Экономикалық цикл. Құрылымдық дағдарыстар.

Жопар
Кіріспе
І . Бөлім. Экономикалық циклдың мазмұны мен жалпы белгілері.
1.1 Циклдың фазалары. Экономикалық көрсеткіштердің динамикасы.
1.2 Аграрлық дағдарыс оның өнеркәсіп дағдарысынан айырмашылығы.
ІІ . Бөлім. Құрылымдық дағдарыстар.
2.1 Конъюнктураның үлкен циклдары.
2.2 Циклдық толқуларды мемлекеттік реттеу мәселесі.
ІІІ . Бөлім. Экономикалық цикл. Циклдық кейнстік, неокейнстік және монетарлық тұжырымдамалары.
3.1 Экономикалық өнеркәсіп циклы. Циклдар фазасы.
3.2 Қазіргі циклдық дамудың ерекшеліктері. Ұзын толқындар.
Қорытынды.
Пайдаланған әдебиеттер .
Кіріспе
Экономикалық реформаларды жүзеге асыру, КСРО-ның ыдырауы және Қазақстан экономикасының әлемдік экономикалық қатынастар жүйесіне кіруі өндіріс көлемдерінің елеулі төмендеуіне әрі осының салдары ретінде - әлеуметтік ахуалдың объективті түрде төмендеуіне әсер етпей коймады. Технологиялық тұрғыда артта қалған және қуатты мол қажет ететін өндірістердің ауқымды бөлігі, даярланбаған және шаруашылык, жүргізудің жаңа жағдайларын игере алмаған менеджмент - бәсекеге қабілетсіздікке және көптеген көсіпорындардың тұрып қалуына, дәстүрлі өткізу рыноктарын жоғалтуға, төлемсіздіктер мен өндірістің құлдырауына алып келген негізгі факторлар, міне осылар. Осының салдарынан біздің елімізде соңғы сегіз жылда өндіріс деңгейі екі еседен артық қысқарды, ал бюджеттік түсімдер одан да көбірек қысқарды. Мұның өзі көптеген дамушы елдердегі экономикалык, өсудің жоғары қарқынымен бір мезгілде болғандықтан, біздің экономикамыз шартты түрде алғанда үш еседен астам артта қалып қойды. Осы факт сізді бұрынғыдан да бізді, жігерлі қимылдауға мәжбүр етіп отыр.
Біздің экономикалық, құлдырауымыздың салдарынан азаматтарымыздың көпшілігінің табысы мен өмір сүру деңгейі нашарлап кетті. Теңгермешілікті жою және жұмыс істейтін еңбек рыногын құру байлар мен жарлылар арасында елеулі айырмашылықтың туындауына әкеліп соқты. Бұл ретте - мемлекеттің жетекші тірегі және қоғамның негізгі тұрақтандырушы факторы - орташа таптың шоғыры аз.
Экономиканың қозғаушы күші болуға тиіс ұлттық жинақталымдардың ұлғаюы мен капиталдың қорлануы баяу. Ішкі капитал мен жинақталымдардың жеткіліксіздігінен Қазақстан шетелдік капиталға, жекеше капиталға да, сондай-ақ, халықаралық, қаржы институттарына да одан әрі тәуелді бола түсті. Экономиканы әрі карай сауықтыру инвестициялардың зор көлемде келіп құйылуына байланысты, мұның өзі инвестициялық, ахуал едәуір жақсартылса ғана мүмкін болады.
Әміршілдік экономикадан нарықтық экономикаға ауыртпалықпен өту бұған дейін осындай ауқымда бізге беймәлім болған кедейлік пен жұмыссыздық проблемаларын туғызды. Бұлар қылмысқа, есірткі, құмарлыққа құнарлы негіз қалап, қоғамдық, түңілушілікті туындатады және қоғамдық тұрақсыздык, мүмкіндігін арттырады. Зейнетақылар мен еңбекақылардың уақтылы төленбеуімен астасқан жоғары жұмыссыздық, деңгей негізінде экономикалык, проблемалардан, қаржылық капиталдың болмауынан және оларды шешудегі әлсіз стратегиялардан туындады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1.Арзаева М.Ж. «Кәсіпкерлікті салықтық реттеу», Хабаршы - 2, 2003 ж.

2.Мейірбеков Б.Қ. «Шағын кәсіпкерлік пен бизнесті қолдау жолдары мен дамыту әдістері», Алматы — 2004

3.Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. «Қаржы», Алматы - 2003

4.Бердалиева К.Б. «Қазақстан экономикасын басқару негіздері», 158 б.
Алматы -2001 ж.

5.Ермаков В.А. «Қазақстан қазіргі дүние әлемінде»,
Алматы - 2002 ж.,196 6.
        
        Жопар 
Кіріспе
І - Бөлім. Экономикалық циклдың мазмұны мен жалпы белгілері.
1.1 Циклдың фазалары. Экономикалық ... ...
1.2 ... ... оның ... дағдарысынан айырмашылығы.
ІІ - Бөлім. Құрылымдық дағдарыстар.
2.1 Конъюнктураның ... ...
2.2 ... толқуларды мемлекеттік реттеу мәселесі.
ІІІ - Бөлім. Экономикалық ... ... ... ... және монетарлық тұжырымдамалары.
3.1 Экономикалық өнеркәсіп циклы. Циклдар фазасы.
3.2 Қазіргі циклдық дамудың ерекшеліктері. Ұзын толқындар.
Қорытынды.
Пайдаланған әдебиеттер .
Кіріспе
Экономикалық ... ... ... ... ... және ... экономикасының әлемдік экономикалық қатынастар жүйесіне кіруі өндіріс көлемдерінің елеулі төмендеуіне әрі осының салдары ... - ... ... ... ... ... әсер ... коймады. Технологиялық тұрғыда артта қалған және қуатты мол қажет ететін өндірістердің ауқымды бөлігі, даярланбаған және шаруашылык, жүргізудің жаңа жағдайларын ... ... ... - ... ... және ... ... тұрып қалуына, дәстүрлі өткізу рыноктарын жоғалтуға, төлемсіздіктер мен өндірістің құлдырауына алып келген ... ... міне ... ... ... ... елімізде соңғы сегіз жылда өндіріс деңгейі екі еседен артық қысқарды, ал бюджеттік түсімдер одан да ... ... ... өзі ... ... ... экономикалык, өсудің жоғары қарқынымен бір мезгілде болғандықтан, біздің ... ... ... ... үш ... ... артта қалып қойды. Осы факт сізді бұрынғыдан да бізді, жігерлі қимылдауға мәжбүр етіп отыр.
Біздің экономикалық, құлдырауымыздың салдарынан азаматтарымыздың көпшілігінің ... мен өмір сүру ... ... кетті. Теңгермешілікті жою және жұмыс істейтін еңбек рыногын құру байлар мен жарлылар арасында елеулі айырмашылықтың туындауына әкеліп соқты. Бұл ретте - ... ... ... және ... ... тұрақтандырушы факторы - орташа таптың шоғыры аз.
Экономиканың қозғаушы күші болуға тиіс ұлттық жинақталымдардың ... мен ... ... ... Ішкі ... мен жинақталымдардың жеткіліксіздігінен Қазақстан шетелдік капиталға, жекеше капиталға да, сондай-ақ, халықаралық, қаржы институттарына да одан әрі ... бола ... ... әрі карай сауықтыру инвестициялардың зор көлемде келіп құйылуына байланысты, мұның өзі инвестициялық, ахуал ... ... ғана ... ... ... нарықтық экономикаға ауыртпалықпен өту бұған дейін осындай ауқымда бізге беймәлім болған кедейлік пен жұмыссыздық проблемаларын туғызды. ... ... ... ... ... негіз қалап, қоғамдық, түңілушілікті туындатады және қоғамдық тұрақсыздык, мүмкіндігін арттырады. Зейнетақылар мен еңбекақылардың ... ... ... ... ... деңгей негізінде экономикалык, проблемалардан, қаржылық капиталдың болмауынан және оларды шешудегі әлсіз стратегиялардан ...
І ... ... ... ... МЕН ... ... құбылыстарды қайталауға бейім тұратын рыноктың ерекшеліктерін өткен ғасырдың бірінші жартысындағы өмір сүріп еңбек еткен экономистер байқаған. Ол ... ... ... ... ... ... қатынастар құпиясы көп құбыжықтай көрінді. Капиталистік кәсіпорын иелері өз өндірісін шексіз ұлғайтуға ұмтылып, ... ... ... ... ... ... ... Ал оның өзі артық өндіру деп аталатын құбылысқа алып келді. ... ... мәні ... бір ... ұсынысы сұраныстан басым болудан көрінеді. Нәтижесінде тауар бағасы едәуір төмендеп кетеді де көптеген тауар өндірушілер ешқандай пайда таппай ... даму үшін бұл ... ... ... ... ... XIX және XX ғасырларда жетекші экономистердің бірде-бірі бүл ... ... өте ... ... еңбектерінен циклдық дамудың байланыстылығы мен объективтігін, экономикалық процестерге әсерін мойындаған, циклдық дамудың ... ... ... әр ... пайымдауларды, түсіндірулер мен болжамдарды кездестіреміз.
Экономикалық циклдарды зерттеушілердін бірі -- А. ... Ол 1905 жылы ... ... және ... ... ... ... осы саладағы еңбектері арқылы дүние жүзіне белгілі болды. А. ... ... яғни ... ... ... ... ... келіп, циклдарды зерттеудің көптеген ғылыми материал беретіндігін, өйткені мұндай зерттеулер кездейсоқ, абстрактылы қорытындыларға ... ... ... ... ... отыратын белгілерге назар аударуға мүмкіңдік беретінін дәлелдеді.
Ол ... жаңа ... ... ... ... ерекше тарихи және әлеуметтік себептерін түсіндірді. Мұның бастапқы пункті өрлеу деп есептеді А. Шпитгоф.
Ол ... цикл ... ... ... проблемасымен байланыстырған жоқ, бұл мәселе тек, еркін сауда дәуіріндегі рыноктық экономикаға тән қасиет деп түсіндіреді. А. Шпитгоф ... ... ... ішінде Б. Селигмен, оның циклдық даму тұжырымдамасының белгілі орыс экономисі Туган-Барановскийге күшті әсер ... ... (А. ... ... ... цикл ... байыпты түрде қарастырған алғашқы зерттеушілердің бірі деп есептеді). Циклдық даму туралы А. Шпитгоф идеясының ең басты ... ... ... ... цикл ... ... ... тіпті психологиялық факторлармен түсіндіруге талпынып жатыр. А. Шпитгоф идеяларын оны қолдаушылар өз еңбектерінде одан әрі ... ... швед ... Г. Кассель экономикалық циклдарды саясаттағы өзгерістерден, ақша айналымындағы берекесіздіктерден, тарифтегі тәртіпсіздіктерден және экономикалық процеске мемлекеттің араласуы қажеттігінен тыс қарастыруға ... ... Т. ... еңбектерінде экономикалық цикл ақша айналымы мен несиеге байланысты ... ... деп ... Ол ... ... ... тыс пайда мен баға арқылы түсіндіріп, циклды ... ... ұтыс ... ... ... қалыпты жағдайы деп санады.
Экономикалық циклды зерделеуде ... ... ... бар оқымысты, Т. Вебленнің шәкірті америкавдық У. Митчелл болды. Ол экономикалық ... ... ... ... ... бір ... ... деп қарастырды. Экономикалық құбылыстардың нақты деректерін зерттей келе оларға тек кысқа мерзімді (40 ай) циклдар тән, ал қалған толқулар ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан бұлар экономикалық циклдарға жатпайды деген қорытындыға келді.
Дж. М. Кларк экономикалық циклды күнделікті бақылау арқылы ғана ... ... оны таза ... ... да ... тырысты. У. Митчелдің нақты деректерін пайдалана отырып Дж. М. Кларк "Экономикалық циклдағы факторлар" деген кітабыңда бұл процестің ішкі заңдылықтарын анықтап және ... ... ... ... ғылыми-техникалық прогресс толқындарының бастапқы сыртқы факторларын анықтап, олардың экономикалық жүйе қозғалысына қарқын беретіндігін ... Дж. М. ... ... екінші қайтара факторлардың әсері басымырақ, өйткені олар ... ... ішкі ... ... ... Бүл ... цикл ... ғылыми болжауға мүмкіндік берді. 1929 -- 1933 жылдардағы жойқын дағдарыс оны алдын ала болжауды місе тұтпай, ... ... ... ... ... жасауды күн тәртібіне қойды. Белгілі ағылшын экономисі Дж. М. Кейнс 1936 жылы жарық көрген ... ... ... және ақшаның жалпы теориясы" атты кітабында экономикалық циклдың басты белгілерін анықтады. Ол: ауытқудың уақыты мен ұзақтығы жағынан ... ... және олар ... ... тиімділігінің ауытқу механизмімен байланысты деген қорытындыға келді. Дж. М. Кейнстің ... ... даму -- ... жүйені дамытатын күштердің қорланып, олардың бірін-бірі күшейтуі. Бірақ олар бірте-бірте әлсірейді де, басқа ... ... ... ... ... етеді. Өз кезегінде қарсы әрекет ететін күштер белгілі уақыт ішінде нығайып, олардың әсері күшейді, бірақ олар да өз ... ... ... жаңа ... орын ... ... дамуды жоғарылататып немесе төмендететін тенденциялардың ұзақтығы мен ауысуының реттілігін ... ... ... объективтігін жоққа шығаруға тырысты, сөйте тұра оны субъективті фактордың ... деп те ... ... ... ... Дж. Хикс ... цикл теориясына кіріспе" деген еңбегінде Кейнс теориясын едәуір ... ... ... мен ... байланысын мультипликаторлар арқылы ашып, экономиканың циклдық қозғалысына ... ... ... ... мен ... ... тұрғысынан талдау жасады. Дж. Хикстің экономикалық циклдар теориясы мультипликация мен акселерация құбылыстарын талдау негізінде жүргізілген күрделі зерттеу. Бұл ... Дж. Хикс ... ... мен ... алғышарттары деп көрсетті.
Т. Вебленге қараганда Дж. Хикс экономикалық циклды талдау барысында ақша ... мен ... ... ... ескермеді. Дж. Хикстің экономикалық циклды түсіндірудегі ең басты кемшілігі -- экономикалық дамудың маңызды факторларының бірі адам ... ... ... ... ... Осы кемшілік экономикалық циклдарды зерттеуші бағыттардың бірі ... ... ... де тән. К. ... рыноктық капиталистік экономиканың циклдық дамуының объективтік сипатын зерттеді. Циклдың материалдық ... деп ... ... ... ... капиталдың қызмет атқару кезеңін атап керсетті. Циклдың және оның ... ... ... ... ... ... ... дейінгі кезеңін талдауда нанымды болды. Алайда рыноктық экономикасы дамыған елдердегі экономикалық процестерді тек қана ... ... ... ... ... ... ... мектебінің белгілі өкілдерінің бірі К. Векселдің пікірі бойынша циклдердің ... ... ... ... ... тән ... ... бар. Векселдің ойынша өндіріс жылдан-жалға бірқалыпты ұлғайып отырмайды, ... ... ... өсуі мен ... ... ... ... емес.
Техникалық прогреспен адамдар мүддесінің арасындағы алшақтық экономикалық жүйеге көптеген оқыс сілкіністер әкеледі. Ол ... ... ... ... ... ... пен ... түсіп, толқуларға ауысады.
Гарвард университетінен шыққан, көбіне оны американ Кейнсі деп атаған Э. ... ... ... ... ... кітабында циклды күрделі экономикалық құбылыс ретінде қарастырды. ... ... ... экономикалық шайқалыстардың негізінде технология проблемалары, қоғамның құқықтық құрылымы, өндірісті ұйымдастыру, қорлардың мөлшерден, артып кетуі, бір сектордан ... ... ... ... ағымының кешеуілдеуі деп түсіңдірер еді. Циклдық дамудың шетелдік зерттеушілерінің ішінен И. Шумпетер мен П. ... ... ... ғалымдарды атамау мүмкін емес. Шумпетердің экономикалық циклдар проблемасын қараудағы ерекшелігі, ол оны экономикалық өсіп дамумен тікелей байланыста талдайды. И. Шумпетердің ... ... ... ... ... -- ... ... ретсіздігінде жатыр. Сөйтіп ол ғылыми айналыска үш циклда кесте енгізді, бүл рыноктық экономикадағы барлық құбылыстарды сипаттауға сәйкес ... ... деп ... И. Шумпетер бұл циклдарды Н. Д. Кондратьев, К. ... мен Дж. ... ... ... ... ... Ал, ол ... циклдардың ұзақтығын 55,102 жыл және төрт айға бөлді. Шумпетер экономикалық жүйеде ... үш ... ... ... мен өзара тәуелділігі көрінеді деп есептеді.
П. Самуэльсон "Экономика" атты кітабында экономикалық циклды жалпы рыноктық ... ... ... ... тән деп ... ... ... объективті сипатын мойындай келе, П. Самуэльсон бүл құбылысты оған әсер ететін ішкі және сыртқы факторларды талдау арқылы, оның ұзақтығын әр ... ... ... сәйкес зерттейді.
Шетел экономистерінің циклдық дамудың табиғаты туралы көзқарастарымен тереңірек танысқысы ... ... ... направления современной экономической мысли" және Жамстың "История экономической мысли XX века" 1968, 1969 жылдарда орысша шыққан ... ... ... экономистерінің ішінен экономикалық циклдар мен дағдарыстар теориясы туралы Л. Мендельсон мен Е. Варга ... ... ... бұл ... ... ғылымының ірі зерттеушілері қатарына жатқызуға болады.
1.1 ЦИКЛДЫҢ ФАЗАЛАРЫ. ЭКОНОМИКАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРДІҢ ДИНАМИКАСЫ.
Өнеркәсіп циклының ең ... ... -- ... ... ... ... дағдарысының артық өндіруден айырмашылығы белгілі тауарға, өндіріс өніміне деген сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдігінің бүзылуында ... ... ... ... ... ... ... бүкіл бейнесін көрсетейік. Барлық өндірістік тауарларды өзіне тартқан рынок ... бір ... лық ... ал ... ... ... ... сұраныс азаяды да, соңында мүлдем тоқталады. Бүл жайсыздық бүкіл рынокқа таралады. Сұраныс ... ... ... ... ... қоры бар, ... кәсіпорындар бүрынғыдай рынокқа тағы да жаңа тауарларды женелтіп жатады. Бағалар күрт төмендей бастайды. Жағдайды түзету үшін ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар бағаның күрт төмендеуіне төзе алмайды. Олардың тоқтап немесе ... ... ... ... ... және несие беретін мекемелер жойылады. Рынок шаруашылығы субъектілерінің бір-біріне деген сенімі де ... күрт ... ... ... кәсіпорындарды банкротқа ұшыратты, ал кәсіпорындардың күйзелісі өз кезегінде жүмыссыздардың санын көбейтті.
Алайда XIX ғасыр мен XX ... ... ... ... қатар одан шығудың жолын да тапты. Дағдарыстың тереңдеуі барысында бағалардың ... ... ... ... мол ... ... болашақта дағдарыстан шығудың ең басты жолдарын іздеуге түрткі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ... ... ... елдері экономикасын сілкілеп тұрды. Алайда оның сипаты 1929 -- 1933 жылдарда басқа еді.
АҚШ-та орын алған 1929 жылғы 29 қазандағы "қаралы ... ... зор ... ... ... ... бастамасы болды. АҚПІ-та, Германия, Англия экономикасында бұрын-соңды кездеспеген бағалардың төмендеуі, пайданың күрт ... ... ... ... етек ... 1929 -- 1933 ... ... көптеген елдер үкіметін ұлттық экономиканы бұл апаттан алып шығатын әрекетке жұмылдырды. ... АҚШ ... ... ... арқылы шығуға пәрменді қадам жасады. Оларға тоқтала кетейік:
а) Мемлекеттік кепілдігі бар салымдар арқылы қарыз ... ... ... ... 40%-ке құнсыздандыру жолымен қарыз ауыртпалығын жеңілдету;
в) ауыл шаруашылығы ... ... ... ол үшін ... көмегімен қаржыландыру және өндірісті қысқарту;
г) монополиялардың құрылуын қолдау, күштеп картелдендіру;
д) коғамдық еңбекті ұйымдастыру арқылы жұмыссыздықпен күрес;
е) ... ... ... реттеу рөлінің күшеюі және дағдарысқа қарсы реттеу шаралары өз нәтижесін берді. Міне ... ... бойы ... ... 1900 -- 1901 ... ... 1929 -- 1933 жылдардағы катализмге, астаң-кестеңін шығарған күйзелістерге соқтырмай келеді. Алайда өнеркәсіптік дағдарыстар 70-жылдардың ортасына дейін проценттік ставкаға, пайдаға, өндіріс ... мен ... ... ... ... ... ... тек ірі капиталы және үлкен қаржы-қаражаты бар кәсіпорындар ғана өндіріс ... ... ... пайда тапты. Осымен байланысты ірі кәсіпорындар дағдарыс жағдайында да жалпы пайда нормасының төмендеуін тоқтатып, болмаса баяулатты. Орта және ұсақ ... ... ... ... ... мен ... бар ... экономикалық жағдайының нашарлауын тұрақтандыра алмай, көбіне банкротқа ұшырады. Техникалық жағынан нашар кәсіпорындардың ойсырап кедейленуі бүкіл өнеркәсіп үшін оң ... ... ол ... ... күштер деңгейін көтеруге ықпал етті. Еңбек өнімділігінің жалпы деңгейін кетерудін мақсаты -- ... ... ... мен ... ... төмендеуін тоқтату. Тоқырау фазасы -- дағдарыстан кейін болады, ол ұзаққа созылуы мүмкін. Өндіріс деңгейі тұрақты, бірақ дағдарыс алдындағы ... ... ... ... ... жұмыссыздық жоғары. Бірақ бағаның төмендеуі тоқталады, қарыз проценті азаяды, тауар қорлары тұрақты күйде қалады.
Келесі фаза -- ... -- ... ... ... өседі, жұмыссыздық та қысқарады. Бірте-бірте бағалар көтеріле бастайды, қарыз проценті де ... ... ... жаңа ... жабдықтарына сұраныс артады. Көріне бастаған жандану барысында маңызды салалар өзіне жаңа капитал тартып, тың икемділік ... ... ... ... әрі қарбалас сипатта жүреді. Өндіріс деңгейі циклдың бастапқы кезінен асып ... ... ... ... ... ... ... жүреді. Әсіресе ғылыми-техникалық прогресті анықтайтын салалардың өніміне сұраныс күрт еседі. Өндіріс көлемінің ... ... ... ... шикізат ресурстарына сұраныс артып, олардың бағасы көтеріледі. Өрлеу фазасында, жандану кезінде байқалган диспропорциялар, яғни сәтсіздіктер күшейеді. Сөйтіп экономика ... ... ... ... дағдарыстың абстрактілі ойша мүмкіндігі жай тауар ... ... және ол ... ... құралы қызметімен байланысты. Сатып алу мен сатудың орны мен ... ... ... сату және ... алу ... үзілістерге әкеледі.
Дағдарыстың тууының екінші бір себебі, ақшанын төлем құралы ... ... ... Кез ... ... ... оның өнімін сатып алушының төлеу қабілетінің барлығынша күмәнданады. Сейтіп бір міндеттеме бойынша телемнің болмауы басқа да ... жол ... ... ... ... ең ақырында, өндіріс процесінің қожырауына әкеліп соқтырады.
1.2 АГРАРЛЫҚ ДАҒДАРЫС ОНЫҢ ӨНЕРКӘСІП ДАҒДАРЫСЫНАН АЙЫРМАШЫЛЫҒЫ
Ауыл шаруашылығындағы циклдық дамудың ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... дүниесіне қадам басқан ауылшаруашылығы да өнеркәсіп өткен заңдар негізінде жүреді. Демек, мұңда да ... ... ... ... ... Жалпы заңдылық шеңберінде ауыл шаруашылығының дамуының өзіне тән ерекшеліктері бар, олар тек табиғи ... ... ... туындап қоймай, сонымен қатар онын қоғамдық жағдайларымен, атап айтқанда, ауыл ... ... ... ... ... монополияланбауынан және т. б. байланысты.
Аграрлық дағдарыс артық өндірудің ерекше түрі. Ауыл шаруашылығындағы дағдарыстардың өзгешілігі тек өнеркәсіп ... осы ... ... ... ... қатар ол жалпы циклдық дағдарыстарға толық сіңіспейді. Мұндағы дағдарыс цикл фазаларының жалпы кестесіне сәйкес емес.
Аграрлық дағдарыстардың басты ерекшеліктері:
а. ... ... ... қайшылықтардың дүмпуі, ол рентаға және ауыл шаруашылығының өнеркәсіптен дәстүрлі артта ... (бұл ... ... ... ... сатысына жеткен елдердің бәріне тән емес).
б. Аграрлық ... ... ... ол ... ... өндіру дағдарысы мен уақыты жағынан сәйкес келмейді және жалпы ... ... ... ... ... ... ... өзіндік кезеңдері болмайды. Мысалы, XIX ғасырдағы циклдық өнеркәсіп дағдарыстары 1900, 1907, 1929, 1937 жылдардағы дағдарыстар аграрлық ... ... ... бола ... ... ... ... дағдарыстары, әдетте, ауыл шаруашылығы өндірісінің едәуір бөлігін, әсіресе оның инфрақұрылымын, қызмет көрсету саласын қамтиды.
Біраз зерттеушілер бұрынғы кеңес экономисі Л. ... ... ... ... ... мен ... ... іргелі еңбектердің авторы) ауыл шаруашылығындағы артық өндіру дағдарысы екі түрде ... деп ... ... ... ... ол тек ауыл шаруа-шылығыңда циклдық дағдарыстың жалпы ... ... ... ұзақ ... ... ... ... артық өндіруді Мендельсон екінші көрініс түрі деп ... Ол ... ... ... ауыл ... ... деген сұраныс қысқарады. Ол мұның өзі ауыл шаруашылығы өндірістің өнеркәсіптен артта қалуынан туады деп ... ... ... пен азық ... ... сұранысы циклы қысымынан тумайды, сол ауыл шаруашылығының өзінде дамитын ... ... ... болады.
Қазіргі ауыл шаруашылығының өнеркәсіптік негізде еркендеуі ... ... ... бір ізге ... ... мүмкіндік береді. Бірақ аграрлық дағдарыстардың осы ... ... ... ... түрі ... себептері сақталады. Аграрлық дағдарыстар қазіргі жағдайда ... ... ... ... дамыған елдерде көрінеді. Алдыңғы қатардағы елдер ауыл шаруашылығында өнеркәсіп өндірісінің жаңа нәтижелерін кеңінен ... осы ... ... ... ... ... ... ықпал етеді. Ауыл шаруашылығындағы аграрлық және циклдық артық өңдіру ... шығу үшін ... ... заңдылықтарды жүзеге асыру керек.
ІІ Бөлім. ҚҰРЫЛЫМДЫҚ ДАҒДАРЫСТАР
XX ғасырдың бірінші жартысы бүгінгі рыноктық шаруашылықтың дамуына жаңа катаклизмдер әкелді. ... ... ... түгел қамтыған мұнай дағдарысы бұрқ етті. Циклдық ... ... ... ... және ... ... ... дүниежүзілік бағаны көтеріп, оған деген сұранысты көбейтіп, ... ... ... ... деген ұсынысты сұранысынан азайтып жіберді. Отынға деген бағаның күрт өзгеруі АҚШ-та және баска да Батыс елдеріндегі көптеген шағын, ... ... ... ... ... олар ... ... негізделген арзан энергияны пайдалануға үйренген еді. Сонымен қатар, негізгі өндірісте мұнай және мұнайдан жасалған өнімдерді тұтынатын кәсіпорыңдар да ... ... ... ... ... ... жерден өсуі енеркәсіп өндірісінде мыңдаган кәсіпорындардың кедейленуіне әкелді.
Құрылымдық дағдарыстар жекелеген салалар ... ... ... ... ұзақ мерзімге сағыздай созылып және көбіне циклдық дағдарыстың басталуымен тұспа-тұс ... ... ... және ... ... ... онжылдықта валюта жүйесі және экологиялық дағдарыстарымен ... ... ... ... ... жағдайына тікелей әсер ете отырып олар циклдық дамудың келбетіне айтарлықтай өзгерістер енгізді, циклдық ... ... ... ... ... ал ... ... жазады. Қазіргі рыноктық шаруашылығы дамуының жалпы бағыты әдеттегі кестеге сәйкес келмейді. Айталық 70-жылдардың ортасында енеркәсіптік дағдарыс мұнай дағдарысымен ... ... ... ол тек мұнай тұтынатын елдерді қамтыды. Ал өздерінде энергия көздері бар (мұнай, көмір, газ, жанатын сланецтер) ... екі ... да ... ... қана қоймай, тіпті біраз даму тенденциясын көрсетті. Екінші жағынан, өрлеу фазасыңда көптеген елдердің ... ... ... ... өйткені экологиялық дағдарыстың салдарынан жағдайлары күрт шиеленіседі.
2.1 КОНЪЮНКТУРАНЫҢ ҮЛКЕН ЦИКЛДАРЫ.
Түрлі елдер мен аймақтардағы өнеркәсіп циклдары сатыларының рыноктық экономиканың күрделі ... ... ... ... ... ... тенденциясы ғалымдарды бұл экономикалық құбылыстың себептерін іздеуге мәжбүр етті. Тағы да ... ... 20 -- ... ... ... ... Олардың ішінде үлкен экономикалық циклдар тұжырымдамасы ерекше орын алды. 1926 жылы 6 ақпанда қоғамдық ... ... ... ... ... экономика иснтитутында 34 жастағы профессоры Николай Дмитриевич Кондратьев "Экономикалық конъюнктураның үлкен циклдары" деген тақырыпта ... ... ... ... ... ... төрағаға көтерілген мәселе бойынша басқа тұжырымдама негізінде Д. И. Опаринның қарсы баяндамасы тыңдалсын деген ұсыныс түседі. 1926 жылдың 13 ... Д. И. ... ... ... ... баспаханасы Н. Д. Кондратьев пен Д. И. Опаринның баяндамаларын басып шығарады. Бұл кітапқа баяндама, жарыссөздер және баяндама ... ... ... де ... ... 1928 жылы "Н. Д. Кондратьев пен Д. И. Опарин коньюнктурасының ... ... ... ... ... ... ... біраз ұрпактарының арасында аталған тұжырымдаманың авторлары бір пікірлес деген ұғым туғызды. Ал шынына келгенде қоғам дамуының сипаты мен заңдылықтары туралы ... пен ... ... ... ... еді. Нәтижесі бұл адамдардың өмірлік тағдырларына әсер етті. Д. И. Опарин ұзақ жылдар өмір сүрді, ал Н. Д. ... ... 1938 жылы ... ... тек 1987 жылы 16 ... әйгілі ғалым толық ақталды.
Экономикалық конъюнктураның үлкен циклдары тұжырымдамасының мәнін Н. Д. Кондратьев былай анықтады: Қазіргі ... ... ... 7 -- 11 ... ... ғана ... ... шындығында мұнымен қатар ұзақтығы шамамен 48 -- 55 жылға созылатын, конъюнктураның басқа да циклдары бар. Біз оны ... ... ... деп ... Зерттелеудің негізгі нәтижелері төмендегідей болды. Қолдағы деректердің көбі жылға созылатын циклдык ауытқулардың барлығын ... Егер ... XVIII ... ... бастасақ, онда үлкен циклдардың кезеңдері шамамен мынадай болған:
I цикл XVIII ғ. 90 ... 1844 -- 1857 ... ... цикл 1844 -- 1851 жылдардан 1890 -- 1896 жылдарға дейін;
III цикл 1890 -- 1896 ... 1914 -- 1920 ... ... ... дейін, 1914 -- 1920 жылдардан (төменгі толқын). Байқалған конъюнктураның үлкен толқындарын кездейсоқ себептермен түсіндіру мүмкін ... ... ... ... ... ... тән ... іздеу керек.
Алғашқы болжам ретінде мынадай тұжырымдама ұсынылды:
Өндіргіш күштер мен өндірілген материалдық игіліктердің қызмет көрсетуі түрліше. ... ... ... жасауға кететін уақыт әр түрлі, әрі әр түрлі құралдар қажет. Әдетте өндіргіш күштердің негізгі түрлерінің қызмет етуі ұзақ ... ... ... олар көп ... және ... ... капиталдың жинақталуын қалайды. Осыдан келіп экономикада әр түрлі кезеңдерде, уақыттарда қолданылатын тепе-теңдіктің түрлері, көріністері болады деген түсінік туады. ... ... ... ұзақ ... экономикалық тепе-теңдіктін бұзылуы және қалпына келуі деп қарау керек. Оның негізгі ... ... ... ... ... ... қажетті капиталдың жинақталуы мен жойылуында жатыр. Алайда осы негізгі себептің күшеюіне екінші қатардағы факторлардың әсері бар. Өрлеудің ... ... ... ... жаңа ... ... ... капиталды рентабельді жұмсау мүмкіндігімен сәйкес келеді. Өрлеу өнеркәсіптік дағдарыстың орта мөлшердегі ... ... ... ... өрлеу карқынының төмендеуінің (төмендеу толкыңдары) жағымсыз сипаттары экономикалық факторлардың ... ... Ал ... ... техниканы жасауға және капиталдың өнеркәсіп-қаржы топтарының қолына шоғырлануына, осы бағыттағы ізденіс жұмыстарына жол ... ... бәрі жаңа ... алғы шарт ... және бұл жаңа ... күштерінің өсуін қамтамасыз етеді. Қызық бір жай, Н. Д-Кондратьев тұжырымдамасына сәйкес үлкен экономикалық циклдағы жаңа өрлеу 40-жылдардың орта ... ал ... ... орта ... сай ...
2.2 ... ... МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ МӘСЕЛЕСІ.
Циклдық толқуларды реттеу проблемасы жөнінде әр түрлі пікірлер бар. Алайда олардың сан ... мен ... ... ... ... саясатты қабылдауга кедергі болмай, барлық циклдық реттеу тұжырымдамасын екі бағыттың төңірегінде топтады: неокейнсиандық және неоконсервативтік бағыттардың екеуі де ... ... ... ... ... жиынтық сұранысты реттеуге бағытталса, екіншісі жиынтық ұсынысқа бағыт алды. ... ... мен ... байланысты жоғарыдағы керсетілген бағыттар циклдық толқулар проблемасын ... ... Бұл ... үшін ... қолындағы құралдарды әр қилы пайдаланады. Мысалы, кейнсиандық бағытты жақтаушылар бюджеттік саясатқа (мұнда ең басты мемлекеттік шығындарды азайту немесе көбейту) және ... ... ... ... ... салық ставкаларымен айлалы әрекет жасау. Ал неконсервативтік бағыттағылар бар ... ақша мен ... ... ... ... Сондықтан соңғы кезде неконсервативтік саясатты жақтаушылар монетарлық теорияға арқа сүйеп, ақша келеміне және оны ... ... Осы ... ... ... ... саясаты мен циклдық толқуларды бәсеңдетуге мемлекеттің қатысу мәселесі де түрліше шешілуде. Айтарлықтай айырмашылықтарына қарамастан бұл ... мына ... ... ... жақтары бар: біріншіден, мемлекет циклдық толқуларды бәсеңдете алады, екіншіден, мемлекет мұны экономикада түрақтылықты қамтамасыз етіп және оны баянды етуі тиіс. ... ... ... ... ... жоюдағы мемлекеттік қадамы жөнінде де жалпы ортақ ... ... ... ... ... ... әрекеттерді ынталандыруға бағытталуы тиіс. Салық саясаты саласында ол жаңа инвестицияға салықтық жеңілдік беруден, жеделдету мен амортизация ... ... ... ... ... мемлекеттік шығындарды көбейтуге үміт артады, өйткені олар қорлануды ынталандырады деп ойлайды. Салық шаралары бюджетті қосымша толықтырып, бәрін ... ... ... ... ... ең ... өндірісті ынталандырады.
Неоконсервативті көзқарасты жақтаушылар салыққа баса назар аударады, оны тементедту іскерлік белсенділікті арттырады. Жалпы олар салық бюджет ... ... ... ... деп ... Несие-ақша саясатын осы кезде салық-бюджет саясатының көздеген мақсатына қосылып және несие экспансиясының "шабуылын" көбейтуді қолдайды. Оның мақсаты қосымша ... ... ... ... ... ... кезде "арзан ақша" саясаты жүргізіледі. Нақты өмірде, тәжірибеде ол ... ... үшін ... ставкасын азайту, банктердің несие ресурстарын көбейту, сөйтіп олар күрделі қаржыны ұлғайтуға, іскерлік белсенділікті күшейтуге, жұмыссыздықты азайтуға әкелуге ... ... ... ... да болуы мүмкін, өйткені ұзақ мерзімде олар инфляция тенденциясын күшейтеді. Басқаша жағдайда, яғни экономикалық коньюнктураның көтерулі кезеңінде ие ... ... ... ... және шаруашылық ақаулардың алдын алу үшін тежеу ... ... яғни ... және несие-ақша жүйесінде икемді саясат қолданады. Бұл кезеңдегі салық-бюджет саясаты салық ставкасын жоғарылатып, ... ... ... ... саясатын шектеумен сипатталады. Осы салық-бюджет саясатына кейнсиандық тәсілдерді жақтаушылар бағыт ұстайды, ... ... ... алу ... ... сұранысты азайтып ең соңында экономикалық белсенділіктің айтарлықтай құлдырауына ... ... ... ... ... ... бола бастайды, яғни "қымбат ақша" саясаты жүргізіледі. Ол бұрынғыға қарағанда қарама-қарсы шаралар: қарыз алғандарға ... ... ... ... ... ... қысқарту. Бірақ мұнда да несие-ақша саясатының бағыттарын сақтықпен жүргізу керек, өйткені несие рестрикциясының (шектелуінің) ұзақ мерзімді болуы инвестиция мен өндірістің ... ... ... ... ... ... ... толқуды бәсеңдету саясаты туралы айтқанда оны қарама-қарсы әрекет деп сипаттау дүрыс. Циклдық құбылыстарды жұмсартуға ... ... сол ... экономикалық конъюнктураны барлық шаруашылық процестерді жандаңдыру саясатын, ал экономиканың "қызып" ... ... ... белсенділікті тежеуі тиіс. К. Эклунд өзінің "Тиімді экономика" деген кітабында жоғарыда айтылғанды график түрінде көрсетеді (52-сурет) {Кар Эклунд К. Тиімді ... М., 1991, ... ... бұл ... ... үлгі ... қарайды: құлдырау кезінде шығындарды ұлғайтып және салықтарды төмеңдету, ал өрлеу кезінде шығындарды азайтып, салықтарды жоғарылату арқылы бірінші жағдайда ... ... ... инфляцияны жұмсарту ұсынылады. Алайда келтірілген график консерватизмді жақтаушылардың да шараларын сипаттайды,
Мемлекеттің циклға ... ... ... жоғарыдағы барлық ұсыныстар тәжірибеде және нысаналы түрде қолданылып келеді. Тек нақтылы өмірде ғана теориялық ой-пікірлер мен ... ... әділ ... ... ... ... жағдайлардың талабын ескеруге ұмтылады, тұрлаусыз құбылыстармен күреседі, ... ... ... жету үшін күш ... ... келіп олардың қабылдаған нақты шаралары негізделеді. Ал ол қадамдардың тиімділігі белгілі бір уақыттардан кейін білінеді. ... ... ... ... экономикалық өмірді түрақтандыру мақсатында өзінің саясатын қалай өзгерткенін дәлелдеуіне болады. Мысалы, АҚШ-тың соғыстан кейінгі уақытта ... ... ... ... айту ... 50 -- 60-жылдарда экономикалық өмірде тоқырау ... ... ... ... экономикалық өсуді ынталандыратын саясат жүргізді. Мемлекеттік ұйымдар бұл мақсатқа жету үшін түрлі тәсілдер қолданды. Олар өз ... ... ... ... ... ... ол ... Кейнстің мемлекеттік реттеу теориясы кеңінен таралып, оны бәрі мойындаған еді. Тоқырау құбылыстарын тоқтату үшін үкімет оған қарсы шаралар жүргізді, мемлекеттік ... ... және ... ... Осы ... ... мемлекеттік шығындарды ұлғайтуға көп кеңіл бөлінді. Өндірістік қуаттардың амортизациясын жеделдету, амортизациялау туралы заң шығару ... ... 1950, 1954, 1962 ... көптеген зандар қабылданды, олар амортизациялық ... ... ... ... ... ... жиынтық сұранысты өсірді. Ол өз кезегінде инвестицияны ұлғайтты, ал бұл ... ... жол ... Нақ осы кезеңде несие-ақша саясатына онша көңіл бөлінбей, реттеу процесінде олар салық-бюджет саясатын толықтыратын құрал сипатында қаралды, соңғысына, ... ... ... ... ... ... ...
Сонымен, 50 -- 60-жылдарда мемлекеттің саясаты ашықтан-ашық ... ... ... 60 -- ... оны ... тенденциясы байқалады. Бар назар бюджетке аударылады, салықтарды көтеру -- аса қолдау таппайтын шара, ... ... ... ... ... жасауға барады. Осымен несие-ақша саясатын да жүргізеді, әсіресе қарыз процентін көбейтеді. ... ... ... мұны ... пайдаланады. Несиенің айтарлықтай кымбаттауы (жылына 15%-ке) байқалады, ал бұл өндірісті ұлғайтуға қаржы алуды қиындатады, инвестицияны тежейді дей тұрғанмен осы кезеңдерде ... ... ... көп көңіл бөлінді, өйткені Кейнс теориясы негізінен жиынтық сұранысқа бағытталды, ал ... ... ... ... салықтың өсуі сұранысқа тікелей несие ақша механизміңдегі инвестиция арқылы жанама әсер ... -- ... ... ... тағы ... ... өсу ... баяулап, жекелеген салалардың дағдарысы, жұмыссыздардың көбеюі іскерлік белсенділіктің темендеуі ... ... жаңа ... ... ... реттеу тәсілін тағы да өзгерту қажеттілігі туды. Өкімет басына консерваторлар келді, олар кейнстік ұсыныстардан бас тартып, ... ... ... ... ... рыноктық субъектілердің еркіндігі) мен монетаризмге бағыт ұстады. Соңдықтан да енді тек несие-ақша арқылы реттеуге және циклдық толқуды бәсеңдету үшін несие-ақша ... ... Ақша ... ... оның ... әрі ... әрі ... деңгейде ұстап тұру мақсатында басқа да бірқатар әдістер пайда болды.
Инфляцияның ... ... ... ... ... ... көреді, соны азайтуды ұсынады. Бюджеттің шынайы мемлекеттік реттеу элементі бола алмайтын себебі айтарлықтай дефициттің (тапшылық) болуында. Салық -- ... ... ... ... шараларына аударылады. 60-жылдарда АҚШ-та салық реформасы жүргізілді. Ол салық ставкасын және салық шкаласының үстемелік деңгейін төмендетуді көздеді. ... бәрі ... ... қосымша экономикалық ынталандыруын қамтамасыз етті. 80- және 50 -- 60-жылдардағы саясаттың сыртқы ұқсастығын зкономикалық экспансия деп сипаттағанмен олар циклды ... ... ... ... ... бар. 50 -- 60-жылдарда назар негізінен ұсынысты ұлғайтуға аударылды, сондықтан да салық -- ... ... ... ... деп ... Қазір бағыт сұранысқа бұрылып отыр, яғни тиімді өңдіріске жағдай жасау, сондықтан да несиені бейтараптандыруға, ал ... -- ... ... ... пен үстеме салық деңгейін төмендетуге көңіл бөлінді.
Қазіргі жағдайда біршама жаңа факторлар пайда болды. Циклге ... ... ... ... олар ... ... сөз болуы тиіс. Біріншісі, 70 -- 80-жылдардан байқалған экономикалық циклдарды ... ... ... Бұл әр ... ... мен ... ... ауытқуларды бір-бірімен үйлестіру. Үйлестіру процесі өндірістің интернационалдавдырумен, ҒТР ... және ... ... ... түсіндіріледі. Антициклдық реттеуді жүргізгенде үкімет бұлармен есептесіп, циклдық толқуларды бәсеңдетуге, басқа елдердегі осы сияқты жұмыстармен өзінің шараларын сәйкестендіріп отыруы ... Бұл ... ... ... тек ... ... ... төмендетіп қана қоймай, сонымен қатар бұл саладағы барлық тәжірибені нәтижесіз етеді. Мұны ... ... ... ... 80-ші ... бас кезінде барлық жерде неоконсервативтік доктрина үстем болды, ал Франция экономикалық ... ... ... ... ... ішкі ... ... шығындарды көбейту арқылы ынталандырды. Басқа елдер бюджеттік ... ... ... ... жатқанда Францияның қадамы ынталандыру нәтижесін бере алмады, сөйтіп бюджеттік дефицитті (тапшылық) мағынасыз кебейтті. Францияның ... тек ... ... ... ... ... ... екенін, бұл шараларды басқа елдермен сәйкестендіріп жүргізу керектігін көрсетті.
Екіншісі, жоғарыда аталғандарды антициклдық саясаттың ... ... ... деп ... ... ... ... тереңдететін инфляция, экономиканың монополиялануы, шаруашылық пропорцияларынын бұзылуы және т. б. құбылыстардың да бар ... ... ... абзал. Сондықтан оларды (антициклдық саясат, монополиямен күрес және т. б.) жою ... ... ... ... жеке жағдайлары деп қарау керек.
ІІІ Бөлім ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЦИКЛ. ЦИКЛДЫҢ КЕЙНСТІК,
НЕОКЕЙНСТІКЖӘНЕ МОНЕТАРЛЫҚ
ТҰЖЫРЫМДАМАЛАРЫ
Экономикалық цикл -- бұл ... ... ... және осы ... оның төрт ... ... ... бірінші (бастапқы) циклы -- өндіріс құлдырауының дағдарысы. Дағдарыс құбылысынын ... ... ... ... ... тауарды артық өндірумен түсіндіріледі.
Дағдарыс кезеңінде өткерілмеген өнім саны тез ұлғайып, жұмысшылар босатылады, жұмыссыздық ұлғайып, несие-ақша ... ... ... ... ... және кәсіпорындар кұлдырап, жойыла бастайды. Экономикалық циклдың келесі фазасы депрессия. Бұл фазада өндірістің құлдырауы тоқталады. Жайлап болса да запастағы ... ... және ... ақша ... ... ... фаза -- тірілу, бұған тән нәрсе өндірісті ұлғайту, демек пайда бар ... сөз. Ол ... ... дамуын ынталандырады. Циклдын кезекті фазасы -- өрлеумен алмасады.
Өрлеу өнім ... ... ... және ол дағдарыс алдындағы деңгейден жоғары, жұмыссыздық тартылады, қарыз капиталы ұсынымы ... және банк ... ... ...
3.1 Экономикалық өнеркәсіп циклы. Циклдар фазасы
Нарық жағдайында өндіріс ... ... ... ... теорияда қалыптасқан бірнеше теориялық қөзқарастар бар.
Мәселен, К. Маркс артық өндірудің циклдық дағдарысынын реттілікпен қайталану ... ... ... ... жаппай жаңаруымен қарастырған.
Ағылшын экономисі Дж. Кейнстін. ойынша, цикл ... ... ... ... ... ... ол пайда мөлшері мен пайыз мөлшері ара-қатынасымен ... ... ... ғана ... егер ... ... () ... мөлшерінс дейін төмендесе, онда ол мынаған алып келеді: кәсіпкердің ... ... ... салу ... ... Дж. ... ... -- -- мәселен ... ... -- Пол ... ... ... ... экономиканың циклдық сыйпаты үлттық табыстағы тұтыну үлесінің төмендеуімен және акселератор жеделдету іс-әрекетімен түсіндіріледі. Олар ... ... ... ... және оның ... ... ... оң немесе теріс әсер етіп, өндірістін өсуінен оның қысқаруына бет ... ... ... ... ... басқарған өкілдері айырмашылығы олар нарықтық экономиканың циклдық дамуының басты ... ақша ... ... Ақша ... ... алшақтық және тұрлаусыз ақша ұсынымы нарықтық. экономика тұрақсыздығының себебі болып табылады.
Монетаристік мектептін негізін қалаушы Милтон Фридменнің ойынша, дағдарыстар ... ақша ... ... ... ... Сондықтан мемлекеттің араласуы ақша массасын шектеу мен тұрақтандыруға бағытталуы қажет. Осы ойларын ... ... ... ... ... Бұл ... ... жылы шыққан болатын.
Нарықтық экономиканың циклдық дамуын жою жолдары немесе жұмсартуды жоғарыдағы аталған әртүрлі мектеп өкілдерінің ... ... ... мемелекет антициклдық бағдарламаларға қатысуы немесе экономиканы тікелей реттеуі қажет.
3.2 ҚАЗІРГІ ЦИКЛДЫҚ ДАМУДЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. ҰЗЫН ТОЛҚЫНДАР
Қазіргі кезде ... ... ... ... бар. Олар ... ... ... ғылыми-техникалық революцияның әсерінен және мемлекеттің экономикалық ролінің өсуімен туындаған. Экономикалық дағдарыстар тым жиіледі және тереңдей тұсті, сонымен ... ... ... ... ... ерекшеленді. Мұндай құбылыстар 1974-1975-ші және 1980-1982-ші жылдардағы экономикалық дағдарыстар ... ... Бұл ... ... ... -- дамыған елдердің экономикасын қамтыды.
Дағдарыс ... ... жаңа ... -- ... ... ... ... құбылысының инфляциямен қосылуы стагфляция деп аталды. ҒТР жағдайында, әлемдік қауымдастықтағы көптеген ... ... ... құрылымында өзгерістер болуда. Бір жағынан макроэкономиканың ғылым ... жаңа ... -- ... ... робот құрау қарқынды дамуда, екінші жағынан дәстүрлі салалар -- көмір, металлургия, тоқыма және т.б. ... бұл ... ... ... ... қалуымен түсіндіріледі. Осылай құлдырау құбылысы құрылымдық дағдарыс деп аталады.
Циклдық ... ... ... ... ... ... Кондратьев (1892-1938 жж.) алады. Ол Петербург университетінің түлегі, ... ... ... ... ... институты ғылыми кеңесінің мәжілісінде 1926-шы жылы 6-шы ақпанда жасаған баяндамасы оған әлемдік атақ әкелді. Зерттеудің толық нәтижесі осы ... ... жылы ... ... ... ... ... 7-11 жылға созылатындығы белгілі болса бұдан басқада 48-55 жылға созылатын ұзақ циклдардын бар екендігі белгілі бола бастады. Мәселен, Н.Д. ... ... ... ... ... Ол ... ... өндірістің технологиялық базасынын радикалды өзгеруімен және оның құрылымдық қайта құрылуымен түсіндірілді.
Әдетте циклдарды классификациялағанда екі критериі қолданылады: ұзақтығы немесе ... ... оны ... ... бұл соңғысы оны жүзеге асырудың генезисі мен механизмін аддын-ала анықтайды. Осы критерийлерге ... ... ... ... ... қабылданған:
* Н. Д. Кондратьевтін циклдары немесе ұақтығы 40-60 жылға созылған ұзын ... ... Оның ... қозғаушы күші -- технологиялық өндірістегі технологиялық базаның ... ... және оның ... ... ... ... американ экономисі С. Кузнецтің (1901-1983жж.) циклдары және олардың ұзақтығы 20 жылмен шектеледі. Ал қозғаушы ... -- ... ... ... ... жылжуы боп табылады (бұл циклдер көбінесе ұдайы өндірістік ... ... ... та ... Жеке шаруашылық циклдары. Бұл 1 жылдан бастап 12-і жылға дейінгі ... ... және ... ... ... ... өмір ... өсу қарқыны, макроэкономикалық көрсеткіштердің теңдестірілуі, ... ... ... қоры ... ... ... атқарылуы бөлігіндегі экономиканың жай-күйі Үкіметке ағымдағы кезеңдегі проблемаларды шешуді ескере отырып, мақсаттар мен ... ... ғана ... ... ... ұзақ ... міндеттерді шешу ескерілетін жұмысты жүргізуге мүмкіндік береді.
Үкімет таяудағы үш ... ... ... ... ... ... ... іске асыру жөніндегі жұмысты ұйымдастырады. Сонымен бір мезгілде, олардан таяу ... ... және ... ... ... міндеттер шешіледі.
Осыған байланысты Үкімет өз алдына өз қызметінің барлық бағытындағы жұмысты сапалы түрде жаңсартуды қамтамасыз ету міндетін қояды.
Орталық және ... ... ... ... ... ... Қазақстанның экономикалық әлеуеметіне осы Үкімет құрамы қандай сапалык, өзгерістер ... ел ... ... ... мен орта ... және ұзақ ... ... халықтың әл-ауқатының деңгейі, көбінесе байланысты болады.
Дүниежүзілік қоғамдастықта Қазақстан экономикалық даму үшін ... ... бар ... ... ... Осы әлеуметті неғұрлым тиімді түрде іске қосып әрі экономикалық өсудің жоғары қарқыны негізінде халықтың неғұрлым кең ... ... ... ... ету ... алда тұр.
Қазақстанның экономикасы көбінесе бағасы едәуір ауытқымалы шикізат экспортына тәуелді. Бұл ... ... ... және ... қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған бірқатар міндеттерді шешуді талап етеді
Циклдық толқуларды реттеу проблемасы жөнінде әр түрлі пікірлер бар. ... ... сан ... мен салмақтарының бірдей еместігі антициклдық саясатты қабылдауга кедергі болмай, барлық ... ... ... екі ... ... ... неокейнсиандық және неоконсервативтік бағыттардың екеуі де классикалық мектептің негізінде дамыды. Біріншісі ... ... ... бағытталса, екіншісі жиынтық ұсынысқа бағыт алды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1.Арзаева М.Ж. , Хабаршы - 2, 2003 ж.
2.Мейірбеков Б.Қ. , ... -- ... Қ.Қ., ... С. , ... - ... К.Б. , 158 б. Алматы -2001 ж.
5.Ермаков В.А. ,
Алматы - 2002 ж.,196 6.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экономикалық цикл және оның фазалары12 бет
Экономикалық циклдың мазмұны мен жалпы белгілері30 бет
1929-1933 жж. Дүниежүзілік экономикалық дағдарыс9 бет
Кәсіптік білімнің электрондық оқулықтарын құрастырудың функционалдық – модульдік технологиясы45 бет
Экономикалық дамудың циклдық теориялары7 бет
Экономикалық цикл: түсінігі, түрлері, фазалары, себептері, факторлары20 бет
Экономикалық өсудің теориялары14 бет
Экономиканың циклдық концепциялары21 бет
"Тілдің жүйелік, құрылымдық, таңбалық сипаттары"6 бет
75 орындық толық циклмен жұмыс істейтін асхана19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь