ... бұл ... ... ... ... алған
мағлұматтарын ғалымдар Лондондағы зоологиялық қоғамға хабарлап, оның
жазбаларында бастыртады.
А. ... О. Финш ... қар ... екі ... құлақты
кірпінің терісін естелік қылып алып қайтады. Олар еліне қайтады. Олар ... ... ... ... атты ... ... Онда олар Зайсан
қаласын суреттейді. Оны былайша баяндайды: ... пост ... ... ... ... ... - писал Винюков в 1874 году, и я могу ... ... ... производит на приезжающего в степи весьма
приятное ... ... ... ... ... засаженными ивами,
и окаймленными оросительными каналами. Его ... ... из ... с ... ... выглядит правда, не особенно внушительными, но
они оказываются ... ... и дают ... ... во ... ... имеют свой клуб, а предусмотрительности майора ... ... ... ... с ... для общественных собрании.
Парк лежит в правом берегу быстрого горного потока ... ... ... из ... через который перекинут широкий прочный деревянный
мост» – деген ... А., ... О ... в ... ... 1882 ... 204 - ... зерттеуші В.А. Полторацкийдің арнаулы экспедициясымен шыққан
жұбайы Любовь Полторацкая күйеуінің ғылыми деректерін аса ... ... өзі ... түсірілген фотосуретімен толықтырып отырады.
Полторацкая сонымен қатар мұзтаудың ... ... ... фото
объектілеріне бейнелеуші.
Айтылған сапарында түсірген елу ... ... ... ... ... атты ... жинақтап, 1875 парижде өткен халықаралық
географиялық көрмеде Любовь Полторацкая орыс ... ... және ... ... географиялық көріністі қызықты дүниелерімен таныстырады.
Фотосуреттерде табиғаттың таңғажайып ... мен ... ... ... ... тұрмысынан – киім түрлері, киіз ... ою ... ыдыс – аяқ ... ... көрініс тапқан. Құрылысы
жинақты, мазмұны салмақты альбомы үшін Полторацкая 1879 жылы ... ... ... үлкен күміс медальды жеңіп алады.
Сонымен бұл елді орыс ғалымдар мен ... да ... ... ... М.И. Прежевальский ол Орталық Азияға сапарын
Зайсаннан бастаған. 18877 жылы өзінің екінші ... ... ... үш ай ... ... ... ... «Ауасы саф, суы балдай ну
орман оранған Зайсан қаласы курортқа бергісіз» деген екен.
Шығыстағы әсем қаламыз Зайсан – ... ... ... өмір сүреді.
Мемлекеттік регистрде тіркелген шаруашылық субъектілері 165, одан басқа 338
шаруа қожылығы бар.
Қазіргі ауданда жалпыға бірдей ... ... 30 ... жұмыс істеуде.
Күні бүгін жасындағы барлық бала ... ... ... ақ кәсіптік
техникалық училище, балалардың музыка мектебі, жасөспірімдердің ... жас ... ... жас ... ... ... өсуіне,
өнерді меңгеруіне ат салысуда. Аудан оралық ауырухана, тері аурулары,
туберкулезден емдеу диспансерлері ... ... Олар әр елді ... ... аралап жүріп, түсінік жұмыстарын жүргізді. Халық игілікті
іске өз үлестерін қоса білді. Бабаларының, әкелерінің көзіндей көріп ... ... үшін деп ... ... бастады. Көптеген жәдігерлер
сатып алынады. Нәтижесінде біршама бұйым жиналады. Мысалы ... ... жылы ... ... ... облыстық мұражайда жоқ, өте құнда
экспонат. Талайлардын еңбектері жиналған ... саны жеті ... ... ... өз ... өзіндік құны бар. Көбі көзден тайған, ұмытылған
құнды бұйымдар.
Алғашқы 1974- 1995 жылдары аралығында ... ... өте ... ... ... ... үйі Зайсан ауданының шетінде орналасты, ол
жерге көрушілер саны аз барды, тіпті ол ... ... бар ... ... білмейді ді. Ал көрінбейтін жерде бұйымдарды қалай
орналастырсаң да ... ... жол ... ... 1998 жылы ... ... ... Әбілмажінов ағамыз аудан әкіміне кіріп, одан мұражай
көрермендерінің жүрегін жаулап алатын, ауданның орталығынан кеңсе ... ... ... бұл ... өз қалауын табады. Сөйтіп 1998 жылы
мұражай үйін ашуға аудан ... ... ... ... ... ... ... «Осы жылдардан бастап келушілер саны күрт өсті»
дейді мұражай директоры Әденбек Әбілмажінов ... ... ... ... ... ... тарихи үй ғой» - деушілер де ... ... ... ... ... ... үй алу еді, сол арқылы өлке
тарихын халық назарына ұсыну, насихаттау» – деп өз ... ... ... ... мырза.
Қазіргі уақытта аудан жұртшылығына 7 зал қызмет көрметеді. Әр залдағы
экспонаттар залдың аттарына қарай топтастырылған. Олар ... ... ... мен Ұлы Отан ... ... ... Отан үшін ... қаһармандар өмірінен мағлұмат беріледі.
бейруда материалдар комбинаттары, құрлыс индустриясының орындары болды.
Бұрындары Урицкий ... ... ... деп ... ұзақ ... бойы
негізгі көлік жолы қызметін атқарған.
Мұнда ХІХ ғасырда сәулеті Покров шіркеуі тұрған кезде ... ... ... ... ... ... ... жылдары салынған Ғибратхана айналасына,
ұмытылмас салт- саналық беріп ... ... ... ... Шіркеу іші
керемет болатын. Онда бар 9- қоңырау болған, ең ... ... 162 ... ... ... ... алып ... кезеңде 1936 жыл құртып
жіберген. Ең ... оны ... ... ... ... Одан кейін оны жарын
жібереді бірақ шіркеу сол бұзылған ... ұзақ ... Одан ... оның ... бөлігін бұзып алды. Кіріс – шығыс есебі бойынша
200 мың дана кірпіш ... ... ... ... ... қаржыны Киров ескерткішін салды құрылымына бөледі.
1902 жылы шіркеуге қарама – қарсы маринск ... ... бір ... ғимарат салынды. Педагогикалық курстың тыңдаушылары
халық біліміне ... ... ... ... ... бұл жерде этнографиялық мұражайдың көрме бөлмелерінің бірі
орналасқан. Шіркеудің жанында бір ... ... ... ... 1918 жылы онда ... ... орналысты. Жөндеуден өткеннен
кейін бұл ғимаратқа тарихи өлкетану мұражайы қоныс аударды.
Кеңес билігінің жылдары «Шіркеу ... ... ... ... ... Базар переулогы Ертістің ағысынан басталып жебе ... ... ішкі ... ... өтіп ... ... ... шыққан.
Переулоктың ойы бір кварталды толық алып ... ... ... ... ... ... Киров саяжайы орналасқан.
Базар переулогына халық үйі кіріп тұрған. Бұл қазіргі Жамбыл ... ... Үйді ... ... жер аударылғандардың бастамасымен
қалалықтар ақша жинаған. Осы переулокта ... ... ... үлкен екі қабатты үйі тұрғызылған. Кейінірек сол ... ... ... ... ... сол үйде ... ... жылдан бастап осы аудан толығымен өзгеріске ... ... мен ... ... ... тастады. Саяжай ашты. Содан кейін – ... шулы ... тып – ... ... ... ... 1943 жылы жерлес
батырымыз Т. Тоқтаровтың есімі берілді. Қазір ... ... ... ... өрт ... ... болған. Переулогтың өрт
сөндірушілер деген аты ... ... ... ... ... бөлмесі орналасқан үйді, бай
саудагер Кожевниковка арнап тұтқындары салған.
Қазіргі ... ... ... ... ... сауда үйі болса,
Кеңестік кезеңде әмбебап дүкені болса керек.
Вид с собора на базарную площадь и ... ... ... во ... 1931 г., фото М.В. Горохова.
Митинг на Базарной площади. Май 1928г., фото М.В. Горохова.
Покровский собор, фото начала ХХ ... ... угол ул. ... ... ул. ... 1928г., ... Горохова.
Дмитрий Гордеевич Панкратьев – знаменитый Усть-каменогорский
садовник.
В 1894 году врач ... ... ... ... ... заложил
в пяти верстах к юго-востоку от города сад. Саженцы ... из ... и ... ... для ... мест ... ... помидоры,
цветная капуста, сладкий перец, баклажаны, спаржа, фасоль и т.д. В 1906
году Вистениус вышел в ... и ... ... на ... острова. Свой
сад он продал местному пчеловоду Д.Г. Панкратьеву
1.2 ... ... ... ... ... мұражайдың қорларындағы әсемдік – қолданбалы
өнер коллекциясы бірнеше шағын топтамаларға бөлінеді. Олардың бірінде Шығыс
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... бұйымдары жинақталған. Шағын топтамада - кәсіби суретшілер ... ... ... ... ... ... халықтық кәсіп пен өнерді қайта түлету жолында
үлкен жұмыс жүргізуде. Шеберлердің ... ... ... сақталуда, олар көне дәстүрді жалғастырушы және дамытушы ... ... ... мен ... ... ... ағаш оюшы шебердің
өз сүйікті тақырыбы бар, дегенімен олар халықтық эпос, жыр – ... ... ... ... ... ... үңілген. Тарихқа, этнографияға
құштарлық та олардың шығармашылығында ... ... ... ... ... ... мен кәдесыйлар біздің еліміздің тарихын, оның
табиғатының көріністерін ... ... ... ... ... ... ... ретінде ағашты пайдаланатын шеберлердің қолдарынан шыққан
бұйымдар асқан шеберліктің айғағы іспеттес. Ағаш оюшылар оны өңдеудің түрлі
техникасын, өрнектерді, ... ... ... материалдың пластикалық
қасиеттерін пайдаланып ағаштың әсемдігіне тәнті етеді. ... ... ... ... көне, әрі қашанда жаңа заман материалы –
ағаштың көзге түспейтін мүмкіндіктерін паш етеді.
Ағаштың табиғи қасиеттерін күшейту үшін ... ... ... яғни ... ... ... ... байыта тұ-үседі. Сырлы бояуды
қолдану – ... ... ... ... ... шұғыллаларын
айшықтау үшін қажет. Соның нәтижесінде күңгір бетіне іштен сәуле шашылып
тұрғандай әсерде боласың, ... өзі ... ... нәзіктік береді. Ағашқа
түс беру – түр – түс гаммасын байытады, ал бояу ойма күрделілігін нақтылай,
күшейте түседі. ... ... ... ... ... ерітілген ара балауызы) қолданады. Балауыздау - әлі ... ... ... ... берік және әдемі әр болып табылады. Алайда бұл еңбекті
көп қажет етеін тәсіл, әрі механикаландыруға ... Беті ... ... ол ... ... ... және ... айшықталған, ашық та
жарқын текструра болып табылады. Балауыздау тәсілі ... ... ... ... оюмен ертеден шұғылданған, ол барлық халықтарда дерлік сүйікті
іс болған. Бұл ... ... ... ең көне түрі ... ... ою ... ұзақ та күрделі жолдан өтіп, өзінің шыңына жетті. Бүгінде
нағыз әрі хас шеберлер аз қалды, өйткені бұл ... ... ... тәжірибені
талап етеді және механикаландыруға жатайды, сондықтан бүкіл процес қолмен
атқарылады. Шеберлер өз бұйымдарын ... ... ... ... ұңғу), жақшалық (қабыршақты), ... ... ... түсі дәл ... ... ... (тәсілген),
көлемді мүсіндік (тегіс, фактураланған) әдістері мен тәсілдерін қолданады.
Мүсіндер, композициялар жасау кезіндегі ... ... бірі ... ... ... ... саңлау пен қуыс қалмас үшін олар
мұқият тегістеледі.
Токарьлық өңдеу – бұл ... ... ... тәсілдерінің тағы да бір
көне түрі, осы орайда материалдың өзіне тән әсемдік қасиеті ... ... ... кезінде сүрек қабаттарының қайтаданбас өрнектері
бетке анық шығады, бұйымдар ықшам, бірақ ... ... ...... жылы әрі ... ... де ... қолдарына икемді
материал. Мұражай қорларындағы Шығыс ... ... ... ... ағаш ... ... ... куәсі.
Курдаков Евгений Васильевич 1940 жылы Орынбор қаласында туған.
Этнографиялық мұражайда ... ... аға ... қызметкер, флорист -
әсемдеуші болып істеген. Е. В. Курдаков – Ресей ... ... ... мен ... ... ... ішінде танымал «Орман және шеберхана»,
сондай – ақ атақты «Ормандағы кітап» аудармасының авторы, ... ... ... ... ... және бүкілресейлік суреттер көрмелеріне
қатысушы әрі ... ... ... ... бірнеше экспозицяларының
авторы, әдебиеттанушы, ... ... ... ... және тел ... ... Петр Ғылым және өнер
Академиясының іс ... мүше ... ... ... атты ... ... 1998 жылғы лауреаты, 1999 жылы А.С. Пушкиннің
200 жылдығына арналған Бүкілресейлік ... ... ... мен ... ... оны ... ... эпосы,
ертегілері, аңыздары шабыттандырды. өзінің негізгі ... ... ... ... ... ... бейнеленген. Шебер
ағаштардың басқа түрлеріе қарағанда балқарағайды ... ... ... ... ... ... бояу жағуды қажет етпейді,
оның ... бай, ... ...... реі бар және ол тамаша сүргілік
қасиеттерімен ерекшеленді. ... ... ... ... ... рельефтік бейнесін түсіреді. Кейде ағашқа қошқылырақ рең
береді. Мұражай коллекциясындағы «Ата» мүсіні 1977 жылы ... ... ... ... ... атап ... ... – ақ мұнда «Батыр» панносы, «Жекае - жеа» панносы бар.
Бөкекбаев Байболсын Қалтайұлы 1953 жылы ... ... ... ... 1979 жылы ... ... ... қолданбалы өнер
бөлімін зергер мамандығы бойынша бітірген. 1979 жылы ... ... ... – эксперимент зауодында ағаш өңдеу ... ... ... ... 1980 жылдан бастап «Оютас» зауоды Лениногор
филиалының бастығы болды. 1983 ... ... ... ...... ... модельші. Ағаш оюмен 1979 ... ... Оның ... ... – қазақ эпосы, қазақтың ұлттық
салт – ... және т.б. Өнер ... ... мен шеберлер ана
тақырыбын жиі көтерген. Бұл бейне Б.Бөбекбаевты да қызықтырған ... ... ... ... ... , «Ана ... панносы пайда болды.
Қазақ жырлары мен ертегілері шебер шығармашалығындағы «Ақсақал», «Қарт»,
«Бетперде» панноларында ... ... ... ... 1942 жылы ... ... ... 1969 жылы Ленинградтың Мухина атындағы ... - ... ... ... ... бөлімшесін тәмәмдаған. 1971
жылдан бері КСРО Суретшілер одағының мүшесі.
В.С. Раппопорттың ... «Үш ... ... шопан»,
мүсіндерінен көрініс тапқан. «Үш ... ...... туынды,
балқарағайдың жекеленген бөліктерінен желімделген. Шебер реңді күшейту үшін
әлсіз ғана өң берген. Мүсіннің ... ... ... идеясы –
сабақтастықты, сондай – ақ терең пәлсапа – ... ... адам ... ... ... ... Мейірімділік жасау керек деген түсінікпен
ерекеше ұштасып жатыр. Шебер композициялық тұрғыда төрт бейнені: салтатты
мен жылқыны, қарт пен ... ... ... ...... ... өмір мен ... көрінісі.
Мүсіннен жылулық пен мейірімділіктің лебі есіп тұр.
Коробков Александр ... 1944 жылы ... ... ... ... 1968 жылы Ташкент көркемсурет училищесін сұңғат сыныбы
бойынша бітірген. 1976 жылдан Қазақстан ... ... мен ... ... ... ... ... Суретшілер Үйінде жұмыс
істеген, ағаш оюмен шұғылданған. Алматы ... 1986 жылы ... КСР ... де ... ... ... ... қатысып, ІІ дәрежелі дипломммен
марапатталған. Мұражай қорында А.И. Коробковтың жайлауда болған кезінде
алған әсерінен ... ... ... ... «Шопан» панносы
қойылған. «Қойлар» композициясы ол облыстың ... ... ... ... ... соң жүзеге асырылды. Шебердің
барлық туындыларынан ... ... ... сүйіспеншілік пен достықтың табын
сезінесіз.
Зайцев Виталий Владимирович 1948 жылы Семей қаласында өмірге келген.
Семей ... ... ... ... ... ... ... істеген. Ағаш ою ісіне өз бетімен үйренген. ... ... өнер ... ... – ақ ... ... ... жылы өткен әлем жастары мен студенттерінің фестиваліне қатысты.
Қазақ халқының «Қозы көрпеш – Баян сұлу» жыры В. ... ... ... ... ... шабыт берді. Шебер махаббатың жеңімпаз
күшін, Баян сұлудың сұлулығы мен адалдығын жырлайды. ... ... ... ауылының тұрмысын бейнелейтін толық картина. Паннодан өткен уақытқа
деген ... ... ... ... ... ... ... лебі
еседі. «Қазақ Жиреншесі» панносы ойнақылық, ...... ... ...... өткіртілді жанның өмірге деген құштарлығын,
қушыкештігін, даналығын ... ... ... 1956 жылы ... 1980 жылы Косово көркем
кәсіпшілік училищесінің ағашты көркем өңдеу бөлімін бітірген.
В.С. Акуловтың коллекциясын асқан ... ... ... ... байланысты ыдыстар жиынтығы құрайды. Өзінің ... ... үшін ... ... әр ... ... ... қызыл ағашты
пайдаланады. Әшекейдің негізгі түрлері: рельфті өсімдікті ойма ... ... ... ... инкрустациялау, айшықты сүйек және метал
аппликациялау, металлдан нәзік өрнектеп ойылған жапсырмалар. Шебер ... ... ... ... ғажап үйлестіре білген. Әдетте қазақ
халқының күнделікті қолданатын ыдысы қарапайым болған. Қымыз ішуге арналған
ыдыстар ғана ... ... ... В.С. акуловтың қымызға байланысты
ыдыстар коллекциясы адамды өздеріне бірден ... ... ... 1967 жылы ... ... Алматы қаласының
тумас Владимир Александрович Вансовичтің ... ... ... ...... 1986 жылы № 9 АКТУ – ді ағаш ...... мамандығы
бойынша бітірген. 1989 – 1992 жылдары Үлбі ... ... ... ... ... атақты шебер-оюшы Владимир Петрович Агеевтің
басшылығымен ағаш оюмен шұғылдана бастады.
В.А.Вансовичтің қолынан шыққан ожау ... ... ... ... ... өрнектірек. В.А.Вансович балқарғай
мен шетінді қолданады. Кейбір ожаулардың саптары көлемді оюлармен: қойдың
басы, мысықтың басы ретінде ойылып ... Олег ... 1960 жылы ... орта – ... ... ... – техниклалық училище бітірген. Балташы болып жұмыс істеген.
Ағаш ою ісімен 1993 жылдан бері ... ... ... ... ... рең ... ... қолданады. «Ақсақал»,
«Батыр», «Қыз», «Апа» кәдесыйлары ... ... ... ... ... оюлары шеберлерінің шығармашылығы ықпалымен шаппа ою техникасында
орындалған.
Богородск ойыншықтарының ... ... ... жартышеңберлі
қашаулармен жаппай өңдеу арқылы байытып отырған. Соның арасында халықтық
оюдың осынау бір ... ... ... ... ... оны ... ... алмайсың. Войцеховскийдің сувенирлерін бірден айырасың,
қарапайым болғанымен көңілге қонымды.
Жанбосынова Бақыт ... 1912 жылы ... ... ... «Күйші» панносын сыйға тартты.
1) Қымыз жиынтығы: шағын үстел, шара, ожау, ... ... ... ... ағаш, жез, жонылған, лак жағылған,
көмкерілген, көлем: Д- 6,35 см, һ – 9 ... ... ... ... ... ... лак жағылған, ортадан
басталатын пластика тәріздес аяқтары қысқа: үстіңгі тақтайы қазақтың ұлттық
өрнегі салынып жезбен ... ... ... ... лак, жонылған, көмкерілген, лак жағылған,
көлемі: Д- 2 4, һ – 22, 5.
Жаңғақ ағашыны жонылған ... ... ... ... ... өрнек түрінде
көмкерілген, лак жағылған. Бүйірлеріне жоғарғы жақтарында тесіктері ... ... ... ... ... асып ... үш аяқ бекітілген.
1/3) Пиалалар (3 дана), жаңғақ ағашы, қалайы, лак, ... лак ... ... һ – 7,5 см, д – 10 ... кесе ... ... жонып жасалған, жұмыр пішімді, лак ... ... ... ... жіппен өрнектелген.
1/4) Қымыз құюға арналаған ожау, жаңғақ ағашы, лак, жонылған, ... ... L - 16.5 Д. – 6 ... ... ... ожау, жаңғақ ағашынан жонып жасалған, көлемі пиаладан
кіші, жұмыр, ... ... ... ... сабы бар, лак жағылған.
Этнографиялық мұражай деректоры Н.Заяцевтың мұражайға ... ... ... келтірсек:
Справка о работе областного этнографического музея
Музей открыт в 1968 году в с. Бутаково при ... ... ... г. - филиал Лениогорадского истоичко - ... ... ... ... (1978 г.) по ... Совтеа Министров Казахстанской ССР ему
присвоен статус Областного ... ... ... в
республике.
В 1983 г. музей переезжает в г. Усть – Каменогорск и в этом же ... ... ... ... Если в ... год ... было собрано 900 предметов6 то в 1983 г. фонды музея насчитывли уже
10. тыс. экспонатов.
В 80- ые годы ... ... ... 18 ... союзных республик и
краев:
- Золотая Хохлома:
- Золотое сияние Колходы (выставка из фонда Кутаисского Государственного
музея);
- Светлый лик Киевка;
- ... ... ... Нади ... 1990 г. – ... ... ... Киргизии;
- Ювелирное искусство казахстанского народа (г. Шевченко);
- Декоративно – прикладное искусство Таджикстана;
- Природа – наш дом (Государственный ... ... г. ... ... ... ... ... в Москву. Ялту, Киев, Ригу ... ... ... ... ... в ... Фестиваля молодежи и
студентов в ... ... 100 ... ... ее ... предметы ДПИ
экспонировались в парке культуры и ... им. ... ... ... ... ... в 3-х зданиях6 являющихся памятниками истории и
архитектуры ХІХ в. (в ... ... ... ... училища?
Построенного в 18886 г, в бывшем магазине по продаже стеклянной, ... ... ... ... Кожевникова И.М. построенного пленными чехами в 1914
г.; бывшем ... ... ... ... ... ... ... коплекс площадов 30 га на левом берегу ... где ... под ... ... На его ... ... ... 20 видов
млекопитающих животных, около 50 видов птиц; более 200 ... ... ... 70 ... древовидных пород.
Комплекс под открытым небом включает паятникаи народного зодчества –
казахским аул, старообрядческая ... ... ... со ... хозяйственнымипостройками.
В музее под открытым небом ... ... ... ... ... и.т. д.
Рядом со зданием музея по ул. ... ... ... сад, где ... 100 видов растений ...... ... ... культура.
По количеству имеющихся фондов (более 30 тыс. ... и ... ... (более 10 тыс. человек ежегодно) музей является
учреждением 1-й республиканской категории.
Самые значительные коллекции музея – ... ... и ... из них ... ... 5 тысяч предметов. Это и одежда, коврово –
войлочные изделия, уникальная коллекция рушников и ... ... ... ... ... ... насчытывает более 600 монет ХVІІІ – ХХ в.в. В
фондах имеются монеты всех росийских ... от ... 1-го до ... ... ... ... в честь различных событии, монеты –
памятники русской воиской славы: в 1912 г. былы ... ... с ... Александра 1-го и надписбю «1812 слваный год сей ... но ... ... в нем ... в 1913 г. – ... рубль «300 – летие
дома Романовых» … Ценны монеты из золота (номиналом в 100 руб), ... в 150 руб), ... (в 5 и 10 руб), ... с 1977 по ... к. ... ... ... икон наситывает более 300 паятников? Написанных в технике
темперном живописи и 276 паятников медной мелколитной пластики. Это одна ... ... икон не ... в ... но и ... ... 30- ... икон из фондов музея экспонировались в Мосвке в ... А. ... на ... ... икон ... – нач. ХХ в.в».
Предстваляет интерес коллекция костюма ... ... ... ... ... ... крестьян – старообрядовцев – рубахи, штаны,
пояса и «бутылы» (сапоги), кафтаны из ... ... ... шубы ... ... ... женская одежда – рубахи, сарафаны «нарукавники»,
головные уборы- кокошники, позатыльники, шамшуры, кички щали, платки.
В ... ...... деятельности собрано
значительное количество экспонатов, ... ... ... ... Реди экспонатов имеется и переселенческий чемодан, сделанный в
1931 г. из ... С этим ... одна из ... ... ... ... ... в нашу область в 1941 г. Что могли положить в такой
чемодан? Толко ... ... и ... ... ... ... Виблию,
памятные семейные фотографии.
Другие коллекции музея:
- Мелкая меднолитная пластика (ХVII – ХХ в.в) – 276 предметов;
- Старопечатные книги (ХVII – ХVIIІ в.в) – ... 200 ... ... ... (ХІХ – нач. ХХ в.в) – ... 300 ... ... фарфора (Императорский завод, завод Гарднера, Попова,
Корнилова; Кузнецовых и др; ХVIIІ – нач.-ХХ в.в.) – ... 1000 ... ... и ... ... (ХVIIІ – ... в.в.) - более 200
единиц;
- Изделия из драгоценных металлов и ... ... (ХVIIІ – ... в.в.) - ... 2000 ... ... музею передан запущенный парк им. Кирова, площадью
в 3 га, заложенный в 1935 ... ... ... природный комплекс из редких пород деревьев,
реликатовых папортников и роз, а также строительство в ... ... ... бывшего собора Покрова Пресвятой Вогородицы.
Историческая справка о ...... ...... ... ... был ... в
1968 г. в. с. бутаково (при школе).
До мая 1971 г. музей был школьным, но в 1971 г. ... ... ... (№ 150 от 7 мая 1971 г.) ... было ... ... этнографический материал собирался благодаря энтузиазму
учащихся и учителей местной ... ... ... ... ... местной школы. К. этоу ... была ... ... коллекция, насчиты вающая 6 тыс. экспонатов.
С января 1972 г. Министерством культуры Каз ССР для ... была ... ... ... научного сотрудника с предписание
использовать ее в Бутаковском музее. До апреля 1976 г. Бутаковский ... на ... ... Лениногорского горисполкома от 19.03.076
преобразовается ... под ... не бом, ... в себя ... ... включающим в себя комплекс хозяйственных и жилых построек (ХVIIІ ... ... ... решения № 618 от 9 ... 1977 г. ... ... ... с 1 ибля 1978 г. ... ... ... в областной музей под открытым небом. Ему выделяется
земельный участок в ... зоне ... ... с ... ... ... Казахстанской ССР №197
– р от 10. 05.78. ... ... ... ... ССР №180 от ... 78 г. и ... ... Казахстанского облисполкома № 556 от 27. 09.
78 г. организовать с 1 ... 1978 года ... ... ... ... ... в с. ... 1983 г. областной музей переведен в г. Усть – ... ... ... ... на 1 ... 1986 ... 656 единиц по основному фонду. Большая на 1 января 1986 г. ... по ... ... ... часть это предметы домашней утвари и
одежды досоветского периода русского и казахского ... ... ... задача музея сводится к коммунистичесому воспитанию
трудящихся на ... ... ... ... ... ... ... исследовательскую работу по нескольким ... это ...... ... старообрядцев – поляков, казахское
население Верхнего Прииртышья, работает с коллекционерами, ... ... ... музея проведится в среднем экскурсий, около 100
выставок, читается свыше 400 лекций, посещает музей около 35 тыс. ... ... ... в ... нет.
Производственными отделами музея являются:
1) Отделен казахской этнографии
2) ... ... ... Отдел народных промысел и ремесел
4) Отделе редких книг и рукописей
5) Отдел ... ... ...... искусства (Бутаково)
7) Отдел музееведения и массовой работы
При ... ... ... ... комиссия, методический и
Ученый Советы. ... ... ... вопросы научно- методического,
просветительского характера, апробирует научные ... ... ... ... в ... адмиистрат внохозяйственные функции:
решает вопросы о стротельстве, при обретени особо ценных ... на ... ... ... ... ОБЛЫСЫНЫҢ МҰРАЖАЙЛАРЫНЫҢ ТАРИХЫ
2.1 Сырға толы ... ...... ... ... ... өзенің екі жағына орналасқан
қала. Қаланың ХVI – ХVII ғасырдағы ... ата ... ... ... ... ... ... жері ерте заманан ежелгі
тайпаларға тұрақ болған. Олардың ең ескісі қола ... ... ... ... бұл ... ежелгі ғұндар, қыпшақ, керей, ... ... ... ... ... анықталды.
Доржынкит қазіргі семей қаласы тұрған жерден сәл жоғары Ертіс ең оң
жағасына, ... ... ... Ертістің ұзын бойында оған таяу
жерлерінде мұндай қалалар көп ... ... ... ... ... қыстақ қалалардың жұрнағы қазіргі кездеседі. Жеті ... ... ... үкіметінің ресми құжаттары “Тас мешіт” деген атпен ХVI
ғасырдың ... ... ... Г.Ф. ... бұл ... 1616 ... бір ... хатты Тюмень қаласының архивнен тапқан. Осы дерек
бойынша Жеті ... 1600 ... ... болу ... Петр І- ... Ертісті өрлеп шыққан әскер басыларының хабарланыда бұл қоныс
“Гудские каменные палаты”, “Семь палат” деп аталған. Өйткені ... ... ... жеті ... ... Сол уақытта Ертіс бойын қоныстанған құба
қалмақтардың маңыздарына қарағанда бұл ... Асма ... ... деген
кісі тұрғызған, сондықтан қаланың аты Доржыкит ... ... ... 1653 жылы ... ... ... Ф. Н. ... “Жеті шатырды
салдарған бұқарлықтар екен” деп жазды. Семей облысы қай жылы ... ... ... ... ... өте ... болса, айтатын жауап та әр кез дұрыс
– ақ.
1718 жылы қазан айында Семей қаласы ... деп ... 1718 ... ... жаңадан тұрғызуға жіберген Чередов пен Бухгольц Жеті ... ... ... ... таң ... ... ... шатырдың құрлыстары Бұқар назарларының ... ... ... егін жай. ... ары ... ... сумен суарған. Онда ғажайып
суреттер, таңғұт тілінде ... ... қол ... ... жылы Жеті ... Миллер экспедициясы келгенде, сарайлардың көбі
қирап, ондаған жазулар мен суреттер ат көпір болып ол аяқ ... ... ... ол ... ... мен Аблайкит жазуларының үлгісі бар
екенін анықтайды. Бұл жазулардың бір тобын 1718 жылы. ... Петр І ... ... ... Жеті шатыр сарайлары мен үйлерінің бәрі кіріпішпен,
кей жердерде тас араластырып, салған, іргесін тастан ... ... әр ... тік бұрышты, шарты, кейде шеңбер тәрізді. Көбінің естігі
Ертіс өңіріне қаратылып, ... ... ... ... сарайлардың да төбесін ағаштан қиып жапқан. Кейбір үйлерді күнбездеп
жасаған ... ... ... ... бөренелердің басы шығып
тұрған. Мұндай әдіспен салынған құрлыстар қазақстанның өзге ... ... ... Р. Ф. Миллердің айтуынша Жеті сарайдың сыртқы көрінісі
мынадай: ...... ... оның ... тік ... іргісін таспен
қалап, жоғарғы жағын кірпішпен көтерген;
Екінші сарай – зәулім қамал. Оның төрт бұрышында қарауыл ... төрт ... ... ... – Жеті шатырдың ең биігі болған. Оның жобасы дөңгелек,
төбесі күнбезделген;
Төртіншісі – үш ... ... ... үй. Ол күйреп бітуге тайаған.
Бесінші, алтыншы үйлерде осы туындас болған;
Жетінші сарай - өзгесінен ... ... ... ... ... Басқа
сарайларға қарағанда мұның іші кең, мұнара сияқты биік емес тарлау, ... ... үшін ... Жеті ... ... ең бағалы қазынаның
бірі – қабырғадағы суреттер, ағаштан ойып жасаған зәулім діңгек ... ... екі ... ... ... ... ... – сарайға
мықты тіреу бағана ету; екінші мақсат – көркемді үшін әр ... ... ... ... ... ... негізгі мазмұны
будда пантеонынан алынсада оның ішінде адам бейнесі, алды, ... ... дала ... ... көз ... ... Көп ғалымдардың
зерттеулеріне қарағанда Жеті ... ... ... оның әр мезгілде
мекендеген тайпалардың қоғамдары ... ... ... ... ... ... көбі қазылып, ішіндегі ... ... ... дүниелері
талауға түсіп кеткен. Деген мен Миллер оны көшіріп үлгерген. ... ... ... бір ... сол ... өзеннің “Ба” деп аталғанын
анықтаған. Бұл заттарЖеті шатыр мәдениетінің өте ерте заманнан ... ... ... іргесі 1718 жылы қазан айында қаланды. Жаңадан
ашылған Семей қаласына әскери ... ... ... ... Бұл қызметке ылайық деп палковник Петр ... ... Ал ... ... ...... (қазіргі кездегі қала әкімі)
сайлау арқылы тағайындады. Семей де сол ... ... ... ... ... болып алған, өзі қаланың ауқаты қазақ Бұршақ ... ... ... Бұл кісі ... ... Кашғария экспедициясына қатысқан
саудагер. Қазіргі ... қос ... ... осы облыстың ашылуы
құрметіне салынған. Оның жобасына Бұршақ Еспаев өз қалтасынан ақша ... ... ...... ... екеу етіп ... деп
табсырыс берген. Осы мешіттің құрлысы 1854 жылы басталды. ... ... ... татар Болботов деген геодезист өлшеді. Бұл мешітті
сапалы етіп салу үшін ... ... өте ... ... ... ... болды.
Ол Омбыдан табылды. Осы құрлысты басқаруға инженер – ... ... ... бар Алексеи Фадев келді. Ол инженерлік акедемияны бітірген. Оның ... ... ... ... ... өз ... ... Фадев кірпіш
қаланатын лайға жылқының қылын, тауықтың жұмыртқасын, араның ... ... ... ... мықты материалдар жасады.
1858 жылы қос мұнаралы мешіт құрылғысы аяқталған соң, Фадев ... өз ... ... ... Ал қос мұнаралы мешіттің жерін кім
береді? Ол заманда татарлар ... ... ... жерді түгелдей қоршап
алған, алым – салық төлеп жеке ... ... ... ... ... ... ... бастаған татар байлары кеңескенде солардың
ішінен «мешіт салуға мен жерімді беремін» деген кісі, өзі, ... ... ... болды.
1854 жылы Семей де қалалық Дума және қалалық сот жұмыс істеді. ... ... ... орталығы болмағанда да жұмысын тоқтатақан емес. 1854
жылы семей облысының прокуроры болып ... ... ... ... ... ... өте қасиетті жер. Бұл жерлерді талай
экспедициялар ... Ескі ... ... крепость – Семь- полат) Петр
Симон Паллок (1741 - 1811) бастаған экспедиция ХVIII ғасырда болады. ... де 1771 жылы ... ... ... және ... Ұлыбританияның Кембридж
университетінің түлегі Аткинсон Томас Уитлан (1799 -1861).
Семей жетін молынан саяхаттағаннның бірі. Оны ... ... ... Дегелен тауларын аралатуға Ұлы жүздің аға ... ... ... ... ... ... 1867 жылы ... қаласында «Шығыс Сібір және
орта Азия» атты қалың кітабы бастырлып шығарылды. Сол ... 150 ... ... ... ... арналған.
Семейдің атақты географы Николай Алексеевич Абрамов. Ол 1812 ... ... ... ... ... ... ... өмірінің
Абрамовты қызықтырғаны соншама ол осы елдегі көне мұраларды, шежірелерді,
ескерткіштерді ... Енді оның ... ... жиі ... ... ауады.
Содан ол 1840 жылы Семей шаһарына түбегейлі көшіп келді. Ол кезде Николай
Абрамов 28 ... ... кезі еді. Оның ... Усть – ... ... үй ... Абрамов Семей төңірегін зерттеп ... ... ... болды. Сондай саяхатарды көне мұралар,
шежірелер, ескерткіштер жинайды. Н.А. Абромов ... ... ... географ. Оның Орыс тілінде жазған «Қозы, Көрпеш – Баян Сұлу»
күмбезі (1850 ж) ...... ... ... ... ... ... еңбегі үшін 1851 жылы императорлық орыс
географиялық ... ... ірі ... 300 рубль төледі. Аристов «Ұлы жүз
қазақтарының ... ... ... ... деген атау қайдан шықты?
«Өскемен тарихы» және т.б. еңбектер жазды.
1850 жылы ... ... ... де ... баспаханашы ашылды оның
ашылуына өз қалталарынан бөлген бірінші гильдиялы Семей көпестері ... С. ... Б. ... ... ... ... ... нағыз париоттары
еді. Олар орыс, араб, неміс, латын шрифтерін сатып алды. Солардың ... ... ... ... ұрып жазу жазатын шеге шрифтар да ... шеге ... ... ... полиграфия мұражаында сақтаулы тұр. 1850
жылдан бастап Семейде сауатты адамдар ... ... ... ... деп те ... Тек 1863 жылы ... ... 2688 кісі өздерін көпеспіз деп анкетада атап көрсетті.
Бұл қала халқының тең ... ... ... облысында ХІХ ғасырдың ... ХХ ... ... айтарлықтай дамыған. Сауданың мерзімді ... ... ... ... шаруашылықтардың қажеттерін өтейтін
сауда орындары болды. ХХ ғасырдың ... ... ... 28 ... ... ... ... өзінің сауда айналымы ... ең ...... ... жолы бойындағы қоянды немесе Ботовская жәрмеңкесі
деп атады. 1907 жылы Семей облысының жәрмеңкелерінде 2103945 ... ... ... мен малы ... Жәрмеңкеде өнер кәісп және ауыл
шаруашылығының өнімдері, тірі мал мен мал ... ... ... ең көп ... орын осы ... ... болды.
Кеңес үкіметі жылдарында Семей Шығыс Қазақстанның ірі әкімшілік
маңызды экономикалық және мәдени ... ... ... Қалада
тамақ, жеңіл машина жөніндеу, металл өңдеу және ... ... ... ... 1975 жылдың басында мұнда металл құю, арматура,
кабель газ апаратурасы, автомабиль т.б заводтары екі ... ... ... ... ... ... ... орындары болды.
Сонымен Семей – қыдыр қонған аса қасиетті жер. ... ХІХ – ... ұлы ... жазушылар, географтар шыққан нағыз ғажап жер.
2.2 Өлкелік мұражайлар
Ел тарихы - отан тарихы, әр адамның жеке басы, үрім ... ... шығу ... ... ... ... ауданынан
құрала келіп, бүкіл бір әулет аймақтың ... ... ... ... ... алып, төл тарихымыз толысп, көлеңкелі ... ... ... назардан тыс қалдыруға болмайтын басты
мәселенің бірі - ... өлке ... «Көл ... ... - ... ... қазақ елінің тарихы да осыдан ... ... ... қандай алуан түрлі болса, тарихы да сан алуан.
«Ежелден елі дарқан, жері жайсаң
Базарлы да, ... ... ... - ... ... ... ... Бекен Жапаров атамыз суреттегендей,
бүгінде дүние жүзі ... ... ... мемлекетінде Зайсанды
білмейтіндер жоқ шығар!
«Зайсан» - дегенде айдын шалқар көл, кең ... ... ... ... ... әсем қала ... оның шежірелі өңірі, өр тұлғалы
азаматтары ойға оралар, көз алдында көлбеңдері сөзсіз.
Шыңдары көкпен ... ... - ... ... ... таулары
Зайсан қазаншұңқырын «әдейілеп айшықтап, қол ұстасып «әйгөлек» ... ... ... жан ... қан ... ... ... өзендері жалпақ өңірдің жылтыр моншақ тағынған еркесі, сылдыр ... ... ... ... ... десеңші.
Анау асқар тауларда, қарағайлы биіктерде: аюлар асыр ... ... ... Анау құз ... жоталарда: ортеке, арқар,
еліктер қосылып жайылып жүрсе, ормандарда ... ... ... ... ... ... Жазда гүлстан жазықтарда бүлдіргендерге ат ... ... ... ... ... ит ... ... ағаш,
шырмауықтар, көздің жауын ... ... ... ... долана,
мойылы, исі мұрныңыды жаратын арша, жуа, көкбояуларды, дертке шипа итмұрыны
мен алтынтамыры ... үнді ... ... асып ... ... майы шығатын жері қандай! Қадайы қадаса болғаны
көктеп ... ... ... ... ... Кавказдың жүзімі,
оңтүстіктің шиесі де өседі. Гүл оранған бөктерлерден алынған балды ... дәмі ... ... ... шығып жатқан арасан - ... ... ... ... Крым ... ... суын ... суларынан
артық екенін мамандар дәлелдеді. Ашулының емдік суын қасиетті суға ... ... ... ... ... ... алып ... көп.
Зайсанның көмірі мен мұнайы, граниті мен мраморы ... ... ... ... ғой. Өзен ... ... тулаған
балық, қалықтап ұшқан үйрек, қаз, шағалалар, тыраулап ұшқан тырналар Зайсан
өңіріне ерекше сән ... ... ... мәңгі мұз басқан тауды да, Алпі
биіктігінде, ну ... да, ... ... мен ... ... ... ... - өркеш құмдарды да көресіз. Бұл өңірде Қазақстан жер бедерінің
барлық жанды бейнесі ... ... сан қилы ... ... ... ... ... жер әлемде сирек болар.
Зайсан өңірінің табиғат реңін ашып, ... ... ... ... ... тұрған тағы бір көркем көрініс; ол - Зайсан ... ... ... ақын ... ... ... арнаған. Солардың бірі
Қазақстан жазушылар одағының ... ... ақын Әсет ... үзінді:
Құмарлана зәмзәм татқан туған өңір жайсаң белі
Толқын атқан, шалқып жатқан Зайсан көлі, Зайсан ... ... ... ... ... майса лебі
Шақырады кел маған деп Зайсан көлі, Зайсан көлі!
Туған ... ... ... ... алсам сені
Көз алдымда толқын шұғыла Зайсан көлі, Зайсан көлі!
Бұл Алтай мен Тарбағатай жоталары арасында ... тұщы көл. ... 100 ені 30 - 40 ... Ең ... жері 10 - 12 ... ... көлдің
жалпы ауданы - 180000 шаршы шақырым. Ақ ... ... ... ... ... ... ондаған түрі мекендейтін көлге Көкбекті, Қара ... ... Ақ ... ... ағып ... ... ... орталығы - Зайсан қаласы.
Зайсан - Шығыс Қазақстан облысының әкімшілік ауданы. Ол облысымыздың
оңтүстік ... ... мен ... ... ... ... қазан шұңқырының оңтүстік жазығымен Қара Ертіс өзенінің ... ... ... ... ... ... ... солтүстікте Күршім аудандарымен, ал шығыс пен
оңтүстікте Қытай ... ... Синь - зянь ... ... ... ... - Алматының кішкентай макеті деген теңеу
де бар. Шынында ... ... ... ... ... баурайында жайғасқан
әсем Алматыға қарап оны Зайсанның үстіне оймен ... ... ... ... ... ... ақбас тәкәппар зеңгір тауы, ... ... ... ... қақ ... ... ... өзені кіші
Алматы өзенінен аумайды. Екеуі де тауды жарып, тасты бұзып арна жасаған.
Айналарында көк ... ... ... жерді сусындатқан. Осы қасиетті өлкені,
Зайсан қаласына көптеген атақты ақын жазушылар, сазгер ... ... ... ... ... тарту еткен.
Зайсан - қазақтың атақты әнші, сазгерлерінің туындыларында: желі
тартып, жүректі ... ... ... ... ән ... ... ... жазылған. Бесаспап ақын, әнші, актер, музыкант, сазгер Қанағат
Мұқанов «Зайсаным ... атты ән ... ... ... ... ... ... ақ толқын ойнаған
Айдында жүзіп, жағанды кезіп,
Сәуле болып ойнаған.
Аққулы көлім, дарқан той елім.
Көркіне тоймаған - деп шырқаған.
Кеше Қанағат ... ... ... ... ... ... әнге ... Ұлы Отан Соғысының майдангері, ақын, ... ... ... ... ... ... Базаров атамыз Зайсан жерін былайша
суреттеген:
Алтынды мұнай көмірлі
Қойнауы толған ... ... ... аққу ... ... ... құт қойма
Иен байлық еркін шулаған,
жүгірген аң мен құс қонған.
Аспаны мөлдір шуақты,
Ауасы саумал ... ... жері ... нұрлы елі жайсаңды!
Қанағат, Сләмғали Базаров өлеңдерінің арасы І ғасырдай ... ... ... ... ... елі ... бай, топырағы, ауа, суы асыл
Зайсанның шын мәнінде жайсаң екенін танытқандай.
Енді Зайсанның шежірелі ... ... ... осы ... ... ... шыққан, соған қысқаша тоқталсам. Жалпы Зайсан сөзінің шығу тегі,
мағынасы ... ерте ... бері ... ... ... көп. Көне
тарихқа көз жүгіртсек Зайсан осы күнге дейін бірнеше ... ... ... - Хутциор көлі», яғни түркі тілінде құткөл, қоңыраулы көл делінсе,
тағы бір жерде, ... көлі ... ... сиы» ... ... Ал ҚСЭ мұны ... Зайсан «ежелгі түркі сөзі» - қазақтар мен
қалмақтар ру басын немесе белгілі феодал өкілін ... ... ... ... ... ұлық, мырза терминімен мәндес, демек «жайсаң» (қазақша)
Зайсан ( қалмақша) ежелгі түркі сөзінен алынған деген ... ... ... ... ... ... ұшыраған жылдарда балыққа бай көл
жағасын мекендеген халық ... ... ... Сол ... көлдің
жағасын мекендеген халықтар «Зайсан» - балық деп түсіндірсе, тағы біреулері
«нор Зайсан» - яғни зор, шалқыған ... ... ... шыққан деген. Ал
белгілі орыс ғалымы Л.З.Будаговтың сөздігінде «жайсаң» - ... ... ... деп ... ... нұр, ... сөздерінен астарлассөз екенін айқындайды.
Оның мыңдаған жылдар ата - бабаларымызды асырап, ұрпақтарын жалғастырған,
сақтаған, құтты көл, қасиетті ... ... ... дау ... ... өзіндік тарихы бар, шежірелі аймақ. Зайсан тарихы көне
қытай, орыс, парсы, моңғол, грек, араб ... да ... ... Мысалы: моңғол қолжазбаларында: ол моңғолдардың
1219 - 1221 жылдарында Орта ... ... тұп - тура ... Зайсан қаласы
тұрған жерден өткен делінген (тарихшылар жасаған көне ... ... ... ... 1864 - 1868 жж ... ресми архив деректерінде
осы екі аралық көбірек кездеседі. 1903 ж Санкт - Петербургтен А.Р.Дербиен
баспасынан ... ... ... 18 томында: «Зайсан
қаласының ірге тасы 1868 ж қазіргі уезд жерінің көп ... ... ... ... - деп ... Ал 1864 ж ... ... станция аталған,
яғни патша үкіметі Л.Ф.Бобков деген инфантерия генерал - майоры ... ... ... салу ... ... бекініс бой көтерген
делінеді. Қазақ даласынан Қытай Тибет Синьзянға жүн, ... мал тағы ... ... ал ол ... мата, киім - кешек, қолөнер бұйымдары Зайсан
кедендері арқылы өткендіктен қаланың маңызы арта түсті.
1870 - 1880 жж ... 2663 ... 122 ... ... 1900 жылы ... орыс, татар, өзбек, ұйғыр, мекендеген халық егіншілік, мал өсірумен,
бірге бау - бақша жеміс өсірумен шұғылданды. ... ... ... дами ... ... ... Зайсан уезінің орталығы Зайсан қаласы
болды. Онда екі шіркеу, екі мешіт болған. Уезде ол ... ... алты ... ... он жеті болысқа жіктеліп басқарылды. Уезде 12 мектеп,
ашылып, онда 350 балаға 17 мұғалім ... ... 1869 ж ... жеті ... ... онда екі дәрігер жұмыс істеді. 1898 ж 23 наурызда ... ... Онда 1200 ... ... ... - журналдар болды.
А.С.Хохлов, Сабочкин сияқты кәсіпкерлер шахта ашып, Кендірлік ... ... ... 1880 - 1900 жж ... ірі ... ... оның ... өнерінен де көрінді. Баязит Сатпаев жобасымен он әсем
ғимараттар тұрғызылды.
Зайсанда бал арасын өсіру өте жақсы дамыды. 1893 ж Амаериканың ... ... ... ... дәмді балы көрме жүлдегері аталды.
Зайсанда бау - бақша ісінің дамуын ... ... ... ... ... ... ... жерсіндіріп, шаруашылық маңызға ие болса болады.
Қалада екі үлкен тері өңдеу ... ... ... ... ... ... Оның зауытында талай адам жалданып жұмыс істеп, ... ... ақша ... ... ... үш ... қала ... қамтамасыз етіп тұрған.
Дображанскийдің сыра зауыты «бавар» ... ... ғана ... шетке экспортқа шығару дәрежесіне көтерілді.
Шап шағын Зайсан қаласында екі сабын қайнататын зауыт және Зайсанға
басқа ... ... ... ... ... ... Тибет және Моңғолияға
темір экспортқа шығаратын зауыт жұмыс істеп тұрды. Елден ... ... пима ... ... ... тұрғылықты халықты жылы аяқ киіммен
қамтуда ерекше орынға ие ... Ал ... ... ... ... елді жалпы әлемдік мәдени өмірден хабардар етіп отырды.
Ал демократ Э.П.Михаэлис ақ патшаның әмірімен айдауда жүрсе де бұл ... ... ... ... ... ... көмірінің сапасын,
көлемін зерттеуге ұмтылыс жасаған.
Зайсанның бай ... ... ... халықтың сұраныс
қажеттерін қанағаттандыру үшін бүкіл Ресейде, әсіресе Сібір, Орал ... ... ... Қашқар, Орта Азияда Ташкент ... ... ... сауда жасаған, тауарлар әкелген. Әйгілі Ірбіт, ... Шар, ... ... қалт ... ... ... дүкен ашып, саудагерлер ұстаған.
Бұл жәрмеңкелердің өткізілуі туралы аудандық «Достық» ... - ... ... жан - ... ... отырған.
Зайсан негізімен суармалы өңір. Мұнда 1697 ж сиымдылығы 75 млн ... ... су ... ... 1956ж Кендірлік және 1984ж Жеменей ... ... іске ... кейін егін шаруашылығын өркендетуге
әсіресе мал шаруашылығында мал азығының дақылдарын өсіруге ... ... от ... - ... Ұлы Отан ... елі, жері ... ... арналған. Оның ішінде Шәмел атамыз (оң жағындағы
екі ... 2 - ден ... Ол ... ... деп ... бір қолынан
айырылған.
Зайсан ауданының өлкетану мұражайының ғылыми қызметкері Фемистоколь
Жүнісов. Соғыс жылдарында еңбек еткен аты ... ... ... ... ... Көрмеде майданнан келген хаттар көрсетілуде.
1941 - 1945жж Ұлы Отан ... ... ... ... ... Құдабайұлы Құдабаевқа арналған бұрыш.
Ауған соғысына Зайсан жерінен барғандарға арналған ... ... ... бірі Зайсан ауданы Қаратал ауылынан шыққан
майдангер Мұстафин ... ... Ол ... ... оқ тиіп ... ... сұлу ... жерімізге келішілердің таңдайын қақтыратын
көрікті орындар жеткілікті. Сол жерде мекен еткен аң мен құстарға да ... ... Бұл ... ... сүйіп көретін залы.
Зайсан жерінде құрып бара жатқан, қызыл кітап тқрінде орын алған
жануарларының көрінісі.
Этнография залынан ... ... ... салт - ... ... ... мол ... аласыз.
Бұл бұрышта қазақ халқы пайдаланған ат әбзелдері мен ШҚО Тарбағатай
ауданының маңынан табылған Шілікті ... ... ... ... ... оң жақ бұрышында көрсетілген).
Жауынгердің қалпына келтірідген киімі. ... ... 1974 ... жауынгер сауыты. Өткізген: Сасбаев Б. 1976ж.
Қазақ арулары мен бозбалалары киген киімдері мен ... ... ... астында.
Қолөнер шеберлері залында суретшілердің, ағаш шеберлерінің домбыра,
сандық жасаушы шеберлердің бұйымдары қойылған.
Ғылыми қызметкер ... ... ... ... ... үстінде. «Жиналмалы сандық». Өткізген Бағиянов 1989ж.
Жастық жинайтын ағаш төсеніш. ... ... - ... ... арналған ілгіш, яғни «адалбақан». ... ... ... ... Қ.Оспанов.
Зайсан сәулеткерлерінің қолынан шыққан туындылар.
Қазан төңкерісіне дейінгі Зайсан залының жәдігерлері.
Өрнектелген үстел. Өткізген Ж.Қ.Бітімбаев 1974ж.
Зайсан ақыны Павел ... ... ... ... қажетті бұйымдар: баян, патефон, жіп иіргіш, камод. Өткізген
Ж.Қ.Бітімбаев 1974ж.
Екі дәтүрдегі христиан әйелдерінің киімі. Өткізген Г.А.Щербик 1974 ж.
Зайсан ауданын ... ... ... ... ... бұрыш.
Бұл жерде осы кісінің өз қолынан ... ... ... 70 жылдық қарсаңында ашылып, көрермендер назарына
ұсынылған «Қазіргі кезең» залына ... ... ... жөн ... ... 70 ... ... байланыстырылып ашылған бұл залға
ақын - дәрігер Т.Еділбаевтың мына бір екі шумақ өлеңі ... бат ... ... ... ақ сиыр ... мандай
Көк белдерден көк белдік тартылғандай.
Жат келсе де жатсынбай құшақ жайған,
Қонақжайлы ақпейіл халқың ... ... бұл елің ... ... ... ... ақын ... өнерлі мен дарындылар
Нұр Зайсан деп шғысқа атың шыққан.
Бір кездері Қазақстанның мақтанышы болған, ақтылы қойды шашасына шан
жұқпас сәйгүліктерді өсіріп, ... ер ... ... ... Шіліктілік З.Сепсекнов өмірлеріне еңбек жолдарына бір қабырға
арналған. Кәсіпкер ... ... ... көрме
ұйымдастырылды. «Адамы өрен от кешкен - ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай үлес қосқан,
өмір еңбек жолдары фотосуреттер, құжат арқылы талдау ... Әр ... ... ... Қ.Қасенова, Қ.Бақтыбаева,
Х.Қалимолдин, Б.Қошпанов, ... ... - ақ ... ... ... ... еткен өнер саңлақтарының да фотосуреттерінің, құжаттарын көре
аласыз. Кезінде ... ... ... ... ... үлкен жетістіктерге
жеткен М.Орманбетов, А.Елеуов, З.Қожановтардың спорттық жолдарымен танысуға
болады.
Аудан ... ... ... ... ... қазіргі кезге
дейінгі еңбек жолына шығу тарихына ... ... ... ... ... теруші болған ақын Сәду Машақовтың фотосуретін көруге болады.
«Алыста жүрген ағайын» ... ... ... ... ... әскер ғалым полковник Қ.Аманжолов ауыл шаруашылығының
докторы, академик Шәкен Жарасовтың Қазақ ССР - ның ... ... ... ... өмір еңбек жолымен танысуға болады.
Кезінде Ресейдің Мәскеу қаласында өтіп тұратын халық шаруашылығының
көрмесінің алтын медалдарын ... ... ... ... ... М.Ибраев, С.Жуанқанов, З.Изетов сияқты ... мен ... ... ... ... ... ... бірінші кувшин - Барнаул 2002ж 20 наурызда «Майқапшағай»
кедені ... ... ... ... екі ел ... достықтың
белгісі ретінде Қазақстанға сиға тартқан (сол жақта).
Екінші тостаған - 2002 ж 20 наурызда «Майқапшағай» ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан мақтаныштары.
Ал енді мұражайдың қазіргі кезеңіне келетін болсам: Зайсан аудандық
тарихи өлкетану мұражайы ... ... - ... ... ... ғылыми қызметкерлерін жұмылдырып, мұражай ішін қазіргі кезеңге
сай жабдықтаған. Іші кең, жарық әрі ... ... ішкі ... органынан
бөлінген бес күзетші күзетеді. Бүгінгі күні мұражай қорында 4534 жәдігер
сақталуда. Оның 982 қосымша ... ал 3206 ... ... 972 ... ... 356 ... көне заманды қамтиды. Қазірде мұражай облыстқ
дәрежеде ... шығп тұр. Оны мына ... ... ... ... ... Шығыс Қазақстан облысы мұражайлар арасындағы
«Шығыстың алтын картасы» атты облыстық ... ұтіп алға ... ... ... ... ... келешекте де осылай көркейе береді
деп сенемін.
Тегіңді ұққан бұл елің, затыңды ұққан,
Ғалым шыққан, өзіңнен ақын шыққан.
Мекені өнерлі мен дарындылар,
Нұр Зайсан - деп ... атың ... ... ... ... ... дәрігер Тұрысбек Еділбаев ағамыз
жырлағандай ... ... көл, кең ... ... күн шығыста көмкеріп
тұрған әсем қала Зайсанды блмейтіндер кемде - кем ... ... ... Сауыр, Сайқан, Алтай, Маңырақ таулары Зайсан қазан шұңқырын
әдейіоеп ... ... Бұл ... ... мәңгі мұз басқан таулы да,
алып биіктігін де, ну орманды да, сылқым бұлақтар мен ... ... де, ... - өркеш құмдарды да көрер едіңіз. Зайсанның шежірелі
шеруін бастамас бұрын осы ... ... ... ... ... соған
қысқаша тоқтала кетсек. Көлге Зайсан атауының ... ... аңыз ... көп. Көне ... көз ... көл Хут - Хутциор, Нор - Зайсан,
Зайсан, Жайсаң деп аталып келген. Хут - ... ... сөз ... ... ... білдіреді. Ежелгі түркі тіліндегі «Хут» - ... ... ... арғы тегі емес пе екен ... ой келеді. Түптеп
келгенде көлдің құт екені былай да белгілі. Демек, ертеде ... ... көл» ... ... ... ... жұртшылығы Үйдене, Жеменей, Теректі,
Аба, Қараш, Кендірлік, Алыбай ... ... ... ... ... - ... ... деседі.
Жазушы Әнуар Әлімжанов ақын Леонид Кривощековтың пайымдауына сүйеніп,
Зайсан сөзін моңғолша «Құдайдың сыйы» дегенді ... ... ... ... ... ұшыраған жылдарда балыққа бай көл жағасын мекендеп,
қырғын ажалдан құтылған. Соны ... есте ... үшін ... деп ... - ... деп ... де бар. Нор ... - зор, шалқыған деген
моңғол сөзі деушілер жоқ емес. Зайсан атауы қазақтың жайсаң деген ... ... ... ... ... ... ... Зайсан нұр, жайсаң
сөздерімен астарлас, төркіндес сөз екені айқын сезіледі. Оның ... ата - ... ... ұрпақтарын жалғасытрған, сақтаған құтты
көл, қасиетті мекен ... дау жоқ. ... ІІ ... ... ... Алатауға аттанып бара жатқан қырғыз батыры Манас Зайсан көлі -
Қара Ертісті бір ... ... ... аман ... деген аңыз бар.
Өр Алтай жайлауыңа келер едім,
Көркіңді көзім болса көрер едім
Сауырдың сай - саласын серуендеп,
Жемісін қызыл - жидек терер ... суын ... ... ... бау - бақшаға бөлер едім.
Жарасам жан біткеннің керегіне,
Армансыз ақ өліммен өлер едім -
дегендей осы өлең ... ... бұл ... ... ... ... Өйткені Алтайға асу үшін Қара Ертіс арқылы өту ... аян. ... да жаны бар ... ... ... қарасақ,
қандай жол, жорық болмасын Қара Ертіс ... ... ... ... дәлелдер жетерлік. Сөйтіп, Қара Ертіс, яғни Зайсан өңірі бұдан 1300
жыл шамасы бұрын, тарихқа ілінген екен. Бұған ... өмір ... ... етсе ... ... ... ... нулы жерге қоныстанған ғой. Айдын
шалқар көлі, 7 бірдей өзені, ... ... пен аң, құс, мал ... ... ... жер ... болса да қызықтырмай қойсын ба? Осы жер үшін,
қаншама қиян - ... ... ... Ол мың ... ... ... созылып,
1920 жылдары, азамат соғысымен аяқталып тұр. ... ... бері ... ел іргесі тыныш.
Ал Күлтегін, Тоныкөк заманы мен ... хан ... ... ... ... ... ... болғанын кім білсін. Сонау ғасырлар
қойнауынан жеткен еміс - еміс деректер бұл өңір үшін ... ұзақ ... ... ... Иә, ... ... ... бұдан 780 жыл
бұрын Монғол шапқыншылығына әкелген. Қазақ жерінің бір шеті ... ... ... Жошы ... ... ... ... астарында қаншама тылсым
құпиялар жатыр десеңізші. ... ... ... обалар, мыңдаған тас
зираттар сол ұлы ... ... ... ... ... ... туған
жер үшін мерт болып, бір - бір төмпешікке айналған.
Жергілікті халық Шыңғыс ханға оңай ... ... ... ... шеті ... Сауыр, Сайқан, Маңыраққа тірелетін меркіттердің қарсыласуы
ерекше ден қоярлық. Шыңғыс ханға дәл осы ... ... ... қайнатып, үрейін ұшырған батыр, дәл осы меркіттердей ... ... ... - бір ұлыс, бірде - бір қолбасы тарихта болған
емес.
Мұны келтіріп отырғанымыз, ... ... дені ... ... жерлерде көп ұшыраспайды.Өздерінің ата мекені, біздің
өңірде табан тіреп, елмен бірге жасасып келе жатыр. ... ... ... ... көне ... ... ... бір жазба бар. «Алғашында
Шыңғыс ханға бағынған меркіт тайпа бастығы ... ... ... ... ... ... Шыңғыс хан әскер аттандырып, олардың тайпасын
түгел қырғындап, мал - мүлкін талап алады. Шыңғыс ... ... 200 ... мидай араласып, іштесіп кеткені белгілі. Қазақты қазақ етіп, ... ... ... түгелдей Шыңғыс ұрпағы. Сол ардақ ... ... ... ... шығармаған, талай қанды шайқаста қорғаған,
Зайсан жерінен талай ... ... ... ... ... ... ... болған. Жоңғарлармен болған қиян - ... ... ... ... ... ... батыр, батыр қыз Жәнделінің шежіресі ... ... ... ... Қабанбай, керей Жәнібек, ... ... ізі, ... жолы өз ... бір ... ... ... қандай! Бұл қысқаша айтылғаны ғана. Тәптіметеп
жинаса, зерттесе талай кітапқа жүк боларлық ... ... ... уақ, ... ... ... ерліктер мен ерен еңбек айтса, жазса
таусылмас. Санияз ұрпағы исі ... ... ... ... Зайсан өңірін
атамекені еткен, өшпес із қалдырған. ... ... ... дені Зайсан ауданында. Бұл қасиетті, ... жер ... ... ... ... мен ... ... әкелген. Шығыс десе,
ауызға алдымен Зайсан алынатыны бекерден - бекер емес.
Зайсан жері, елі ежелден ... ... ... ... ... ... ... дүние жүзінің бірқатар кітапхана,
мұрағат, мұражайларында қат - қат болып жатыр. Енді осы сөздердің ... ... ... бере ... ... - ... құжаттарының жиынтығы, сондай - ақ
мұрағат мекемесі немес мекеменің, ұйымның ... ... ... үшін ... ... қабылдау мен сақтауды жүзеге ... ... Ал ... ... ... - ... ... қарай, сондай - ақ меншік иесіне құнды, ... ... ... ... анықтамадан кейін Зайсан қаламыздың мемлекеттік ... ... жөн ... 1941ж ... қазақ ССР - ның халық комиссарлар
советі СССР - дағы ... ... ... ... мұрағаттағы
құжаттар ісінің жетілдіру кезеңі дер бекітті. Атқару комитетінің ... ең ... ... бірі ... және ... ... ... алып жүзеге асыру болды. Ең басты мағына ... ... мен ... ССР ... министрлігінің 1956ж 19 шілдедегі
шығарылған қаулысын бекіту болды. Бұл ... ... ... ... жинақталған мұрағаттағы мағлұматтарды дұрыс пайдалану мен
сақтау еді».
1956 жылғы ... ... ... 1963 жылы 21 ... ... ... ... тағы бір қаулы ... Бұл ... ... және ... ... ... ССР ... құрылуына
байланысты қалалық және аудандық мұрағатының орнына өлкелік және облыстық
мемлекеттік мұрағатының құрылуы туралы айтылды.
1963ж 13 ... ... ... облысның атқару комитетінің
шешімімен және мұрағат бөлімінің бұйрығы бойынша 1963 жылдың 1 шілдесінен
бастап ... ... ... ... Зайсан филиалы ашылды. Оған
мына фото - сурет дәлел, ... ... ... ... бастап Зайсан филиалы өзінің аймағын ұлғайтып,
Тарбағатай және Марқакөл аудандарын қосып алды. Осы ... ... ... 1966 жылға дейін негізгі мекеме құрамына қосымша үш кіші - ... ... ... ... 1966 жылы шілде айында осындай мекеме саны 147
- ге жетті. 1963 - 1965 жылдардағы аралықты ... ... ... ... ... деп ... ... мемлекеттік мұрағатқа он
екі мекемеден 1075 іс сақталуға берілді. Зайсан филиалының құрылу кезеңінде
облыстық ... ... ... ... - ... ... көп үлес қосты. Енді қысқаша осы филиалдың құрылған кезеңінен
бастап көп жылдар бойы ... ... ... ұстазымыз, жетекшіміз Анна
Панова Лукиничке тоқтала кетсек. Анна Панова 18 жасынан ... ... ... ... ... Ол кісі ... атқару комитетінің тұңғыш
мұрағат меңгерушісі болып қызмет атқарды. Ал 1964 ... ... ... ... ... ... Петровна Куликова жұмыс істеді. Любовь
Петровна мұрағаттағы жұмыстарды жақсы меңгеріп, барлық ... ... ... ... бөлісті. Осы жерде үлкен мақтанышпен
мұрағатымыздың директоры болған Сиырбаев туралы ... айта ... Ол ... - 1970 ... ... ... ... қызметін атқарды.
Ол кісіні (1972 жылы дүние салған) бүгінгі күнге ... ... ... ... мұрағатшыларымыз еске алады. Осы кісілердің
қажырлы еңбегінің арқасында біздің мұрағатымыз әр ... ... ... ... ... ... кезеңінен бастап, орнын үш ... Ал ... ... ... ... ... Зайсан филиалының
алғашқы ғимараты балшықтан құйылған үш бөлмеден тұрған. Оның тек ... ғана ... ... арналған болатын. Ғимарат ескі, бөлмелері
дымқыл, қыста суық болған. Мұрағат қоймасның ауданы 135 м құрады, онда ... ... ... ... ... керек еді, өйткені қойманың
ұзындығы бар болғаны - 45 м ... ... ... ... ... мұрағат жұмыстары жүріп жатты. 1971 жылы мұрағат бөлімінің
меңгерушісі С.Черныхтың қажырлы ... ... ... ... ... берілді. Мұрағат қоймасының ауданы 573 м құрайды.
Кірпішті әрі ... ... 1939 жылы ... Жаңа ... ... ... ... қолайлы ғимараттың мұрағат қоймасы екі үлкен
бөлмеден тұрды. Мұрағат қоймасындағы барлық құжаттар бізде тіркеуде, және
осы ... ... есеп ... да ... мына фотосуреттен көре
аламыз. Суретте мұрағатшы Етекбаева Ж.
Бүгінгі күні ... ... ... 295 құжат сақталған.
Біздің мұрағат ... ... ... ... Зайсан педучилищесінің
және тағы да басқа құжаттар сақталған. Бүгінде Зайсан ... ... ... Әр жыл ... ... мекемеден құжаттар қабылдаймыз.
Қазіргі кезеңде 175 фотоқұжаттар сақталуға әкелініп, оларға карточкалар
жасалынған. Осылардың ... ... ... да және Ұлы Отан ... ... ... ... жерлесіміз В.Е.Головченконың
фотосуреттері сақталған.
Біздің мұрағатымыздағы бар ... айта ... ... ғылыми - зерттеу, жобалау - конструкторлық,
технологиялық, ... - ... ... ... телеметриялық және басқа да арнаулы құжаттама;
2) Тарих пен мәдениеттің деректі ескерткіштері;
3) Жеке адам тегінің құжаттары және ұлттық құндылық ... ... де ... ... ... ... ... өзге де құжаттар;
5) Фото құжаттар;
6) Және құжаттардың сақтандыру көшірмелері кіреді.
Міне ... ... ... бүгінгі жетістіктері осындай.
Бүгінгі күнге дейін филиалымыздың мұрағатшылары бір - бірлеріне қол ... Сол ... ... ... мұрағатымыз күннен күнге гүлденуде.
Қазіргі жағдайымыз жаман емес, біз өз міндеттерімізді бар күшімізді ... ... ... ... ... - дейді Шығыс
Қазақстан облыстық мұрағатының Зайсан филиалының ... - ...... ... ... ... тәжіріибесі – ұрпақтардың
кешегісі мен бүгінгісінің ең асыл, ең сүбелі, нағыз ... ... - ... ... отыратын өмір эстафетасы.
Облыстық өлкетану және этнографиялық халықтық кәсіппен өнерді қайта
түлету жолында ... ... ... ... ... ... қорларында сақталуда олар көне дәстүрде ... ... ... автордың шеберлігін дарыны мен қиялын сипатайды. Әрбір ағаш
оюшы шебердің өз сүйікті тақырыбы бар, дегенімен олар ... ... жыр ... мен ... ... ... тақырыбына көбірек үңілген. Тарихқа,
этнографияға құштарлық та олардың шығармашылығында көрініс тапқан: көптеген
мүсіндер мен композициялар, ... мен ... ... ... ... ... көріністерін айшықтайды, қазақ халқының өткендегі өмірімен
және тұрмысымен таныстырады.
Мемлекттік мұражай тек ғылыми ... ... ... ... ... қоса ... мәселесін қазіргі таңда болшақ ұрпақ үшін
жаң – жақты дәріптейтін ғылым ордасы ретінде де ... ... ... ашық ... ... ... жасалыңған этнографиялық мұражайдың
берері мол.
Қазақстанның тәуелсіз мемлекет болған жағдайында тарихты ... ... ... бай ... игеру – жаңа ұрпаққа білім беру
мен тәрбиелеуде, олардың белсенді ... ... ... ... Тарихқа, тарихи бастауларға, тәжірибеге біз қаншама
терең үңілсек, боламыз. Мұның өзі ... ... ... ... ... ... Сондықтан да “Тарихты білмей - өткенді,
Қазіргі жағдайы ... ... ... ... деп ... әл- Фараби бабамыз
айқандай өткенге бойлап, бүгінді ақыл таразысына ... баға беру ... Бұл ... жету үшін ... көмек беретін тарихымыздың қайнар
көзі, әрине, мұражай ісі!
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Алексеенко Н.В. ... ... / Н.В. ... ... Ата: ... -
1988.- 200 с.
2. Алексеенко Н.В. Бухтарминские были. /Н.В. Алексеенко Алма – Ата: ... 1981.- 128 ... ... И.Д. ... ... и методы познания. / И.Д. Андреев Алма –
Ата: Білім, 1975.-145 с.
4. Ахметова С.Ш. ... ... в ... / ... ... Ата. ... 1982. – ... Бургандинов И. Юрта в шесть этажей. // Казахстанская права. Алматы:
1999- 20 ... ... Г. ... века ... (Западно – Казахстанский областной
историческо- краеведческий ... // ... ...... 1999. ... августа
7. Драчук В. Дорогами тысячелетий. / Наука: В. ... М. 1976. - 555 ... ... Р.А. Основы экскурсоведения. /Р.А.Дыекова ... ... П.С. М., 1985. –265 ... За ... – в ... / Алматы: Рауан, 1993.- 116 с.
10. Иванизкий В.П. Очерки истории музейного дела в ... ... 1960. – 366 ... ... В.В. ... ... науки. /В.В Иванова М. 1985. –
166 с.
12. Ивлев И.П. ... ... / И.П. ... Алма – Ата 1977. – 152 ... Касымбаев Ж.К Города Восточного Казахстана. / Ж.К. Касымбаев ... ... 1990 .-184 ... ... Ж.К. ... ... / ... Ата: 1990.- 184 с.
15. Кацюба Д.В. Историческое краеведениев школе. / Д.В. Кацюба 1973.
16. ... И.Д. ... ... ... / К.Д. ... 1987. 565 с.
17. Краеведение: Пособие для учителя / М. 1987-160 с.
18. Кратенко А. Прошлое ... ... /А. ... - Усть-Каменогорск:
Рудный Алтай, - 1998.
19. Милонов Н.А. ... / ... ... -1995.- 192 ... ... Н. Рандеву с музеем на фоне истории // Усть- Каменогорск: Рудный
Алтай, - 1997-12 июль.
21. Монелянский Н.М. Областной или ... ... /Н.М. ... ... ... ... М.: Наука, - 1988. – 424 с.
23. Не забыть уроков прошлого. // ... ... ... 2001.
24. Николаев Н.Г. Краеведение / Н.Г. ... ... Е.В. М., 1961- ... ... ... ... ... Усть Каменогорск, 1970.- 200 с.
26. Подготовка и кроведение экскурский М., 1974.
27. Радгон А.М ... ... в ... ... /А.М. Радгон. М.
1973.- 360 с.
28. Родин А.Ф. Экскурсионная работа по истории. / А.Ф.Родин М. 1974 – ... ... А.В. ... ... ... / ... ... Знание, - 1990. – 295 с.
30. Советская историческая энциклопедия. М., 1966. - 999 ... ... ... ... М. 1979- 160 с.
32. Современный Казахстан: цифры и ... ... ... - 1998. – ... Ташимбаев Г. Люди, книги были его призванием.Алматы.1999-411п
34. Подорова Н. Казахстанская правда – Алматы 1999-18 март
35. Федорова Р.С ... ... и ... //Усть-
Каменогорск, ВКГУ, - 1998, - 206 c.
36. Федорова Р.С. Основы ... ... и ... ... - ... ... 2002 – 184 ... Федорова Р.С. Основы исторического краеведения и музееведение. / Р.С.
Федорова. Усть- Каменогорск, - 2002 – 184 ... ... Л. ... земли Абай // Казахстанская правда. Алматы, - 2001-
14 февраль
39. Черных С.Е ... по ... ... /С.Е. ... Алма – Ата, - ... ... Школьный краеведческий музей / Сост. Федорова Р.С .Усть- Каменогорск,
1981 .

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жер заңнамасы5 бет
Салықтық реттеуді дамыту үрдістері және салықтарды бөлу механизімін жетілдіру77 бет
Шығыс Қазақстан Облысында туризмнің экстремалды түрлерін дамыту4 бет
Шқо әлеуметтік-экономикалық дамуы16 бет
Қазақстан облысы2 бет
Қазақстанның бір аймағының дамуының әлеуметтік-экономикалық жағдайы және тұрғындар әл ауқатының деңгейін талдау4 бет
Тарихи - өлкетану жұмыстарының формалары және әдістері16 бет
«Қазпочта» Акционерлік Қоғамының Батыс Қазақстан Облыстық филиалына жалпы сипаттама25 бет
Алматы облыстық мемлекеттік соттар мұрағаты27 бет
Ақтөбе облыстық музейлердің бүгінгі жетістіктері нарық заңдылықтарына бейімделген даму сатысының бірі112 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь