Жануарларды серуендету

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
I.Әдебиетке шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
II.Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
2.1.Жазғы жайылымға қойылатын ветеринариялық.гигиеналық шаралар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
2.2.Жазғы өріске жіберілер алдындағы тексеріс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
2.3.Мүйізді ірі қараларды лагерьде ұстау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2.4.Шошқаларды лагерьде ұстау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
2.5.Әр түліктің түріне байланысты күтіп.бағу гигиенасы ... ... ... ... ... ... ... ..20
2.6. Мал жайылымдарын пайдалану жүйелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
III.Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
IV.Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан ... ... ... емес ... және ... » кафедрасы
«Ветеринариялық гигиена және санитария» пәнінен
Курстық жұмыс
Тақырыбы: « Жануарларды серуендету »
Орындаған: ВС-31 топ
студенті
Кеншінбаева Ф.Ө.
Тексерген: в.ғ.к., аға оқытушы
Мурзабаев К.Е.
Орал, 2013
Жоспар
Кіріспе…….……………..…………………………………………….…..........3
I.Әдебиетке
шолу........................................................................
........................4
II.Негізгі
бөлім.......................................................................
.............................7
2.1.Жазғы ... ... ... ... ... ... ірі ... лагерьде
ұстау.......................................................12
2.4.Шошқаларды лагерьде
ұстау......................................................................1
8
2.5.Әр түліктің түріне байланысты күтіп-бағу
гигиенасы..............................20
2.6. Мал жайылымдарын пайдалану
жүйелері................................................22
III.Қорытынды...............................................................
.....................................23
IV.Қолданылған әдебиеттер
тізімі....................................................................24
Кіріспе
Республикада мал түліктерінің басын үздіксіз өсіру, олардан алынатын
өнімдерді ... ... ...... ... мал ... жалпы еңбеккерлер мен мамандардың өзекті міндеттерінің бірі.
Халқымыздың ... ... ... ... ... ету мәселесін ойдағыдай шешу осы міндеттің мінсіз орындалуына ... ... ... ... мен әдістері деп мал ... ... ... және ... ... қарай материалдық
және еңбек ресурстары шығындарын аз жұмсай ... мал ... ... ... көздейтін шаруашылық, ветеринариялық-санитариялық, гигиеналық
және ұйымдастыру шараларының жиынтығын айтады.
Қазақстан үшін жазғы жайылымдардың маңызы өте ... ... ... ... ... мал азық қорының шамамен 50% осы жайылымда.
Алайда, жайылымдардың негізгі бөлігі (70%) шөлейт, жартылай ... ... ... ... ... ... барлық жайылымдардың
32% жазғы жайылымдарға тиесілі.
Менің курстық жұмысымның негізгі мақсаты: ... ... ... дұрыс пайдалану.
Малдың жаздық бағым-күтімі, әсіресе өрісте (жайылымда) ұстаған кезде
арзан жем-шөптің есебінен ең мол өнім ... сүт ... ... ... ... ... ... Жаз маусымын түліктің сақайып, сауығатын,
толығып, денсаулығы қалыпқа ... ... ... ... ... шөбі жай ... және ылғалы тамырында ұзақ сақталатын
жайылымдар қолданылады.
Менің курстық жұмысымда жаздық жайылымдарға қойылатын санитариялық-
гигиеналық талаптар, оларды ... ... мен ... және әр ... деген сұранысы мен ерекшелігі атап көрсетілген.
І. Әдебиетке шолу
Ж.Мырзабеков пен ... ... ... ... ... гигиеналық маңызы жоғары. Жайылымда осы ... ... ... ... ... 1,5 есе артық. Шөпті кептіру
барысында ондағы азықтық заттардың бір ... ... қана ... ... мал организміне сіңімділігі нашарлайды.
Жайылымдық кезеңде мал өнімдерінін (сүт, ет, жүн) ... ... ... құны төмендейді. Көптеген аймақтарда жайылымдық ... ... ... құны ... ... салыстырғанда 1,5 – 3 есе төмен.
Дегенмен де малды жайылымда ұстау ... ... ... оның
рациональды пайдалануына және ветеринарлық санитарлық тәртіпке ... ... және ... күресу).
Жаздық күтімнің профилактикалық жоғары маңыздылығы, әсіресе тұқымдық
сиыр тобы үшін ерекше. Жазда түлікті өрісте ... ... ... ... ... мәні мал ... сыртқы ортаның қолайлы да,
оңтайлы да құрамдағы ... әсер ... ... деп ... дерегіне сүйенсек шаруашылықтар үшін ең дұрысы – табиғи
жайылымдарды дұрыс пайдалан, оларды дер ... ... ... Ал, ... ... ... ... егу олардың өнімділігін арттырудың ең
тиімді жолы. Шаруашылықтарда жайылымдарда бағу ... ... ... ... (тұрақты) және лагерьлік (алыс – жайылымды).
Жайылым мал фермасына жақын болған ... (1,5 – 2 км) ... ... кезде малды саууға және түнетуге тұрақты мал қораларына
айдап алып ... ... жүйе аз ... ... ... мүмкіндік береді.
Лагерьлік жүйеде малды барлық жайылымда уақыт бойына қыстық қора –
жайлардан ... ... онда ... және ... орындар
ұйымдастырылады. Лагерьде ұстау тек малдың денсаулығын ғана ... ... ... ол мал ... ... ... ... – гигиеналық шаралар жүргізуге де мүмкіндік береді [2].
Г.Богдановтың мағлұматы бойынша ... ... ... ... жылқы өсіретін барлық шаруашылықтарда жүргізілуі тиіс. Ал жылқы
әрі жүйррік, әрі жұмысқа шыдамды болуы үшін оны ... ... ... ... асылдандыру жұмысын дұрыс бағытта жүргізе білудің
мәні зор. Жер жағдайы бірдей ... ... мен ... ... бір ... ... отырғын екі шаруашылықтың жылқы өсірудегі нәтижесі,
экономиалық көрсеткіші мал тұқымын ... ... ... әр ... ... ... жиі кездеседі. Қазақстанда жылқы саны,
өнімінің ... ... ... ... жағынан тебінде өсірілетін
жергілікті қазақ жылқысын өсіру шаруашылығы бірінші орын алады.
Үйірлі ... ... ... ...... ... бірнеше
түрлері пайдаланылады: жыл бойы тебінде жайып – ... ...... және екпе ... ... ... бойы жайылымда бағу жылқыны бағып күтудің ең экстенсивтік түрі
болып табылады. Мұндай ... ... қысы жазы ... ... Олардың тек қардың астынан шөпті ... жей ... ... және ... ғана ... азықтандырады. Жылқыны
тебінде жайып – баққанда ауру, арық жылқылар мен ... ... ... ... қора – ... көп ... болмайды [3].
А.Р.Рүстеновтың айтуы бойынша қойларды етке өткізу үшін оларды
өрісте жайып семірту ең бір ... әдіс ... ... ... ... етін ... және оның ... арттыруда маңызы ерекше.
Қой шаруашылықтардың іс – тәжірибесінде жағдайларға байланысты
қойларды жайып семіртудің екі типі ... ... 60 күн бойы жаып ... қойларға қосымша
концентраттар немесе шабылған шөп береді. Істі былайша ... ... ... салмақ қосуы 200 – 250 г. жетеді.
Баяу жайып семірту 90 – 100 күнге, жазғы ... ... ... ... ... ... ... шаруашылықтарда кеңінен
қолданылады. Қойларды жайып семірту үшін түрлі ... ... ... ... ... ... танаптар және т.б. пайдаланылады.
Жайып семіртілетін қойлар отысыу мол жайыдымда ұзақ уақыт ... ... ... ... ... Ірі қара малдары үшін жасанды
жайылымы бар ... ... жаю ... өтеді, сиырдан кейін
оларды клеткада 3 – 4 күн бойы, бір ... үш қой ... ... ... жайып бағуда жайылым айналымын пайдалану жүйесі ... ... ... ... мен ... ... сапасы мен шөптің
түсімділігіне байланысты белгіленеді[4].
Н.О.Омархожановтың ... ... ... ... да бір тұқымын
жетілдіру барысында бір ... ... ... жаңа ... ... ... қатар іріктеу мен жұптаудың ... ... ... қажеттілігін селекцияның ... ... ... ... ... мал ... жетілуі, өсіп - өнуі
туралы баяндалады. Жануарлардың денесі ... мен ... ... ... және жасушааралық заттардан қалыптасқан
ұлпа дегеніміз – ағзаның тарихи қалыптасқан жеке жүйелері, жасушалар мен
олардың ... ... және ... тән ... ... бар құрылым екені баяндалады.
Ветеринариялық гигиена оқулығында Жануарлар ... ... ... ... ... zoon — мал, ... — дені cay) — ... бағу, азықтандыру және өсіріп-күтудің тиімді ... ... ... тұқымына байланысты өнімділігін қамтамасыз ... ... ... және ... ... ... екені айтылады.
Ветеринариялық гигиенаны санитариялық гигиенадан ажырата білу керек
екені туралы баяндап студент жастарға баяндайды.
Жеке мал гигиенасы, осы ... әр ... ... оның ... ... ... (төл, асыл ... сауын малы, бордақыдағы мал,
жұмыс малы), биологиялық ерекшеліктеріне сай қолданады жиынтық әсерін ... ... мал ... санитариялық-гигиеналық
ережелерге сай келмейтін жағдайларына төмендегілер жатады: олардың
бактериялармен ... ... оң ... пайда болуы, температура
мен біршама ылғалдылық, аммиактың, күкіртсутегінің, көмірқышқыл газының
жинақталуы, ... ... және ... ... ... ... ... болуы.
Объектінің жоғары санитарлық мәдениеті, жақсы санитариялық және
техникалық ... ... ... ... ... ... бәрі ... қалыпты температуралық-ылғалдылық режімін және ауаның тұрақты
құрамын сақтап отыруға, қора ... ... ... мен ... ... теріс иондардың жинақталуына жәрдемдеседі [7].
В.Н.Бакановтың айтуы бойынша жайылым шөбінің тәулігіне орта есеппен
пайдаланылуы және ондағы қоректік заттардың ... ... ... қозыны
азықтандыру дәрежесін анықтауға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... бағып және
саулықтарды күніне 200-300 гр арпа жармасымен үстеп азықтандырғанда 0,3-0,7
азық өлшемін, 20-60 гр тез ... ... 1,14 гр ... ... мг ... 0,253 мг йод, 0,457 мг ... 4042 мг мыс,
10,19 мг қалайыны және 1,52 мг дейінгі молибденді кем ... ... ... ... ... ветеринарлық гигиеналық шаралар
Малдың денсаулығы, одан алынатын өнімдердің саны мен сапасы, өзіндік
құны республика жағдайында көбінесе жайылымда ... ... ... іске ... ... ... мәні арта түсетіні айтпасада түсінікті.
Жазғы жайылымда төмендегі ветеринарлық-гигиеналық шаралар жүзеге
асырылады:
1. Мал ... ... ... ... ... олардың аумағы, сапасы
анықталады.
2. Жайылымдық жерлер малдың түлігіне, жасына т.б. ... ... ... ... ... түріне, биіктігіне, қалыңдығына қарай әрбір жайылым учаскесі
8-10 күн сайын ауыстырылып отырады.
4. Жайылым сапасын төмендетпеу мақсатымен қай өрісте қанша шөп ... ... ... ... ... ... алу ... белгіленеді.
5. Жыл сайын малды жайылымға шығарардың алдында өрістік жерлер мұқият
тексеріледі. Олар ... ... ... т.б. мал ... ... заттардан алдын-ала тазартылады. Жолдар тәртіпке келтіріледі,
көпірлер мен құдықтар, суаттар мен астаулар жөнделеді. Тоғандардың жағалауы
нығайтылады.
Жайылымдарды пайдалану ... ... үшін ең ... ... ... оларды дер кезінде ауыстырып отыру. Ал, істен
шыққан жайылымдарға жасанды ... егу ... ... ... ... ... ... бір тәртіппен дұрыс пайдаланудың маңызы зор. ... ... ... ... ... ... оттылығы артады.
Жайылымды дұрыс пайдалану, оның шөбін үнемдеп жұмсауға мүмкіндік ... ... ... ... үшін ... ... ... алу,
олардың жалпы азықтық қорын белгілеу, жазғы маусымның әр айында шөп
шығымдылығының ... ... ... әр түрлі учаскелердің пайдалану
кезегін тағайындау, бір гектар жерде қанша мал ... ... ... Егер мал саны аз болса, жайылым нашар пайдаланып, желінбеген шөп
малдың аяғымен ... да, ... ... ... ... ... Ал мал саны шамадан тыс көп болса, ... тез ... ... ... маңызды бір шарты-мал бағу әдіс. ... ... бағу ... тез ... ... ... ... ауыстырып пайдалану істері жүйелі түрде жүргізіліп отырылуы тиіс.
Әдетте далалық жайылымды 6-8 өріске бөліп, әр ... ... 5-6 күн ... кейін келесі өріске ауыстырады. Алты жүз қойы бар отар үшін ... ... ... ... 15-25, шөлейт жерде 25-35 гектар шамасы.
Ауыспалы жайылым жоспарында әрбір ... ... ... ... ... ... үшін ... 4-5 жылда бір тынықтырған жөн.
Шығымдылығы жақсы екпе шөпті жайылымды сыммен ... ... ... жаю ... Бұл ... маусымында шопандар санын азайтуға мүмкіндік
береді.
Шаруашылықтарда жайылымды пайдаланудың келесі ... ... ... және ... ... мал ... ... болған жағдайда (1,5-2км) айдамалы жүйе
қолданылады. Бұл кезде малды саууға және түнетуге тұрақты мал ... алып ... ... жүйе аз ... себебі алыстағы
жайылымдарды қолдануға мүмкіндік бермейді.
Лагерьлік жуйеде малды барлық жайылымды уақыт бойына ... ... ... ... онда ... және тұрақты орындар
ұйымдастырады. ... ... тек ... ... ... қана
қоймайды, сонымен қатар ол мал фермаларында жөндеу жұмыстарын ... ... ... де ... ... ... шөлді және кейбір далалы аймақтарда малды уақытша алыс
жайылымдарда бағып-ұстау кеңінен қолданылады: көктемгі, жазғы, күзгі ... ... ... ... ... ... ... және дайындыққа үлкен көңіл бөледі. Лагерьдің жанына азықтық
шөп, ... ... ... ... ... ... лагерьлік ұстау өз кезегінде жайылымды-лагерьлі және тұрақты-
лагерьлі болып бөлінеді. Жайылымды-лагерьлік ұстау кезінде мал ... ... ... ... азық ... ... жем ... азықты есептегенде) қанағаттандырылады.
Тұрақты-лагерьлік ұстаудың мәні мынада: мал жайылумен қатар көк шөп
және қорадағы азықпен (сүрлем, пішендеме және т.б.) ... ... ... ... бастырмалармен, астаушалармен, суарғыштармен және т.б.
жабдықтайды. ... ... ... ... ... ... бірден астауларға салып шығады.
Тұрақты-лагерьлік ұстаудың белгілі зоогигиеналық артықшылықтарымен
(таза ауа, ... күн ... ... және т.б.) ... кей ... конвейерде бір ғана өсімдік болуының салдарынан малдың толық құнды
азықтанбау қауіпі ... ... мал ... ... ... ... және ... шөптерді, жүгері және тамыртүйнекті жемістерді
кезектестіріп қолданады. Жеке алғанда, бірде-бір азық, малдың әр ... ... ... ... ете ... алыс жайылымдықтарда ұстаудың ерекшілігі-үлкен ... ... ... малды тек көктемде немесе жазда, күзде
немесе қыста және жыл бойына жаяды. ... ... (шөл, ... ... ... ... табиғи шөптің өсімділігі тек көктемде, яғни ... ... ғана ... ... бұл ... ... ... байланысты көктемгі жайылым пайдаланылады. Жазғы кезде шөбі жай
құрғайтын және ылғалы ... ұзақ ... ... ... және ... ... жайылымдарда күзгі жаңбыр және суықтан кейін мал
жусанды жақсы жейді, себебі бұл кезде оның ащылығы мен иісі ... ... ... жерлерде мал шаруашылығының барлық түрлерінің
күтімі мен ... ... ... мол. Себебі олар күн сәулесі
астында, таза ауада, белоктар мен витаминдерге бай және де тез ... ... ... ... ... жануарлардың бұлшық еттері
мен сүйектері қатаяды, шынығады.Бұл әсіресе жас малдар мен ... ... ... буаз ... ... өсіп келе ... ... сауын
сиырлардың өнімділігіне және өсіп келе жатқан төлдерге жақсы ... ... ... ... ... тексеріс
Жайылымға шығарыларда барлық мал ветеринарлық-гигиеналық ... ... Ауру және ... мал жеке ... ... жердегі жақсы
өріске шығарылады. Малды қалай болса солай, ... ... ... олар ... шөптің құнарлығын отайтады да, қалғандарын таптап өте
шығады. Мұның салдарынан жайылымды арам шөп басып кетеді. Малды бетімен жаю
көптеген жұқпалы және ... ... етек ... әкеп соқтырады.
Сондықтан да кейінгі жылдары жайылымды учаскелерге бөлу ісіне ерекше ... ... қой ... ... ... ... ... загондары
болады. Бір учаскенің шөбі оталып бітсе, малды ... ... ... ... ... ... ... болуына назар аударылады. Осылай
ұйымдастырылған жайылымда мал тез қоңданады, оның өнімділігі ... ... құрт ... ... Жайылым учаскелері уақытында ауыстырылып,
өрісте мал бағу ... ... ... қой, бұзау диктиокаулезінен, ірі
қара гемонхозынан, жылқы параскаридозынан т.б. аурулардан арылуға болады.
Мұндағы негізгі шара-жайылымдағы малға биологиялық ... ... ... яғни оның ішіндегі құртты табиғи жолмен айдап ... Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... құрт
жұмыртқалары мен личинкалары 8-9 күнде өсіп ... де, сау ... еніп ... ... оны ... шалдықтырады. Ал жайылым 5-6 күнде
ауыстырылса, құрт ауру тудыратын сатыға дейін өсіп ... ... ... құрт мал үшін ... ... Құрт ... ... аудандарда
3-6 ай бойы өлмей, жайылымда тіршілік ете береді, ал ... ... ... сақталады. Сондықтан осы мерзім ішінде ондай жайылымда мал жаюға
болмайды. Жайылым ... ... ірі қара мен ... ауру ... ricinus, Dermocenter reticulatum, Boofilus кенелеріне ... ... ... Кене мал ... 21-24 күн қан сорады да,
жерге түсіп, мұнда 7 ай бойы аш жатқанмен өлмейді. Егер мал 8 ай ... ... ол ... ... өйткені бұл мерзімге қарсы кенелер
қырылып қалады. Малды бір учаскеден екінші таза учаскеге ... ... ... оның денесіне жабысқан кенелерді өлтіреді.
Малды көктемде жайылымға шығарарда ... ... ... ... ... ... оқшаулап емдейді. Белгілі жоспарға байланысты
малды вакцинамен, сары сумен егеді. Жайылымда кездескен ... ... ... ... ... ... ... жалынға шарпылып,
қырылады. Мал ... ... ауру ... ... үшін оны ... ... ... Қорымның айналасын мал кіре алмайтындай етіп, қоршап тастаған
жөн.
Жазғы өріске жіберілер ... ... мал ... ... ... т.б.
ауруларға қарсы егіледі. Құлақ сырғалары түсіп қалғандары ... өсіп ... ... ... ... малдың мүйізінің ұшы
кесіледі.
Ішек-қарын ауруларынан сақтану үшін жаңбыр мен шықтан кейін малды
жоңышқа мен ... ... тиым ... Сол ... ... батпақты
жайылымдарға жаюға болмайды.
Мал қораларының таза, құрғақ болуы, онда ... ... ... ... болмауы қадағаланады. Қоралардағы ... ... ... ... сиыр қораларында температура 10градус, ылғалдылығы
85%; жылу ... ... ... ... ... ылғалдылығы 75%;
бұзаулайтын бөлімше мен ... ... 12 және ... шошқа қорасында 16 және 75 болады.
Қораның температурасы мен оның ... ... ... ... түрі мен ... ... мен ... жапқан
материалдың сапасы мен түріне байланысты. Егер қора өте ылғалды болған
жағдайда онда еденге ... әк пен ағаш ... ... ... ... ... микроклиматын жақсарту үшін төсенішке суперфосфат (бір
шаршы метріне 200г) себуі пайдалы. Бұл аммиактарды ... ... ... ... төсеніші болуы шарт.
Төсеніш болмаған қораларда ... ... іш ... ... ... әр ... ауруларға шалдығуы мүмкін. Төсеніш мынадай
мөлшерде төселуі тиіс: ... ... ... ... ... ... 2,5 кг, ... төлі мен шошқаға 1,5-2 кг, жылқыға 2-2,5 кг.
Қорадағы ... ... ... ... ... яғни бұл қора ... ... деген сөз. Мұның өзі малдың
өнімділігін ... ... ... ... ... ... ... желдеткіші жоқ қоралармен салыстырғанда екі есеге жуық көп болады.
Терезе ... ... таза ... одан ... ... ... мол
түсетіндігі анықталады.
2.3 Мүйізді ірі қара малын лагерьде ... қара ... ... бағу ... ... табиғи ерекшелігіне байланысты
мамыр айының екінші жартысында басталады. Бұл жағдайда малды жазғы лагерьге
орналастырады ... ... ... сауын кезінде аулаға айдап келіп,
далаға ... ... ... бағу тәсілін мал аулалары жақын болған жағдайда
қолданған дұрыс. Өкінішке орай бұл ... мал ... ... болған
жағдайда қолдана береді. Ал қашық жерден айдалып келген мал ... ... ... де ... ... ... баққан малдан лагерьде тұрған малдың өнімділігі
жоғары екенін білеміз.
Малды дұрыс жайып бағу үшін ... ... ... ветеринарлық-санитарлық шаралар дұрыс жолға қойылу қажет. Әр көктем
сайын қар суы кеткен соң ... ... ... ... шығу қажет.
Жақсы қоректік және мол өнім алу үшін барлық жайылымдар тазартылып, мәдени
жағдайға келтірілуі қажет.
Жайылым жерлерді жақсартуды оның ... ... ... ... ... кептіруден бастау қажет.
Сібір жарасы, эмфизиматозды карбункул, сіреспе және тағы ... ... мал ... ... ... мал ... жарамсыз болып
табылады.
Терең шұңқырлар мен құдықтар қоршалу қажет. Мал жайылатын жердегі
жолдар, көпірлер дұрысталып, ... ... ... ... бағу мезгілінде аурулардың алдын алу мен мал ... ... ... ... ... Мал жайылымға шықпастан
бұрын су көздері мен суаратын жерлерді ұйымдастыру қажет. Ірі қара ... үшін ... ... ... 1,5-2 км ... ... Жайылымда
табиғи су көздері жоқ болса, жаңа ... ... ... ... ... ... асыруға болады.
Табиғи су көздерінің келетін жерлеріне жақсы жағдай ... ... құм ... тас немесе тақтай төсеу қажет. Мал суға ... ... ... ... жағасын мал суға түспей ішетін етіп қоршау қажет.
Табиғи су көздерінің маңынан су ішетін алаңқайлар әзірлеу ... ... ... ... ... ... тәсілмен суару немесе
инфильтрациялық құдықтар жасау тиімді болып есептелінеді. Осылайша малды
таза әрі ... ... ... ... ... жерлерді әзірлеумен қатар мал басын ветеринарлық-санитарлық
тексеруден өткізіп, ... ... ... көтеремдерін бөлек топқа шығарады.
Жұқпалы аурулар байқалған жерлерде малға егу жұмыстарын жүргізу ... ... ... ... және ... ... ... ұшын
кеседі. Жайылымға шықпас бұрын малдың ... мен ... ... салмағы өлшеніп, гурталарға бөлініп, бақташыларға тапсырылады.
Ауладағы малды жайылымға 7-10 күн ішінде жайлап көк шөп пен ... ... ... ... ... Жайылымға әлсіз, көтерем және ... жаңа ... ... аса ... көшіру қажет.
Жайылымға жер кеуіп, шөп қатайып, ұзындығы 10-12см ... ... ... ... ... көп зиян ... ... сәл биіктеу, оңтүстік жағы ылдилау, суға езілмейтін,
қаттылау, жұқпалы аурулардың қоздырғыштары жоқ жерге орналастырылу қажет.
Лагерьде жабық ... тек ... ... ... мал ... ... ... мал тұратын қора, күбір сақтайтын орын және жақсы қоршалған
мұзы бар сүт қоятын ұра, аптечкасы бар ... дем ... орын ... ... ... ашық ... ... дұрыс. Мұнда астау мен
бас жібі мен (ені 1,1-1,2м, ... 1,9-2м) ... ... ... немесе тазалап тұрса саз балшықты болғаны жөн. Еденнің бір ... ... оған ... ... ... ... қоралар мол өнім беретін сауылатын сиырлар және айы алға дейінгі
бұзауларға пана болады.
Мал бұл аспа қора ... тек ... ... ... ... ... тамақтану кезінде, ауа-райы бұзылған жағдайда немесе күн өте ыстық
болған кезде тұрады. Басқа уақытта жайылымда болады.
Лагерьдегі мал ... ... ... ... үшін алаң таңдалып
алынады. Топырағы нығыз, қатты су сіңіргіш, тегіс немесе оңтүстікке ... жер өте ... ... ... ... ... ... алыс, бірақ
пішендік, шабындыққа және суару көздеріне жақын орналасуы жөн, сонымен
қатар мал ... ... ... ... ... ... ... Сиырға
арналған кешенді лагерьде төмендегі ғимараттар (құрылыстар) болуын ескеру
қажет:
-жеңіл типтегі қаша, қоршаулар;
-жемдейтін ақыр, науа, ... жүйе және ... ... ... (ірі шаруашылықтар үшін), жемдеу мен саууға
арналған ... ... ... ... ұрықтандыру орны (пункті);
-сүт салқындататын қондырғылар;
-ыдыстар мен қондырғыларды жууға, дезинфекциялауға арналған бөлме.
Жеңіл ... ... ... жасы мен ... ... ... бөлінеді.
Жауын-шашын жиі жауатын салқын өлкелерде тууға таяған буаз немесе
бұзаулаған сиырлар үшін қоршаулы қалқанды үш ... ... ... Ал ... ... ... ... дәліз, көліксуат құбырландырылған
жүйенің ... ... ... ... ... жеке және ... ... орнатылады.
Егер сиыр тұрақты орында бағылса автоматты байлау жібі ... ... ... ... ... ... ... жол өтетіндей
етіп орналастырады. Ақыр науалар қалқаның бойымен ... ... ... суық желден қорғау үшін қалқан П әрпі пішінінде
орнатады.
Лагерьдің құрылыстарын ... ... ... Ол ... ... (үлкен-кішілігіне) және т.б. жағдайларға байланысты
болады.
Егер суару табиғи су көздерінен ... көл, ... ... ... ... мына талаптарды орындау қажет: судың гигиеналық анализі
және санитариялық тексеріс; су ... ... ... болған жағдайда су
тазарту; құдықты жөндеу және жағалауды бекіту және ашық су ... суға ... жол, ... ... ... ... ... жабдықтау; су
ішетін науа орнату және түліктің тобына, жасына сәйкес ... ... ... суару алаңы мен науа тазалығын сақтау, т.б.
Өріске суаруға мал жүретін жолдар мейлінше кең де еркін жүруге қолайлы
(14-25м) әрі жолдан алыс ... ... ... екі түрі ... ... немесе жүйесіз және загонды немесе
жүйелі.
Еркін немесе жүйесіз жаю әдісі жайылым топырағын және өсімдік жабынын
жүдетуге әкеп ... Бұл ... ... ... ... және ... ... көбею есебінен құнды азықтық өсімдіктер (дәнді-бұршақты)
ығыстырып, олардың саны азаяды. Нәтижесінде ... ... ... ... ... ... байқалады және олар сапасы төмен
шөпті жеуге мәжбүр болады. Жаюдың зиянды салдарын жою ... оны ... ... ... ... ... жаю шаруашылық жағынан ... ... да ... Осы ... ... әдіс ... немесе жүйелі жаю кезінде жайылым бөлек-бөлек алаңдарға
бөлінеді, олардың ... мал ... жүйе ... ... ... ... загонда, содан кейін екіншісіне жаяды. Малды жаюдың екінші циклін
25-30 тәуліктен кейін бастайды, себебі бұл ... шөп ... ... Бұл ... ... пайдаланылады. Шөптің шығындылығына
байланысты әр 100 сиырға бір ... 1,5-2 га жер ... ... ... ... ... ... белгіленеді. Загонды әдіспен
жаю барысында жайылымның өнімділігі ... және оның ... ... ... ... ... ... бұзау бағуда тұрақты
лагерь тәсілі қолданылып ... Бұл ... ... ... ... ... ... Диктиокаулез таралған шаруашылықтар бұл ауру
бойынша жақсы нәтижеге қол жеткізді.
Бұзауларға ақпалы су көздеріне жақын ... ... ... Биыл туылған бұзауларды былтыр туылған ... ... ... ... ... тиым ... Бұзауларды балшықты немесе тұрып
қалған сулардан суаруға ... ... ... жалпы профилактикалық шара жайылым
ауыстырумен қатар, балшықты жерлерді құрғату және ... ... ... тиым салу ... табылады.
Бақташы табынның алдында, көмекшісі табынның артында, малды жан-жаққа
шашыратпай аяқ астынан жаю тиімді болып табылады. Әр 30 минут сайын ... ... ... ... ... ... ал салқын күндері ыққа қарай
баққан дұрыс.
Қайта ыстық күндері қан сорғыш насекомдар шыққан ... ... ... концентрат қосылған көк шөп беріп, түнде жайған тиімді.
Ауа-райының жақсы күндері жайып, жаман күндері демалтып, күн ... ... ... Жайылым уақыты жаздың басында 10-12 сағат, ортасында
12-14 ... ал ... ... 8-10 ... ішек ... іші өтуін болдырмау үшін, оларды сұлы, жүгері
тұқымдас өсімдіктер өскен жайылымға таңмен ерте шық кеппей немесе ... ... ... көк ... ... ... болмайды. Жайылымнан тұрақты қорекке
салқын түсерден 15 күн бұрын жайлап көшіру қажет.
Мал шаруашылығын жоспарлы түрде ... ... ... қоректік
азықты арзандату бағытында ... ... ... ... ... ... жолға қойылған.
Балтық республикаларында, сондай-ақ Калининград, Ленинград, Псков,
Москва және тағы ... ... ... ... ... ... арқасында қорек базасын жақсартып, жаз бойы көк шөппен қамтамасыз
етіп, малдың өнімділігін арттырып отырады.
Ақпаратқа сүйенетін болсақ ... ... ... ... ... ... ... «Белогорка» тәжірибелік
шаруашылығында көп жылдық мәдени шабындық жерлерден гектарына 2500-3000
қоректік бірлік ... ... ... ... ... ... ... мәдени өсімдіктер шабындығынан орташа есеппен гектарына 2500-3000
бірлік өнім алынса, табиғи шабындықтардан 800 бірлік өнім ... Ал ... бір ... 500 кг-ға өсті.
Осындай өнім алу үшін дәнді-дақылдардан гектарына 20-30 центнер өнім
алу қажет. Дәнді-дақыл ... ... өте көп ... әр ... жеңіл
қорытылатын, витаминге, макроэлементтерге, қоректік заттарға бай көк шөпті
алмастыра алмайды.
Мәдени өсімдіктер өнімділігі мен ... мал ... ... ... ... ... мәдени өсімдіктерден дайындалған
өнім басқа ... ... ... 4-5 есе ... Сондықтан мал
өнімдері де арзан. Эстония мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу ... ... 1 ... ... құны 2 сом. Бұл ... мал ... өсімдіктермен қоректенеді.
Өкінішке орай көптеген колхоздар мен совхоздарда мәдени өсімдіктер
өсіру ... ... ... ... ... ... соң ... өнім аз түседі. Бұл жайылымдарда қоректік шөптер аз, ... ... ауру ... қан ... ... тас кенелер көп
болады. Мәдени өсімдіктер егілген жайылымдарда санитарлық-гигиеналық
шаралар жақсы ... Бұл мал ... ... ... ... ... септігін тигізеді.
Агротехника саласында көп жылдық мәдени өсімдіктерді өсіруде құрамында
минералдық заттар, белоктар, витаминдер, қоректік заттарға бай ... ... ... ... ... тұқым себерде 8кг тимофеевка,
3кг ақ клевер, 6кг мяталы жуа, 8кг жиналмалы кірпі, барлығы ... ... және ... ... осы ... ... байланысты топырақтағы қоректік заттарды, микроэлементтерді
арттырады. Бұл көп жылдық мәдени өсімдіктер жануарларға жақсы қорек ... күйі мен ... өнім ... ... ... ... ... кезде жануарлардың ... күш салу ... Бұл үшін ... егу ... ... ... Егу ... шөп көктеп 12-15 см болғаннан, 12-15 күннен кейін
бастау қажет. Ерте ... жай ... ... ... ... ... мал жаюды, қыста керекті қор жинау үшін және ... ... үшін шөп ... 25-30 күн ... ... ... ... өскен жайылымды пайдаланудың өз реті бар. Көп
қолданылатын загондық жайылым және телімдік жайылым.
Загондық жайылым ... мал әр ... ... ... Бұл кезде
әр пайдаланылған загонға 20-40 күн ... мал ... Осы ... ... ... ... келеді. Бір загонда малды 5-6 күн жаю
керек. Гельминтоздық аурулар ... үшін бір ... ... 6 ... ... ... ... көп таралған телімдік жаю кезінде жайылымның өнімділігі
загондық ... ... ... Бұл ... ені 0,6-0,8м, ал ұзындығы
бір сиырға 1,5м малдың санына байланысты жүзеге ... Әр ... ... қоршаулармен бөлінеді. Телімнің шөбі желініп болған соң
қоршау 0,6-0,8м жылжытылады. Бұл ... ... мал ... ... қоректі шөппен қоректенеді. Ақпарат көздеріне
қарасақ, телімдік ... ... ... ... ... ... 20-25% жоғары.
Жайылымды пайдалану мүмкіндігіне сәйкес маусымдық немесе жыл ... деп ... ... жайылымда бағудың бірнеше түрін
пайдаланады:
1. Стационарлық немесе тұрақты бағу-малды күніне фермадан көп қашық
емес өріске шығарады да, ... ... ... ... ... ... ... өрісте де, лагерьде де бағады;
3. Тұрақты лагерьде бағу-малды жабдықталған лагерьлік қораларда ұстап,
орылған көк ... ... Сырт ... бағу ... ... әр түрлі қашықтықта
орналасқан маусымдық жайлауда бағады.
Жаз маусымында бұзаулаған сауын сиырларды арнайы жабдықталған лагерьде
бағылғаны дұрыс. Оның дәл ... ... ... ... ... жас екпе ... алаңы болса ол экономикалық жағынан ... ... және ... ... ... ... ... тұқымдық өсім малын жайылыммен қамтамасыз ету үшін оның
жұмысы физиологиялық жағдайын ескере лагерьде қысқы бағым-күтім ... бағу ... бағу ... мал ... ... ... ... да қосалқы қора-жайлармен, сондай-ақ ... ... ... ... ... Мал ұстаудың бұл
жүйесі оның ... оңды ... ... және ол ... қыста қолда
бағу үшін де кезінде ... ... ... ... ... ... шараларын жүргізуге мүмкіндік береді.
2.4 Шошқа малын лагерьде ... ... ... ... ... ... өнімділігін
арттырып, ет-мал бағасын төмендетуге септігін тигізеді. Алайда колхоз,
совхоздарда шошқаларды жазда бағу дұрыс жолға ... ... ... өте аз. ... оларды жазда табиғи жайылымдарға шығарады. Көк
шөпті шауып, оларды фермалар мен лагерьлерге ... Бұл көп ... ... ... 8-10 кг ... ... 1,5-2 кг ғана ... етіледі.
Кейбір шаруашылықтарда шошқаларды қысқы қораларда немесе загондарда
ұстап, көк шөпті даладан тасып әкеледі. Станоктарда ... ... ... ... ... Алайда бәрі дұрыс жолға қойылған
болса, шошқалар астаудан гөрі жайылымда ... ... ... аз болуына байланысты шошқаларды табиғи жағдайда жаю тиімсіз.
Сондықтанда шошқалар ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Шошқаларды ... ... ... ету ... әсіресе шошқа сүйіп жейтін клевер өсімдіктерін мезгіл-
мезгілмен егіп отырғызу керек. Қолдан өсірілген және табиғи жайылымдарды
тиімді ... үшін ... ... ... ... жаю керек.
Жазғы лагерьді пайдаланып, жақсы жайылып, көп жайылса, шошқалар жоғары
өнім береді.
Лагерь орнын дұрыс таңдау қажет. Лагерь ... және ... ... ... ... ... ... дем алатын көлеңкеленген орын,
су ішетін орын болуы қажет. Жаз ... ... суға ... ... ... лагерь су қоймасына жақын орналасып, мал суға түсетін
жер ыңғайлы болуы шарт. Бұл үшін ағын ... ... ... ... ... терең емес шұңқырлар қазуға болады.
Лагерь секцияларға бөлінген аспа және ауладан ... ... 25 ... ... аула 7,5*10м. Бір шошқаға 1м
көлемінде орын ... Аспа ... ... ... және одан да ... ... Аспа ... солтүстіктен оңтүстікке қарай, ашық жағын
шығысқа қаратып орналастырады. Жер ... ... соғу ... аспа ... ... бағытын 30м өзгертуге болады. Аспа
қоршаудың төбесі бір жағына еңіс ... қара ... ... ... ... ... жабылады. Қабырғаның аласа жағы мен ... ... ... ... шиді де ... ... Аулаға
шығатын алдыңғы жағының тек жоғарғы жағы ғана бітеледі. Аула ... ... ... ... ... аула жағы ... етіліп топырақпен төселінеді.
Еденді төсемес бұрын, жердің бірінші қабаты 10см ... ... ... ... ... тапталады. Ағаш материалдар болса,
тақтай төселгені тиімді.
Аспа ... ... ... ... мен ... ... ... қоршаулар әзірленеді. Жаңа туылған, еметін торайларға бөлек
орын әзірленеді. Екі шеткі қоршауда аналықтар, ортада торайлар ... ... ... ... ... қуырылған бидай, сүт
беріледі. Аналықтар ... ... ... ... ... ... есік
болу керек.
Лагерьде аспалы қоршаудан басқа мал қоректенетін орын, су ішетін ... ... ... жер, душ, су сақтайтын бак болу керек. Ал ... ... ... ... ... дайындайтын орын болуы тиіс. Мал
қоректенетін орын әр 100 ... ... ... Ол ... ... ... ені 2,5м қос скатты аспа. Су ішетін алаңның ... ... ... Ашпалы-жаппалы астаулар орналастырылады.
Су ішетін алаң ені-2м. Еденіне ... ... су ... ... ... ... қолдан егілген жайылыстарды пайдаланған
тиімді. Бұған картоп, сұлы ... көп ... ... ... ... болады.
Лагерьлік жайылым Псков облысының көптеген совхоздарында жақсы жолға
қойылған.
Лагерьлік жайылым мамыр айынан қыркүйек, ... ... ... ... ... және ... ... күндіз ыстық уақытта
көлеңкеде ұстаған дұрыс.
Жазда ... ... ... кезінде қораны 2 мәрте дезинфекция
(шошқаны шығарғанда және ... ... ... толық кептіруге мүмкіндік
береді.
Тұрақты (стационарлық) қора-жайды биологиялық сауықтыру ... ... ... ... ... ... торайлату арқылы
вирусты гастроэнтерит сияқты жұғатын індетті азайту нәтижесінде ... да ... ... маусымдағы таза ауа, ультракүлгін сәуле шошқа
организміне қолайлы әсер ... Көк шөп ... ... белгілі мөлшердегі
белок, көмірсутегі, витаминдер мен минералды заттарға бай толық (балансты)
қатынастағы қоректік заттар алады.
Шошқа үшін ... және екпе ... ... ... олар ... өскен балауса ұсақ жұмсақ шөпті сүйіп жейді. Ал жасанды жайылымда
шошқаның құштарлана жейтіні беде, сиыр ... ... және ... жас ... сай ... ... жаю өте ... Күніне 2
мәрте –күн жерді қыздырғанға дейін ... 7-10 ... ... және ... ... соң ... 15-19 ... аралығында) жаяды.
Жаздың ыстық аптабында шошқа денесі қызып, тіпті күн өтіп кетсе өліп
кетуі мүмкін. ... ... күн ... таңертең шықты өріске шығару
есекжем (экземе) ... тері ... ... ... Әр ... ... байланысты күтіп - бағу гигиенасы
Ірі қараны жаздық жайылымда бағу. Жайылымды ... ... ... немесе жыл бойы пайдаланатын деп ... ... ... бірнеше түрін пайдаланады:
1. Стационарлық немесе тұрақты бағу – малды күніне фермадан көп қашық
емес өріске шығарады да, тұрақты ... кері ... ... ... бағу – ... ... де, ... де бағады;
3. Тұрақты лагерьде бағу – малды жабдықталған лагерьлік қораларда
ұстап, орылған көк шөпті береді;
4. Сырт ... бағу түрі – ... ... ... ... ... ... бағады.
Жаз маусымында бұзауланған сауын сиырлары арнайы жабдықталған лагерьде
бағылғаны дұрыс. Оның дәл ... ... ... табиғи жайылым
шалғынды жас екпе шөпті алаңы болса ол ... ... ... ... және зоогигиеналық сақтандыру тұрғысынан аса
тиімді. Ірі ... ... өсім ... жайылыммен қамтамасыз ету үшін
оның жұмысы мен физиологиялық жағдайын ескере лагерьде ... ... ... бағу ... жазда бағып-күту. Жазда шошқаны жайылымға ... ... ... ... ... шығарғанда және әкелудің алдында) жасап,
толық кептіруге ... ... ... қора-жайды
биологииялық сауықтыру (санациялау) кезінде түлікті жайылымға ... ... ... ... вирусты гастроэнтерит сияқты
жұғатын індетті азайту нәтижесінде торай шығынын да ... ... таза ауа, ... ... ... ... ... әсер
етеді. Көк шөп арқылы шошқалар белгілі мөлшердегі белок, көмірсутегі,
витаминдермен, минералды заттарға бай ... ... ... ... ... үшін ... және екпе жайылым пайдаланылады, әсіресе, олар жас
жаңа өскен балауса ұсақ жұмсақ шөпті сүйіп жейді. Ал ... ... ... ... ... сиыр ... жүгері және т.б. Ал
шошқаның жас ерекшелігіне сай топқа бөліп жаю өте ... ... ... ... ... қыздырғанға дейін (яғни, 7 – 10 сағат аралығында) және күн аптабы
қайтқан соң (яғни 5 – 10 сағат ... ... ... ыстық аптабында
шошқа денесі қызып, тіпті күн өтіп кетсе өліп кетуі мүмкін. ... күн ... ... ... ... ... ... (экзема) тәрізді
тері ауруларына душар етеді. Шошқаның жаздық лагері сәл ... биік ... ... ... ... дұрыс және де жақын маңайда ... ... және ... ... ... ... болса тіптен оңды.
Ешкілерді күтіп-бағу гигиенасы. Ешкі ... ... ... жүні ... мамығы, терісі және тағам өнімдері (сүті және еті).
Ешкілер ұсақ мал тобына жатады. Олар ... ... ... ... өзгерістерге бейім келеді. Ешкілер еліміздің солтүстігінде жіне
оңтүстігінде, таулы және жазық ... ... Олар ... тұратын азықтарды, шырынды, ірі және құрама азықтарды жақсы
жейді. Сонымен қатар олар ... ... ... ағаш ... пайдаланады. Қорада ұстағанда оарға тәулігіне 2кг дейін әртүрлі
далалық немесе ... ... ... ... арпа және тағы басқа да
дәнді азықтарды ересек малдарға тәулігіне 1кг ... ал ... ... ... ... ... ... қарбыз бен асқабақты, сәбізді
және қызылшаны береді. Ешкілерге міндетті түрде ас ... бор, ... ... 50-60г ) беру ... ... күтіп-бағу гигиенасы. Спорттық жылқылардың
жұмысқа қабілеті мен конкуренттік қасиетін бірқалыпты ұстау үшін ... ... мен ... ... және жылқыларды тиімді шынықтыру
ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ат қораларда ұстайды. Қора таза, жарық және құрғақ болуы
керек. Әжірелердің едені ... ... ... ... ... ... ... төсеніш құрғақ, қалың, газды сіңіруі жоғары ... ... қиды ... ... ... ... шаңнан тазартып тұру керек. Уақытылы дезинфекция жасау үшін
хлорлы әкті пайдаланады және бұл затты қолданғанннан ... ... ... ауасын тазартады.
Түйелерді бағып-күту гигиенасы. Түйелерді жыл бойы ... ... ... ... ... ... түйе өзін өзі ... Оларды қораларға қамамай табиғи ортада ұстау түйелердің емін-еркін
өсуіне жоғары ықпал етеді. Бұл жерде адамдардың қатысы тек ... ... ... ... ... және күн суығында, ауа райы бұзылғанда
табиғи баспана ретінде құмды төмпешіктерді, қалың ... ... ... ... ... Қазіргі кезде түйені ұстау әдістері біршама
өзгерген. Көптеген түйе өсірумен айналысатын шаруашылықтар ... ... ... ауа райынан қорғау мақсатында арнайы қора-
жабдықтар салынады. Қыстың қатты борандарында мал қора ... ... ... ... ... ... құс ... алуда,
ірі мамандандырылған құс шаруашылығының, құс фабрикасының және де жеке құс
шаруашылықтарының маңызы қте зор. ... ... ... және жаңа ... ... ... пайдалану жағдайында бір
шаруашылықта құс саны көп мөлшерде ... ... ... ... ... дана жұмыртқа, 50-60 күндік еттік балапандардың салмағы 1800-2000г
мөлшерде алуға мүмкіндік туады.
2.6 Мал жайылымдарын ... ... үшін ең ... – табиғи жайылымдарды дұрыс пайдалану,
оларды дер кезінде ауыстырып отыру. Ал, істен шыққан жайылымдарға жасанды
шөптер егу олардың ... ... ең ... жолы.
Шаруашылықтарда жайылымды пайдаланудың келесі жүйелерін қолданады:
айдамалық (тұрақты) және лагерьлік ... мал ... ... ... ... (1,5 – 2км) ... қолданады. Бұл кезде малды саууға және түнетуге ... мал ... алып ... ... жүйе аз ... ... алыстағы
жайылымдарды қолдануға мүмкіндік бермейді.
Лагерьлік жүйеде малды барлық жайылымды уақыт бойына қыстық қора-
жайлардан ... ... онда ... және ... орындар
ұйымдастырады. Лагерьде ұстау тек малдың денсаулығын жақсартып қана
қоймайды, ... ... ол мал ... ... ... ... шаралар жүргізуге де мүмкіндік береді.
Шөлді, жартылай шөлді және кейбір далалық аймақтарда малды уақытша
алыс жайылымдар да бағып-ұстау кеңінен қолданылады: ... ... ... қысқы.
Малды лагерьлік жағдайда ұстауды ұйымдастыру барысында жайылым
қондырғыларына және дайындыққа ... ... ... ... ... ... тамыр-түйнекті жемістер, сүрлемдік екпелі қсімдіктер егеді.
Малды лагерьлік ұстау өз кезегінде жайылымды-лагерьлі және тұрақты
... ... ... ... ... кезінде мал
организмінің қажеттілігі толығымен дерлік жайылымдық азық есебінен (құрама
жем және минералды ... ... ... ұстаудың мәні мынада: мал жайылуымен қатар шөп
және қорадағы ... ... ... және т.б.) ... ... Ол
үшін лагерьді бастырмалармен, астаушалармен, суарғыштармен және т.б.
жабдықтайды. Азықты арнайы тасығыш-таратқыш машиналармен ... ... ... ... астауларға салып шығады.
Малды алыс жайылымдықтарда ұстаудың ...... ... ... оларда малды тек көктемде немесе жазда, күзде
немесе қыста және жыл бойына жаяды. Құрғақ аудандарда (шөл, ... ... ... ... табиғи шөптің өсімділігі тек көктемде, яғни ... ... ғана ... ... бұл жерлерде көктемгі өсімдік – эфемердің
көбеюіне байланысты көктемгі жайылым пайдаланылады. Жазғы кезде шөбі ... және ... ... ұзақ ... жайылымдар қолданылады.
Шөлді және жартылай шөлді жайылымдарда күзгі жаңбыр және суықтан кейін ... ... ... себебі бұл кезде оның ащылығы мен иісі кетеді.
Қорытынды
Малды ... ... ... ... тек ... қоректік
заттары бойынша мол көк балауса шөптермен қамтамасыз етілумен қатар, жаңа
түлікті әсіресе бағудың ... ... шара деп ... ... ... ... күннің жылы шуақ ... ... үшін ... ... гигиеналық жағынан да әрі шаруашылық жағынан
да тиімді.
Жаз ... ... ... мал ... ... түрлерінің
күтімі мен өнімділігін арттыруға ... мол. ... олар күн ... таза ... ... мен витаминдерге бай және де тез қорытылатын
қоректік шөптермен қоректенеді. Жайылым кезінде жануарлардың бұлшық ... ... ... ... Бұл ... жас ... мен бұқаларға аса
қажет. Жайылым буаз малдарға, жатырда өсіп келе ... ... ... өнімділігіне және өсіп келе жатқан төлдерге жақсы әсерін
тигізеді.
Малдан алынатын ет, сүт және ... да ауыл ... ... ... молайтудың негізгі көзі-оларды дұрыс жайып-бағу болып
табылады.
Малды ... ... ... және ... ... ... күту мал
денсаулығы мен өнімділігі үшін аса ... ... ... ... ... / Ж.Мырзабеков.,
Ибрагимов.П. – Алматы. ... ... ... ... Ірі қара ... ... ... Д.Майманов .- Қостанай.1996.-33-45 б.
3.Богданов.Г.А., Ауыл шаруашылық малдарын азықтандыру / Г.А.Богданов. ... ... 1981. -33-56 ... ... ... негіздегі мал шаруашылығы /
А.Р.Рүстенов., В.А.Петровская.- Алматы.-1976. -87-109 б.
5.Омархожанов.Н.О., Мал шаруашылығы / Н.О.Омархожанов.-Алматы.1995.-181-187
б.
6.Исқақбаев.Б.Б., Ірі қара шаруашылығы / ... ... ... Құсайнов.К.К., Мал азықтандыру. I-II бөлім / А.А.Егеубаев,
К.К.Құсайнов . - Оқу ... ... ... ... Ауыл шаруашылық малдарын азықтандыру/
В.Н.Баканов., В.К.Менкинь. -/оқулық/.-М., Агропромиздат. 1989. -52 ... А., ... ... ... / ... ... -
Алматы. 2005.-46-53 б.
10.Онегов,А.Г. Ауыл шаруашылық жануарлар ... ... ... ... Дулечук.М.Ф .,Ауыл шаруашылық ... ... Л.: ... ... ... Мал ... ... курсын оқыту негіздері /
Ж.Бәшірова. –Алматы. - 1994.-56-60 б.
13. Байжұманов. Ә., Мал өсіру / ... ... 1987.- 118-120 ... ... Мал ... ... / А.Е.Ставровский -
Алматы.- Мектеп. -1974.-95-99 б.
15.Храбустовский.И.Ф., Зоогигиена ... / ... ... 160-173б.
16. Гершун В.И., Ветеринарная гигиена/ Тулякова Р.К.-Костанай. Колос.-
2005.- 32-36б.
17. Кузнецов А., Гигиена животных/ Найденский ... ... ... ... И., ... мал ... дезинфекция/ Алматы.- Қайнар.-
1975.-109-110б.
19. Испенков А.Е., Зоогигиенический и ... ... на ... ... Сапего И.П. Минск.: Урожай.- 1984.-85-87б.
20. Волков Г.К., Гигиена крупного ... ... на ... ... М.: Россельхозиздат.- 1978.-47-48б.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Генетиканың даму тарихы."29 бет
"Гетерогенді және өзгермелі ортадағы сұрыптау"4 бет
«Жоғарғы температураның үй қояндарының ph көрсеткішіне әсері»44 бет
Індетке қарсы шаралар25 бет
Ірі қара малдарының эймериозды- мониезиозды инвазиясы, емі, алдын-алуы.35 бет
Ірі қара малдың конъюнктивиальды қапшығының құрамын гельминтологиялық зерттеу53 бет
Іс - әрекет туралы жалпы түсінік3 бет
Ішкі сөлініс бездер физиологиясы6 бет
Абыралы, Сарыкөл петроглифтері7 бет
Адам әрекетінен кейін табиғаттың өзгеруі 6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь