Бейбарыс Сұлтан


Жамақұлы Бейбарыс (1223-1277) – түркі әулеті Бахриден шыққан мамлюктердің Египетті билеген төртінші сұлтаны. Оны тарихи шығармаларда Бейбарыс, Бибарыс деп те атайды. Оның шыққан тегі – қыпшақ. Бірақ қай жердің қыпшағы дегенге келгенде әр түрлі деректер айтылып, бірі – Хорезм, Дербент қыпшақтарынан десе, екіншілері маңғыстаулық еді дегенді айтады. Соңғы зерттеулер бұл дүдәмалдықтың түйінін шешіп, Бейбарыстың қыпшақ тайпасының Беріш руынан шыққан атақты әулеттің тұқымы екені анықтауға мүмкіндік берді. Араб елдерінің «Мың бір түнмен» қатар қоятын халық романы – «Бейбарыста» оның әкесі Жамақ, шешесі әйек деп, олардың нақты есімдерін атап көрсеткен. Бейбарыс өмір бойы қыпшақ тілінде сөйлеген, Алдыңғы Азиядағы араб тілдес халықтармен тілмәш арқылы түсініскен.
Бейбарыс Дамаскінің базарында 800 дирхемге құлдыққа сатылғаннан кейін жаңа қожайыны Айдакин Бундукдаридің атымен әл-Бундукдари деген есімге ие болды. Кейін Бейбарыстың ерекше қабілетін байқаған Айюби әулетінің сұлтаны Салих Нажумиддин оны өзінің жеке гвардиясының бір бөліміне сардар етіп алады. Сөйтіп ол енді жаңа әміршісінің атымен өзіне әл-Салихи деген есімді және қабылдайды. Ол осында жүргенде крест жорығына қатысушыларға қарсы күресте Египет

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Бейбарыс сұлтан
(1223-1277)

Жамақұлы Бейбарыс (1223-1277) – түркі әулеті Бахриден шыққан
мамлюктердің Египетті билеген төртінші сұлтаны. Оны тарихи шығармаларда
Бейбарыс, Бибарыс деп те атайды. Оның шыққан тегі – қыпшақ. Бірақ қай
жердің қыпшағы дегенге келгенде әр түрлі деректер айтылып, бірі – Хорезм,
Дербент қыпшақтарынан десе, екіншілері маңғыстаулық еді дегенді айтады.
Соңғы зерттеулер бұл дүдәмалдықтың түйінін шешіп, Бейбарыстың қыпшақ
тайпасының Беріш руынан шыққан атақты әулеттің тұқымы екені анықтауға
мүмкіндік берді. Араб елдерінің Мың бір түнмен қатар қоятын халық романы
– Бейбарыста оның әкесі Жамақ, шешесі әйек деп, олардың нақты есімдерін
атап көрсеткен. Бейбарыс өмір бойы қыпшақ тілінде сөйлеген, Алдыңғы
Азиядағы араб тілдес халықтармен тілмәш арқылы түсініскен.
Бейбарыс Дамаскінің базарында 800 дирхемге құлдыққа сатылғаннан кейін
жаңа қожайыны Айдакин Бундукдаридің атымен әл-Бундукдари деген есімге ие
болды. Кейін Бейбарыстың ерекше қабілетін байқаған Айюби әулетінің сұлтаны
Салих Нажумиддин оны өзінің жеке гвардиясының бір бөліміне сардар етіп
алады. Сөйтіп ол енді жаңа әміршісінің атымен өзіне әл-Салихи деген есімді
және қабылдайды. Ол осында жүргенде крест жорығына қатысушыларға қарсы
күресте Египет әскеріне қолбасшылық етеді.
Египеттің жаңа сұлтаны Муиззәддин Айбек Айюби әулетінің соңғы бастаған
кезде, Бейбарыс бас сауғалап, Сирияға қашып кетеді. Содан мамлюктер Айбекті
өлтіргеннен кейін ғана ол Каирға қайта оралады. Мұнда таққа жаңа отырған
Мұзаффар Сайфуддин Құтұз сұлтан оны әскеріне басшы етіп, Сирия жеріне
ішкерлей кірген моңғолдарға қарсы күреске аттанады. Айн-Жалут түбіндегі
шайқаста мамлюк қолы моңғолдардың тас-талқанын шығарады. Осы соғыста
Бейбарыс ер жүректілігімен айрықша көзге түседі. Бірақ Құтұз, неге екені
белгісіз, басқаларға сый-сияпат жасап, Бейбарысты елеусіз қалдырады. Осыған
өкпелеген Бейбарыс өзіне ниеттес адамдармен келісіп, Каирға қайтар жолда
Құтұзды өлтіреді. Жақтастары Бейбарысты Египеттің сұлтаны деп жариялайды.
Сөйтіп ол әд- Мәлік әз-Заһир Руки-әд-Дүние вә-д-Дин Бейбарыс әл-Бундукдари
әл-Салихи деген есіммен Египеттің тағына отырады. Билік басына келісімен
Бейбарыс бар күш-жігерін крест жорығына қарсы шабуылға жұмсайды. Негізгі
шабуыл 1265 жылы басталып, крест тағушы франктердің қамалдары бірінен кейін
бірі алынады. Бұдан кейін Кіші армения патшалығына (1267 ж.) Кіші Азия
селжұқтарына қарсы жорықтар жасап, берберлерді бағындырады.
Бейбарыс медреселер салуға көп күш жұмсайды, каналдар мен бөгеттерді
жөндетеді. Каир қаласында ол салдырған мешіттердің бірі қазір де Бейбарыс
мешіті деп аталады.
Жат жұрттардағы қыпшақ әдебиетінің бүкіл Шығыс елдеріне кең тараған
туындысы - қазақ сахарасының перзенті қыпшақ Сұлтан аз-Захир Бейбарыс жайлы
қиссалар. Сұлтан аз-Захир Бейбарыс деген кім?
Арабтың, мамлюк деген сөзінің көп мағынасының бірі – ақ құлдар. Ал
осы мамлюктердің бір тобы қазіргі қазақ сахарасы мен Еділ, Жайық, Қара
теңіз бойында монғол шапқыншыларымен болған қырғын соғыс кезінде тұтқынға
алынған қыпшақтар болған. И. М. Фильштинский зерттеулеріне қарағанда,
моңғолдар өзгелермен бірге қыпшақтарды да шетелдік көпестерге, әсіресе
италиялық саудагерлерге сатып отырған. Ал олар мұндай өтімді тауарды
Жерорта теңізінің арғы жағалауындағы Мысыр еліне апарып, артық бағамен
қайта сататын болған. Тұтқындар ішінен қыпшақтардың батырлығына, ер
жүректілігіне, төзімділігіне, шыдамдылығына қызыққан Мысыр сұлтандары
оларды әскери қызметке тартқан, сарай жасақтары еткен. Біртіндеп жоғары
әскери қолбасшы мәртебесіне қолы жеткен қыпщақтар жұрты қолдамаған
сұлтандарды тақтан оп-оңай-ақ тайдырып отырған.

Мысырлық қыпшақтардың салтанат құруы, әсіресе, XIII ғасырдың екінші
жартысынан басталады. Мысалы, 1250—57 жылдары Египетті түркінің бахрлықтар
деп аталған Айбек бастаған қауымы билеген. Олардың бахралықтар деп аталуына
себеп болған жайт қыпшақтардың әскери казармаларының Ніл өзені ортасындағы
аралда болғандығынан еді. Сондықтан да олар бахрлықтар, яғни аралдықтар
деп аталып кеткен.
Мемлекет билігі қолдарына тигеннең кейін қыпшақтар күрдтер әулетін
аластаған. Сөйтіп, олар Египетті ұзақ уақыт билеген. Олардың басын
біріктіріп, жеңістерге жетелеген, күні бүгінге дейін аты халық аузында аңыз
боп қалған қыпшақ текті сұлтан аз-Захир Рукн ад-Дин Бейбарыс болған.
Жазба деректерге қарасақ, Бейбарыс 1223 жылы монғолдар ойрандаған
Дешті Қыпшақ даласында дүниеге келген. Жетім қалған жас бала өзге де
тұтқындармен бірге Мысырдық сол кездегі курд текті сұлтаны Салих Наджм ад-
Динге сатылған.

И. М. Фильштинский еңбектеріне карағанда жас батыр әуелі Сириядағы
әскери мектепте оқығаннан кейін, мамлюк жасақтарына жазылады. Әл-Мансур
деген жерде болған алғашқы шайқаста-ақ ол ерлігімен көзге түскен.
Крест тағушыларды талқандағаннан кейін Бейбарыс өзінің, негізгі
қарсыласы Туран шаһ пен бақталасы Кутузды да тақтан тайдырған. Бейбарыс
үкімет басына келген тұс монғолдардың 1258 жылы Бағдадты қиратып, Аббастан
тараған халифалар әулетінің бірқатарын дарға асып үлгірген кезі болатын.
Солардың тірі қалған біреуі соңынан ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Бейбарыс Сұлтан туралы
Сұлтан аз-Захир Бейбарыс
Сұлтан Бейбарыс және оның Қыпшақ тарихындағы рөлі
Сұлтан Байбарыс
Бейбарыс сирасындағы жас бейбарыс бейнесі
Египет билеушісі қыпшақ бейбарыс
Сұлтан Бейбарыстын өмірі
Әзірет сұлтан кесенесінің сырлы көрінісі
Рәбия Сұлтан Бегiм кесенесi
«ҒАЗАУАТ СҰЛТАН» ҚИССАСЫНЫҢ ТАҚЫРЫПТЫҚ, КӨРКЕМДІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь