Ұйымның меншікті капиталының есебі, талдауы және аудиті

Жоспар:
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I тарау. Ұйымның меншікті капиталының теориялық аспектілері
1.1 Меншікті капиталдың экономикалық мәні және элементтеріне сипаттама...5
1.2 Меншікті капиталдың есебін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

II тарау. «Байсерке Агро» ЖШС.нің меншікті капиталының есебі
2.1 «Байсерке Агро» ЖШС.нің есептік саясатына сипаттама ... ... ... ... ... ... ... .24
2.2 «Байсерке Агро» ЖШС.нің меншікті капитал есебін ұйымдастыру ... ... ...26

III тарау. Меншікті капиталдың талдауы мен аудиті
3.1 «Байсерке Агро» ЖШС.нің меншікті капиталын талдау ... ... ... ... ... ... ... ...53
3.2 Меншікті капиталдың аудитін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..69

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...76
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..78
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық университеті
«Есеп, аудит және қаржы нарығының индикаторлары» кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: Ұйымның меншікті ... ... ... және ... «Есеп және аудит» мамандығының
күндізгі оқу бөлімінің 4-курс студенті
Оментаев Қ.Қ.
Ғылыми жетекші:
ҰҒА акдемигі Нарибаев К.Н.
Диплом жұмысы Мемлекеттік Аттестациялық ... ... ... және ҚНИ» ... ... ... Л.Б.
Алматы, 2008
Жоспар:
Кіріспе....................................................................
.......................................-3
I тарау. Ұйымның меншікті ... ... ... ... капиталдың экономикалық мәні және элементтеріне сипаттама..-5
1.2 ... ... ... ... ... ... ... меншікті капиталының есебі
2.1 ... ... ... ... ... ... ... ЖШС-нің меншікті капитал есебін ұйымдастыру ..........-
26
III тарау. Меншікті капиталдың талдауы мен аудиті
3.1 «Байсерке ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... іске
асы- рудағы басты мақсаты – пайда табу. Ұйым немесе кәсіпкер осы мақсатын
іске асырудағы бірінші ... – ол ... ... Менің
дипломдық жұмысым осы капитал жайында болмақ.
Мен дипломдық жұмысымның тақырыбын «Ұйымның меншікті капита- лының
есебі, талдауы және ... деп ... ... – ұйымның шаруа- шылық
қызметін жүзеге асыруына, өмір сүруіне, қаржылық түрақтылығына әсер ететін
бірден-бір ... ... ... капитал. Меншікті капиталдың
рөлі сондай, тіпті Қазақстан Республикасының заңына сәйкес кә- сіпорындар
шаруашылық қызметпен айналысу үшін міндетті ... ... ... ие болуы тиіс, осы мүліктердің ақшалай көрінісі үйым- ның
меншікті капиталы болып табылады. ... ... ... ... ... ең бір ... орын алады, өйткені ұйымның шаруашылық қыз- метін
жүзеге асыруға мүмкіндік беретін қаржыландыру көзі ол – ... мен- ... Ал ... капиталдың талдауын жүргізу – меншікті капи- талдағы
өзгерістерді орынды бақылап, ұйымның қаржылық тұрақтылығын сақ- тап қалуға
әсер етеді. ... ұйым үшін ... ... ...... қызметті
жүзеге асыру үшін қаржы капиталының ... бос ... ... ... ... ... ... өсуге жағдай жа- сау.
Бұл мәселе дипломдық жұмысымда зерттеген «Байсерке ... ... үшін ... ... кризистік жағдайда барлық ұйымдар үшін үлкен мәселе болып отыр.
Дипломдық жұмыстың мақсаты – ... ... ... ... ... ... отырып, ұйымның меншікті капиталының есебін, талдауын
және аудитін зерттеу.
Осы қойған мақсатқа жету үшін алдыма мынадай міндеттер қойдым:
1.Меншікті капиталдың экономикалық мәні және ... ... ... ... ... ұйымдастыру ерекшеліктеріне тоқталу;
3. «Байсерке Агро» ЖШС-нің есептік саясатын қарастыру;
4. «Байсерке ... ... ... ... ұйымдастыру
ерекшеліктеріне тоқталу;
5. «Байсерке Агро» ЖШС-нің меншікті капиталына талдау жасау;
6. Меншікті капиталдың ... ... ... ... жазу ... ҚР заңнамалық актілерін, отандық
және шетелдік экономистердің осы тақырыпқа арналған еңбектерін және ... ... ... «Байсерке Агро» ЖШС-гі жайлы мәліметтерді
пайдаландым.
I тарау. Ұйымның меншікті капиталының теориялық аспектілері
1.1 ... ... ... мәні және ... ... Республикасының заңына сәйкес кәсіпорындар өзінің
құрылуы барысында, яғни ... ... ... үшін ... ... ие ... тиіс. Осы мүліктердің ақшалай ... дағы ... ... ... ... болып саналады.
Кәсіпорын ал- ғашқы құрылған кезде оның капиталы Қазақстан ... ... ған ... кем ... тиіс және де ол сол ... ның, акционерлерінің ақшалай, заттай және басқадай түрде
қоғамға үлестері- нен ... Бұл ... яғни ... ... ... ... барысында тапқан таза табысы және басқа да көздерден,
тегін түскен мүліктер мен ақшалай ... ... өсіп ... ... ... ... барысында жұмыс істеп
тұрған, қыз-мет атқарушы яғни қолданыстағы капиталы және оның құрамы мен
құрылымы бухгалтерлік ... ... ... ол ... ... баланстың пассивінде көрсетіледі.
Кәсіпорын мүлкінің құрамы. ... ... ... (қызмет
атқару- шы капиталы) айналыстан тыс және айналыстағы активтер болып екіге
бөліне- ді. Мүліктерді қызмет ... ... ... ... ... ... тер» және ... активтер» деп екіге бөлінеді.
Негізгі активтер (айналымнан тыс) ... ... емес ... ... ... мерзімді) инвестициялардан,
аяқталмаған құрылыстан құралады. Жалпы айналымнан тыс ... ... ... ... жасауға және дамытуға
арналады.
Ал айналымдағы активтер кәсіпорынның қызмет атқаруы барысында
пайда табуға негізделеді. Соған сәйкес олардың ... ... ... ... салымдар, тауарлық-материалдық қорлар, дебитор-
лық борыштар және басқа активтер жатады. ... ... ... ... ... мүлкі оның негізгі құралдары мен
айналымдағы қаржыларының құнынан құралады. Ұйымның ... ... ... ... ... ... капитал;
- резервтік капитал;
- бөлінбеген табыс;
Кәсіпорынның жарғылық капиталы - қызметті бастауды ... үшін ... ... ... ... ... сомасы болып
саналады.
Ол акцияларды орналастырудың немесе сатудың, жеке ... ... ... ... емес ... және
басқа да мүліктердің немесе мүліктік құқықтарының есебінен құралады.
Сонымен ... ... ... жаңадан құрылған заңды тұлғалар өз ... ... үшін ... ... базасы болып та табылады, ол құрыл-
тайшылардың (акционерлердің, қатысушылардың) қатысу үлесін және кепілдік
сипатын анықтайды.
Кәсіпорын өздерінің ... ... ... ... ... ... қаражаттарында пайдаланады. Ал олардың қатарында
қысқа және ұзақ мерзімді несиелер, қарыздар, алынған аванстар және ... ... ... ... ... ... құқығымен жауапкершілігіне қарай ұйымның
жар- ғылық капиталы мынадай түрлерге бөлінеді:
Кәсіпорындардың ... ... ... ... шектеулі серіктестік, қосымша жауапкершілігі бар
серіктестік, жабық және ашық акционерлік ... ... ... ... ... ... жарналары (үлестері).
Жарғылық капитал мөлшері ұйымның жарғысында және ... ... ... ... ... ... атқарушы органдарында
тір- келуі керек. Оның мөлшері құрылтайшылық құжаттарға тиісті өзгерістер
енгі- зілгеннен кейін ғана өзгеруі мүмкін.
Қосымша ... ...... ... акцияларын олардың
атаулы (номиналдық) құнынан артық бағаға сатқан жағдайда пайда болған құн
айырмашылығынан туындайды.
Қосымша төленбеген капитал – ... ... ... ... ... мен ... ... бағалаған уақыттағы олардың
құ- нының өскен сомасынан және тағы да басқа жағдайлардан туындайды.
Резервтік (сақтық, сақтаулы) капитал – ... ... ... ... ... ... ... орнын
толтыруға және ағымдағы табыс жеткіліксіз болған жағдайда, дивиденттерді
төлеуге арналып ... ... таза ... ... ... ... бір бөлігі. Резервтік капиталдың мөлшері мен құрылу
тәртібі Қазақстан ... ... мен ... ... ... ... ... – кәсіпорынның жалпы кірісінен
(пайдасынан) барлық жұмсалған ... ... ... ... ... (пайдадан) басқадай бағытарға пайдаланған сомаларын
шегеріп таста- ғандағы қалған бөлігі болып ... ... ... есебін ұйымдастыру
Жарғылық капиталдың есебі. Кәсіпорынның жарғылық ... сол ... ... ... ... (жай және ... бар) ... сандары, сондай-ақ бір акцияның атаулы (номиналдық)
құнына сәйкес акционерлік ... ... ... ... ... ... бекітіледі. Жалпы кез-келген ұйымның
жарғысы тиісті мемлекеттік органдарда (Әділет министрлігі) ... ... ... ... қоғамның акциясын сатып алатын мүшесі ол
акцияларды қоғамға немесе үшінші тұлғаға сатуға ұсыныс жасауына құқығы
бар.
Шаруашылық серіктестіктердің ... ... ... ... ақша да, ... ... да, ... те, мүліктік құқық та және
басқа да мүліктер (интелектуалдық қызметтің ... ... ... ... ал- ... болуы мүмкін.
Құрылтайшылардың (қатысушылардың) жарлық капиталына натуралды
нысанда ... ... ... ... ... ... ... барлық құрылтайшылардың жалпы жиналысының шешімі бойынша
мүліктік құқығы ақшалай нысанда бағаланады. Осындай салымдар- дың ... ... мың ... ... ... асып ... ке- рек, бірақ сол
бағалауды тәуелсіз эксперт (бағалаушы) қуаттауы керек.
Шаруашылық жүгізуші субъектілер ... ... ... дың ақшалай салымдары бухгалтерлік құжттармен не ... есеп ... ... ... мүмкін.
Осындай бағалау кезінен бастап, бес жыл бойы ... ... ... (қатысушылары) өздері қосқан
сомаларының шегінен артық бағаланған ... ... ... ... ... ... де ... ретінде субъектіге пайдалану құқы берілсе, онда
бұл салым үшін төленетін төлемнің мөлшері, құрылтайшылардың құжаттарында
көрсетілген барлық мерзімі үшін ... ... ... құқы жоқ және басқа да материалдық емес игіліктерді
жеке са- лым ретінде жасауға ... ... ... қатысушылар
серіктестікке бір-бірінің қарызын өзара есептеуге жатқызуына болмайды.
Қосымша және ... ... ... ... ... мөлшері құрылтайшылардың салым сомасына тең
бо- лады және құжаттарын мемлекеттік тіркеуден өту үшін ... ... ... жүз ... ... ... кем ... керек.
Аталған серіктестіктер тіркеуге дейін өздерінің ... ... ... ... ... ... төлеуге міндетті.
Бірақ ол жар- ғылық капиталының минималды сомасынан кем болмауы ... ... ... ... ... мерзімде серіктестіктің барлық
қатысушылары жарғылық капиталына берешегін толығымен ... ... ... ... тіркелген күнінен бастап саналады
және ол бір жылдан аспауы керек. ... ... ... мер- ... өз ... бойынша міндеттемесін орындамаса, онда
қатысушылар өзі- нің есебінен бермеген үлесінің бір бөлігін қосуы ... ... жар- ... ... қосатын үлесіне дейін азайтылады.
Акционерлік қоғамның жарияланған жарғылық капиталының мөлшері
бірыңғай валюта ... ... ... ... ... ... ... тең болады. Ұйым өзінің шығады деп жариялап қойған ... ... ... тек бір ... ғана ... және орналастыруы
мүмкін. Ол жағдайда жабық акционерлік ... ... ... ... ... жарғылық капиталының толық төленуін қарастырады. Ашық
акционерлік қоғамы өзінің жарияланған жарғылық ... кем ... ... бұрын төлеуі тиіс.
Жарияланған жарғылық капиталының минималды көлемі ашық ... ... үшін – бес мың ... ... көрсеткішін, ал жабық қоғам
үшін – жүз минималды есептік көрсеткішін құрайды.
Акционерлердің жалпы ... ... әрі ... ның ... ... ... ... мерзімі, саны директорлар
Кеңесі- нің шешімен белгіленеді.
Қоғамның шығарылған (төленген) жарғылық капиталының ... ... ... ... ... құнына тең болады. Шығарылған
(төленген) жарғылық капитал жаңадан шығарылған ... ... ... жә- ... ... ... ... мүмкін. Бұл жерде шығарылған ак-
цияның номиналды құнының жиынтық сомасы ... ... ... ... ... деңгейден төмен болмауы керек.
Қоғамның жарияланған жарғылық капиталы түгелдей төленіп және
орна- ластырып біткен соң ғана, ұлғайтуға ... ... ... мен ... ... ... ... болса, онда сол сомаға
жарғылық капитал азайтылады.
Жарияланған жарғылық капиталын ұлғайту және азайту туралы
шешім ... ... ... қабылданады, бірақ оларды минималды
деңгейден төмендетуге рұқсат етілмейді.
Барлық ... кем ... 30 күн ... ... соң,
жария- ланған жарғылық капиталын азайтуға рұқсат етіледі. Бұл жағдайда
кредитор- лар ... ... ... ... әрі тез ... ... ... акциялары жай және айрықша болып келеді.
Заңға сәйкес ... ... ... ... ... ... ... қоғамды басқаруына қатысуын;
- қоғам жойылғаннан кейін одан ... ... ... ... тек иесі ... ... ... шығаруға құқы бар.
Иесі жазу- лы (атаулы) акцияның қозғалысы, яғни акцияның өз ... ... ... ... ...... ... тізі- мінде белгіленеді. Иесі жазулы (атаулы) акцияның
құнын, тек тізімге енгендер ғана пайдалана алады.
Жарғылық капиталдың қолда бары және ... ... «Жай ... ... ... бар ... 5030-шы «Салымдар мен
жарналар» шоттары енетін 5000-ші ... ... ... ... ... ... «Жарғылық капитал» бөлімшесінің шоттары бойынша
қалдығы, оның құрылтай құжаттарында ... ... ... ... ... ... ... бөлімшесінің шоттары бойынша жазу
жарғылық ... ... ... ... ... ... ұлғайған
немесе азайған жағдайында құрылтай құжаттарында да тиісті өзгерістер
енгізіледі.
5000-ші «Жарғылық капитал» ... ... ... ... ... «Жай ... ... «Артықшылығы бар акциялар» шот-
тарының кредиті бойынша акционерлік қоғамның жарғылық ... ... ... ... қатысушылардың қарыз сомасы көрініс табады, ал ... ... ... ... ... ... ... немесе жарналардың
номинал- дық құны ... онда ол: ... ... ... және ... ... бойынша көрініс табады.
Егер де шығарылған акциялардың номиналдық құны ... ... ... және басқа да активтермен төленсе,
онда мына шоттар дебеттеліп: 2730;2410;1310;1320;1330;1350 және 5110 шоты
кредит- теледі.
Жоғарыда атап ... ... ... ... ... ... ... бір жылдан
аспауы керек, егер де бұл ... ... онда ол ... ... ... бөлігі немесе оның бір бөлімі, яғни ... ... ... ... 1270 ... ... шотының дебеті бойынша және
6110 «Акция бойын- ша ... ... ... ... ... бойынша көр- сетіледі.
Егер де аталған жағдай орындалмаса, онда жарғылық капиталына
жетіс- пей тұрған сомаға тиісті түзетулер жасалынады, ол кезде 5110 ... ... және 5030 шоты ...... жазылады.
Серіктестіктердің қатысушысы мүшеліктен шығып кетсе, онда оның
үлесін үшінші тұлға сатып алуы мүмкін, ол ... ... ... ... өзгермейді, тек қатысушылардың құрамында ғана өзгерістер болады.
Егер де қатысушылар шығып кетсе, онда ... ... ... ... ... 5030 шоты дебеттеледі де, 1030, 1010,
2730, 2410, 1310, 1320, 1330 шоттары кредиттелінеді.
Егер де акционерлік қоғамның ... өз ... ... 5020, 5010 ... ... де, «Қайтып алынған капитал» ... ... ... болатын операциялар есебі.
Капиталдың қозғалысы ... ... ... ... ... ... үшін зор ... саналады. Төменде капиталдың
қозғалысы бойынша тиісті ... ... ... ... ... ... есебін
жүргізу үшін 5110-шы «Төленбеген капитал» шотын пайдаланады. Бұл шотта
заңды және жеке ... ... ... ... ... үлестері бойынша қарыздарының сомасы туралы ақпарат жинақталады.
5110 «Төленбеген капитал» шоты шоттардың Бас ... ... ... саналса да, яғни баланстың пассивтік шоттарының
қатарын- да болса да, ол ... ... ... активтік шот болып
табылады.
Сондай-ақ, 5110 шоты тек қана жалған капиталды ... ол бар ... ... ... ... ... капиталды тіркейді
(акцияларды, обли- ... ... ... т.б.), ... ... иелік құқығы бар екенін ғана білдіреді.
Жарияланған (белгіленген тәртіппен тіркелген) жарғылық қор
сомасына 5110-шы «Төленбеген ... шоты ... де, ... ... ... ... – 5020-шы «Жай акциялар», 5010-шы
«Артықшылығы бар акциялар» ... ... және ... «Қосқан
үлестер және жарналар» (серіктестіктердің акционерлік қоғамдардан басқа
түрлерінде) ... ... ... ... ... жүзеге асырылуына қарай
5110-шы «Төленбеген капитал» шоты кредиттеліп ... ал ... ... ... емес ... ... қорға жарна ретінде төлеу
кезінде – 2730 шоты;
- ... ... ... ... аяқталмаған құрылыс объектілерін жар-
ғылық қорға жарна ретінде төлеу кезінде – 2410 ... ... мен ... ... ... жарна ретінде төлеу ке-
зінде – 1310,1320,1330;
- ақшалай қаражаттарды жарғылық ... ... ... аударған кезінде
– 1010,1030 шоттары дебеттеледі.
Егер де 5110 шотының дебеттік қалдығы болмаса, онда кәсіпорын
өзінің жарғылық қорын толығымен қалыптастырғанын ... шот ... ... есеп акционерлер
(қатысушылар, құрылтайшылар) бойынша жүргізіледі.
Қайтарылып алынған капиталдың ... ... ... акцио-
нерлердің жалпы жиналысында акциялардың номиналдық құнын (бірақ ең тө-
менгі деңгейден кем ... ... не ... акцияның шығарылуы көлемін
қысқарту жөнінде шешім қабылдауына құқылы. АҚ заң актілерінде белгіленген
тәртіп бойынша, ... ... ... ... хабардар етіп отыру-
ға міндетті.
Сонымен қатар, АҚ-ның кредиторлары қоғамның ... ... бас ... және олардың шеккен зияндарының орнын
тол- тыруды талап етуге құқылы. Егер мұндай процедура оның ... ... ... онда олар өз ... ... ... мүд- делі адамдардың берген ... ... ... ... ... ... АҚ өзінің акциясын өз қызметкерлері мен жұмысшы-
ларына олардың ... мен ... ... үшін ... сатады. Сон-
дықтан өз акцияларын нарықтық айналымға шығарады.
«Қайтарып ... ... шоты 5020 және 5010 ... ... шот ... ... ... капитал» шотының дебеті акционерлердің
меншігін- дегі ... ... ... ... ... көрсетеді. Акцияларды
қайтып сатып алған кезде: «Қайтарып алынған капитал» шоты ... ... ... ... ... ... акцияларды айналыстан шығару үшін,
не болмаса оларды қайта тарату үшін акционерлерден қайтып сатып алынады.
Қайтып сатып алынған акциялар ... құны ... да, ... жоғары немесе төмен құны бойынша да сатып алынуы мүмкін:
1.Сатып алынған акциялардың нақты құны номиналдық ... тең ... ... ... ... ... шоты дебеттеледі де
және 1010;1030 шоттары кредиттеледі.
2.Сатып алынған акцияның құны номиналдық құннан төмен болған
жағ- ... ... алу ... алынған капитал» шоты дебеттеледі де және 1030;1010;1060
шоттары кредиттеледі;
- сома ... яғни ... құны ... ... ... ... ... капитал» шоты дебеттеледі де және 5510
«Есептік ... ... ... шоты ... ... ... жеткіліксіз болған жағдайда оларға қосымша ... ... ... ... құны ... құннан
жоғары болған жағдайда:
- сатып алу құнына:
«Қайтарып алынған капитал» шоты дебеттеледі де, 1010, 1030,
1060 шот- тары ... сома ... яғни ... құны ... құнынан артық
бағаға сатып алынған жағдайда:
5510 «Есептік жылдағы таратылмаған табыс» шоты дебеттеледі де,
«Қайтарып алынған ... шоты ... де ... ... ... алу үшін акционерлерден
қайтып сатып ... онда олар ... ... ... 5020, 5010 ... ... ... алынған капитал» шоты
кредитте- леді.
Егер де акциялар одан әрі сату мақсатында қайтып ... ... ... құны «Қайтарып алынған капитал» шотының кредитінен 7410
«Бағалы қағаздарды сатудан алған шығыстары бойынша» ... ... ... ... ... ... құнының мөлше-
ріне 6210 «Бағалы қағаздарды сатудан алған табыстары бойынша» шоты кре-
диттеледі де, 1280 ... да ... ... ... ... ... Егер де ... құны номиналды құнынан жоғары болса алын-
ған айырма сомасына 1280 шоты дебеттеледі де, 5030 ... ... шоты ... ... алынған акцияларды сатқан кезде қоғамның
жар- лық капиталы өзгермейді.
Қоғам келесі жағдайларда акцияны ... ... ... құқығы
жоқ:
- қоғамның эмитенттелген акциялары толық төленгенге дейін;
- қоғамның шығарылған (төленген) жарлық капиталы ... ... ... ... ... ... үшін шығарылғаны (төлен- ген)
жарлық капиталының минималды ... кем ... ... ... ... сатып алған шақта төлам қабілеттілігі жоқ
болса немесе акцияны сатып алған соң ... ... тап ... ... ... ... ... қоғамның меншік капиталының көлемі
қоғамның жарлық капиталына шығарылған (төленген) ... ... ... ... ... саны ... ... шығарған ак-
циясының 25%-нан немесе қоғамның меншік капиталының 10%-нан ... ... ... ... алу ... сол қоғамның жалпы жиналы-
сында шешіледі, осындай шешім шыққан соң отыз күннің ішінде аталған ше-
шімді жүзеге асыруына болады. ... ... ... ... ... енгізеді.
Қосымша төленген капиталдың есебі. Қосымша төленген капитал
деге- німіз – акционерлік қоғам өз акцияларын ... ... ... нан ... ... сату ... түскен сомасы (эмиссиялық
табысы). Мұн- дай ... ... ... ... ... ... шо- ... жүргізіледі.
Өз меншігіндегі акцияларды сатқанда 5030 шоты кредиттеліп,
мына шоттар дебеттеледі: 1010, 1030.
Сатылған акциялар бойынша ... ... ... кезде
сатылған акциялардың тұрақты құны 1280-шоттың дебеті мен ... ... ... ... капиталдың есебі. Капиталдың бұл түрінің
есебі үшін 5400-шы «Қосымша төленбеген капитал» бөлімшесінің шоттары арнал-
ған. Бұл бөлімшенің қатарына мынандай ... ... ... ... ... қайта бағалаудан алынған қосымша
төленбеген капитал»; 5430-шот «Инвестицияларды қайта бағалаудан алынған
қосымша төленбеген капитал»; ... ... да ... ... ... . ... «Қосымша төленбеген капитал» бөлімшесінің шоттарында құн-
сыздануға байланысты ... ... ... және басқа актив-
терді қайта бағалаудан алынған капиталдың қалдықтары мен қозғалысы ... ... ... ... бағалау операциялары. Негізгі
құралдарды, ұзақ мерзімге ... ... ... ... ... ... қаржы жұмсалымдары мен жабдықтарды қоса ... ... ... ... ... ... ... жасау тәртібі мен
ережесін шаруашылық субъектісі өзі шешуге құқылы. Қайта ... ... ... кор- респонденция жасалады.
Негізгі құралдарды (жерден басқа) қайта бағалау ... ... ... 5420 шоты ... негізгі құралдардың қайта
бағалануына байланысты олардың тозу ... ... 5420 ... 2420 шо- ты ... ... ... өзгеруіне байланысты тозу сомасына
да түзетулер жүргізеді.
Қайта бағаланған (дооценка) сомасы бөлінбеген табыстар шотына
ай сай- ын ... ... және осы ... дұрыстығын тексеру үшін
мынадай есеп- теулер жасалынады:
Кесте 1. Негізгі құралдарды қайта бағалау сомасын бөлінбеген табыстар
шотына көшірілу есебінің ... ... | ... ... ... |
| ... 1994 жылы жол ... машинасын сатып алды| |
| |делік.Пайдалану мерзімі 8жыл. | |
| ... ... 12,5%: | |
| ... ... ... ... ... құны | |
| |-1-ші ... ... ... ... тозу |12000 |
| ... |2000 ... |Қайта бағалау нәтижесінде (01,10,94ж.,01,07,97ж.) | |
| ... құны мен тозу ... ... болады: | |
| |-жол ... ... құны |236390 |
| ... тозуына байланысты есептелген сомасы |103539 |
| ... ... ... ... ... |224390 |
| ... қайта бағаланғаннан кейін,қалыптасқан тозу | |
| ... ... енді ... ... | |
| ... ... есептелген тозу сомасын шегереміз |37200 |
| |(64339) |187190 |
| ... ... ... ... | |
| ... одан әрі ... ... барысында,яғни 1997 | |
| ... 1 ... 2002 ... ... дейінгі | |
| ... жыл ... ... ... көшірілетін |41597,78 |
| |соманың деңгейі ... тең ... | ... ... ... ... қайта бағаланған
негізгі құралдың сомасы мына төмендегі шоттарда көрініс табады, ... мың ... 5420 ... дебетінде және 5510 шотының кредитінде
көрсетіледі.
Қайта бағалаудың ... тек ... ... ... ... кезде ғана себебіне байланыссыз бөлінбеген табыстың
сомасына көшіріледі.
Инвестицияны қайта бағалаудың операциялары бойынша. ... ... ... ... ... ... Инвестицияларды
қосымша есептеу сомалары 5430-ші «Инвестицияларды қайта ... ... ... төленбеген капитал» шотының кредиті бойынша көрініс табады:
Кесте 2. ... ... ... ... ... қосымша
төленбеген капитал» шотының кредиті бойынша жасалатын өткізбелер
|Еншілес, тәуелді, бірлесіп бақыланатын, және басқа да | | ... ... ... ... ... |2210 |5430 ... түскен инвестицияның сомасына | | ... ... ... ... ... | 1150 | 5430 |
|сомаларына | | ... ... ұзақ ... ... ... | 5430 | 5510 |
|бойынша ... ... ... | |6210 ... ... дебеті ұзақ мерзімді инвестицияның құнынның төмен-
дегенін және олардың ... ... ... көрсетеді, ол кезде
қайта баға- ланған сомасының чегінде мына шоттар ... ұзақ ... ... төмендеген құнына 1150 шоты кредит-
теліп, 5430 шоты дебеттеледі;
- инвестицияның баланстық құнының азайған ... 2210 шоты ... 5430 шоты ... да ... қайта бағалануымен байланысты
операциялары. ... ... ... ... алынатын жартылай фабрикаттарды,отынды,дайын өнімді,тауарларды және
басқаларын) қайта бағалау операциялары үшін 5460–ші «Басқа да қосымша
төленбеген ... шоты ... Шын ... бұл шот ... бойынша бағамның есептен шығарылатын кезеңіне дейінгі ... алу үшін ... Егер де ... шет ... ... ... ... айырманың жиынтық сомасы табыс ретінде 6250
шоттының кредиті бойынша көрініс табады, ал егер де ол ... ... онда ол ... ... бойынша көрініс табады.
Егер де доллар бағамы ... ... ... онда ... ... ... ... қысқарғаны ретінде бағаланады
және ол 5460 «Басқа да қосымша ... ... ... ... бойынша
көрі- ніс табады,ал егер де керісінше болса, онда 5460 шотының кредитінде
көрсе- тіледі.
Резервтік капиталдың ... ... ...... және ... да тараптардың таза табысының есебінен қалыптасатын
меншік капиталының бір ... ... ... ... ... ... ... зияндарын жабуға және ағымдағы табыс
жеткіліксіз болған жағдайда, дивиденттерді жабуға пайдаланылады. Резервтік
капиталды құру және оны ... ... ... ... ... ... ... капитал жарлық капиталымен
және ... да ... ... ... ... ... ... және ол кәсіпорынның меншік капиталы болып табылады.
Резервтік капиталдың есебі ... ... ... ... пассивті шоттарында жүргізіледі: 5410-шы «Заңдармен
белгіленген резервтік капитал» және 5460-шы «Басқа да резервтік капитал».
Заңдармен белгіленген резервтік ... ... ... ... ... және ... резервтік капиталы
құрылтайшылардың құжаттарында (жарғысында, құрылтайшылардың шартта- рында)
белгіленеді, сондай-ақ белгіленген тәртіп бойынша мемлекеттік тір- ... Жыл ... ... таза ... аударып отыру акционерлердің жалпы
жиналысында белгіленеді. Оның мөлшері ... ... ... ... ... кем болмауы керек.
Резервтік капиталдарды қалыптастырған (құраған) кезде 5510
шоты де-беттеледі де, 5410 шоты ... ... ... ... ... ... мына шоттардың кредитінде көрініс табады:
3030 – артықшылығы бар акциялар бойынша төлем ... ... жысы ... жағдайда серіктестіктердің резервтік капиталының
ішіндегі ... ... ... ... ... ... ... табысы(жабылмаған зиян)», 5520-шот «Өткен жылдардың бөлінбеген
табысы (жабылмаған ... - зиян ... ... резервтік капиталдың
есебінен жапқан кезде.
Басқа да ... ... ... 5460-ші «Басқа да резервтік
капитал» шотында жүргізіледі. Бұл шотта заң тәртібімен көзделген ең
төменгі мөл- ... тыс ... ... ... ... мен ... ... шоттар
корреспонденциясы 5410-шоттың корреспонденциясына ұқсас. Мұндай ... өз ... ... ... ... ... зиян) есебі. Кәсіпорынның қорытынды
табысынан бюджетке төленетін салықтарын және табыстың есебінен өтелетін
басқадай шығындарды ... ... ... ... ... ... ... зияны)» болып табылады. Ұйымдарда «бөлінбеген табыстың
(жабылмаған зиян)» есебі бухгалтерлік есептің Бас есеп-жоспарындағы 5500
бөлімшесіндегі шоттарында жүргізіледі.
5510-шот «Есепті жылдың бөлінбеген ... ... ... ... ... осы ... шоттар бойынша жасалатын операцияларын
қарас- тырып көрейік.
Есепті жылдың бөлінбеген табысының (жабылмаған зияны) ... ... ... ... ... бөлінбеген табыс немесе жабылмаған
зиянының сомасының ... бары және ... ... ... ар- ... ... ... берілетін жылдың соңында 5510-шотқа жыл ішінде ... ... ... ... ... жазылады. Бұл ретте шоттардың мынандай
корреспонденциясы жасалынады:
- жыл ішінде алынған табыс сомасына
5610-ші ... ... ... шоты ... ... жылдың бөлінбеген табыс (жабылмаған зиян)» шоты кредиттеледі. ... ... зиян ... ... жазу ... ... қоса, 5510-шоттың кредиті және 5410 шотының дебеті –
есепті жылдағы алынған зиянды өтеуге ... ... ... ... ... кредиті және 5420, 5430, 5460 ...... ... ... ... ... ... бағалаудың
сомасын, қызмет ету барысында бұрындары таратылмаған табыстың сомасын және
ұзақ мерзімді инвестицияның сомасын ... ... ... ... алынған капитал» шотының дебеті - өз акцияларын қайтып сатып
алған кезде, номиналдық ... ... ... ... ... ... ... бойынша мынандай шаруашылық операциялары
көрініс табады:
5410-ші «Заңмен белгіленген резервтік капитал», 5460-ші «Басқа
да резервтік капитал» шотының кредиті қолданылып ... ... ... ... белгіленген мөлшерінде резервтік капиталға аударыл-
ған сомасы; 3030-шы «Жай акциялар бойынша есеп ... ... бар ... ... есеп ... ... «Басқа да
кредиторлық қарыз және есептесулер» шоттарының кредиті – жай және артық-
шылығы бар ... ... ... ... ... ... қатысушыларына табыс төлеуге, есепті жылда жұмсалатын бөлін-
беген табыстың сомасы; «Қайтарылып алынған капитал» шотының кредиті ... өз ... ... ... ... құнынан жоғары
бағаға сатып алғаннан түскен айырма сомасы.
Есепті жылдың бөлінбей қалған табысы (зияны) есептен ... ... ... ... ... дебеттеледі, 5520-шот кредитте-
леді;
- бөлінбеген зиян сомасына: 5520-шот дебеттеледі, ... ... ... ... ... ... шот ... қалмауы керек, сондықтан ол міндетті түрде 5610 шотымен жабылады.
Өткен жылдардың бөлінбеген табысы (жабылмаған ... ... ... ... ... пайда болған бөлінбеген табыс немесе
жабылмаған зиян ... ... бары және ... туралы ақпаратты
жинақтауға арналған, ол 5520-шотта жүргізіледі.
5520-шоттың кредиті бойынша келесідей шаруашылық ... ... ... ... ... ... табыстың сомасы
5510-шоттың дебетінде; өткен жылдардағы өтелмеген зиянды өтеу үшін ... ... ... ... 5410, ... дебетінде көрініс
табады.
5520-шоттың дебеті бойынша ... ... ... ... ... белгіленген тәртібінде жабылмаған (өтелмеген) зиян-
ның сомасы 5510-шоттың кредитінде; шаруашылық серіктестіктерінің қатысу-
шыларының табыстары мен жай және ... ... ... төленетін
дивиденттердің есепті жылдағы алынған табыстың есебінен өтеуі 3030, ... ... ... ... ... үшін ... ... да
алынған табыстан аталған мақсатқа бағытталған сомасы 5020, 5010, ... ... ... ... табыстың (зиянның) есебі. Есепті кезеңнің жиынтық
табысын ... ... ... алу үшін 5610 ... табыс (зиян)» шотын
пайдаланады. Егер де кәсіпорын ... ... онда шот ... ал ... ... ... гөрі ... көп болса, онда шот активті бо-
луы мүмкін.
Жыл ішіндегі әртүрлі қызмет түрлерінен түскен табыстар 6000-шы
«Не- гізгі қызметтен ... ... ... 6010 ... ... емес ... ... табыс» бөлімшесінің 6210-6280 шоттарында,
7000-шы «Сатылған тауарлардың (жұмыстардың,қызметтердің) өзіндік құны»
бөлімшесінің шоттарында, оған 7010 шоты ... ... 7110, ... 7470, 7710, 7510, 7610 ... жыл бойы ... алынған табыстан
алына- тын шығыстар жинақталады.
Жыл аяғында алынған ... ... ... ... ... ... ... қызметтен түскен табыстар» бөлімшесінің және
6200-шы «Негізгі емес қызметтен түскен табыстар» бөлімшесінің шоттары
дебет- теледі, 5610-шы ... ... шоты ... ... және ... ... ... быстар сомасына шоттардың мынандай корреспонденциясы анықталады:
7500-шы «Төтенше жағдайлардан түскен ... ... нің 7510 шоты және ... ... ... ... қатынастан
түскен табыстар(зиян)» шоттары дебеттеліп, 5610 «Жиынтық табыс(зиян)» шоты
кре- диттеледі.
Жыл аяғында 7000-бөлімшенің 7010-шы, 7110, 7310, ... ... ... ... 5610-шы «Жиынтық табыс (зиян)»
шотының дебетіне көшіріледі.
6020-шы «Сатылған тауарлардың қайтарылуы және сату кезінде
бері- летін жеңілдік, ... ... ... ... шоттары
бойынша та- быстар мен зияндар болулары мүмкін. Табыс сомаларын ... 6020, ... ... ... және 5610 ... кредиті
бойынша көрсетіледі; зиянды ... 6020, ... ... ... ... ... табыс(зиян)» шоты салыстырушы операциялық шо-
ты болып табылады: онда табыстар (5610-шоттың кредиті) және зияндар (5610-
шоттың дебеті) салыстырылады. ... ... ... бойынша және
5510-ші «Есепті ... ... ... ... кре- диті ... ... ... Шығын 5610-шоттың кредиті және
5510-ші «Есепті жылдың бөлінбеген табысы(жабылмаған зияны)» шотының дебеті
бойынша көрініс табады.
II тарау. «Байсерке Агро» ЖШС-нің меншікті ... ... ... Агро» ЖШС-нің есептік саясатына сипаттама
«Байсерке» агрокешені оңтүстік астанадан 15шақырым жердегі Алматы
облысының, Іле ауданында, ... ... ... көшесі №1-де орналас-
қан, 19,1га жері бар. «Байсерке АГРО» 2001жылы 7желтоқсан күні құрылып,
ұнтарту, жарма және макарон ... ... ... өндіретін
ірі тауар өндіруші ретінде Қазақстан және ТМД елдерінде кеңінен ... ... ЖШС ... ... ауылшаруашылығы шикізаттарын қабылдау,
тазалау, кептіру, қайта өндіру, сақтау және қайта қорытып олардан ... ... ... (ұн, жарма, макарон ... және ... ... жем ... Сонымен қатар қойма үй-жайларын
жалға береді.
Агрокешеннің Қазақстан, ТМД және алыс ... ... үшін ... автокөлік кіретін және теміржолдары бар. Осы қазіргі
уақытта кәсіпорында мына төмендегідей цехтар мен өндірістер жұмыс істейді:
-тәулігіне 120т өнім ... ...... ... цех;
-тәулігіне қуаты 100т күрделі құрама жем зауыты;
-механикаландырылған мұнара;
-өнімділігі тәулігіне 80т жарма цехы;
-қуаттылығы жылына 70000т жүгері сорттау зауыты;
-жүгері сабағын кептіруге арналған ... ... ... 30» ... май ... ... ... өндірісі. «Байсерке АГРО» ЖШС Солтүстік Қазақстаннан
жеткізілген азық-түлік бидайынан алынатын үш түрлі сорттан жоғары дәрежеде
тартылған бидай ұнын шығарады. ... ай ... ... ... ... ... тарту кезінде шығарылатын сорттар саны ... Әр бір ... ... ... және ... жағдайларда реттейтін көптеген көрсеткіштер орнатылған. Бұл
шикізаттарды аймақтық пайдалануға және ... ... ... ... ... береді.
Ұн тарту кешенінде өндірілген ұндар, оның сапасын үнемі және
жоғары сапада ұстап тұру үшін ... ... ... ... ... ... процесті бақылау және өнім сапасын
технологиялық бақылау ... ... ... және ... ... нұсқаулықты «Диірмендерде технологиялық процестер енгізу және
ұйымдастыру» Ережесіне сәйкес жүзеге асырады.
«Байсерке АГРО» ЖШС-де астықтың сапасына және оның ... ... ... жүзеге асыратын өндірістік-техникалық
зертхана бар. Зертхана 2003 жылы «НАЦЭКС» ААҚ ... ... ... ... оның ... істеуіне қажетті барлық
жағдайлар бар.
Макарон шығару өндірісі. «Байсерке АГРО» ЖШС ... ... ... ... ... ... макарон тағамдарын
дайындайды. Айлық өнімділігі-150 тонна. Макарон бұйымдарын дайындау
кезінде ... ... ... ... ... және санитарлық нормаларға сәйкес.
«Байсерке АГРО» ЖШС макарон ... В ... ... ... Мемлекеттік стандарттың 875-92 талаптарына сәйкес
санитарлық нормалармен рецептураларды және технологиялық нұсқаулықтар- ... ... ... ... ... Органолептикалық
көрсеткіштер бойынша макарон бұйымдары «В» тобының талаптарына сәйкес
келеді: біртүсті, ұнның ... ... ... ... ... ... ... келеді. Фабрика әртүрлі үлгідегі 10 түрлі макарондар шығарады.
Аралас жем ... ... ... ЖШС ... жем ... құнарлылығы тиімді, күрделі, біртекті құрамынан ... және ... ... жем ... ... ... жем
цехында аралас жемге белокпен витаминдер қосылмайды, сол себепті өнімнің
өзіндік құны азаяды. Аралас ... ... ... ... ... ... Ай ... өнімділігі 3000т құрайды.
Жарма өндірісі. Қазақстанда жарманы шығаратын 2-кәсіпорын бар
және оның ... ... ... ЖШС. ... ... ... қабығын,
ішінара жемістің және ұрықтың қабықтарын тазалау арқылы арпа жармасын
тегістеп және ... ... ... «Байсерке АГРО» ЖШС жарма зауыты
жарманың 2түрін шығарады.
Қойма үй-жайлары. «Байсерке АГРО» ЖШС ... ... ... ... ... бар. Өндіріс және азық-
түлік өнімдерін қабылдау, сақтау, жүктердің ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалар мен заңды тұлғалар қызмет көрсетеді.
«Байсерке АГРО» ... ... ... ...... ... Бидайды көбінесе Солтүстік Қазақстаннан тұтынады, соның бірі –
Ақмола облысы, Ақкөл бекеті; Көкшетау қаласы. Ал арпаны Алматы ... ... ... емел ауылынан және де жеке ... ... ... арпа және ... - ұн, ... жарма,
кебек, аралас жем өнімдерін өндіреді.
«Байсерке АГРО» ... ірі ... ЖШС ... ЖШС ... ЖШС ... ... ЖШС ... ЖШС ХБК «Ақсай», СПК
«Балхашский», ЖШС ... және ... ... ... тек қана Алматы
облысы ғана емес сонымен қатар ТМД елдерінен де тұтынушылар бар, ... ... ... ... ДИЕР ЯНГИ ... КОМП «UNISEL TRADING
S.A». Ауғаныстаннан «Rajabi Trading Limited», «RAHMANIAN LTD» фирмалары.
Тәжікстаннан ЖШС ... ХН, ЖШС ... ... ... ... ... ... есебін ұйымдастыру
Біздің отандық тәжірибеде кәсіпорынның меншікті
капиталының ... ... ... ... ... ... капитал,
резервтік капитал, арнайы бағыттағы қорлар, мақсатты қаржыландыру мен
салымдар ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген бөлінбеген табыс, ... ... есеп ... ... қорлары, алдағы кезең шығындары
мен төлемдер резервтері, 1997 жылы ... ... ... ... ... ... ... табыстары. БЕС-2 сәйкес 1998 жылдың
балансында ... ... ... ... қосымша төленбеген
капитал, резервті капитал және бөлінбеген капитал (жабылмаған зиян)
кіреді.
«Байсерке ... ЖШС өз ... ... 2001 жылы ... ... ... шектеулі серіктестік құру үшін 100 айлық есептік
көр- сеткіш мөлшерінде меншікті ... ... ... болатын. Бұл
мекемені бір құрылтайшы арқылы 226 500 000 теңгеге сатып алып, 775 айлық
есептік көрсеткішпен өз ... ... ... 3. ... мен ... жарғылық капитал шоты бойынша
жүргізілетін операциялар.
|№ |Операциялар ... ... ... |
| | |шот |шот |
| 1 ... қосушылар мен салымшылардың | | |
| ... ... ... ... |5110 ... |
| |қосқан үлесінің сомасы | | |
| 2 ... ... ... | |
| ... басқа) жарғылық қорының |2410 | |
| ... ... және ... ... |1310 |5030 |
| ... ... (қалыптасуы) |1320,1330,1350| |
| | |1060 | |
| | ... | |
| 3 ... ... | ... |
| ... ... ... қорының |5030 |2410 |
| ... ... ... ... | |1310 |
| ... | ... | | |1060 |
| | | ... |
| 4 ... ... ... | | ... |
| ... шығарылғандарының құнына |5020,5010 |алынған |
| | | ... |
| 5 ... ... | | |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... және басқадай үлестері | | |
| ... | | |
| 6 ... ... мен ... | | |
| ... ... да салымшылардың |5110 ... |
| ... ... ... ... | | |
| ... тиісті қарыздары | | |
| 7 ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... оң ... |5110 |6250 |
| ... айырмашылыққа байланысты | | |
| ... | | |
| 8 ... ... ... ... түрінде| | |
| ... ... ... ... |7430 |5110 |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | |
| 9 ... қосушылар мен құрылтайшылардың | | |
| ... ... ... ... ... |5110 |
| ... үлес сомаларының келіп түсуі | | |
| 10 ... ... мен ... ... | |
| ... ... акционерлік қоғамға|2410 | |
| ... емес ... ... |1310 |5110 |
| ... ... тауарлар |1320,1330,1350| |
| ... ... ... ... | | |
| ... | | |
| 11 ... ... ... ... ... |
| |сатып алған ... ... ... | |
| | ... | |
| 12 ... ... ... ... алу | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... ... ... атаулы құнынан |Қайтарып |5510 |
| ... ... ... ... |алынған | |
| | ... | |
| | | | |
| ... ... өзінің атаулы құнынан |5510 |Қайтарып |
| | | ... |
| ... ... ... ... | ... |
| 13 ... атаулы құнынан жоғары бағаға | ... |
| ... ... айырма сомасы |1280,1030,1010|алынған |
| | | ... |
| 14 ... ... ... ... |2410 |5420 |
| ... ... ... өсуі | | |
| 15 ... ... ... ... | | |
| ... ... ... ... |5410 |2420 |
| ... тозу ... өсуі | | |
| 16 ... ... ... ... | | |
| ... ... ... ... |5410 |5510 |
| ... ... ... | | |
| ... | | ... ... | | |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... |5440 |2210 |
| ... таза ... | | |
| ... ... байланысты бастапқы| | |
| ... ... ... | | |
| 18 ... ... ... алын- ған| | |
| ... ... ... инвестицияларының |1110-1150 |5440 |
| ... құны ... өсуі | | |
| 19 ... ... ... ... | | |
| ... ұзақ ... ... |5440 |1150 |
| ... ... ... | | |
| ... сомасына бағасының кемуі | | |
| 20 ... ... ... инвестицияларды| | |
| ... ... ... ... |5440 |6210 |
| ... ... ... сомасы | | ... ... ... ... ... баланста
көрсетілмеген, өйткені мекеме шаруашылық қызметін бастар алдында ... ... ... қазірге дейін сол қарыздарын төлеп келеді.
Кесте 4. Кәсіпорындар мен ұйымдардағы резервтік ... шоты ... ... |Операциялар ... ... ... |шот |ін шот |
| 1 ... ... жарғысында | | |
| ... ... ... ... |5510 |5410 |
| ... ... | | |
| 2 ... қоғамның жарғысында | | |
| ... ... ... ... |5510 |5410 |
| ... ... ... | | |
| 3 ... ... ... пайда | | |
| ... ... ... пайдасының | | |
| ... ... ... бар |5410 |3390 |
| ... ... ... ... үшін | | |
| ... ... ... сомасы | | |
| 4 ... ... ... немесе | | |
| ... ... ... ... |5410 ... |
| ... ... жұмсалған резервтік | | |
| ... ... | | |
| 5 ... жылғы зиянды жабуға бағытталған |5410 |5510 |
| ... ... ... | | |
|6 ... (алдыңғы) жылдың жабылмаған зиянын | | |
| ... ... ... ... |5410 |5520 |
| ... | | |
| 7 ... ... ... ... | |
| ... ... ... есебінен |5410 |5020,5010 |
| ... ... ... ... | |5030 |
| ... сома | | ... Агро» ЖШС-ның бөлінбеген пайдасы 2006жылы –
4 580 000 тг, ... – 6 113 000тг. 2006 жылы ... ... ... ... ... ... құрады.
Кесте 5. Кәсіпорындар мен ұйымдардағы бөлінбеген пайда шоты ... ... | ... ... - |Кредитте- |
| |Мазмұны ... шот ... шот |
| 1 ... ... ... есебінен | | |
| ... ... ... |5510 |5410 |
| ... мөлшерде резервтік капиталға | | |
| ... сома | | |
| 2 ... ... ... ... | | |
| ... қоғамның жарғысында |5510 |5410 |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... сома | | |
| 3 ... ... ... ... | | |
| ... ... ... зияндарын |5410 |5510,5520 |
| ... ... ... ... ... | | |
| 4 ... ... ... ... | | |
| ... ... жатқызылатын таза |3310 |5510 |
| ... ... | | |
| 5 ... кезеңнің соңында анықталған |5510 |3310 |
| ... ... зиян ... | | |
| 6 ... ... ... ... жабуға |5410 |5510 |
| ... ... ... ... | | |
| 7 ... құралдардың белгіленген әдісіне | | |
| ... ... ... ... |5420 |5510 |
| ... бағалауға байланысты бөлінбеген | | |
| ... ... | | |
| 8 ... ... акционерлерге дивидент | | |
| ... ... ... ... ... |5520 |
| ... ... ... ... | | |
| ... | | |
| 9 ... өткен (алдыңғы) жылдағы | | |
| ... ... ... ... |5410 |5520 |
| ... ... ... | | ... ... ... жылы шеккен зиянының | | |
| ... ... ... ... ... |5520 |5510 ... ... ... ... ... | | |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... |3310 |
| |емес активтерді, құнды қағаздарды сатудан | | |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... | | ... |Кәсіпорынның ағымдағы жылда көрсеткен | ... |
| ... ... ... | ... |
| ... ... құралдарының, | ... |
| ... емес ... ... |3310 |7410,7430 |
| ... ... ... | |7470 |
| | | |7710 ... ұйымда бухгалтерлік есеп ... ... ... ... және ... ... болып табылады.
Бухгалтерлік есеп арқылы өндірілген өнімді есепке алуға, ... және одан ... ... ... де ... етіп ... жұмсауға,
яғни кәсіп- орындардағы шаруашылық үдерістердің барлығын басынан ... ... ... Осы ... ... ... ... және
технологиялық үдерістердің, сондай-ақ ... ... ... да ... ... ... ... сай бухгалтерлік есептің
негізі болып табылады. Жалпы бухгалтерлік есеп кәсіпорында мынадай қыз- мет
атқарады:
- болашақта пайдалану үшін ... ... ... ... ... оны ... отырады;
- ұйымның қаржылық-ақпараттық мәліметін өңдейді, сондай-ақ оны ... ... ... ... мәліметті пайдаланушыларға уақтылы беріп отырады,
ал бұл ақпаратты пайдаланушылар осы деректер арқылы ұйым- ды ... ... ... қабылдайды.
Кәсіпорындардағы бухгалтер маманының қай-қайсының болмасын не-
гізгі кәсіби міндеті пайдаланушыларға дұрыс есептелген ... ... ... яғни дер ... беру ... ... АГРО» ЖШС-ның арнайы бухгалтерия бөлмесі бар, ол
жерде төрт адам қызмет істейді: бас ... есеп ... ... дық бухгалтер және кассир.
Касссирдің міндеті – шаруашылық операцияларын, яғни кассаға
келіп түскен немесе кеткен қолма-қол және ... ... теу, ... ... ... ... ... ақпараттық
мәлімет- терді сақтау.
Материалдық бухгалтер - мекемеге ... ... және ... ... ... май) және цехтар
арасында тасымалданған тауарлы-материалдық ... ... ... ... ...... еңбек ақы-
ларын, уақытша еңбекке жарамсыз күндері үшін және ... ... ... ... ...... ... операцияларының
қозғалысын қадағалап, ұйымның қаржылық-ақпараттық мәліметтерін ішкі және
сыртқы ... дер ... ... ... ... бас ... міндеті болып табылады.
Ақша-қаражаттарының есебі. Қай саладағы кәсіпорындар мен
ұйымдар болмасын өз қызметі барысында басқа заңды және жеке ... ... ... Сол ... ... ... ақшамен есеп айырысу ... ... ... Ал ақша ... есеп ... ... заңға сәйкес
жүргізілуді қажет етеді. Біздің елімізде қызмет ететін ... ... ... есеп ... ... ... ... банк мекемесі белгілеген ережелер мен тәртіпке сәйкес жүргізіп
отырады. Кәсіпорындар мен ұйымдарда ... ... есеп ... бухгалтерлік есебін жүргізгенде мыналарды басшылыққа алу
керек:
- ақшалар арқылы есеп айырысу операцияларын толық және уақтылы ... ... ... мен ұйымдардағы ақшалардың түгелділігін және олардың
тиімді пайдаланылуын бақылау;
- есеп айырысу, төлеу тәртібін бақылау, кәсіпорын ақшаларының ... мен ... ... ... ... мен ... ... жұмысшы-қызметкерлерге
есептелінген еңбек ақы бойынша есеп айырысу үшін, күнделікті көлік құрал-
дарына қажетті ... ... ... үшін, кеңсе тауарларын сатып ... ... ... хат және ... да құжаттарды пошта арқылы жөнелтуі
үшін есеп айырысуға арналған. Касса арнайы жабдықталған, яғни дабылдама
орнатылған және ... ... ... бар ... ... ... қажет
етеді. Кассадағы нақты ақшалар касса қызметкерінің мөрі сүргіш арқылы
басылып жабылатын сейфте ... ... Бұл ... ... мен ... мөр касса қызметкерінде, ал кілттің екінші данасы ар- найы ыдысқа
салынып кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... ды. ... әрбір жұмыс күнінің соңында кассаны ... ... ... Кассадағы ақшаның түгелдігіне касса қызметкері, яғни кассир толық
жауап береді.
Кәсіпорынның кассасына қолма-қол нақты ... ... алу, ... үшін бас ... ... ол ... ... адамның кассалық
кіріс ету ордеріне қол қоюы керек және ақша ... ... ... ... осы ... ... кіріс ету ордерінің квитанциясы беріледі.
Осы нақты ақшаны кассаға қабылдау барысында толтырылатын кассалық кіріс ету
ордеріне ... аты және ақша ... ... ... жеке аты-жөні, қандай
мақсатта және не үшін ақша ... ... сол ... ... ... ... ... кассир мен бас бухгалтердің қолдары қойылуы
қажет.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың кассасынан ... ақша ... ету ... ... тиісті үлгілі түрде дайындалған басқа да ақша төлеу
тізімдемелері, сондай-ақ ... мен ... ... мен ... қолдары қойылған ақша алу үшін ... ... ... тағы да ... ... бойынша беріледі. Бұл құжаттарға кассалық
ордердің деректемесі (реквизиті) көрсетілген мөр таңба ... ... Егер ... ... ету ордеріне қоса тіркелген құжаттарда кәсіп-
орындар мен ұйымдардың «рұқсат ... ... ... және қолы ... онда ... ... ету ... оның қол қоюы аса ... ... ... мен ... кассасынан адамдарға кассалық шығыс
ету ордері бойынша ақша берген кезде касса қызметкері нақты ақша ... төл ... ... өзін куәландыратые басқа да құжат- тарын
көрсетуді талап етуі тиіс. Сонымен ... ... ... осы көр- сетілген
құжаттарда жазылған деректерді, яғни ақша ... ... ... ... және ол құжаттарды кім бергендігін, қай уақытта
берілгендігін кассалық шығыс ету ... ... ... ... ... ақша
алушы адамдар кассалық шығыс ету ордеріне алып жатқан соманың теңгедегі
бөлігін жазумен, ал ... ... ... Касса- лық кіріс ету ордері
және оның квитанциясы, сондай-ақ кассалық шығыс ету ордері және оның ... ... оған ... ... ... тарды кәсіпорындар
менұйымдардың бухгалтерия қызметкерлері сиямен немесе шарикті қаламсаппен
анық етіп ... ... Бұл ... ... ... ... ... өшіруге ешқандай рұқсат етілмейді. Кассалық кіріс ету
және кассалық шығыс ету ордерлерін немесе олардың орнына жүретін ... ... ... ... қызметкерлері тіркеу журналына тіркеп
жазады.
Кесте 6. «Байсерке АГРО» ЖШС-нің кассасында мынадай ... | ... ... ... |Кредит |
| 1 |Тұтынушылармен есеп айырысқанда |1210 |6010 |
| | |1010 |1210 |
|2 ... ... есеп ... |1010 |3510 |
| 3 ... ... ... |3350 |1010 |
| 4 ... ... ... ... дебиторлық |1250 |1010 |
| ... ... | | |
| 5 ... ... дебиторлық қарыз қайтарылғанда |1010 |1250 |
| 6 ... ... ... үшін аванс |1610 |1010 |
| ... | | |
| 7 ... ... ... ... ... |7210 |1010 |
| 8 ... қор ... ... |3310 |1010 ... есеп ... - ... кассалық кіріс ету
ордері мен фискалдық чек ... ал счет ... мен ... ... ... ... еңбекақы төлегенде - есеп айырысу бухгалтері жұмыс-
шылардың қарызы болса еңбекақысынан ... ... ... ... ... теп,
кассирге төлем ведомосін дайындап береді, кассир сол ... ... есеп ... ... ... ... дебиторлық қарыз
бергенде – кассир кассалық шығыс ету ордерін ... ... ... алып ... соң, ... ... қалуы мүмкін немесе артып қалуы мүм-
кін, сол үшін ... ... тағы да есеп ... ... ... ... ... мен ұйымдар өздерінің ақшаларын сақтау үшін өздері
қалаған банк мекемелерінен есеп айырысу шоттарын ашулары тиіс. ... үшін ... банк ... бір ғана есеп айырысу шотын ашуына
болады. Есеп айырысу шотын ашу үшін ... мен ... ... ... ... ... етуі қажет:
- банк мекемесінің атына шот ашу туралы өтініш;
- кәсіпорынның құрылуы туралы шешімдердің көшірмесі;
- ... ... бас ... және ... ... ... ... сондай-ақ кәсіпорынның мөр таңбасы басылған
арнаулы үлгідегі карточка және басқа да құжаттар;
Кәсіпорынның ... ... мен ... ... төлемі
әдетте қолма-қол ақшасыз есеп айырысу шотынан төленеді. Есеп айырысу ... ... ... ... ... ... жүр-
гізіледі. Негізгі есеп айырысу құжаттары болып: төлем тапсырмасы, ... ... ... ... ... ... салық және кеден
органдарының инкассалық өкімі және тағы да ... ... ... ... құжаттарында оларға қол қоюға құқығы бар екі лауазымды адам- дардың
(кәсіпорын басшысы мен бас ... ... ... ... ... ... қабылданбайды. Банк мекемесі өзі қызмет ... ... және ... яғни есеп айырысу шотының иесімен келісімге
келе отырып, белгіленген мерзімде оларға шоттың көшірмесін жіберіп ... ... ... есеп айырысу шоты бойынша жүргі- зілетін
операциялардың ... ... ... есеп ... ... да ... Көшірмеде кәсіпорындар мен ұйымдардың шотындағы қаржының айдың
басындағы және айдың соңындағы қалдығы және операция ... есеп ... ... ... яғни ... және ... ... яғни жұмсалған
қаржылар сомасы көрсетіледі. Кәсіпорындар мен ұйымдардың бухгалтериясында
банк мекемесі берген шоттың көшірмесінде жазылған ... ... ... көшірмемен бірге берілген ... ... ... есеп ... шотындағы ақшаларының жұмсалу нөмірі екінші журнал-
ордерде, ал шотқа кіріс етілген ақшалардың ... осы ... ... АГРО» ЖШС-ның есеп айырысу шоттары мына ... АО ... ... ... РКО №1 ... АО «АТФ ... г. Алматы;
- АФ АОА «КазкоммерцБанк»
- «Региональный ф-л Народного Банка» г. Талдыкорган;
Бұл есеп ... ... ... ұйым ... мекемелермен есеп
айырыса алады, салық түрлерін төлей алады, сол банктен ... ... ... ... ... есеп айырысу шотынан қолма-қол ақша ... ... ... ... ... ... ... алады. Басқа мекемелермен есеп
айырысу төлем тапсырмасы ... ... Банк ... күн ... ... ... ... есеп айырысу шотына қанша кіріс, қанша шығыс болғаны
туралы ... ... ... ... ... ... ... көшірменің бір
ерекшелігі, есеп айырысу шотына келіп түскен сома кредит жағында, ал кеткен
сома ... ... ... Есеп ... ... есебі 1030- шотта
жүргізіледі.
«Байсерке АГРО» ЖШС-нің ақша-қаражаттары баланстың 1,2%-ын құ-
райды, яғни ... Оның ... ......... есеп ... шоты – 5 857 000 – 76,2%;
Кесте 7. 2007жылғы ақша-қаражатының қозғалысы Бқ-29692
| ... | ... | ... ... |1210 |448 364 ... |1210 |5 640 ОС ... |1030/1010 |291 108 ... |1030 |5 858 ... |1030 |5 338 ... |1030 |3 692 ... |1030 |9 103 ... |1030 |2 932 ... |1030 |22 201 ... |1030 |32 024 ... |1030 |4 063 ... |1010 |47 297 ... |4010 |150 000 ... |3310 |468 723 ... |1030 | 150 000 ... |1030 |511 723 ... |1030 |9 387 ... - 7 ... ақы ... есебі. Жұмысшылар мен қызметкерлердің өндірген
өнімдері мен істеген жұмыстарына толтырылған алғашқы ... мен ... ... ... ... ... және оны ... үшін ұйымның
цехынан, бөлімшелерінен, бригадаларынан кәсіпорынның әкімшілігі белгілеген
мерзімде бухгалтерияға келіп түседі. Еңбекақы есептеу үшін толтырылатын ... ... мен ... ... ... лауазымды тұлғалардың
қолдарының қойылуы мұқият тексеріледі. Сондай-ақ бұл құжаттағы еңбек
бағасының дұрыс ... ... ... мен қызметкерлерге еңбекақы
төлеу және сыйақы есептеу қағидаларына сәйкес келуі және шифрларының дұрыс
қойылуы тексеріледі. ... ... ... бұл құжаттар бойынша
кәсіпорынның ... мен ... ... ... ... мен ... ... еңбекақы
негізгі және қосымша деп аталатын екі түрге бөлінеді.
Негізгі еңбекақы – жұмысшылар мен ... ... ... ... яғни ... ... ... атқарған қыз-
метіне төленеді. Негізгі еңбекақыға мына ... ... ... ... және ... ... Сыйлықтар мен сыйақылар.
3. Үстеме сыйлықтар.
Қосымша еңбекақыға – еңбек заңына сәйкес ... ... ... мен қызметкерлердің жұмыс істемеген, қызмет
атқармаған уақытына төленетін төлемдер жатады. Бұндай ... ... ... мен ... еңбек демалысы үшін төленетін
төлемдер.
2. Жұмысшылар мен ... ... ... ... ... үшін ... ... Жас сәбилі аналарға берілетін демалысқа, баланы тамақтандыру үшін
берілетін үзілістерге төленетін төлемдер.
4. Жас ... ... ... ... төленетін төлемдер.
5. Жұмысшылар мен қызметкерлердің кінәсінсіз жұмыстың тоқтап қал- ған
уақытына төленетін төлемдер.
6. ... ... ... ... берілетін қызметтер мен заттың құны.
7. Жоғары немесе ... оқу ... және ... да ... ... ... уақытына байланысты жұмысшылар мен қызметкерлерге
төленетін төлемдері.
8. Әскери жиындарға қатысқаны үшін, сондай-ақ демалыс немесе ... ... ... ... ... төлемдер және тағы
да басқалар жатады.
Өндіріс пен құрылыста халық шаруашылығының басқа да ... ... және оны ... мерзімді және кесімді деп ... ... ... ... ... - ... мен қызметкердің жұмыс істеген
уақытына, сағаттық немесе күндік еңбекақы мөлшері бойынша өнім ... ... ... яғни оның ... ... уақытына
төленеді. Мерзімдік еңбекақы өндірген өнімі мен істеген ... ... ... яғни ... жұмысының көлемі мен санын анықтау мүмкін
емес болып есептелетін ... ... ... ... ... еңбекақы төлеуге негізделген.
Кесімді еңбекақы – жұмысшылар мен ... ... гін ... ... ... ... еңбек уақытын қысқартуға
ынталандыру мақ- сатына қолданылады. Еңбекақы есептеудің және ... ... қол- ... жұмысшылар мен қызметкерлерге тиісті еңбекақы,
олардың өндірген өнімінің көлемін немесе санын тариф бойынша белгіленген
өлшем бірлігіне ... яғни ... ... бағаға көбейту
арқылы табылады.
Кесімді еңбекақының мынадай жүйелері бар:
- тікелей ... ... ... ... ... ... ... кесімді;
Жұмысшылар мен қызметкерлерге еңбекақыны ... ... ... бойынша бір жұмысшының ... бір ... ... ... жұмысының бәрі тек қана ... ... ... Бұл жүйе ... ... ... – бұл ... көрсетілген,
өндірілген өнімнің санын сол өнімнің бір данасына қарастырылған, яғни
белгіленген ... ... ... ... ... ... мен кәсіпкерлерге кесімді сыйақылар
өндірісте өнім өндіруді санымен сапалық ... ... ... ... барысында шикізаттар мен материалдарды, отындар мен энер- гияны
үнемді де ... ... үшін ... ... ... еңбекақы- сына
қосымша сыйақы ретінде төленеді. Ұйымдарда немесе олардың бөлім- шелерінде
жұмысшылар менқызметкерлерге сыйақы төлеу жайлы ... ... ... ... мен ... кесімді еңбекақы
есептеудің үдемелі кесімді жүйесі бойынша төлем өнім өндіруге белгілі-бір
мөлшерден артық көлемде ... ... үшін ... сыйақы ретінде
төленеді. Бұл жүйе көп жағдайда қиын да – күрделі, ауыр болып саналатын
операциялар мен ... ... үшін және ... өнімділігін
белгілі-бір дәрежеден артық орындау қиынға түсетін өндіріс орындарында
қолданылады. Жалпы бұл жүйе ... ... ... ... ... аккордтық жүйесі – ұйымдарда жұмысшылар мен
қызметкерлерге ... ... ... ... ... бұл ... ... өндірген өнімнің және орындаған жұмыстың санына, ... ... ... баға ... ... ... Сондай-ақ бұл жүйе бойынша
еңбекақы төлеу үшін алдын-ала атқарылатын ... ... мен ... ... ... ... ... жүйесі бойынша жұмысшылар мен
қызметкерлерге еңбекақы есептеу ... ... лыс ... ұйымдарда, жөндеу
жұмысымен айналысатын ұйымдарда және жүктерді тиеп ... ... ... ... Бұл жүйе ... ... ... жұмысшылар мен қызметкерлер санын қысқартып еңбек өнімділігін
арттыруға мүмкіншілік береді.
Халық шаруашылығының әр-түрлі салаларындағы кәсіпорындарда жұ-
мысшылар мен ... ... ... ... тағы бір ... кесімді жүйе болып табылады. Бұл жүйе ... ... ... негізгі жұмысшылары менқызметкерлеріне емес, оларға қыз- мет
ететін көмекші өндірістің жұмысшыларына төленеді. Яғни бұл жүйе ... ... ... ... және тағы да ... құралдардың
тоқтамай жұмыс істеп, белгіленген мөлшерден артық өнім өндіргені үшін
слесарьларға, ... және ... және ... ... ... да ... төленеді.
«Байсерке АГРО» ЖШС-де жұмысшыларға еңбекақы есептеуді есеп
айырысу бухгалтері жүргізеді және ... ... ... нысан арқылы
жүргізіледі, яғни қызметкердің жұмыста болғанына еңбекақы ... ... ... ... ... мынадай салық түрлері ұсталады:
жеке табыс ... ... ... ... ... ... ... жұмысшының еңбекақысы 20000теңге деп алсақ, зейнетақы
жарнасына 10% ... яғни ... ... ... табыс салығы - жұмысшының еңбекақысынан зейнетақы жарна-
сын алып тастап, одан жалақының ең төменгі ... ... алып ... ... ... 10% ... яғни ((20000-2000)-10515)•10%= 748,5
теңге. Дт-3350; Кт-3190;
Әлеуметтік салықтың Салық ... ... ... бар, яғни ... ... ... ұсталады және зейнетақы жарнасын алып тастаған со-
мадан есептелінеді. Егер ... ... 15 ... ... ... көр-
сеткішке тең болса – 13%, одан асқан ... 11% ... ... ...... тең. 15•1168•12=210240; 18000•12=216240;
216240-210240=5760; ... ... Енді бір ... ... салықты тауып аламыз:
27964,8:12=2330,4; Әлеуметтік ... ... 3% ... әлеу-
меттік салықтың сомасына қосылып төленеді. 18000•3%=540; 2330,4-540
=1790,4; Әлеуметтік ...... ... ...... ... Дт-3350, ... ... ... ... ... ... құралдар
деп өндіріс үдерісінде ұзақ уақыт бойы, яғни бір ... ... ... ... ... ... көлемін сақтай отырып, ... ... ... ... ... ген ... ... аударым мөлшері шегінде біртіндеп ауыстырып отыратын ... яғни ... ... ... ... ... -
қозғалмайтын мүлік, жер учаскелері, үйлер мен ғима- раттар, ... ... мен ... ... және реттеуіш аспаптары мен
құралдары, ... ... мен ... және ... ... ... тасымалдау құралдары, аспаптар, өндірістік және
шаруашылық құрал-саймандар, өнім және жұмыс малдары, көп ... ... ішкі ... тағы да ... ... құралдардың есебін ұйымдастыруда оларды бағалаудың
маңы- зы зор болып табылады. Негізгі ... ... ... ... ... ... қалдық құнымен, қалдық (жойылу) құнымен ... ... ... ... бастапқы құны – ол активті салуға, ... ... ... ... ... ... сондай-ақ сатып алу
бары- сында ... ... ... ... салу ... ... үшін төленетін пайыз сомалары мен бұл құралды белгілі-бір мақсатқа
пайдалану үшін жұмыс жағдайына ... ... ... ... жиынтығынан тұрады.
Негізгі құралдардың ағымдағы құны – бұл кәсіпорынның белгілі-
бір уақыттағы, яғни бүгінгі күнгі негізгі құралының ... ... ... құралдың баланстық құны – бұл кәсіпорынның бухгалтерлік
есебінде немесе қаржылық есеп беру ... ... ... ... ... құнынан жинақталған тозу сомасын алып тастағандағы құны
болып табылады.
Негізгі құралдардың қалдық (жойылу) құны – ... ... ... ... ... оны бұзу, жоюдан алынған іске ... ... ... металл сынығы, отын және тағы да ... ... ... объектіні есептен шығаруға байла- нысты
жұмсалатын келешектегі шығындарды алып ... ... ... ... ... келісілген құны – бұл кез-келген екі
жақтың, яғни негізгі құралдарды ... мен ... ... ... ... табылады.
Негізгі құралдардың есебі кәсіпорынның бухгалтериясында
жүргізіле- ді. ... ... ... ... дұрыс жүргізу үшін және
олардың тиісті түрде сақталуын қамтамасыз ету үшін әрбір негізгі құралдарға
түген- деме ... ... Ол ... түрде белгіленеді.
Негізгі құралдар тозуына, бұзылуына, басқа ұйымдар ... ... ... тағы да ... ... ... шыға- рылғанда оның нөмірі ұйымның жаңадан кіріске алған негізгі
құралдарына берілмейді. Түгендеме нөмірі негізгі құралға бекітілген ... ... ... ... ... құралдар өндіріс үдерісінде бірте-бірте тоза бастайды,
яғни өзінің бастапқы сапасын жоғалтады. Олар ... ... ... ... ... ... да, бұл ... орнына жаңа негізгі құ-
ралдар сатып алуға тура келеді. Бұл үдеріс ... деп ... ... бір ... ... ... құнына қосылып
отырады. Ал мұны ... ... деп ... ... аударым
әрбір өнімнің өзіндік құнына кіріп, ал өнім сатылған ... қай- ... яғни ... ... ... ... ... кемуі
амортизациялық аударым жасау арқылы қайтарылады.
Амортизациялық аударым ... ...... құралдардың
бастапқы құнынан белгіленген пайызбен есептеліп ... бір ... ... ... ... амортизация аударым есептеу мына әдістер
бойын- ша жүргізіледі:
1.Құнды бірқалыпты (тура жолды) ... ... ... ... ... өндірілген өнімнің көлеміне тепе-тең
мөлшерде есептен шығару әдісі.
3.Жылдамдатып есептен шығару әдістері:
А)қалдық құнының кему ... ... ... ... ... құнын есептен шығару (коммулятивтік)
әдісі.
«Байсерке АГРО» ЖШС-ның негізгі құралдары баланстың 51,6%-ын
құ- райды яғни – 341 828 000. Оның ішінде:
- Жер ......... ... мен ... – 235 734 000 – 68,9%;
- Машиналар мен жабдықтар – 80 128 000 – 23,4%;
- Көлік тасымалдау құралдары – 10 063 000 – ... Тағы да ... ... ... – 9 288 000 – ... ... құралдар жыл сайын ... тоза ... жылу беру ... ... есептеп көрейік. Кәсіпорын өзінің
шаруа- шылық қызметін ... жылу беру ... құны ... ... ... күні – 723 509теңге. Тозу әр ай сайын
есептеліп отырады, ал Қазақстан Республикасының салық ... сай ... ... ... 8%-ға ... Әр ай ... тозуды табу үшін = үйлер
ғимарат- тардың қалдық ... 8%-ын ... оны 12-ге ... ... ... ... ... тозуды қарастырып көрейік:
Кесте 8. Жылу беру ғимаратының ... ... ... ... | ... ... | Қалдық |Тозу ... |
| | ... | | ... | ... |
| 1 ... | 1 163 318 | | |1 163 318 | 7 755 | ... |
| 2 |01,02,03 | 1 155 563 | | |1 155 563 | 7 704 | ... |
| 3 ... | 1 147 859 | | |1 147 859 | 7 652 | ... |
| 4 ... | 1 140 206 | | |1 140 206 | 7 601 | ... |
| 5 ... | 1 132 605 | | |1 132 605 | 7 551 | ... |
| 6 ... | 1 125 054 | | |1 125 054 | 7 500 | ... |
| 7 ... | 1 117 554 | | |1 117 554 | 7 450 | ... |
| 8 ... | 1 110 104 | | |1 110 104 | 7 401 | ... |
| 9 |01,09,03 | 1 102 703 | | |1 102 703 | 7 351 | ... ... ... | 1 095 352 | | |1 095 352 | 7 302 | ... ... ... | 1 088 049 | | |1 088 049 | 7 254 | ... |
|12 |01,12,03 | 1 080 796 | | |1 080 796 | 7 205 | ... ... ... | 1 073 590 | | |1 073 590 | | ... |
Барлығы: 14 532 752 ... 14 443 024 ... ... тозу ... ... • 8% ... 93 065:12 = 7 755; Үйлер мен ғимараттарға тозу есептелінгенде
мынандай ... ... ... ... ал егер ... ... ... тозу есептелінсе Дт-821, Кт-131 болады. Егер үйлер ... ... ... ... бол- са, ... ... ... мен ғимараттардың қалдық құнына қо- сылады.
Тауарлы-материалдық қорлар есебі. Кәсіпорындар мен ұйымдардың
қызметі барысында ... ... ... ... сату үшін ... алған
тауарлары, сатып алған бірақ әлі ұйымға келіп түспеген ... ... ... ... қызметтері, сондай-ақ жұмыстарды
орындау және қызметтерді көрсету бары- сында пайдалануға арналған қосалқы
бөлшектері, ... ыдыс және ... ... жартылай фабрикаттар
және басқа материалдары сол ұйымның тауарлы-материалдық ... ... ... болып табылады.
Еңбек заттары біртекті емес. Олардың бір-бірінен өндірісте
атқаратын мін- ... ... ... ... және ... ... ... айырмашылықтары бар. Сондықтан да материалдар
есебін дұрыс ұйымдас- тырудың ең ... ...... экономикалық
жағынан дәлелденген жіктеу жасау болып табылады. ... ... өнім ... ... ... ... материалдар:
- шикізат;
- негізгі материалдар;
- көмекші материалдар;
- жартылай фабрикат және тағы да ... ... ... материалдар мен шикізаттар өндірілетін өнімнің құрамына
кіріп оның материалдық негізін жасайды.
Шикізаттар деп бұрын азды көпті ... ... ... ... ... көп өндіруші өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығы
мекеме- лерінің өндірген ...... кен, ... жүн, ... ағаш ... да ... материалдар жатады.
Негізгі материалдардың қатарына өнімнің өзіндік құнын құрайтын
өңдеуші өнеркәсіп өнімдері – ұн, ... ... және тағы да ... ... бір сатысынан толық өтіп әрі қарай өңдеуді
қажет ететін материалдар жартылай фабрикаттар деп аталады. Материалдардың
бұл ... әрі ... ... ... дайын бұйымдар алынады. Олардың
аяқталмаған өнімнен айырмашылығы, оны сол ... ... ... ... ... ... сатып алған ұйымдар оны әрі қарай өңдейді.
Сондықтан да әрі қарай өңдеуге арналған ... ... ... ... сатып алған заттары еңбек заттарының қатарында есептеледі.
Жартылай ... ... ... ұйымдарында – бетон және ағаш
бұйымдарын, металлургияда – ... мен ... ... ... ... - әр түрлі химикаттар мен майлайтын,
сүрте- тін және жөндеуге қажетті ... да ... ... ... ... негізгі материалдардан ... олар ... ... ... ... Олар ... үдерісінде қолданылуы
барысында негізгі материалдарға өзінің қандай да бір тиісті әсерін ... ... дың ... тағы да ... жақтарын өзгертеді.
Материалдардың бұл түріне бояуларды, әктерді жатқызуға болады.
Материалдық ... ... ... топ ... ... ыдыс және
ыдыстық материалдар, қосалқы бөлшектер, құрылыс материалдары және тағы да
басқалар есептеледі. Отындар тобына техникалық мақсатта ... ... ... ... ... барлық түрі жатады.
Материалдық қорлар бухгалтерлік есепте мына ... ... ... Арнайы сәйкестірілген есептеу әдісі;
2. Орташа өзіндік құнын есептеу әдісі;
3. ФИФО әдісі;
4. ЛИФО әдісі;
Арнайы сәйкестірілген есептеу әдісі. ... ... ... ... бірімен-бірін алмастыруға болмайтын немесе кәсіпорында
ерекше тәртіппен пайдаланылатын ... ... ... ... ... бір ... ... бағасын есептеуге арналған. Бұл әдіс
жұмсалған материалдар мен істелген жұмыстардың нақты өзіндік ... ... ... ... бұл ... ... ... алынғанына немесе
кәсіпорынның өзінде өндірілгеніне қарамастан арнаулы жоспарлауға арналған
маиериалдардың өзіндік құнын есептеуге арналған.
Орташа ... ... ... ... Орташа өзіндік құнын
есептеу әдісі бойынша ... ... ... әрбір материалдық
қорлардың бағасы олардың кіріске алынғандағы шоты бойынша ... ... ... жағдайда жүргізіледі. Материалдық қорлар тобының (түрінің)
орташа өзіндік құны ұйымдағы материалдардың есепті айдың ... ... ... ай бойы кіріске алынған материалдар құнының жиынтығын
(қосындысын) материалдардың ай басындағы ... ... ай ... алынған тиісті материалдардың сандарының қосындысына бөлу арқылы
анықталады.
ФИФО әдісі. ФИФО ... ... ... ... ... ... кіріске алынғандарының өзіндік құны бойынша
бағалау ... ... ... Бұл әдіс ... бойынша материалдық
қорлардың бірінші кезекте кіріске алынғаны ... ... яғни ... ... ... деп ... ... айтатын болсақ, барлық
келіп кіріске алынған материалдар бірінен соң бірі кіріске алынғандағы
кезегі ... ... ... деп есептелінеді. Бұл жағдайда ай ... ... ... материалдардың өзіндік құны соңғы кіріске
алынған материалдардың ... ... ... ЛИФО ... ... ең ... кезекте кіріске
алынған материалдар тобы бірінші болып шығыс етіледі немесе жұмсалады ... ... яғни ... жұмсалатын немесе шығыс етілетін
материалдар кәсіпорынға ең соңғы ... ... ... ... құны бойынша бағаланады. Ал ай ... ... ... алғашқы кіріске алынған материалдардың өзіндік құны бойынша
бағаланады.
«Байсерке АГРО» ЖШС-ның тауарлы материалдық қорлары ең ... ... ... ... сол ... складтан складтарға бөлінеді.
Материалдық складта - бөлшектер, яғни цехтарға ... ... ... ... ... ... жағар май сақталады.
Шикізаттар складында – бидай, арпа, жүгері және тағы да ... ... ... ... ... – ұн, жарма өнімдері, кеспе өнімдері,
аралас жем ... ... ... ... ... қорлар баланстың 24,4%-ын
құрайды, яғни 155 015теңге. Оның ішінде:
- материалдар – 39 595 – ... ... ... – 74 404 – 47,9%;
- дайын өнім – 41 015 – 26,5%;
Материалдық қорларды бағалау ... ... ... ... бой- ынша ... ... қаңтар айында 32теңгеден бидай сатып
алынып, одан 500кг ... ... Ал ... айында 34теңгеден 1000кг бидай
сатып алынды. Орташа өзіндік құнды ... үшін ... ... ... 34тг•1000кг=34000тг;
34000тг+16000тг=50000тг; 1000кг+500кг=1500кг; ... өнім ... ... ... ... құны 34теңге емес, 33,3
теңгемен жіберілді деп есепке алы- ... ... ... ... жанар май және тағы да бас- қа ... ... ... ... беріледі: Дт-1310; Кт-3310; Дт-1420; Кт-3310; Дайын
өнімдер сатылатын болса: Дт-1210; Кт-6010; Дт-7010; ... ... ... ... дайын өнімдерді сатқаннан – 448 364 000теңге пайда көрген.
Қорытынды есеп. Халықаралық тәжірибеде ... ... төрт ... негізгі сатыға бөлу қабылданған.
Бірінші сатыда - әр ... ... ... ... ... ... – есеп ... жіктеліп және оларды
бухгалтерлік есеп ... ... ... ... бас ... ... біріктіріп жазады.
Үшінші сатыда – мазмұнына қарай бухгалтерлік ... ... ... сай ... қорытынды есеп жасалады.
Төртінші – бухгалтерлік есеп үдерісінің қорытындылама сатысында
ұйымның шаруашылық ... ... ... оның ... ... ... өз қызметіне баға беруі мен алдағы уақытта орындалатын
жұмыстары туралы шешімдер ... үшін ... ... есеп ... ... бұл есепті
пайдалану- шыларға кәсіпорынның мүлкі мен қаржылық ... және ... ... ... ... ... шаруашылық қызметінің қаржылық
нәтижелері туралы әрі ақиқат ақпарат беруден тұрады. Ұйым туралы ... ... жеке ... ... ... осы ... ... есебін пайдаланушы болып саналады.
Кәсіпорынның бухгалтерлік қорытынды есебін пайдаланушылардың
барлығы бухгалтерлік есептің халықаралық стандартына сәйкес ілгеріде ... үш ... ... ... – осы ... ... ... адамдар, яғни жұмыс-
шылар мен қызметкерлер жатады. Оларды осы ... ... ... мен ... ... ... қызықтырады. Соны- мен қатар
олар өздерінің жұмыс орындарының сақталуы, сондай-ақ уақы- тымен еңбекақы
және басқа да ... ... алуы үшін ... ... ... ... шартында кез-келген кәсіпорынның өміршеңдігі оның ... ... ... яғни ... жұмыстың табыстылы- ғы (рентабельділігі) мен
активтердің өтімділігін қамтамасыз етуді қаншалық- ты ... ... ... – осы ... ... ... бірақ оның қаржылық
жағдайына тікелей ынталылар, мүдделілер құрайды. Бұл ... ... ... ... банк және ... да ... жабдықтаушы-
мердігерлерін және басқаларды жатқызуға болады.
Үшінші топқа – кәсіпорынның қаржылық жағдайына жанама мүдделі-
лерге қор биржалары, салық комитеті, жоспарлауды ... ... ... дар
және басқа да заңды тұлғалар жатады. Олар ұйымның ... ... ... тек қана бір ... ... көтеру үшін ғана
емес, сонымен қатар елдің және сол елдегі ... ... ... үшін ... ... есеп өзінің негізі болып саналатын
белгілеріне қарай, яғни жасалу уақыты ... ... ... ... және тағайындалуы (по назначению) бойынша жіктеледі.
Жасалу уақытына қарай бухгалтерлік қорытынды есеп ағымдағы (про-
межуточная) және жылдық деп ... екі ... ... ... ... (жыл аралық) бухгалтерлік қорытынды есебі негізінен қысқа есепті кезең
аралығына ... (бір ... бір ... ... ... ... Ал
кәсіпорынның жылдық бухгалтерлік қорытынды есебі есеп ... ... Оның ... ... есептен айырмашылығы балансқа көптеген
қосымшалар тіркеліп, ұйымның қаржылық және мүліктік жағдай туралы ... ... ... да бұл ... ... ... ... тиімділігін нақтылы бағалауға мүмкіндік береді.
Мәліметтің көлеміне қарай бухгалтерлік қорытынды ... ... ... ... және ... (сводная) бухгалтерлік қорытынды есеп
деп аталатын екі түрге ... ... ... ... ... есеп
ұйымның ағымдағы бухгалтерлік есеп мәліметтері негізінде жасалады. Оның
құрамында кәсіпорынның белгілі-бір уақыт аралығындағы (бір ... ... ... ... ... ... ... қорытынды есепті
құрамында туынды немесе еншілес серіктестіктері бар шаруашылық ұйымдары
өзінің және сол ... ... ... терінің негізінде
жасалады.
Тағайындалуы бойынша жасалатын қорытынды ... есеп ... және ... ... ... бөлінеді. Ішкі деп аталатын бух-
галтерлік қорытынды есеп мәліметтері шаруашылықты басқару үшін, сондай-ақ
басшылардың ... бір ... ... үшін ... Бух-
галтерлік қорытынды есептің бұл түрі сыртқы ... ... оның ... ... тыйым салынады. Ал ... ... ... сыртқы түрі барлық пайдаланушылар үшін ашық ... ... ... ... ... бұл ... кәсіпорын кейбір жағдайларда
жарнама ретінде ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік қорытынды есеп кәсіпорын қызметінің түріне,
шаруашылық саласына қарамастан мына құжаттардан тұрады:
- бухгалтерлік баланстан;
- қаржы-шаруашылық нәтижелері туралы есептен;
- ... ... ... ... ... ... ... туралы есептен;
- түсініктеме жазбадан;
Кәсіпорынның жылдық қорытынды бухгалтерлік есебіне берілген
түсі- ніктеме жазба ... ... ... ... деректен, өткен
жылмен ағымдағы жылдың мәліметтерін салыстыру арқылы жазылған ... және ... ... есебінің елеулі баптары мен баға-
лау әдістері туралы маңызды ақпараттардан тұруы керек. Бұл ... ... ... ... келесі есепті жылдың есеп саясатына
енгізілетін өзгерістер жайлы мәліметтер көрсетіледі.
Бухгалтерлік есеп принциптеріне ... ... ... ... ... ... ... мынадай негізгі талаптарға
жауап беру керек: ... ... ... ... ... және ... дегеніміз бұл бухгалтерлік қорытынды есептің сенімді
және толық түрде кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... қызметтегі қаржылық нәтижелері болып табылады. Сенімді
бухгалтерлік қорытынды есеп Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... жасалады.
Тұтастылық дегеніміз ұйымның бухгалтерлік қорытынды есебінде
осы кәсіпорындағы ... ... ... ... ... ... (қосылып) көрсетілуі болып табылады.
Тізбектілік дегеніміз кәсіпорынның бір есепті кезеңінен екінші
есепті кезеңіне дейінгі орындалған операциялардың ... ... бұл ... қорытынды есептің бір
кезеңдегі мәліметінің ... ... ... салыстырылып
көрсетілуі бо- лып табылады.
Белгіленген заңға ... есеп беру ... ... ... ... тардан 31желтоқсанға дейінгі аралық болап бекітілген.
Бірінші қорытынды есеп жылы болып кәсіпорынның жаңадан құрылған
күнінен ... ... ... ... ... ... ... басталып сол жылдың 31желтоқсанына дейінгі уақыт аралығы
саналады.
«Байсерке АГРО» ЖШС әр ай ... ... ... ... жыл ... ... ... салық, қосылған құн салығы, жеке тұлғалардан
ұсталатын табыс салығы, мүлік салығы, зейнетақы ... ... ... ... есеп ... ... ал жыл аяғында бір жылдық қоры- ... ... осы ... ... ... тұлғаларға салы- натын табыс
салығы есептеледі. Заңды тұлғаларға салынатын табыс салығы ... ... 30% ... ... ... ... талдауы мен аудиті
3.1 «Байсерке Агро» ЖШС-нің меншікті капиталын талдау
Талдау жүргізгенде ... ... ... ... ... керек. Бұл
кезде кәсіпорын мүлкінің келіп түсуі, оны сатып алу және оның ... ... ... де, ... ... капиталдың да есебінен жүргізілуі
мүмкін екендігін есте сақтау ... Ал ... ... мен ... ... арасындағы оның қаржылық тұрақтылығын көрсетеді. Нарық
қатынасы жағдайында ... ... және оның ... ... ... яғни ... ... көмегімен жүзеге асырылады. Тек
ол капитал жетпегенде ғана ... ... ... Бұл ... қиын болса
да сырттан тартылған капиталдан қаржылық тәуелсіздік аса маңызды орын
алады, бірақ онсыз әрине ... ... ... да қаржылық есеп берудің
ағымдағы активтерінің құрастырылукөздерін шектеу керек. Оның ең аз бөлігі
өндірістік бағдарламаны қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... яғни қосымша қажеттілік туғанда,
ол банктердің қысқа мерзімді активтерімен және коммерциялық несиелермен
жабылады.
Активтердің ... ... ... ... ... және ... ... көрсетілген мерзімі көрсетіліп, есеп беру кезеңіндегі
олардың өзгеру ... ... ... баға беріледі. Бұл кезде өз
меншігіндегі капиталға ... ... ... ... өз ... ... оның ... тұрақтылығының барлығын көрсетеді.
Меншікті капиталдың көлемін ғана анықтап қоймай, сонымен қатар
капиталдың жалпы ... оның үлес ... ... ... ... ... әдебиеттерде әр түрлі атпен берілген (тәуелсіздік коэффи-
циенті, автономдық коэффициенті), бірақ оның мәні бір ғана – бұл ... ... ... ... ... ... қаншалықты тәуелсіз
екндігін және өз қаражатын қаншалықты жұмсай алатынын көруге ... ... ... ... ... авансталған капиталға
бөлумен анықтайды:
Ктс=Мк/Ак
Мұндағы: Ктс – тәуелсіздік коэффициенті;
Мк – меншікті капитал;
Ак – авансталған капитал (баланс валютасы ... ... ... ... ... өсуі ... ... тәуелсіздігі жоғары
екндігін көрсетсе, алдағы уақытта қаржылық қиындықтардың азаятындығын
көрсетеді.
Батыс экономистері ... ... ... ... ... ... ... Себебі бұл қаржы көздерінің тұрақты құры-
лымын сақтауға мүмкіндік береді. Инвесторлар, несие берушілер дәл осындай
құрылымды таңдайды, ... ол ... ... ... ... Неғұрлым кәсіпорынның қаражаты көп болса, соғұр-
лым жұмыс ... ... ... ... ... алға ... ... кәсіпкерлер әртүрлі резервтерді құру жолымен және
жарғылық қорға бөлінбеген табысты тікелей қосу ... ... ... тырысады.
Қаржылық талдаудан кітаптардың авторлары инвесторлар мен ... ... ... ... ... оның жалпы сомасына
қатынасының ең аз мәні 0,6 болып табылады деп ... ... ... ... және тағы ... бұл көрсеткіш-
тің 0,5 деңгейдегі мәні кәсіпорынның барлық міндеттемелерін өз қаражатымен
жабуды қамтамасыз ете ... ең ... ... ... ... ... пен Европа елдерінде тәуелсіздік коэффициентінің жоғары жетер-
лік деңгейі болып, 0,5-0,6 тең болатын меншікті капиталдың ... ... ... ... саналады. Бұл жағдайда несие берушілердің тәуекелдігі
төмен болады: өз қаражаттарынан қалыптастырылған мүліктің жартасын ... ... ... салынған, екінші жартысы кейбір себептермен
құнсызданған болса да), кәсіпорын өзінің қарыз ... ... мен ... ... ... келісім-шарттық
міндеттемелер қатаң сақталатын және фирманың атағына үлкен мән берілген
нарықтық экономикасы дамыған елдерде тәуелсіздік ... ... ... қоймайды (Жапонияда оны 0,2-ге дейін төмендетуге
болады).
Жоғарыда келтірілген меншіктік коэффициентін 0,5-0,6 деңгейінде шек-
теуді ... ... ... үшін ғана емес, кәсіпорынның өзіне де
маңызды. Сондықтын ... ... ... орналастырудың тиімді-
лігін белгілеуге мүмкіндік беретін, құрылымына зерттеу жүргізіп баға беру
қажет. Нарық жағдайында ол ... ішкі және ... ... ... ... ... пайланушылар, мысалы, банктер, несие
берушілерменшіктік капиталдың авансталған капиталдың жалпы ... ... ... отырған кездегі қаржылық тәуекелдік
жағынан баға ... ... ... ... ... тәуекелділік
өседі. Кәсіпорын капиталының құрылымын ... ... ... ... ... ... қысқарғаны жайлы айтуына мүмкіндік береді. Қысқа
мерзімдік несиелердің төмендеуі және меншіктік капиталдың өсуі ... ... ... ... ... қорытынды жасауға
болмайды, себебі бұл қаражаттардың үлесі басқа ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Егер несие
үшін пайыздық мөлшерлемелер ... ... ... ... ... ... өсірген дұрыс, ал егер керісінше болса, ... ... ... ... ... авансталған капиталдың
құрылымы жоғарыда қарастырылған жағдайларда тәуелді болады.
Қаржылық есеп берудің активтерінің қалыптасу көздерінің ... үшін ... ... кестесі құрылады.
Кесте 9. «Байсерке Агро» ЖШС-нің 2007 жылдың басы мен ... ... ... ... ... ... мен
құрылымы.
| | |Жыл ... |Жыл ... |Жыл ... ... |
| | | | ... өзгеріс |лымы-ны|
| | | | | |ң өз- ... ... | | | ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... | | | | |р) |
| | ... ... Бас кітап |Баланс, 5020, 5010, 5030,5110 шоттары|
|мәліметтеріне сәйкестігін тексеру |бойынша Бас кітап ... ... ... |Бас ... 13 журнал-ордер, ... және ... ... тізімі, акционерлердің|
|жүргізудің дұрыстығын тексеру |есеп карточкалары, құрылтайшы |
| ... НҚ мен МЕА ... ... ... тапсырмалары, |
| ... ... ... және т.б. ... ... ... |Қолданылып жүрген заңнама, құрылтайшы|
|дұрыстығын тексеру ... ... ... ... ... |НҚ мен МЕА ... актілері,|
|(салымдарын) кіріске алудың толықтығы|ТМҚ қабылдау актілері, жүк құжаттар, |
|мен мерзімділігін тексеру ... ... ... кассалық|
| ... ... есеп |
| ... ... және т.б. ... ... ... |Құрылтайшылардың (меншік ... ... және оны ... |және акционерлердің жалпы жиналысының|
|құжаттарға енгізудің мерзімділігін |шешім хаттамалары, эмиссия жобасы мен|
|тексеру ... ... ... жарғылық капиталға |Түгендеу актілері, түгендеу ... ... ... ... және |тізімдемесі салыстыру тізімдемесі |
|басқа да мүліктік құқықтарды түгендеу|(ведомость) және т.б. ... ... ... ... есептеулері |
|салыстырғандағы жарғылық капитал |және ... ... ... ... жою | ... ... ... мен | ... | ... ... ... ... ... - іс ... ... құжаттарға сәйкес болжанбаған шығындарды және
инвесторларға осы мақсаттарға арналған табыс көлемі ... ... шы- ... ... жабу үшін ... ... резервтік капитал – кәсіпорынның тоқтаусыз
жұмысына және ... ... ... ... ... болып шығады.
Мұндай қаржылық көздің бар ... ... ... ... ... ... орындайтындығына сенім арттырады. Резервтік капиталдың
пайда болуы міндетті және ерікті сипатта. Алғашқы жағдайда ол ... ... ... ... ал ... ...... құжаттарында, немесе оның есеп саясатында белгіленген ... ... ... Егер ... құрылтайшы құжаттарында резервтік
капитал құру көзделмесе, кәсіпорынның оны құруға құқы жоқ.
Заңнама бойынша резервтік капитал ... ... ... ... ... ... бабы ... көрсетеді. Осылайша ашық
акционерлік қоғам резервтік капиталды қоғамның шығындарын жабу үшін жа-
рияланған жарғылық ... ... кем емес ... ... ... ... капиталы мемлекеттік тіркеуден өткен
кезінен бас- тап екі жыл ішінде құрылуы ... Ол ... ... ... ... мөлшерде, таза табыстан (пайдадан) жыл ... ... ... ... ... ... қоғамның резервтік капиталы
оның жарияланған жарғылық капиталының 15%-нен кем ... ... онда ... ... ... ... ... толықтыру үшін аударымды
жаңартуға міндетті.
Резервтік капиталды қалыптастыру мен ... ... ... ... ... – К-т 5410 ... құжаттарда
белгіленген резервтік капитал», 5460 «Басқа да резервтік капитал»
шоттары және Д-т 5510 ... ... ... ... (жабылма-
ған зияны)» шоты бойынша.
2. Резервтік капиталды пайдалану Д-т 5410, 5460 ... ... ... негізінде корреспонденцияда шоттармен бақыланады:
А) «Қатысушылардың дивиденттері бойынша есеп айырысу» 3030 бөлім- шесі
және 3390 ... да шоты ... да ... ... және ... 3390 бөлімшесі бойынша есепті жылдың табысы болмаған жағдайда
немесе жеткіліксіздігі кезінде серіктестікке қатысушыларға диви-
денттер мен ... ... ... ... ... 5500 ... кәсіпорынның
есепті кезең немесе өткен жыл ішіндегі шығындарын жабуға.
Резервтік капитал есебі 13 журнал-ордерде жүргізіледі. Аудитор
резерв- тік капиталды ... оны құру мен ... ... ... ... ... бабы ... жыл басы мен
соңындағы қал- дықтардың 13 ... ... ... ... ... ... қалдықтарымен сәйкестігін міндетті түрде
анықтауға тиіс.
Қосымша капитал ... ... ... ...... ... өткізу құнының атаулы құннан артқан сомасы болып саналады.
Акциялар бойынша ... ... ... ... ... ... ... сомасы К-т 5030 «Қосымша төленген капитал» ... ... Д-т 1030, 1010 ... ... ... 1280 «Басқа да
дебиторлық берешек» шотында көрсетіледі.
Аудитор қосымша ... ... ... ... ... ... баланстағы осы бап бойынша қалдықты 5030 «Қосымша төлен-
ген капитал» шоты және осы шот ... ... 13 ... мәлі-
меттерімен салыстыруы қажет.
Меншікті капиталдың тағы бір ...... ... ол негізгі құралдардың және ұзақ мерзімді инвестициялардың оларды
қайта бағалау нәтижесінде бастапқы құнның ... ... ... ... ... ... мен инвестицияларды қайта бағалау сомасының бар болуы
мен айналымы туралы ақпаратты жинақтап қорытуға 5420 «Негізгі құралдарды
қай- та ... ... ... ... ... 5430
«Инвестицияларды қайта бағалаудан түсетін қосымша төленбеген капитал» және
5460 «Басқа да активтерді ... ... ... ... төленбеген
капитал» шоттары арналған.
Аудитор жоғарыда аталған шоттардағы ұзақ мерзімді активтерді қайта
бағалау бойынша операцияларды көрсетудің дұрыстығын ... жөн. ... ... ... негізгі құралдар мен ұзақ мерзімді ... ... құны 2400 ... ... ... 2200 ... және 1100 «Қаржы инвестициялары» тиісті шоттарының дебетімен
бірге корреспонденцияға жасалған қайта бағалау нәтижесінде ... ... ал ... бойынша:
а) қайта бағаланатын негізгі құралдар бойынша тозуды ... ... ... ... 2420 бөлімшесінің тиісті шоттарымен ... ... Д-т 2400 ... ... К-т 5420 шоты, Д-т 5420
шоты, К-т 2420 бөлімше шоттары;
ә) ... ... ... ... ... қайта бағаланған, қызмет
ету мерзімінің ішінде бөлінбеген табысқа көшірілмеген сома ... ... ... зиян)» шотымен корреспонденцияда; Д-т 5420
шоты К-т 5510 шоты – НҚ ... ... ... ... ... ұзақ ... ... инвестициялар бой-
ынша қайта бағалау сомасы (5510 немесе 6210 «Инвестициялардың, қаржы
инвестицияларының ... ... ... 6200 ... ... ... ... «Қосымша төленбеген капитал» шоты бойынша кредиттік айналым-
дар 13 журнал-ордерде көрсетіледі. Тексеру ... ... ... ... бабы бойынша қалдықты Бас кітаптың 5410, 5460 шот-
тарымен және 13 ... ... ... ... табыс (жабылмаған зиян) аудиті. Аудит жүргізу бары- сында
ең алдымен бухгалтерлік баланстың осы бабы бойынша тексеру кезең басындағы
және ... ... Бас ... 5510 ... ... бөлінбеген
табысы (жабылмаған зияны)» және 5520 ... ... ... ... ... ... ... және бұл шоттардың кредит бойынша
айналымы көрсетілетін 13 журнал-ордер мәліметтерімен са- ... ... бұл ... ... ... ... дұрыс-
тығын тексерген жөн. Есепті кезең ішіндегі ... ... ... со-
масы шоттардың бірыңғай жоспарына сәйкес 5610 «Жиынтық табыс (залал)»
шотында белгіленеді.
Корреспонденцияда бұл шоттың ... ... VI ... ... ... алынған табыстың жиынтық сомасы, ал дебет бойынша VII ... ... ... ... ... жиынтық сомасы көрсе-
тіледі. Д-т 5610 және К-т 7000 ... Д-т 6000 және К-т 5610 ... ... 7510 және К-т 3110 ... Д-т 5610 және К-т 7710; Д-т 5610 және ... шоттары:
5610 «Жиынтық табыс (залал)» шоты бойынша дебет ... ... ... арқылы 5510 «Есепті жылдың бөлінбеген табысы (жабыл- маған
залалы)» шотына ... таза ... ... ... анық- талады.
Егер есепті кезеңде пайда алынса, онда 5610 «Жиынтық табыс (залал)»
шоты дебеттеледі және 5510 ... ... ... ... ... шоты кредиттеледі, ал зиян шексе, онда керісінше бухгалтерлік
жазу ... яғни 5510 шоты ... және 5610 шоты ... атап ... ... мен құрылтайшы құжаттарға сәй-
кес жасалатын резервтік капиталға аударымдар есепті жылдың бөлінбеген та-
бысы есебінен атқарылады. ... ... ... ... бағытталған ре-
зервтік капитал қаржысы сомасына 5400-бөлімшенің «Резервтік капитал» шот-
тары дебеттеледі және 5510 ... ... ... ... ... шоты кредиттеледі.
Есепті жылдың бөлінбеген табысының едәуір бөлігі серіктестікке
қатысу- шыларға дивидент пен табыс төлеуге ... Оның ... ... ... нан 5520 ... ... корреспонденцияда кредит бойынша
«Резервтік капиталдың» 5400-бөлімше шоттарымен резервтік ... өт- кен ... ... жабуға бағыттау көрсетіледі, ал дебет
бойынша «Қатысу- шылардың дивиденттері мен ... ... ... 3030 бө- ... шоты, «Басқалардың» 3390 шоты және ... ... ... және есеп ... 3390 ... ... диви- денттер мен табыс төлеуге өткен жылдың бөлінген табыс
сомасын бағыттау ... ... ... да ... ... ... ... қажет. Бұл осы көрсеткіштің қарқынын көріп, оның ... ай- ... ... ... ... ... мен салыстыру жолымен
жүргізіледі. Тал- дау үшін ... ... ... тартылады, бұған
бастапқы құжаттар, бухгал- терлік регистрлер мен соңғы ... ... ... ... ... ... мен ... қай саладағы болмасын өз қызметінің
соңғы нәтижесінде негізгі мақсаты пайда табу ... ... ... ... Ал ... теория мен микроэкономика курсын ... мен ... ақша ... ақша ... яғни ... ... ... табатынын оқып білген болатынбыз. Осыған сәйкес
кәсіпорындар мен ұйымдар өзінің бос тұрған, яғни уақытша пайдаланылмай
тұрған ... ... ... ғана оны ... ... ... Бірақ та бұл үшін кәсіпорындар мен ұйымдар белгілі-бір тәуекелге
баруына тура келеді. Мұндай ... бел ... кей ... мен ... ... ... екінші бір кезеңде шығынға
ұшыратуы ... Осы ... ... ... үшін ... ... ... жүргізіп, оның мәліметтерін уақтылы ... ... ... ... ... есебі басқару жүйесінде ең басты бір орын
алады. Ол кәсіпорынның ... ... ... және ... ... үшін негіз бола отырып, тұтынуды, таратуды, айналысты
және ... да ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының бухгалтерлік есебі бухгалтерлік есеп Стандарттарында және
субъектілердің ... ... ... есеп
шоттарының Бас есеп ... ... ... ... ... негізінде құрылады және ол бүкіл алынған ... ... ... құрылымына, ұйымның нысанына,
айрықша есептің сәйкес келуін қамтамасыз етеді.
Кез-келген ұйымда ... есеп ... ... ... негізгі және басты қажеттілігі болып табылады. Бухгалтерлік
есеп арқылы өндірілген өнімді есепке ... ... ... одан ... ... тиімді де ұқыпты етіп бөліп жұмсауға, яғни кәсіп-
орындардағы шаруашылық үдерістердің барлығын ... ... ... болады. Осы айтылғандарға сәйкес ... ... ... ... ... ... ... бар-
лығының да есепке алынуы экономикалық талапқа сай бухгалтерлік ... ... ... ұйымдар үшін өздерінің ... ... ... бірі ... капитал болып табылады. Ұйымның қаржылық
тұрақтылығына, ... ... және өмір ... әсер ететін бірден-
бір фактор ол – ұйымның меншікті капиталы. Мен осы дипломдық жұмысымда
«Байсерке Агро» ... ... ... ... отырып мынадай ұсыныстар
жасадым:
- қаржылық тұрақтылықты нығайту үшін меншікті капитал ... ... ... ... ... Банктер несие беруді тоқтатып, көптеген
ұйымдар «Бөлінбеген табыс» қорын құрмаған себепті құлдырады, ... ... ... ... көбейту;
- мен зерттеген «Байсерке Агро» ЖШС-гі үшін дебиторлық берешектерді
азайту жолын қарастыру керек, өйткені өнім ... және ... ... ... ... қайтарылмай, мекеменің
экономикалық жағдайына әсер етуі мүмкін.
- экономикалық өсу үшін ұйымның меншікті капиталына әрдайым ... ... ... ... ... ... есеп ... және негіздері» Кеулімжаев.
2) «Байсерке Агро» ЖШС-нің жайлы мәліметтер.
3) Қазақстан Республикасы Салық кодексі. 2008ж.
4) Толық экономикалық орысша-қазақша сөздік. Тоқсанбай С.Р.
5) ... ... ... ... Алматы 2001ж. Дүйсенбаев
К.Ш, Төлегенов Э.Т, Жұмағалиев Ж.Т.
6) Интернет.Дипломная работа «Учет и анализ ... ... ... план ... ... учета. Алматы 2007г.
8) Комментарий к корреспонденциям счетов типовых операций.Январь 2008г.
9) «Аудит негіздері» Алматы 2005ж. Абленов Д.О.
10) ... ... ... 2001г. ... В.Е.
11) «Анализ собственного капитала» 2000г. Ефимова О.В.
12) «Аудит» Қазақ Университеті, 2004ж. Байдаулетов М., Байдаулетов С.М.
13) «Қаржылық есеп» КеулімжаевҚ.К., ... Ж.Н., ... ... А.А., ... ... ... ... Радостовец В.К., Габдуллин Т.Ғ., Радостовец В.В.,
Шмидт О.И., Алматы 2003ж.
15) «Бухгалтерлік ақпарат жүйелері» ... Э.Т., ... ... ... есеп және қаржылық есеп принциптері» Әбдіманапов Ә.
Алматы 2006ж.
17) ... және ... ... ... А.Д, ... ... «Бухгалтерлік есеп жүргізудің тәжірибелік әдістемелері» Мырзалиев Б.С,
Әбдішүкіров Р.С. Алматы,2006ж.
19) «Аудит ... ... А.А, ... Б.Е. ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Меншікті капиталдың қалыптасуы мен жұмсалуының есебі42 бет
Зерттеу нәтижесіндегі меншікті капиталдың есебі мен аудитін тиімді жүргізу жолдары69 бет
Меншік капиталының аудиті38 бет
Меншік капиталының аудиті туралы34 бет
Меншікті капиталдың есебі мен аудиты42 бет
«Казахцемент» ЖШС-дегі ақша қаражатының есебі мен есеп айырысу есебі79 бет
«ОЙЛСТРОЙСЕРВИС» ЖШС-ДЕГІ іс-тәжірибе бойынша есеп беру92 бет
Капитал туралы түсінік және олардың түрлері25 бет
Бухгалтерлік есеп пен аудиттің жалпы құрастырылу принципі19 бет
"Меншікті капиталдың есебі."23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь