Меншік құқығы

КІРІСПЕ.
І ТАРАУ. Меншік құқығының жалпы жағдайлары.
1.1. Меншік экономикалық категория ретінде және оның құқықтағы көрінісі.
1.2. Меншік құқығының объектілері.
1.3. Меншік құқығының нысаны және түрлері.
1.4. Меншік құқығының пайда болуы және тоқтатылуы негіздері
ІІ.тарау. Меншік құқығын қорғаудың азаматтық әдістері.
2.1. Меншік құқығын қорғаудың ұғымы және негізгі азаматтық құқықтық әдістері.
2.2. Меншік құқығын қорғаудың заттық . құқықтық әдістері
2.3. Меншік құқығын бұзатын мемлекеттік органдардың шешімдердің жарамсыз деп тану туралы талаптар
2.4. Басқа да заттық құқықтар түрлерін азаматтық құқықта қорғау
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ.

Меншік ұғымы сан ғасырлар бойы сараптан өтіп, ойы озық, ақыл кемел адамдардың талқы-таразысынан шыққан толыққанды түсініктер қатарына жатады. Дегенмен іс теориялық мағынадағы таным-біліммен, күреспен ғана шектелмесе керек. Бүкіл дүние жүзін дүр сілкіндірген әлеуметтік соғыстардың басты себептенінің бірі ретінде қалыптасқан меншік қатынастарын өзгерту осы қатынастардың жаңа құрылымын қалыптастыру болып табылады. Бір жағдайларда осындай іс-әрекеттер жетістіктерге жеткізсе, келесі жағдайларда толық құлдырауға әкеп соғып жатады.
Жиырмасыншы ғасырдың даму үрдісі барысында біздің елде меншік қатынастарын бұзу екі мәрте жүргізілді. Оынң біріншісі 1917 жылдың қазан айында басталып адам төзгісіз солақай сұрапыл зардаптарға әкеліп тірегені белгілі. Екіншісі қазіргі кезеңде жүргізіліп жатыр. Оның негізгі мақсаты меншік қатынастарының шынайы мазмұнын қалпына келтірулерінің әлеуетті бөлігін қалыптастыру болып табылады.
әрине, қазіргі уақтта меншік қатынастарын қалыптастыру қажеттілігі айқын көрініп тұр. өйткені, бұл қатынастарды дамыту нарықтық экономиканы дамытудың алғышарттарының бірі болып табылады. Елімізде жүргізілген жекешелендіру жеке меншік қатынастарын қалыптастырудың алғашқы қадамдарының бірі еді. Қазіргі уақытта елімізде меншік қатынастары қызу қарқын алып келе жатыр.
Меншік қатынастары кез келген қоғамның экономикалық негізін қалыптастырады, сондықтан осы қатынастарды қорғау қандай да болмасын жүйенің маңызды мақсаты болып табылады. Әрине, меншік қатынастарының кеңеюі мүлікке қатысты даулардың көбейуін туындатады. Сондықтанда меншік қатынастарын реттейтін және қорғайтын заң нормаларын жетілдіріп, толықтырып отыруда аса маңызды мәселелер санатына жатады.
Бұл жұмыстың негізгі мақсаты меншік ұғымының мәнін ашып, меншік құқығын және басқа заттық құқықтарды қорғаудың әдістерін жан-жақты қарастыры, заң факультеттерінің тәлімгерлеріне меншік құқығы оқылатын дәрістерге қосымша оқу құралын дайындап шығару болды.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

Нормативтік актілер:
1) Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы: Жеті жарғы, 1998.
2) Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі Алматы: Жеті жарғы, 1998.
3) Закон «О собственности в КазССР»//Ведомости Верховного Совета КазССР, 1991.№1.
4) Закон РК от 14.01.91 «Об особенностях приватизации имущества государственных и сельскохозяиственных предприятий».
5) Закон РК от 04.07.92 «О защите и поддержке частного предпринимательства».
6) Закон РК от 27.10.93 «О государственном контроле за оборотом отдельных видов оружия».
7) Указ Президента РК от 02.05.95 «О хозяиственных товариществах».
8) Қазақстан Республикасының 24.01.2001 ж. «Жер туралы» Заңы.
9) Указ Президента РК от 23.12.95 «Об ипотеке недвижимого имущества».
10) Указ Президента РК от 25.12.95 «О государственной регистрации права на недвижимое имущество и сделок с ними».
11) Закон РК от 05.03.96 «О рынке ценных бумаг».
12) Закон РК от 24.12.96 «О валютном регулировании».
13) Закон РК от 30 июня 1997 года «Об исполнительном производстве и статусе судебных исполнителей».
14) Қазақстан Республикасының 16.04.1997 ж. Қабылданған «Тұрғын үй қатынастары туралы» Заңы.
15) Закон РК от 31.03.98 «О крестьянском хозяйстве».
16) Закон РК от 24.07.98 «Об акционерных обществах».
17) Закон Рк от 22.04.98 «О тавариществах с дополнительной и ограниченной ответственностью».
18) Гражданскиий кодекс РК. Комментарий. Общая часть – Алматы: Жеті жарғы, 1998.



Негізгі әдебиеттер:
1) Афанесьев В.Н. Диалектика собственности: логика экономической формы. – Ленинград: ЛГУ, 1991.
2) Борисов Е.Ф. Экономическая теория. – М.: Юрист, 1997.
3) Бердяев П.А. Истоки и смысл русского коммунизма. – М., 1990.
4) Васильев В.А. Юридическая психология. – М.: Юридическаялитература, 1991.
5) Гражданское право. /Под ред. А.Г.Калпина, А.И.Масляева. – М.: Юрист, 1997.
6) Гражданское право./Под ред. СухановаЕ.К. – М.: 1994.
7) Гражданское право РК./Отв. Ред. Тлеугалиев Г.И., МауленовГ.С. – Алматы: Ғылым, 1998.
8) Гражданское право. Учебник. Часть-1./Под ред. А.П.Сергеева,, Ю.К.Толстого – М.: Проспект, 2000.
9) Гражданский кодекс Россиской Федераций. Часть-1. Научно практически коментарий. /Отв ред. Т.Е.Абова, А.Ю.Кабалкин, В.П.Мозолин. – М.: БЕК, 1996.
10) Джусупов А.Т. Права собственности и иные вещные права. – Алматы: Жеті жарғы, 1996.
11) Ерощенко А.А.Личная собственность в гражданском праве. – М.: 1973.
12) Ильюшкин В.П.Эксплуатация и собственность в сословно классовых обществах. – М.: Наука, 1990.
13) Кавелин К.Д. Наш современный умственный строй. Статьи по философии руской истории и культуры. – М.: 1989.
14) Карагандинский Государственный Университет. Осуществление и защита права личной собственности. Учебное пособие./Под ред. В.С.Ем, М.К.Умуркулов, И.У.Жанайдаров. – Карагнда, 1988.
15) Матей У, СухановЕ.А. Основные положения права собственности. – М.: Юрист, 1999.
16) Пугински Б.И. Сайфулин Д.Н. Правовая экономика проблемы становления. – М.: 1997.
17) Суханов Е.А. Лекции о праве собственности. – М.: Юридическая литература, 1991.
18) Советское гражданское право. /Под ред. Красавчикова О.А. М.: 1968.
19) Советское гражданское право./Под ред. Иоффе О:С. – М.: Юридическая литература, 1967.
20) Советское гражданское право КазССР. – Алматы, 1970.
21) Сулейменов М.К. Конституция РК и право собственности./Конституция РК и актуальные проблемы юридыческой науки. – Алматы, 1997.
22) Сулейменов М.К. Вещные права в РК – Алматы: Жеті жарғы, 1999.
23) Сулейменов М.К. Право и собственность в РК – Алматы: Жеті жарғы, 1998.

Мерзімді басылымдар:
1) Малинкович М.В. Защита прав владельца не являющегося собствеником.//Советская юстиция, 1968. - №55.
2) Малинкович М.В. Условиязащиты имущественных прав.//Советская юстиция, 1969. - №4.
3) ЕреминаА.М. Собственность основаэкономики всего общества.//Правоведение, 1990. - №5.
4) Мозолин В.П. О прпаве частной собственности.//Советское государство и право, 1992. - №1.
5) КаженовА. Защита собственности дело государства. //Әділет Министірлігінің хабаршысы, 1996 - №9.
6) Павлов К. О структуре форм собственности в развитойрыночной экономике.//Общество и экономика, М., 1998. - №7.
7) Сулейменов М.К. Право собственности в рыночной экономике.//Предприниматель и право. – Алматы, 1998. - №7.
8) Базалев Е.П. Признание права собственности в судебным порядке.//Предприниматель и право. – Алматы, 1998. - №19.
9) Скловский К. О возможности ограничения права собственности договором.//Хозяйство и право, 1999. - №5.
10) Құдайбердиев Н. Жекешендіру нені білдіреді?//Қаржы-қаражат, 1999. - №7.
11) Грешников И.Л. Спосовы защиты права собственности и иных вещных прав. //Предприниматель и право. – Алматы, 1999. - №8.
12) ИльясоваК. Кондоминиум как форма собственности.//Предприниматель и право. – Алматы, 1999. - №18.
13) Амирбеков М.Б. К вопросу о праве собственности на землю в Республике Казакстан.//Вестник КазГУ, 2000. - №3.
14) БеловВ.А. Собственность и право собственности.//Бизнес и банки, 2000. - №5.
15) Черных И. Собственность в браке.//Экономика и жизнь, 2001. - №11.
        
        КІРІСПЕ.
І ТАРАУ. Меншік құқығының жалпы жағдайлары.
1. Меншік экономикалық категория ретінде және оның құқықтағы
көрінісі.
2. Меншік құқығының объектілері.
1.3. Меншік құқығының ... және ... ... құқығының пайда болуы және тоқтатылуы негіздері
ІІ-тарау. Меншік құқығын қорғаудың азаматтық ... ... ... ... ... және негізгі азаматтық құқықтық
әдістері.
2.2. Меншік құқығын қорғаудың заттық – құқықтық әдістері
2.3. Меншік құқығын ... ... ... ... деп тану ... ... ... да заттық құқықтар түрлерін азаматтық құқықта қорғау
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ.
Меншік ұғымы сан ғасырлар бойы сараптан өтіп, ойы ... ақыл ... ... ... ... ... қатарына жатады.
Дегенмен іс теориялық мағынадағы таным-біліммен, күреспен ғана шектелмесе
керек. Бүкіл дүние жүзін дүр сілкіндірген ... ... ... бірі ретінде қалыптасқан меншік қатынастарын ... ... жаңа ... ... болып табылады. Бір жағдайларда
осындай іс-әрекеттер жетістіктерге жеткізсе, келесі ... ... әкеп ... ... ... даму үрдісі барысында біздің елде меншік
қатынастарын бұзу екі мәрте жүргізілді. Оынң ... 1917 ... ... ... адам төзгісіз солақай сұрапыл зардаптарға әкеліп тірегені
белгілі. ... ... ... ... ... Оның негізгі мақсаты
меншік қатынастарының шынайы мазмұнын қалпына келтірулерінің ... ... ... ... ... уақтта меншік қатынастарын қалыптастыру ... ... тұр. ... бұл ... ... ... экономиканы
дамытудың алғышарттарының бірі болып табылады. Елімізде ... жеке ... ... ... алғашқы қадамдарының
бірі еді. Қазіргі уақытта елімізде меншік қатынастары қызу қарқын алып келе
жатыр.
Меншік қатынастары кез ... ... ... негізін
қалыптастырады, сондықтан осы қатынастарды қорғау ... да ... ... ... болып табылады. Әрине, меншік қатынастарының кеңеюі
мүлікке қатысты даулардың көбейуін ... ... ... ... және ... заң ... жетілдіріп, толықтырып
отыруда аса маңызды мәселелер санатына жатады.
Бұл ... ... ... меншік ұғымының мәнін ашып, ... және ... ... ... қорғаудың әдістерін жан-жақты
қарастыры, заң ... ... ... ... ... ... оқу ... дайындап шығару болды.
І ТАРАУ. Меншік құқығының жалпы жағдайлары.
3. Меншік экономикалық категория ... және оның ... өмір ... қажетті барлық материалдық игіліктердің бірден-
бір қайнар көзі ... ... ... ... ... (егер деп
есептесек). Барлық адамзат тәжірбиесі көрсеткендей мұндай өндірісті жалғыз
адам жүзеге асыра алмайды. Адамдар ... да ... ... ... ... бұл қатынастар ең алдымен өнідістік сипаттағы қатынастар
болып табылады. К.Маркстің айтуынша: ... ... ... ... белгілі бір қоғамдық нысандар шегінде және соның көмегімен табиғат
заттарын иелену болып табылады». Осы пікірге сүйенсек, ... мәні ... ... ... нәтижесінде алынған материалдық ... ... ... ... бір ... ... ... өтуі
нақты осы заттың басқа бір адамдар тобына оқшауланумен тығыз байланысты.
«Меншік» термині әр ... ... ... Бір ... ... ... «зат» түсінігінің эквиваленті, синонимі ретінде қарастырады.
Мысалы «меншікке беру» немесе «меншікке алу» туралы сөз болғанда. ... сөз тек қана ... ... ... ... ал кейбір
жағдайда бұл түсінікті таза заңдық категория ретінде ... ... ... ... ... ... терминінін өзара ... екі ... ... ... экономикалық мағынада немесе меншік de facto (лат. – іс
жүзінде деректі);
Б) меншік заңдық ... de jure (лат. – іс ... ... екі ұғым ... қалайша ерекшеленеді? Бұл сауалға ең алдымен
меншіктің ... ... аша ... жауап беріп көрелік.
Суханов Е.А. Лекции о праве собственности. М.: ... ...... біз ... экономикалық қатынасын бөлшектейтін болсақ, онда
біз оның екі элементін аңғарамыз: (меншік иесі) және қандай да бір ... бұл ... ... бір субъектінің белгілі бір затқа қатысы ретінде
көрінуі мүмкін. Өткені ... ... ... «бұл ... менікі» деп
айтады. Сонымен қатар бұл жағдайда осы зат кімдікі ... ... ... ... сондай-ақ жанама түрде бұл затты басқа тұлғалардың меншігінен
оқшауландырады ... ... ... ешкім иелене алмайды). Сондықтанда
меншіктің экономикалық қатынасын дұрыс түрде мына формулада көрсету керек:
субъект (меншік ... ... ... ... ... ... немесе мүлікті уақытша иеленушілер).
Меншік ұғымын барынша байыпты ... жеке ... ... ... ... ... ... секілді қатысы ретінде түсіндіруге болады.
Меншік «менікі» мен «сенікі» айырмашылығының түп негізінде ... ... ... ... және түрі оның ... бір ... ... егерде бір жағдайдағы қоғамдық жоғарғы дәрежесіне қарамастан,
егерде бір адам өндіріс өнімдеріне өзінің заттарына секілді, ал ... ... ... қараған жағдайда ғана бұл «меншік» өмір сүре алады.
Онсыз «меншік» мүлдем жоқ болады. Бұл көзқарас тұрғысынан ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Осы берілген қарапайым анықтамадан келесі нәрсені түсінуге болады,
меншік – адамның белгілі бір ... ... ... ... ... Сонымен қатар, осы заттың иелері болып табылмайтын тұлғалар
оған бөтеннің затына секілді қарауы ... яғни ... бұл ... ... ... ... білдіреді. Бір жағынан заттың иесі
затты өзінің меншігі ... ... және ... ... иелеріболып
табылмайтын адамдар, яғни барлық үшінші тұлғалар, затқа бөтеннің мүлкі
ретінде қарауы керек.
Иелену жөніндегі ... ең ... ... ... ... ... Оның ... өндіріс факторлары кіреді (материалдық
игіліктер және интелектуалдық қызметтің нәтижелері). Бір
Пугински Б.И., Сайфулин Д.Н. Правовая экономика: ... ... М., ... ... объектілеріне адам факторлары да ... ... ... ... ... жан-жақты зеріттеу ең басты үш әлеуметтік-экономикалық
мәселелерді қарастыруға мүмкіндік береді:
1. Кім (қандай ... ... ... ... және ... өндіріс нәтижелері мен факторларын
меншіктеген?
2. Қандай экономикалық байланыстар өндірістік қатынастардың
жағдайын жақсартады?
3. ... ... мен ... ... ... ... ... эканомикалық қатынасының біртұтас жүйесі
келесі элементтерден құралады: а) өндіріс ... ... ... ... ... және басқа да мүліктерді эканомикалық тұтынуды
жүзеге асыру.
Енді бұл жүйені жеке-жеке қарастырайық.
Иелену – заттарға өзінікі ... ... ... адамдар
арасындағы эканомикалық байланыс. Мұндай байланыс өзінің ... ... ... ... ... кез келген материалдық
игіліктерді өндіру, негізінен, адамдардың өз қажеттерін қанағаттандыу үшін
табиғат ... және ... ... ... ... ... бір
қорытынды жасауға болады: егер иелену өндіріссіз мүмкін болмаса, ... ... ... бір ... ... шегінде өтеді.
Мұндай түрдегі меншіктің түсінігі ақша- тауар айырбастау қатынасына
негізделген ... ... ... ... ... ... өзі өндірген өнімді иелену қажет емес, ол онсыз да
тек қана өзіне тиесілі. өндірілген өнімді айырбастау ... ... ... ... ... тауар қалпына ауысқан кезде), оны алдын
ала иеленбей айырбастау мүмкін емес ... ... яғни ... ... оны
----------------------------
Борисов Е.Ф. Экономическая теория. – М.: Юрист, 1997. – С.187.
Маттей У., Суханов Е.А. Основные положения ... ...... 1999 – ... адам ғана ... асыра алады. Бұл қолайсыз зардаптардың алдын
алу үшін керек шара. Сондықтан да ... ... ... айналымының
қажетті алғышарты болып табылады.
Иеленудің өзі ... ... ... ... ... ... байланысып жататын кездері де болады. Мәселен, қоғамның
бір бөлігі барлық өндіріс құралдарын басып алып, ал ... ... ... қалған жағдайда немесе бір адамдар өндірген өнімдердің ... ... оны ... ... иеленіп алған жағдайда. Мұндай қатынастар,
мысалы, феодалдар мен крепостной шаруалар арасында орын алған.
Тауар өндірісі міндетті түрде мүліктік теңсіздікті тудырады және ... ... тек қана оны ... ... ... шоғырланбауы
мүмкін. Мұнда өндірілген өнім тауарға айналып, өндірушіден ... ... ... ... ... ... яғни бөлу және айырбастау
қатынасына түсушінің меншігіне өтуі ... ... ... ... ... ... қызметпен айналыса
бермейді: олар басқа іскер адамдарға белгілі бір талаптар қоя отырып, өз
мүлкін ... ... ... ... ... Мұндай жағдайда
меншік иесі мен кәсіпкер арасында мүлікті шаруашылық пайдалану қатынастары
туындайды. Соның ... ... ... бөтенніңмүлкін уақытша иелену
және пайдалану мүмкіндігін алады.
Бөтеннің меншігін шаруашылық пайдалану ... ... ... ... беру шартын келтіруге болады, яғни бір тұлғаның ... бір ақы үшін ... ... ... ... беру ... шарт. Нақ
сондай жағдайды ... ... ... ... Бұл ... белгілі бір өндірістік қызмет үшін жеке тұлғаларға және
шетел фирмаларына өндірістік кәсіпорындарды немесе жер учаскелерін ... ... оның ... ... ... экономикалық тұрғыда жүзеге
асырылады. Мұндай кіріс өндіріс ... ... ... ету нәтижесінде
---------------------------------
Борисов Е.Ф. Экономическая. – М.: Юрист, 1997. – С.187.
алынған, қайта, жаңадан ... өнім ... оның бір ... ... мүмкін. Бұл мысалы түсім, салық, әр ... ... ... ... ... ... ... жалдам төлемақысы белгіленеді. Бұл төлемнің
ішіне меншік иесінің сол мүлікке салған капиталға тиесілі пайыздары, сондай-
ақ мүлікті пайдалану нәтижесінде ... ... ... ... Концессия
жасасқан кезде алдын-ала төлемдерді немесе тапқан пайдадан түсетін тиесілі
үлесін белгілеп ... мұны ... ... ... ... ... төлеуге
міндетті.
Бұл меншіктің эконоикалық қатынас жүйелерінің барлық шаруашылық
процесінің басынан ... ... ... көрсетеді. Ол адамдардың
игіліктермен қызметтерді өндіру, айырбастау және ... ... белі ... ... ... экономикалық мазмұны:
Біріншіден, тұлға белгілі бір материалдық игіліктерді ... ... ... осы ... ... ... ... иелену адамның оған шаруашылық басшылық жасай
алуына байланысты, яғни нақты бір ... ... ... өз мүддесін
басшылыққа ала отырып, мүлікті өзі қарауы бойынша пайдалану;
Үшіншіден, ... ... адам ... ... ... сонымен қатар оған з заттарын қалыпты жағдайда ... тұру ... яғни ... ... және күзету, оың бұзылуы және жойылуы
тәуекелін моыйна алу.
Басқаша айтқанда, тек қана меншіктің ... ... ... ... шынайы меншік иесінің мәртебесін көтереді. Ал
мүліктің ауыртпалықтарын атқармау және оның ... ... ... оны ... шынайы меншік иесі қылмайды.
Әрине, меншік қатынастарының барлық жүйесі адамдар бойында материалдық-
экономикалық, мүліктік мүдделер ... Оның ең ... өз ... ... қанағаттандыру үшін өз меншігіндегі игіліктерді көбейтіп
отыру шығар, тегінде. Осылайша, мүдделер арқылы ... ... ... ... және ... ... та адам өз мүдделерін ұстана отырып, жалпы қоғамдық ... ... Кім және ... ... меншік тудырған қарама-
қайшылықтардың алдын алуға және тоқтатуға, сондай-ақ өндіріс агенттерінің
мінез-құлықтарын ... ... ... Бұл ... ... мемлекет
және құқық атқарады.
Қоғамның экономикалық және басқа да қажеттіліктері сана ... ... ... ... ... ақыр ... ... ережелерде көрініс
табады. Осындай жолмен бір жағынан мүдделер және ... ... ... ара қатынасы құқықтық сана арқылы негізделеді.
Құқық тауар өндірісі жағдайларында меншік қатынасын дамытуда ерекше
қызмет атқарады. Ол ... өнім ... ... өзін ... ... ... ... басқа адамның, яғни өндіріс процесіне
қатыспаған тек қана ... ... бөлу және ... ... адам ... өту ... ... байқалады.
Мұндай жағдайда меншік өндірістік прцеске қатысу нәтижесінен де,
өндірістік ... ... де ... ... ... бөлу,
процесіне қатысу нәтижесінен пайда болады. Бұл ... ... ... ... ... Осындай ретпен құқық тауарлық өндіріс
жағдайларындағы меншіктік қатынастардың міндетті серігі болып ... ... де ... экономикалық қатынастарының құқықтық нысаны
кез келген тауарлық ... ... ... қажетті болады.
Меншіктің мүліктік (ерікті) қатынастары мемлекет тарапынан құқық қорғаусыз,
мәжбүрлеу шарасынсыз қалыпты дамып, қызмет ете ... ... ... ... ... ... құралады.
Олар:
Біріншіден, белгілі бір адамдарға (ұжымға) материалдық игіліктерді
иелену мүмкіндігін )немесе мүмкін еместігін) ... сол ... ... ... жағдайын заңды, нақтылы бекітіп береді.
Екіншіден, мүлік иелері мінез-құлқының ... және ... ... яғни мүлікке шаруашылық басшылық жасай алуының нақты
-------------------------
Маттей У., Суханов Е.А. Основаные положения права собственности. – ... 1999 – ... В.А. ... – М.: ... ... 1991. – С.125.
мүмкіндіктерін сипаттайтын, заңмен қорғалатын олардың өкілеттіктері.
Үшіншіден, бұған материалдық игіліктерге және оларға басшылықты жүзеге
асыру ... ... ... қол ... ... ... кіреді.
Осы аталып өткен ережелер, өздерінің заңдық табиғаты бойынша әр текті,
сан ... ... ... Іс ... ... ... ... құқық ережелері, яғни ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ меншікке құқықтардың
пайда болу және тоқтатылатын әдістерін бекітетін әкімшілік-құқықтық
жәнеазаматтық құқықтық ... ... ... ... ең алдымен мүлікке
қатысты мүлік ... және ... да ... ... ... ... сондай-ақ тиісті мүліктік-құқықтық
режимді белгілейтін басқа құқық салаларының нормалары жатады (мыс, ... ... ... ... ... да бір ... ... тыйым салу). Үшіншітоптағы ережелер меншік қатынастарын қорғайтын
азаматтық, әкімшілік, қылмыстық құқық нормаларын қамтиды.
Жоғарыда айтылған меншік қатынастары әр ... ... ... ... ... қиын ... Ожан соң, ... қатынастарын
реттейтін құқықтық нормалар жиынтығының кешенді, сала-аралықмазмұнға ие
екенін көруге болады, бірақ та оның ... сөз жо, ... ... бір ... оны ... құқықтық институт – меншік құқығы
ретінде қарауға болады. Бірақ бұдан ... ... ... ... ... жөніндегі меншік қатынастарын реттейтін жалғыз институт
деп тұжырым шығаруға болмайды. Бұл қатынас азаматтық-құқықтықта да тек ... ... ... ғана ... ... ... ... да заттық
құқықтар арқылы реттеледі. Осы ... ... ... ... ... ... тек қана олардың иелеріне ғана емес, ... да ... ... ету ... ... де ... тар мағынада түсінетін болсақ, яғни, ... ... ... ... ... ... ... онда ол осы өндірістік қатынастар саласын құқықтық
реттеуші, арнайы осы мақсат үшін ... ... ... ... ... құқығын бөліп аоып, қарастыруға мүмкіндік беретін белгілі бір
сипатқа және мән-маңызға ие болады.
Меншік ... ... ... ... ... ... (ерікті) қатынастар статистикасын реттейді. Осы қатынастардың
динамикасы, яғни материалдық игіліктердің бір адамнан екіншісіне ... ... ... ... ... ... объективті түрде тауар-ақша нысанына айналып, ... ... ... ... құрайтынын атап өту маңызды болып
табылады. Яғни, осы қатынастарды регламенттейтін нормалар заңдық ... тек қана ... ... бола ... (өйткені, мұнда
формалдық тең құқықты, тәуелсіз тауар ... ... ... Басқа
құқық салалары ақша-тауар қатынастарына ... ... ... ... ... ... ... алады.
Азаматтық-құқықтық институт меншік құқығының: меншік иесі
өкілеттілігінің ... мен ... ... құқығының объектілерінің
азаматтық-құқықтық режимін; меншік құқығының ... осы ... ... ... ... ... қамтиды.
Осы аталған азаматтық-құқықтық нормалар жиынтығы объективті тұрғыда
материалдық ... ... бір ... ... ... ... ерекше азаматтық-құқықтық институт ретінде меншік
құқығын құрайды.
Мүлік ... ... ... ... ... ... ... яғни оның заңды билігінің өлшемін сипаттау үшін субъективті тұрғыда
меншік құқығының категориясын қарауымыз керек.
Меншік құқығының ... ... ... оның ... арқылы жүзеге асырылады.
Субъектілердің өзі екі түрге бөлінеді:
Жеке тұлға – адам, азаматтық (мүліктік) ... мен ... ... – ұйым (адамдар бірлестігі, кәсіпорындар, мекемелер)
азаматтық құқықтар мен міндеттер ... ... ... Осы ... шаруашылық байланыстарға өз атынан, бірегей тұлға ретінде түседі.
Аталған тұлғалар арасындағы мүліктік қатынастарды мемлекет ... ... ... олар ... құқығымен бөлінеді. ҚР Азаматтық кодексінің
188-бабына сәйкес, меншік құқығы дегеніміз субеъктінің заң құхаттары арқылы
танылатын және ... ... ... ... өз ... иелену,
пайдалану және билік ету құқығы.
1. иелену құқығы дегеніміз мүлікті іс жүзінде иеленуді жүзеге ... ... ... ету. ... ... ... әрқашанда құқықтық
тұрғыда негізделеді (заң, шарт, әкімшілік акт).
2. пайдалану құқығы дегеніміз мүліктен оның ... ... ... ... одан пайда табудың заң жүзінде қамтамасыз етілуі.
Пайда кірі, өсім, жеміс, төл алу және өзге ... ... ... иесі өз ... ... ... ... бір шарттарда және
белгілі бір ... ... бере ... ... ... ... заңмен, шартпен және т.б. құқықтық негіздермен анықталады.
3. Билік ету құқығы дегеніміз ... заң ... ... ... ... етілуі. Ол көбінесе әртүрлі мәмілелер жасасу арқылы
жүзеге асырылады.
Меншік иесінің жоғарыда ... ... оның өз ... ... ... ... Мысалы, өз мүлкін басқа адамға жалға беріп қойған
адам, шарт мерзімі біткенше өзін иелену және пайдалану құқығынан ... иесі ... ... ... пайдалануда, яғни өз меншік құқығын
жүзеге асыруда ... ... ... ... да оның еркіне қарсы оған
тиесілі ... ... ... да бір ... әкеп соғуы мүмкін.
-------------------------
Борисов Е.Ф. Экономическая теория. – М.: Юрист, 1997. – С.187.
1.2. Меншік құқығының объектілері.
Меншік құқығының объектілері заңдық табиғаты ... сан ... ... Жер ... ... су қоймасы, бау-бақша, жануар, компьютерлік
бағдарлама, бағалы қағаздар және с.с. – ... ... ... ... ... ... ғылымдар тұрғысынан олар субъективтік
меншік құқығының объектісі ретінде қарастырылуы мүмкін.
Азаматтық ... ... деп ... ... ... бар ... ... нысаны бар заттар танылады. ... ... ... ... бар еңбектің нәтижесі болып табылады. Оларға тек қана
әдеттегі өндіріс құрал-жабдықтары немесе ... ... ... ... ... ... ақша және ... қағаздар жатады. Сондай-ақ
азаматтық құқықта заттардың ... ... ... ... ... ... да тауарға айналған әртүрлі энергетикалық
ресурстар және ... ... ... Қалыпты жағдайдағы атмосфералық
ауа азаматтық құқықтық ішінара меншік құқығының ... бола ... ... ауа ... оның ... ... ... еңбегінің нәтижесінде
өзгертілсе немесе қалайда бір ерекшеленсе (қыздырылған ауа-пар, сұйықталған
ауа-газ, компрессордың көмегімен сығылған ауа және т.б.) олар ... ... ... ... болып табылады.
Меншік қатынастарында жер және басқа да табиғи ресурстар, әлбетте,
ерекше орын алады, олар әдетте ... ... ... ... ... жер учаскелерін ... ... ... ... Бұл ... адам ... ... пайда болмаса да,
қандайда бір түрде тауарлық айналымға тартылады. Сондықтан да ... ... ... ... жер ... жер ... су ... және басқа да табиғи ресурстар заттар категориясына
жатады.
Тұлғаға жеке меншік негізінде тиесілі мүліктің ... ... ... енуі ... ... ... ... талап ету,
бөтеннің мүлкін пайдалану құқығы) корпаративтік құқықтар (акционерлік және
басқа да шаруашылық қоғамдарға, коорпатативтерге қатысу құқығы), ... ... ... ... ... Олар сол арқылы заттың құқық
режиміне өтпейді, бірақта ... ... ... ... тиісті мүліктің
құрамында болады. Нақ осы кешен мүмкін болатын несие берушілердің талап ... ... Тек қана ... ... ... ... айналымның
тәуелсіз және тұтас объектісінің құрамында болып, белгілі бір ... ... ... ... жалгерлік шарты бойынша оқшаулана
алады.
Азаматтық құқықта заттардың ... ... ... ... ... ... ... яғни мүліктік айналым объектісі бола
алу және иелерін айырбастай алу қабілеттілігі. Олардың бірі – арнайы билік
органдарының рұқсатынсыз азаматтық құқықтық ... ... ... тұлғаның екінші тұлғаға өте алуы. ... ... ... ... ... бөлігін құрайды.
Басқа заттар тек қана айналымның арнайы ... ... ... (мысалы, қару-жарақтың басым түрі) немесе билік органдарының
арнайы рұқсаты бойынша айналымда болуы мүмкін (мысалы, шетел валютасы және
валюталық ... ... ... ... ... заттар санатына
жатады. ҚР АК-нің 128-бабына сйәкес валюталық құндылықтармен мәміле жасасу
тәртібі арнайы ... ... ... да ... ... сату ... ... арнайы өкілеттік берілген ... ... ғана ... құндылықтарды шекарадан әкелу және әкету арнайы кедендік
ережелерді сақтаумен жүзеге асырылады және ... ... ... алу және сату ... ... билік органдарының ескертуін талап
етеді. Өйткені, мемлекет оларды сатуда басым құқыққа ие.
Үшіншісі, айналымнан ... ... яғни ... ... ... және ... ауыстыра алмайтын заттар. Олардың ... ... ... көбі ... шельфтің және теңіздің
экономикалық аймақтың ... жер ... жер ... және ... бірқатар түрлері және т.б.), тарихи-мәдени мұралардың аса
бағалы объектілері, ... ... түрі және ... ... ... кәсіпорындардың және мекемелердің құрал-жабдықтары. Мұндай
заттардың иесі тек қана мемлекет бола алады.
Қолданыстағы заттар, жеке тұрғын үй ... ... ... ... ... жер учаскелерінің азаматтардың меншігінде
болуына мүмкіндік ... ... ... ... ғимараттарды,
құрылымдарды, басқа да қозғалмайтын мүліктерді сатып алу немесе мұраға алу
жолымен ... ... ... осы объектілер орналасқан жер учаскелерін
де өз меншігіне алу құқығына ие. Жекешелендіру туралы құқықтық ... ... ... және т.б. ... ... жерлер азаматтардың жеке меншігіне өтеді делінген. Азаматтар
егер де қоршаған ортаға зиян келтірілмесе және ... ... ... мен ... ... ... жеке иесі ретінде өз
өкілеттіктерін еркін үзеге асыра алады (ҚР АК 188-б. ... ... ... ... мен ... мүліктер
орналасқан жерлерді өз меншігі ретінде иеленеді.
Ерекше қоғамдық маңыздылығына байланысты жер учаскелерінің айналымы
заңды түрде шектелген, ол ең ... ... ... ... ... ... объектілердің құрлымы және саны айқын, ... ... ... ... ал ... пайдалану мәнгі, сондықтанда
қалай да болмасын жалпы қоғамның мүддесіне әсер етпей қоймайды. Мысалы, жер
учаскесінің иесі табиғатты ... ... ... ... ... бұл ... ... мақсатқа сәйкес пайдалану (тұрғын
немесе өндірістік құрлыстарға, демелуға, ауыл шаруашылығын және өндіріс
жүргізу үшін және т.б.), ... ... ... ... ... ... ... Осы талаптарды сақтау меншік иесіне, жер учаскісін
алуға дейін, қолайсыз жағдайлар ... ... ... және ... ... жеке ... ... бола
алатыны туралы мәселелер азаматтық емес, жер ... ... ... заңдар жеке меншікке берілетін жердің шекті ... ... ... барлығы ҚР Конституциясының негіздері қабылданған. Бұл ... ... ... және оның ... ... ... болады және
заңмен белгіленген реттерде және мөлшерде жер жеке меншікте бола ... ... ... ... ... объектілерге байланысты
мәмілелер міндетті түрде мемлекеттік тіркеуден ... ... ... 118-
б.), сондықтанда бақылауға алынбаған жер айналымы мүмкін емес.
АК 192 бабының 2 тармағына сәйкес республикалық және ... ... ... және алмаз қоры жер және т.б. табиғи ресурстар заңды
тұлғалардың немесе азаматттардың меншігіне ... ... ... ... сай жер және табиғат ресурстары иесіз қалуы мүмкін емес,
өйткені ... ... ... ... ... заңды призумция
бекітілді.
Берілуге рұқсат етілмейтін заттардың түрлері ... ... ... заң құжаттарында тікелей көрсетілуге тиіс. Айналымның
белгілі бір қатысушысына ғана тиесілі ... ... не ... ... арнайы рұқсат бойынша (айналым қабілеттілгі шектеулі заттар) жол
берілетін заттардың түрлері заңдарда белгіленедщі (АК 116 –б. ... ... ... ... алу ... шектеу тікелей заңның
бақылауында болады.
Заттардың ... және ... деп ... ... ... Қозғалмайтын мүлікке заң үйлерді, ғимараттар, көп жылдық екпелер және
жермен тығыз байланысты өзге де мүліктерді орын ауыстыру, ... ... ... жұмсамайынша мүмкін болмайтын объектілерді жатқызады.
Мұндай объекілер орналасқан жерінен қозғалмайтындықтан ... ... ... ... ... ... ... айналымның
басқа қатысушыларының нақты бір объектінің құқықтық жайдайы ... бұл үй не жер ... ... ... жоқпа екен, бұл объектіні
пайдалануға үшінші жақтың құқықтары бар ма екен және ... ... ... және мәміленің басқа талаптарына әсер етеді. Осының ... ... ... және ... ... ... ... тіркеу нәтижелері бойынша білуге болады (АК 118-б).
Мұндай тіркеу қозғалмайтын мүлікке құқықтардың пайда ... ... ... мемлекеттің мойындауының және бекітуінің заңды актісі болып
келеді және ... ... бар ... ... ... ... ... Мұндай құқтарды тек қана сот тәртібімен даулай ... ... ... ... және ... басқару құқығы жер
учаскесімен жер қойнауы учаскелерімен, ... су ... көп ... ... ... ... тұрғын үймен,
кәсіпорынмен және кондаминиумдармен мәмілелер мемлекеттік тіркеуге жатады.
Тіркеу әділер органдарымен қозғалмайтын мүлікке ... ... ... жүзеге асырылады. Орган құқық иеленушінің өтініші
бойынша тіркелген ... ... ... туралы құжат беру арқылы не тіркеу
үшін табыс етілген құжатқа жазба жасау арқылы тіркеуден өткендігін ... ... ... түрде өтеді. Тіркеуді жүзеге асыруша орган жасаған
тіркеумен тіркелген құқықтар туралы ақпаратты кез ... ... ... ... ... бас тартқан жағдайда немесе тіркеуден
негізсіз жалтарған ... ... ... жасауға мүмкін.
Қозғалмайтын заттарды және онымен мәмілелерді мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бұл негіз осы айналым
объектілерінің нақты тек қасиеттеріне емес ең ... ... ... ... ... ... байланысты заң қозғалмайтын мүлік режимін
кейбір «қозғалатын» объектілерге ... ... әуе және су ... ... ... арнайы ережелерге сәйкес ерекше регистірлерде
мемлекеттік тіркеуге тиіс).
Жермен ... емес және ... ... ... ... ... ... мүліктердің қатарына жатпайды (сондықтан да
өзінің құқықтық жағдайын тіркеуді қажет ... ... ... ... ... ... объектісі негізінен үй емес, құрылыс материалдарының
жиынтығы болып табылады, ал ол өз бетімен ... ... ... Қозғалмайтын мүлікке жатпайтын барлық заттар қозғалатын мүлік деп
танылады (АК 117-б. 3-т.).
Заңмен кейбір ... ... ... ... ... тіркелуі бекітілуі мүмкін (АК 116-б. 3-т). Мысалы кейбір
айналымнан шектелген ... бұл ... ол ... ... ... ие
және мәмілелердің шынайлылығына әсерін тигізеді. Оны кейбір қозғалатын
мүліктердің техникалық ... ... ... ... ... немесе атыс қаруының тиісті ішкі істер органдарында
тіркелуі. Мұндай тіркеу ... ... ... ... ... ... ... Тек қана азаматтық құқтарды жүзеге асыруға
ғана ықпал етеді.
Қозғалмайтын мүліктің ерекше бір түрі ... зат ... ... пайдаланатын өзара байланысты қозғалмайтын және қозғалатын заттар
кешені ... ... ... кәсіпорындар және кондоминиумдар жатады.
Біздің заңдарда кәсіпорын термині ... ... ... түрлерін,
азаматтық құқықтық субъектілерін белгілеу үшін қолданылады. Бірақта кәдімгі
мүліктік айналымда кәсіпорындар құқық ... емес ... ... ... азаматтық айналымның объектісі ретінде өзімен жай
зат немесе заттар жиынтығы ретінде тұтас мүліктік кешен ... ... ... және қозғалмайтын мүліктермен ... ... ... ... ... ... ... құқықтар, сондай ақ
кейбір айрықша құқықтар (фирма атауы, тауар белгісі т.с.с.) құрайды (АК-119-
б).
Әрине, осындай құқықтардың және міндеттердің ... ... ... ... ... ... меншік иесі) болып табылады. Сондықтан заң
кәсіпорынды объект ретінде бірегей ... ... ... ... айналымның объектісі кәсіпорынның бір бөлігі. Мысалы
цехтың мүлкі және ... ... ... жоқ ... ... ... ... қонақ үй және т.с.с.) бола алады. Осындай мүліктік
кешендерді сату, жалға беру, кепілге салу, т.б. ... ... ... иесі шарт ... ... сатып алушыға немесе басқа контрогентке
осы объектінің құрамысна енетін қозғалатын және қозғалмайтын ... ... ... ... ... ... береді.
Мүліктік кешендердің басқа бір түрі кондоминиум болып табылады. ... заңы ... деп ... ... ... ... бұл ... құрамына жер учаскесі орналасқан ... ... ... ... ... тұрғын бөлмелері нақты иелердің жеке меншігінде болады.
Ал қалған бөліктері ортақ ... ... ... ... ... әдетте
көп пәтерлі үйлерді жекешеленген кезде ... ... ... ... ... ... жеке ... иелері олардың ортақ иелігіндегі сәкіні
лифтерді, төбені, жер ... ... ... және т.б. ... ... үй алды ... ... пайдалану керек.
Кондоминиумның заңды ерекшелігі тұрғын пәтер иесінің өз ... ... ... ... ... мүліктің өз үлесін оқшауландыра алмауы және
керісінше жасауға мүмкіндіктің жоқтығы болып табылады.
Заттар сондай-ақ жеке ... ... ... ... ... ... ... қозғалатын заттарға қатысты қолданылады. өйткені
қозғалмайтын заттар олардың мемлекеттік ... ... ... ... ... Жеке ... заттар заңда айырбастала алмайтын
заттар деп танылады. Мұндай заттар жойылған немесе бүлінген ... ... тек қана ... ... ... ... болады. Ал басқа
жағдайда міндетті тұлғадан тек жеке анықталған заттың нақты өзін ғана талап
ете аламыз.
Текті анықталған заттар ... ... ... ... ... ... ... мұндай заттардың жойылуына байланысты ... ... ... осы ... ... ... талап ете алады.
Заңды көзқарас тұрғысынан заттар бөлінетін және бөлінбейтін болып
бөлінуі мүмкін. АК ... ... ... ... деп ... ... өзгертпей бөлуге болмайтын немесе заң ... ... ... ... ... ... Мысалы екі адамның
ортақ меншігіндегі ... ... тең ... ... ... ... ... дегеніміз – бөлу нәтижесінде бөліктері өз мақсатын
жоғалтпайтын ... Бұл ... ... меншік объектілерін бөлген кезде АК
218-б. Осындай заттарға қатысты міндеттемелердің сипатын анықтағанда (АК
287-б.) т.б. жағдайларында ... ... ие ... ... ... басты зат жәнекерек жарақтар болып блінеді.
Керек жарақ яғни басты затқа қызмет етуге арналған және ортақ ... ... ... ... ... зат, егер заңдарда немесе
шарада өзгеше белгіленбесе басты затқа ілесіп жүреді (АК 122-б.). басты зат
және керек-жарақ күрделі зат ... ... ... жарақты басты
заттың құрамдас бөлігі ретінде қарастыруға болмайды бұл заттар ... және ... жеке ... ... ... та ... және басқа
себептерге байланысты басты затқа қатысты қызмет етуші орын алады (мысалы
сурет басты зат болса, рама керек-жарақ ... ... ... ... ... ... азық түлік және табыстар
ие болады. АК 123 ... ... ... ... ... алынған
түсім (жемістер, өнімдер, табыстар) егер заңдарда шартта ... осы ... ... ... пайдаланушы адамға тиесілі болады.
Жемістер – заттың нақты органикалық өсу нәтижесі (егін, ... және ... өнім – ... ... өсуі және өндірістік пайдалану нәтижесінде
алынуы (мысалы бір зауыттың дайын өнімі). ...... ... ... ақша ... ... ... салым бойынша түсімдер, жалгерлік
төлемдер т.с.с.).
Көп жағдайларда мүліктік айналымның объектісі ... ... ... қатынастарға жалпы мүлік туралы ережелер қолданылады.
Азаматтық заңдылықтар ... ... ... ... ... әдеттегідей олар тектік белгілермен анықталған және тұтынылатын
заттар ретінде қарастырылған.
Ақшаның басты функциясы – ... ... ... ... ... ... бір төлем құрамы ұлттық банк шығаратын ... ... ... ақша ... ... ... - ... мәмілелердің дербес
пәні ретінде көрініс беруі мүмкін (мысалы қарыз алу және қарыз беру).
Дамыған мүліктік айналымдарда көптеген есеп ... ... емес ... ... ... ... яғни банктік шоттардағы және салымдардағы
қаражаттарды пайдалану арқылы нақты емес ақшалар айналымда төлем құралы
ретінде және ... ... ... кең қолданылады. Олар нақты ақшаға оңай
ауыстырылады. Және қаразға өтеуге қолданылады. Сол ... олар ... ... ... та ... ... табиғаты бойынша нақты емес ақшалар талап ету
құқығы болып табылады. Олар заңды (яғни жалпыға міндетті) ... ... ... ... ҚР-да бір қатар жағдайларда ... ... ... ... шектелген ал оларды пайдалану тек қана заңда белгіленген
тәртіптерді сақтай отырып қана мүмкін. Талап ету ... ... ... ... мүлік түсінігіне сондай-ақ мүліктік кешен ретіндегі заттар құрамына
ене ... ... та ... ... ... ... ретіндегі
азаматттық құқық режимі оларды заттарға жатқызу мүмкіндігін жоққа шығарады.
1.3. ... ... ... және түрлері.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 6-бабына сәйкес ҚР екі ... ... 1) ... және 2) жеке меншік. Олар бірдей дәрежеде
мемлекетпен қорғалады.
АК меншіктің екі нысаны қарастырады: мемлекеттік меншік (192 баб) және
жеке меншік (191 баб). ... осы ... ... ... ... ... болған.
Н.А.Бердяевтің айтуы бойынша жеке адамның меншігіне негізделген меншік
түріне батыстық, римдік түсінігі сәйкес келеді. Аталған меншіктің екінші
түріне ... ... ... ... ... меншік
түсініктері сәйкес келеді.
Меншік құрылымының аталған түрлерге бөлінуі өркениеттік көзқарастарға
негізделген. Еуропалық өркениеттің даму шеңберінде ... ... ... ... ... ... ежелгі болып келеді; ең ... ... ... ... азиялық, үнді және кейбір
антикалық ... ... ... түрлер шеңбеінде меншік нысандары қоғам қол жеткізген тарихтың
әрбір сатысына сәйкес қызмет ... және ... ... ... ... меншіктің осы екі нысаны
бір бірін жоққа шығара алады. Б.И.Пугинский айтқандай, «жеке меншіктің жоқ
болуы ... ... ... ... табылмайтыны тарх дәлелденді».
1862 жылы К.Д.Новелин, А.И.Гельценге жазғандай: «Мен жерді иеленудің
жалғыз түрі жеке меншікке қарсымын. Мен оның ... ... ... та ... қатар ол туғызатын бәсекеге қарсы тежемеге қоғамдық жер
иеленуді көргім келеді. Мен қазір солай ... Жеке ... ... алып ...... Н.А. ... и ... русского коммунизма. – М.:1990.- С.92.
Пугинскый Б.И. Сайфуллин Д.Н. Правая ... ... ... ...... ... болар еді. Жеке бостандықты
құрбандыққа шалудың басы болар еді. Оны жасау да мүмкін ... ... ... ... ... өйткені олар бір бірін толықтырып, отырады».
Сондықтанда ҚР меншіктің екі нысанына да ... ... ... екі ... ... ... ... құқығының
субъектісі ретінде қарауы белгісі бойынша жүргізіледі.
Бұған байланысты жеке меншік мемлекеттік емес ретінде ... ... ... құқығының субъектісі мемлекет болса, онда сөз мемлекеттік ... ... ... емес ... ... ... азаматтар
болатын болса, онда жеке меншік жайлы айту керек. Мемлекетті меншік ... ... ... ... материалдық игіліктерді бекітетін және
қорғайтын, сондай-ақ мемлекеттік (қоғамдық) ... ... және ... ... оған ... ету тәртібін бекітетін ... ... ... ... ... мемлекеттік меншік құқығы ... ... ... ... ескеріле отырып, мемлекеттің өз ... ... ... ... ... пайдалу және оған билік ету жөніндегі
өкілеттіліктермен сипатталады. Жеке және заңды тұлғаларға ... ... ... ... ... пайдалануы тиіс.
Заңдар меншікті түрлерге бөлінеді. Мемлекеттік меншік АК-ке сәйкес екі
түрге бөлінеді: республикалық және ... (192 б). ... ... ... ... органдардың жүргізуіне коммуналдық меншік пен
басқару жатады.
Мемлекет өз меншігіндегі ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады.
-----------------------------
Кавелин К.Д. Наш современный умственный строй. Статьи ... ... и ... – М.:1989. С.56.
Сулейменов М.К. Конституция РК и право собственности//Конституция РК
и актуалные проблемы юридической науки (материалы международный ... ...... 1997. – С.47.
Гражданское право. Учебник. Под ред. Сергеева А.П. Толстого Ю.К. М.:
Проспект. 2000. – С.352.
Қазақстан Республикасының ... ... ... және ҚР
басқармасы, осы органдардың мәртебесін ... ... ... және
басқа актілерде бекітілген өкілеттіліктер шеңберінде, өз әрекеттерімен
мүліктік және мүліктік емес жеке ... ие ... және ... ... атқарады және сотта өкілдік етеді.
Заңда қарастырылған жағдайларда және ... ... ... ... бойынша және оынң атынан басқа да
мемлекеттік органдар, ... ... және ... өкілдік ете алады
(АК111-б, 1.2-т).
Заң азаматтардың меншігін және меншік ... ... ... 6 бабы ... сәйкес және меншік азаматтардың және мемлекеттік емес заңды
тұлғалар мен олардың бірлестіктерінің ... ... ... Осындай
жолман ұжымдық меншік және азаматтардың меншігі заңда ортақ ...... ... жеке ... ... болуының негізінде иеленуі екі
нысаны жатыр. Жеке және ... ... ... жеке ... екі ... ... асырылады: пайда табуға бағытталған жеке экономикалық
қызметі (мысалы өзінің жеке ... ... үшін ... ... шаруашылығында жұмыс істеу); 2. жеке ... ... ... ... жүзеге асыру жолымен мысалы, қызмет көрсету,
жұмыстарды орындау. Жеке ... ... ... ұйымдастырушылық құқықтық
нысанына байланысты екі түрге бөлуге болады: А) заңды ... ... ... ету; Б) ... ... ... қызмет ету.
Иеленудің ұжымдық нысаны да екі түрлі жолмен іске асырылады. 1. ... ... ... ... ... ... ... жеке
еңбегімен; 2. Жалдамалы жұмыс күшін тартуға негізделген кәсіпкерлік қызмет.
Осы ... ... түрі де ... ... ... екі түрге бөлінеді:
а) заңды тұлға құрмай-ақ кәсіпкерлік қызмет ету; б) ... ... ... ... ... ... ... пособие (часть общая)/Под ред. Тулкугалиев
Г.И. Мауленов Г.С. – Алматы, 1999. – С.452.
Жоғары айтылған, иелену ... ... ... ... ... ... болуының негіздерімен басқа тағыда екі негіз
белгілі: Жалпы әлеуметтік және жалпы азаматтық иелену ... ... ... ... ... рол ... ... әлеуметтік санатына
байланысты әр түрлі жәрдем ақылар қоғамдық тұтыну қорларының төлемдері
ізгілік ... т.б. ... ... ... ... ... азаматтық
әдістері: банктегі салымдарға тиесілі пайымдар, мұраны қабылдау, ... алу жеке ... ... ... ... ... құрайды.
Азаматтық иелену қатынастарын байланысты меншік құқығының ... ... және ... ... бөліп қарастыруға болады. Меншік
құқтарының пайда болуының бастапқы түрлеріне келесі жағдайлар ... ... ... ... ... ... қол ... заттар
(АК 241-б); өзіне тиесілі материалдардан жаңа затты жасап шығарғанда (АК
235-б); бар затты бөлу кезінде мысалы, иесі ... ... ... ... ... ... немесе алу мерзімінің өтіп кетуіне байланысты
(АК 240 -б) және заңмен көзделген басқа жағдайларда.
Меншік ... ... ... ... айырбастау және бөлу кезінде
пайда болуы мүмкін яғни шарт ... ... ... ... ... ... құру арқылы және т.б. (АК 235-б 2-4тт).
Ұжымдық еңбек нәтижесінде меншік құқығын реттеген кезде заң ... үшін ... ... ... ... ... құралдары кімнің
меншігінде екеніне қатысты екі қарама қарсы механизм қолданады. Егер де ... ... жоқ ... ... ... болса заң шығарушы оның
артынан иеленген өнімге оның еңбегіне сәйкес үлесі мойындаудан бас ... тек қана ең ... ... ... кем емес ... алу ... береді. Ал егер де сөз өндіріс құралдарының иесі жайында болатын
болса онда мұндай азаматтың ... заң ... оның ... пайдалану
арқылы ұжымдық еңбектің жемістеріне өніміне, кірісіне меншік құқығын
бекітеді.
Азаматтық құқық осы ... ... ... яғни ... ... өтуі азаматтың өз мүлкін иелену, пайдалану және оған
билік ету өнімдегі өкілеттіліктерін жүзеге ... ... ... ... ... ... Осы қатынастарды реттейтін нормалар
жинтығы азаматтардың меншік құқығы институтын құраиды. Субъективті мағнада
азаматтардың меншік құқығы – заң ... ... ... ... ... әрекеттерімен иелігіндегі мүлікті иелену, пайдалану және оған билік ету
жөніндегі өкілеттігін жүзеге асырудың заңмен ... ... ... ... ... және мүдделеріне
байланысты меншік иесінің бұл құқықтары шектелуі мүмкін ... ҚР ... ... ... ... ... сәйкес өндіріс жұмыстарына
байланысты жалпы мүлікке қауіп ... ... оны ... ... сонын ішінде қайта жобалау және қайта жабдықтауға тиым салынады.
Заңды тұлғаның меншігі ... ... жеке ... ... ... ... оқшауланған мүлкінің ... оның ... бірі ... ... ... мүлік арқашанда заңды тұлғада жеке
меншік құқығында бола бермейді ол онда шаруашылық жүргізу немесе оралымды
басқару құқығында болуы ... (АК 196-б 202-б). ... ... ... ... көпшілік түрлеріне өздеріне тиесілі мүліктін иесі
ретінде құрылып, қызмет етуі тән.
АК 34 ... ... ... ... тұлғалардың құқықтық нысаны
шаруашылық серіктестіктер жәе акционерліәк қоғамдар, өндірістік ... ... ... және діни ... қауымдастықтар
және одақтар, сондай-ақ заңмен көрсетілген басқа да ұйымдар болып табылады.
Белгілі бір ұйымдық құқықтық нысандағы заңды тұлғаларға мүліктің пайда
болуы және ... және ... және ... ету ... тән.
Сонымен қатар заңды тұлағалардың меншік құқығына тән жалпы заңдылықтар бар.
Біріншіден, тек қана ... ұлға оған ... ... бірден бір иесі
болап табылады. Заңды тұлғалардың құрылтйшылары оның мүлкіне қатысты
құқықтарды иеленеді (шарушылық ... ... ... ... ... ... ешқандай үліктің құқықтарды иеленбейді
(қоғамдық, діни бірлестіктер, қауымдастықтар және одақтар).
Екіншіден заңды ... ... оның ... ... ... ретінде берілген мүлік, сондай-ақ заңды ... ... ... ... мүліктер жатады.
Үшіншіден заңды тұлғалар басқа меншік иелері секілді өз ... кез ... іс ... ... ... егер олар заңға және басқа
да құқықтық актілерге қарсы келмесе және басқа да ... ... ... және ... ... өз өкілеттілігін жүзеге асыру
шегі оның құқық қабілеттілігінң көлеміне байланысты.
Төртіншіден заңды тұлғаға меншік құқығында тиесілі мүліктің ... ... ... ... ... иелену, пайдалану және билік
ету жөніндегі өкілеттігін бекіткенде құрылтай құжаттарының ролі зор. Онда
өаңды тұлғаның мүлкін ... ... ... ... ... мүлікпен билік ету тәртібі қатысушылар арасында кірісті және
шығынды бөлу ... және т.б. ... ... 209 ... ... екі ... бірнеше адамның меншігіндегі мүлік
оларға ортақ меншік құқығымен тиесілі болады: ортақ ... ең ... ... ... ... байланысты мүлікке пайда болады.
Мысалы, автомобильді,бірорынды гараж, акцияны және т.б. ... ... ... емес. Сондай-ақ заттың бөлу мүмкін еместгі тікелей заңда
белгіленуі ... ... ... қожалығының мүшелерінің бірі шққан кезде
шаруашылыққа тиісті жер, құрал-жабдықтар бөлінуге жатпайды. (АК 225-б. ... ... ... ... ... заң ... немесе шарттарда
көзделген реттерде пайда болады. (АК 209 б. 4-т). Егер ... ... ... т.б. ... мүліктер кіретін болса онда ... ... ... ... ... меншік құқығында барлығына
тиесілі болады.
Ортақ меншіктің екі түрі бар: 1) ... ... 2) ... меншік
(АК 209-б 2-т.). үлестік меншік деп меншік ... ... ... ... ... Яғни, бірнеше меншік иелерінің
мүліктерінң мүліктерін қосқан кезде 100 пайыз ортақ меншік пайда ... да әр ... ... ... ... 100 ... кем ... тең және тең емес болуы мүмкін. Егер үлесті ... ... ... заң құжаттары негізінде анықталуы және оған
барлық қатысушыларының келісімімен белгіленуі мүмкін болмаса, ... ... ... (АК 210-б. 1-т). ... ... ортақ мүлікті иелену,
пайдалану және оған билік ету мәселелерін шешкенде әсер етпейді. Аталған
мәселелер барлығымен бірге, ... ... ... шашіледі.
Бірақ әрбір меншік иесі иелену, пайдалану және билік ету тәртібін
біткенде өз үлесіне сай құқықтарды ... ал ... сату ... ... ... өз үлесіне сәйкес алынған ақшаны бөлуге талап етуге құқылы.
Үлестің мөлшеріне байланысты қатысушыларға ортақ меншіктегі мүлікті ... ... ... (АҚ ... де ... ... өзгеше белгіленбесе, ортақ мүлікті
пайдаланудан алынған жемістер, өнімдер мен табыстар, олардың ... ... (АК ... ортақ меншікте қатысушылар үлесі анықталмаған жағдайда бұл
құқық үлессіз болып келеді. Бірлескен ортақ меншікке қатысушылар ... ... бөлу ... ... ... ғана белгіленеді. Ереже
бойынша заңдарда көзделген реттерді қоспағанда мүлікке ортақ менші үлестік
меншік болып табылады. Бірлескен меншік: ерлі ... ... ... ... ... ... ... мүшелерінің ортақ меншігі, сондай-
ақ отбасы мүшелерінің ... ... үйге ... ... ... ... ... өзара келісім бойынша немесе сот шешім
бойынша ... ... ... ... өте ... (АК 209-б. ... құқығының нысаны және түрлері сипаттаған кезде мүліктін
құқықтық режимінің ерекшелігі және ... ... ... бір ... түрлерге жатқызуға байланысты екенін ескеру қажет.
1.4. Меншік құқығының пайда болуы және тоқтатылуы негіздері
Меншік құқығы азаматтық субъектілерінде әр ... ... ... пайда
болады. АК 235-бабы меншік құқығының пайда болу ... ... ... заң ... пайда болумен байланыстыратын заңды деректер негізінде
пайда болады. Бұл заңды деректер негіздер деп аталады. (АК 7-б). ... ... және ... ... ... әрекеттерге, мысалы,
мүлікті оқшауландыруға байланысты мәмілелерді жатқызамыз. Ал ... ... ... ... азаматтың өлімі т.с.с. жатады. Меншік
құқығының пайда болу негізін әдетте екі түрге бөлуге болады. Бастапқы ... ... ... ... ... ерік, ал құқық
қабылдаушылықтың екінші жағдайында ... ... ... ... ... ... бастапқы түрі бұл ... ... ... ... туындайды (меншік иесі болмауы да мүмкін),
өндірісте - меншік ... ... ... ... еркі бойынша пайда боады
(шарт бойынша).
Меншік құқығы пайда ... ... ... АК ... ... ... ... меншік құқығы (АК 235-б, 1-т; 236-б); Өңдеу
(АК 237-б) иелену мерзімі (АК 240-б) өз ... ... ... (АК ... ... қараусыз жануарлар (АК 246-б), көнбе (АК 247-б), ... ... ... ... (АК 148-б).
Меншік құқығы пайда болуының ... ... ... ... азаматтық құқықтық шарттар және басқа да мәмілелер
мұраны алу, заңды тұлғаны қайта құру ... ... ... тәртіппен
(АК 46-б), сондай-ақ жекешелендіру (АК 249-б 3-т) және заңда көзделген т.б.
жағдайлар. Меншік құқығының пайда болуының басқа да ... ... ... тек қана қатаң анықталған субъектілер ғана қолдана алады. Мысалы
тәркілеу, ұлттандыру, реквизиялау тек қана ... ... ... сәйкес болады. Осыдан келіп алғашқы аталған иелену әдістері жалпы
азаматтық әдістер деп, ал екіншілері арнайы әдістер деп аталады.
Меншік құқығының ... ... ... ... қозғалатын немесе
қозғалмайтын мүлікке қатысты меншік құқығы тек заң немесе басқа да ... ... ... ... ғана ... ... Қозғалмайтын
мүлікке меншік құқығы мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін ғана пайда
болады.
----------------------------
Гражданское право. ... Под ред. ... А.П. ... Ю.К. – ... 2000. – С352.
Материалдарды өндеген кезде меншік меншік құқығы тек қана қозғалатын
мүлікке ғана ... ... ... ... ... ... тиесілі емес,
материалдары өндеу арқылы алынған ... ... ... құқығы
материалдардың иесіне тиесілі болады. Егер де меншік иесі өз ... ... ... ... зат ... ... тұлғаның адал емес әрекеттермен
келтірген залалдың ... ... ... ... ... егер ... құны ... құнынан асып түсетін
болса, меншік иесі өндіруді жүргізген тұлға болады, ол үшін ... ... ... 1) ... адал ... етуі керек, 2) жұмысты тапсырма бойынша
емес өзі үшін ... ... ... иесі мен ... ... ... арасында есеп айырысу
тәртібін белгілейді. Егер шартта өзгеше көзделмесе, зат ... ... ... ол ... ... ... тиіс, ал егер зат өндеу жүргізген
тұлғаның иелігіне өтетін болса, онда ол ... ... ... ... ереже бойынша өз еркімен құрылыс жүргізген ... ... ... ал ... өзі ... ... жатпайды.
өйткені ол оны салған кезде жіберілген қателіктер салдарынан ... ... Бұл ... сөз ... материалдарының жиынтығы жайында,
оны меншік иесі құрылысты өз ... бұзу ... алып кете ... ... қозғалмайтын объектіні өз бетімен салынған ... ... ... ... ... ... 1) ондай мақсатқа арнап бөлінбеген
жер учаскесіндегі салынған; 2) құрылысқа қажетті рұқсаты алмай салынған; 3)
құрылыс нормалары мен ... ... бұзу (АК 244-б 1-т.). егер ... ... ... болса, құрылыс өз бетімен салынған деп
танылады.
Дегенмен заң ... ... ... ... ... құқығын тану
мүмкіндігін көздейді: егер ол тиісті түрде ... жер ... ... ... ... адамдардың заңмен қорғалатынөмірі мен денсаулығына
қауіп төндірмесе. Егер сот құрылысқа меншік құқығын жер учаскесінің иесіне
бекітсе, онда учаске иесі ... ... ... ... ... ред. А.Суханова. – М., 1994. – 1-т. – С.310.
Меншік құқығы пайда болуының бастапқы әдісі
қатарына иессіз заттар меншік құқығының ... ... ... ... ... иесі ... кеткен заттар, олжа, қараусыз жануарлар,
көмбелер жатады.
Қалдырып ... ... деп ... ... бас тарту мақсатымен
меншік иесі тастап кеткен немесе қалдырып кеткен заттарды ... ... . ... кеткен заттар заңдарда белгіленген тәртіп бойынша
басқа тұлғалардың иелігіне өте алады. ... ... ... ... ... болғанға дейін алғашқы иесінің құқықтары мен міндеттері тоқтамайды.
Ол осы затты алғашқы иесіне қайтару және осы затпен ... ... ... ... ... ... кодексте қозғалатын және қозғлмайтын иессіз ... ... ... ... Иесіз қозғалмалы заттар, оларды нақты
иеленушінің меншігіне заңда тікелей көрсетілген жағдайларда ... ... ... олжа көмбе) немесе иелену көнелігіне сәйкес
ережелер негізінде өтеді.
Қозғалмайтын иесіззаттар ... ... ... ... ... алынуға және тіркелуге тиіс. Олар табылған аумақтағы
жергілікті атқарушы органның ... ... ... ... тиіс. Есепке
алынған күннен бастап 1 жыл ішінде ешкім бұл ... өз ... онда ... ... ... ... берген орган 1
жыл өткен соң бұл затты ... ... ... деп тану ... ... сотқа жүгіне алады. Егер де сот бұл талапты қанағатттандырмаса,
затты қалдырып кеткен иесі иесі ... ... ... ... ... затты нақты иеленіп жүрген тұлғаның меншігіне өтеді.
Олжаның құқықтық ... АК ... ... ... ... ... адам өзінен-өзі оның иесі болып табылмайды. Ол бұл ... ... ... ... ... оған белгілі т.б. заңды иеленушіге
хабарлануы керек, немесе заңды милицаға, ... өзін өзі ... ... ... зат табылған бөлме, көлік құралының иесіне
тапсыруы керек. Затты тауып алушы ... ... ... ... ... оны ... немесе бүлдіргені үшін өзінің жасыру ниеті ... ... ... ... ... ғана, сол заттың құны шегінде
жауапты ... Егер олжа ... ... ... ... атқару
органына мәлімдеген кезден бастап 6 ай өткенше жоғалған затты алуға заңды
құқығы бар адам анықталмаса және ... ... ... ... оны ... не ... немесе жергілікті органға ешкім ... ... ... оған ... ... алады. Егер затты тауып алушы тапқан заттын
меншігіне алудан бас тартса, ол комуналдық меншікке отеді. Затты тауыпалушы
затты алуға заңды ... бар ... ... ... ... өтемін алуға
құқылы. Сондай-ақ затты алуға заңды құқығы бар ... ... ... ... алуға құқылы. Сондай-ақ затты алуға құқылы бар адамнан
зат құнының 30% мөлшерінде ... ... ... ... ... ... қараусыз жануарлар да ие болады (АК 246-
б). Егер жұмыс малы мен ірі қараны ұстап алғаны ... ... ... 6 ай ... және ... үй ... жөнінде екі ай ішінде олардың
меншік иесі табылмаса және оларға өзінің құқығы туралы ешкім ... ... ... ... ... ... және ... адамға
көшеді. Ал бас тартқан жағдайда жануарлар коммуналдық ... ... ... қайтарған кезде тауып алушы ... ... ... ... ... құқылы. Иесіз заттардың ішінен зат көмбені бөліп
шығарады (АК 247-б). Көмбе, яғни ... ... және ... ... ... иесін анықтау мүмкін болмайтын не заңдарға сәйкес ... ... ақша ... өзге де ... ... ... Көмбе,
жасырылған жер учаскесі иесінің немесе қозғалмайтын затты ... ... ... ... егер олардың арасындағы шартта өзгеше
белгіленбесе, меншігіне тең мөлшерде түседі.
Көмбе жасырылған жер ... ... ... қозғалмайтын
меншіктенушінің келісімінсіз қазған немесе бағалы заттар іздестірген адам
көмбені тауып алған жағдайда көмбе сол меншік иесіне берілуге ... және ... ... ... ... тұратын көмбе
табылған ретте олар мемлекетін меншігіне берілуге тиіс бұл орайда ондай
көмбе табылған жер иесімен ... ... ... ... 50 ... ... ақы алуға құқылы.
Меншік құқығын иеленудің бастапқы тірі ... ... ... ... ... АК 242-б. 2-т, 243-247-бб көзделген ережелер ... алу жоқ ... тап ... иелену көнелігіне байланысты АК 248-б
меншік құқығын иелену тек қана мүлікпен нақты пайдалану жағдайларында ғана
мүмкін егер ... ... ... ... ... ... ... сақтау
онда мүлікпен иелену қанша ұзаққа созылса да ... ... ... ... ... ... қоюға болмайды.
Мүліктін иесі болып табылмайтын, бірақта нақты иеленетін ... ... ... ) ... ... жағдайларды сақтай отырып оны өз
меншігіне алуға құқылы. Мүлікті адал ашық ... ... ... ... ... ... қарау керек. Ондай ... ... болу ... ... үшін 5 жыл ... ... үшін – 15жыл). АК 240-б 3-
тармағына сәйкес мерзімінің өтелуіне жүгінетін тұлға өздері ... ... ... ... осы затқа иелік еткен уақыттылының
бәрін өзінің иелік еткен уақытына қосып ... ... біз ... ... ... ... өндірістік әдістерін
қарастырайық. Меншік құқығы ... ... ... ... негізделеді. Олар: сатып алу- сату шарты, сыйға ... ... ... аталған меншік құқығының пайда болу негіздері болып келеді.
Шарттық әдіс кезінде меншік ... ... ... нақты сәтін белгілеу
маңызды, өйткені осы ... ... ... ... және бүліну тәуекелі де
ауысады АК 238-б 1-тармағына сәйкес мүлікті алушыда меншік құқығы, егер ... ... ... ... ... затты берген сәттен бастап
пайда болады егерде ... ... ... ... ... өтуге
тиіс болса онда меншік құқығы мемлекеттін тіркеу сәтінде пайда болады.
АК 224-бабына сәйкес заттың ... деп – ... ... сол ... ... жөнелту үшін көлік ұйымына өткізу және
иеліктен айрылған заттарды жеткізіп беру ... алып шыға ... ... ... ... ... Меншік құқығыныңпайда болуының өндірістік
әдістеріне мұрагерлікті ... ... ... ... пайда
болуына жатқызады сондай ақ меншік құқығының пайда болуының әдістеріне
заңды ... ... ... ... ... қабылдаушылықты жатқызуға
болады.
Меншік құқығының тоқтатылу негіздері АК 249-бабында қарастырылған.
Олардың барлығын екі ... ... ... Бірінші топқа меншік құқығының
тоқтатылуының басым әдістері кіреді, бұған бір адамның ... ... ... ... ... ... ... пайда болатын
жағдайлары кіреді. Бұл келесі заңды деректер орын алғанда болады: ... өз ... ... ... ... ... ... бас тартқанда;
меншік иесі мүлкінен ақы өндіріп алынған кезде; өзіне тисілі бола ... ... ... ... ... ... ... және тарихи
қазыналарды сатып алу; ... ... ұлт ... ... және т.б. ... топқа басқа тұлғаның меншік құқығын туғызбай меншік құқығының
тоқтатылуы кіреді. Бұған заңды деректерді жатқызады: ... ... ... ... ... ... ... тұтынумен байланысты меншік
құқығының тоқтатылуы жағдайларын жатқызу керек. Заттың жойылуы деп ешкімнің
кінәсі болмаған кезде кездейсоқ ... ... ... апат ... және оның ... үшін ешкім жауап бермейтін жағдайларды
түсінуіміз керек. Ондай жағдайда жалпы ережелер бойынша мүліктің ... ... ... меншіктенушінің өз еркі бойынша жүргізілуі
мүмкіін (мысалы құдықты көміп тастаса, үйді көміп тастаса), сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... өрттік қадағалау
органдарының орындауға міндетті тапсырмасы бойынша). Меншік құқығы мүліктің
үшінші ... ... ... әрекеттің жойылуы нәтижесінде тоқтатылуы
мүмкін. Бұл жағдайларда келтірілген ... үшін ... ... ... ... ... ... әдістері.
2.1. Меншік құқығын қорғаудың ұғымы және негізгі азаматтық құқықтық
әдістері.
Меншікті экономикалық қатынастары кез келген ... ... ... құқықтық реттелуі осы қатынастардың еріктілік жағдайын бекітетін,
реттейтін және ... ... ... ... ... ... Сондықтан
да меншік қатынастарын қорғау кез келген құқықтық жүйенің маңызды мақсаты
болып табылады.
Бір тұлғаның ... ... ... ... немесе шынайы
қорғау әдістерімен бекітілменсе бұл декларация. Мұндай ... ... ... Бұл ... ... заң ... ежелгі рим
кезеңінен белгілі болған сондықтан да, мысалы, меншік иесінің өз меншігіне
ерікті, дербес билік ету құқығын жариялай ... және оның ... ... мен ... ... қоймай, кез келген мемлекеттің
заңшығарушылары меншік құқығын қорғаудың әртүрлі тәсілдерін қарастырады.
Меншік құқығы яғни, заңға ... ... ... ... болу жағдайы, бүкіл құқық салалары нормаларымен қорғалады деуге
болады. Мемлекеттік құқық нормалары ... және ... ... негізгі жағдайларын, бекітеді, қылмыстық және әкімшілік құқық
мемлекеттің заңды тұлғалардың және ... ... ... ... әрекеттері үшін жауапкершілікті ... ... ... ... ... ... келтірілген залалдық материалдық
жауапкершілігі мәселелерін реттейді. Меншік құқығын қорғау ... ... ақ ... ... ресурстарды иелену пайдалану және
оларға билік ету қатынастарын реттейтін барлық ... ... ... ... ... ... толығырақ бекітеді, және қорғайды.
Меншік қатынастары іс жүргізу құқығының әр түрлі салаларымен де қорғалады.
Осындай ретпен меншік қатынастарын бір тұтас құқық ... ... ... ... қатынастарын қорғау азаматтық құқық ғылымының
ауқымынан әлде қайда кең. Дегенмен біз ... тек ... ... қарастырамыз.
Меншік құқығын қорғау ісінде азаматтық құқықтың әртүрлі нормалары және
институттары бірдей рол атқармайды. Олардың бірі ... бір ... ... ... анықтап бекітеді және сол арқылы заң
қорғауына алады. Басқа ережелер мен меншік иесіне оның ... ... үшін ... ... ... ... (мысалы жекелеген
объектілердің азаматтық құқықтық режимін бекітетін ...... ... ... т.б.). ... ережелер бөтеннің
мүлкімен заңсыз іс әрекет жасағаны үшін меншік иесіне материалдық залал
келтіргені үшін ... ... Яғни ... иесінің
өкілеттіліктерін заңға қарсы қол сұғушылықтардан ... ... да ... ... ... ... ... бір ретпен
меншік қатынастарын қорғаумен байланысты деп айтуға болады. ... ... ... ... ... ... арнайы шаралары да
бар.
Осыған байланысты азаматтық құқықта меншік ... ... ... ... кең ... ... яғни экономикалық қатынастардың
қалыпты және қалыпсыз дамуын барлық азаматтық құқық нормаларының көмегімен
қамтамасыз ету; екіншіден, меншік қатынастарын қорғаудың тар ... ... ... ... ... ... қолданылатын
азаматтық-құқықтық әдістердің жиынтығы.
Меншік құқығын қорғаудың азматтық-құқықтық жүйесі. Меншік құқығын ... және ... ... ... ... ... меншік иесінің
мүдделерін заңды түрде қамтамасыз ететін әр түрлі әдістер қолданылады.
Меншік құқығы тікелейбұзылған жағдайда (мысалы, ... ... ... әр ... қол ... ... қорғау іске қосылады, ол меншік
құқығы секілді заттық-құқықтық сипатта болады.
Ал егер мемлекетке негізделген өкілеттіліктерге қол сұғатын мүліктік
сипаттағы ... да ... ... ... ... шарт ... өткеннен кейін жалға алушы затты меншік иесіне қайтақайтармаған кезде
немесе меншік құқығы объектісіне оны ... ... жою ... ... зиян
келтірсе), онда құқық бұзушымен меншік иесі арасындағы болған белгілі бір
құқықтық қатынастарды (шарттық немесе міндеттемелік) ескертетін ... ... ... әдістері қолданылады.
Кейбір меншік құқығын қорғау әдістері ерекше ... ие ... да олар ... ... екі ... ... де кірмейді (мысалы,
хабар тере ошарсыз кетті немесе өлді деп жарияланған адамның ... ... ... нормалар), олар жеке меншік құқғын қорғаудың ... ... ... ... жеке ... ... ... мемлекет құқру жағдайында меншік қатынастарын қорғауды
күшейтуге байланысты меншік ... ... ... жаңа
мүмкіндіктер бекітілген. Ол-меншік құқығын бұзатын мемлекеттік органдардың
нормативтік, сондай-ақ жеке шешімдерін жарамсыз деп тану ... ... ... ... ... ... ... қорғаудың
үш тобының біреуіне де жатқызу мүмкін еме, өйткені ол азаматтық ... ... ... ... ... өкілеттіктеріне ие мемлекеттік
органдарға бағытталған. Сонымен қатар олар өз ... және ... ... ... азаматтық-құқықтық сипатқа ие болады. Осының барлығын
сараласақ, меншік құқығын ... ...... ... ... ... ... шығару қажеттілігін көреміз.
Меншік құқығын қорғаудың міндеттемелік – ... ... ... ... кезде қарастырылады, ал басқа да азаматтық
құқықтық әдістер ... ... ... ... ... кезде
қарастырады. Меншік құқығына келетін болса, ол тек қана оны ...... ... қарастырады, бұл әдістер өз табиғаты бойынша
осы құқыққа ең жақыны болып келеді.
Сонымен қатар қазіргі кезде осы ... біз ... ... ... ... ... керек. Ол – меншік құқығын ... ... ... ... деп тану ... талап-арыздар.
2.2. Меншік құқығын қорғаудың заттық – құқықтық әдістері
Виндикациялық талап меншікті қорғаудың азаматтық – ... ең ... және ... ... бірі ... табылады, оның
атауы ... ... ... ... яғни «күш қолданамын
деп жариялаймын». Ол затты иеленбейтін меншік иесінің, оны иеленетін, бірақ
меншік иесі ... ... ... ... ... ... ... виндикациялық талап – затты иеленуден айырылған
меншік иесінің «басқа бір адамның заңсыз иелігіндегі» өз ... ... ... ... ... ... ... дұрыс шешу үшін вендикациялық
талап қоюдың жағдайларын анықтап алуымыз қажае.
Вендикацияға құқығы бар субъект талап етіп отырған ... өз ... ... дәлелдеуге тиісті мүлік иесі (немесе басқада заңды иесі болып
табылады).
Міндеттемелік субъектісі – талап ұсынылған уақытта затқа заңсыз иелік
етіп отырған иеленуші. Егер ол ... өз ... ... яғни осы ... ... немесе талап ұсынылған уақытта оның иелігінде зат жоқ
болып is&cf онда ... ... ... ... онда өйткені вендикация
пәні жоқ болады. (бірақ залалдың орның толтыру туралы міндеттемелік –
құқықтық талап ... ... ... ... ... ... сақталынған, жеке
анықталған зат болып табылады. Өйткенің, ... ... ... қайта қалпына келтіру туралы талап болып табылады.
Вендикациялық талап қоюдың тағы бір маңызды ... ... ... ... ... Егер де мұндай қатынастар болатын
болса, онда шарттық жағдайлардан келіп шығатын ...... ... сөз болады.
Осының барлығын жинақтай келе, мынадай қортынды жасауға болады:
вендикациялық ... ... ... 1. ... кодекс РФ. М.: фирма «Спарк», 1995.
– С.314-315.
Суханов Е.А. Лекции о праве собственности М: ... ...... ... иесіне немесе басқа ад өкілдігі бар тұлғаның басқа
адамдардың заңсыз иелігіндегі бір мүлікті жеке анықтаплған жеке ... ... ... ... қанағаттандырылған жағдайда талап қоюшыға
қайтарылады, осы арқылы оның бұзылған иелену ... ... ... бір ... ... ... оны ... және билік ету
құқықтарын қалпына келтіреді, өйткені егер зат ... ... ... иесі бұл ... ... асыру мүмкіндіктерінне де
айырылады ал затты қайтадан талап ету бұл ... ... ... ... затты вендикациялық талап бойынша тадлап етуге заңсыз
иеленушінің адал есес алушы деп ... ... ... әсер tntl/ ... деп ... алған уақытты оны оқшауланған адамнық оған құқықтары жоқ
екендігін білмеген және білуге тиіс болмаған адамды айтады. (АК 261-бап. ... ... ... саттық кәсіпорыннан алынған болса, онда оны
алушы адал алушы деп танылады. Сондай–ақ адал ... деп, ... ... ... ... ... адам танылады, егер сату немесе айырбастау
жағдайлары сатушы бұл ... ... ... жоқ екен деп ... ... емес ... деп ... алу бойынша оны оқшауландырып жатқан адамның
оған жоқ екендігі білген немесе ... тиіс адал ... ... ... ... ... ... төмендетіліп баға бойынша сатылып
жатқан мүлікті немесе ұрланған мүлікті біле түра сатып алса адал емес ... ... адал ма, әлде адал ... ... ... шешу ... келеді. Адал емес алушыдан мүлік rtp келген ... ... ... ... отырып адал алушыдан тек қана заңмен қарастырылған, белгілі
бір жағдайларда ғана талап етіле алады.) бұл қандай жағдайлар?
Ең ... ... иесі адал ... ... ... ... талап tnt
аладыб мысалы. Сыиға берілген, мұраға қалдырылған. Бұл мәселенің ... ... ... түсіндіреді.. алад алушыдан зат алынған жағдайда
------------------------------------------
Иноффе О.С. Советское гражданское праве. – М.: Юридическая литература.
1967. –С478.
оның мүліктік мүдделері бұзылмады, ... ол ... ... ешқандай
шығындар шеккен жоқ. Егер де мұндай алушыға талап ... ... ... ... иесі ... залал шешеді.
О.С.Иоффе былай диді.. «ақысыз иеленуді қорғау үшін меншік иесінің
құрбанға шалудан гөрі, ақысыз иеленушіден ... ... ... ... ... ... болып табылады.»
Осыған баиланысты А.П.Сергеев былай деп жазажы..
«Көп ждағдайда заңның ережесі ... ... ... ... ... ... rtp ... ақысыз алушыдан қайтарып
алу мүмкіндігі. Айлық сыйға алушыдан егер оған мүлік адал ниетті ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Істің
мәні бойынша заңның нормаларын осылайша кең талқылау мүліктің иесі ... ... ... алушыларды мүлікті сиға тарту, мұраға қалдыру т.с.с.
құқықтарынан айрылады, яғни заңға негізделмеген меншік құқықғына ... ... ... РФ АК 302-б 2-т. (ҚР АК 261б. 2-т) ... ... оқшауландырушыға құқығы болмаған реттерде ғана ... Егер де ... ... ... иесі ... онда ол ... тұлғаға қандай жағдайда беріп жатқаның маңызы болмайды.»
Егер мүлік адал алушыға ақылы мәміле бойынша өтетін болса, онда ... ... ... жағдайларда талап tnt алады.
1) Егер мүлікті меншік иесі өзі немесе ол ... ... бір ... (мысалы, жалға алушы, сатушы) жоғалған
жағдайда;
2) Егер зат ... ... ... ол ... ... ... алынса;
3) Меншік иесінің иелігінен немесе ... ... ... ... ... тыс ... ... затты су тасқыны алып кетсе.
Егер мүлік оның иесінің ... ол ... ... ... бір ... олардың еркі бойынша шығып кеткен болса, онда адал ... ... ... Под ... А.П. ... ... ... и дополниненое x-1. – C7448.
етуге жол берілмейді. Мысалы, меншік иесі өз мүлкін ... ... ... алушы ол мүлікті адал алушыдан затты талап ере алмайды. Өйткені, бұл
жерде зат ... ... ... ... ... ... ... иелігінен олардың еркі бойынша шыққан.
Адал алушыдан мүлікті талап етудің қалыптасқан тәртібінің белгілі бір
шектеулері ... ... ... ... егер мүлік сот шешімдерін атқару
үшін белгіленген тәртіп бойынша сатылған болса, онда ... ... ... ... ... ... адал алушыдан мүлікті ... ... жол ... 262-бабында тікелей көрсетілген жағдайларға байланысты ақшаны және
ұсынушыға берілген бағалы қағаздарды адал иеленушіден талап етіп алдыруға
болмайды.
Бұл жерде ... ... өз ... ... бе, әлде ... ... және алушыға ақылы, әлде ақысыз өтті ме ... ... жоқ. ... ... ... ақша немесе ұсынушыға берілген бағалы
қағаздар ... ... ... ... ... байланысты азаматтық
айналымның қатысушылары тарапынан оларға жоғары ... ... ... Егер алушы адал емес болатын болса, онда оған виндикациялық талап
қоюға ... ... ... ... ... (социалистік)
меншік объектілерін қорғауға елеулі басымдылықтар берілген. 1964 жылғы АК
145-бабына сәйкес колхоздардың, басқа да ... және ... ... ... ... болмасын заңсыз жолмен оқшауланса
да, тиісті органдармен rtp келген адал және адал емес алушыдан талап етіле
алады. Жаңа ... ... ... жоқ. Өйткені, Конституцияның 6-б.1-
тармағына сәикес мемлекеттікменшік және жеке меншік ... және ... ... ... ... ... ... алу кезінде есеп айырысу. Мүлікті
виндикациялық талап бойынша ... алу ... бұл ... заңсыз
иеленушінің иелігінде болған кезде табыс әкелгендігі немесе табыс әкелуге
мүмкін екендігі анықталу мүмкін.
АК 263-бабының ... ... ... иесі ... ... мүлікті талап tnt отырып, арам ниетті иеленушіденбүкіл иеленген
кезде өзі алған немесе алуға тиіс болған табыстардың ... ... ... адал ... ... туралыбілуге тиіс болған немесе меншік
иесінің мүлікті қайтару туралы талап қою жөніндегі хабарламасын алған
кезден ... өзі ... ... ... тиіс ... ... ... талап
етуге құқылы.
Аталған норма табыс деп тек қана ... ... ... ... ... ... ... және олардан алынатын өнімдерді
жатқызады. Арам ниетті иеленуші меншік ... ... ... немесе алынуға
тиісті табыстарды қайтаруға немесе орыннын толтыруға міндетті. Иеленуші
(адал ниетті, арам ниетті) мүліктен ... ... ... ... ... ... табыстар, мысалы, мүлікті жалға беру арқылы, есепке
алынбайды.
АК ... адал ... ... ... ... алынған табыстарды
қайтаруды міндеттей отырып, сонымен қтар меншік иесіне табыстарды қайтару
уақытынан бастап, меншік ... ... ... қажетті шығындардың орнын
толтыруды талап етуге құқық береді.
АК ... ... ... ... шығындардың орнын толтыру
туралы сөз болған. Қажетті шығындар деп мүлікті жөндеуге кеткен, сондай-ақ
оны қалыпты ... ... ... ... ... айтады.
Осы жағдайлармен қатар АК 263-бабы заңсыз иеленуші ... ... ... да ... ... жақсарту деп, оның сапасын жақсартуға
немесе оның ... ... ... ... ... мүлікке
жұмсалған шығындарды түсінуіміз керек. Жақсартулар бөлінеді ... ... ... АК ... ... ... заңсыз иеленуші
өзі жасаған жақсартуларды, егер олар затқа зақым ... ... ... ... ... Егер ... бөлу ... болмаса, адал
иеленушінің жақсартуға жұмсаған шығындарын талап етуге құқығы бар, бірақ ол
зат құнының ұлғаутылған мөлшерден аспау керек. Арам ... ... ... ... де заңсыз иеленуші затты қайта өндеу басқа затты ... ... ... ... иесі бұл ... ... tnt алама, сонымен, қайта
өндеуге түскен затты виндикациялауға бола ма екен біздін ойымызша, қайта
өнделген зат ... ... да ... толық көлемді виндекация туралы
нормалардың қажеттілігі жоқ. Бұл ... ҚР АК ... ... отырып
шешілуі мүмкін. Аталған бапқа сәйкес адам өзіне тиесіле емес материалды
өндеу арқылы дайындаған жаңа қозғалатын заттқа ... ... ... иесі ... Қазақстан Республикасының 1994 жылғы Азаматтық кодексі меншік
иесі талап етіп отырған зат қайта өңделіп отырып өзінің алғашқы қасиеттерін
жоғалтқаны, себепті ... ... ... зат ... ... ... жағдайға
қатысты, ертеректе туындаған виндекациялық талап қою проблемасын түпкілікті
шешті.
Осыған байланысты біздін ойымызша ҚР АК 237-бабы анығында, ең ... ... тану ... ... ... Тек ... ... ғана барып
виндекациялық талап қоюмен сипатталады.
Әдебиеттерде әдеттегідей заттың үшінші тұлғамен немесе затты ... ... ... ... ... ... зардабын анықтаған кезде
ешқандай айырмашылықтар қарастырылмайды бірақ, біздің пікірінше, бұл мәселе
өзіне ерекше назар аударуды талап етеді.
Егер заттын тұтынылуы оны ... ... ... ... жүргізілсе (мысалы, осы затты ұрлаған тұлғамен немесе тауып алған
және заңсыз иеленіп алған ... ... онда бұл ... ... ... туындамайды. Ал егер зат үшінші адал алушымен ... ... ... ... ... ... ... меншік иесінің
үшінші адал алушыдан заттың құнын талап етуге құқығы болама?
Осы тақырыпқа байланысты ойларды біз ... ... ... көре ... ... ойынша.. «меншік иесі
затты қайтару жөнінде бір тұлғаға талап қойғанда ... бұл ... ... ... ... ... иеленген шығар бірақта бұл дауды ... ... ол зат ... ... яғни ... ... тұтынылған,
сатылып кеткен т.с.с. Мұндай жағдайда меншік иесі ертеректе оның затың
иеленген тұлғадан залалдың ... ... яғни өтем ақы ... ... ... ... затпен алмастыруды талап ете алады».
«Сот практикасында, - дейді М.Я.Кирилова, - мынадай ... істі ... ... ... ... ... мүлікті жауапкер
тұтынған, жойған немесе сатып жіберген болуы мүмкін. ... ... ... ... орнын толтырған кезде ең алдымен виндикациялық
талаптың негізделгендігінен шығу керек, тек содан ... ғана ... ... ... ... ... норманы қолдану керек».
Біздің көз қарасыныз бойынша, ... ... бір ... ... ... ұстаным соншалықты негізделген секілді болып көрінсе де,
заңға сәйкес келе ме? ... ... ... талап арқылы
деликтік міндеттемелер шеңберінде залалдын орнын толтыру ... ... ... емес. Деликтік жауапкершіліктің туындауы үшін жалпы ережелер
бойынша бірқатар жағдайлардын болуы талап етіледі. Олар ... ... ... ... залал келтірушінің кінәсі біз қарастырып отырған
мәселеге үшінші адал алушының іс-әрекетімен туындаған ... ... ... байланыс болмайды меншік иесінде зардаптар үшін адал
алушының сондай-ақ адал алушыны ... ... ... кінәлауға
болмайды, оның кінәсіздігі келесі формуладан ... ... жоқ ... ... ... ... ... отырып аталған жағдайда вендикациялық
талап механизімін қолдану туралы мәселе алушыны адал немесе адал емес деп
сәттен бастап ... ... ... ҚР АК ... ... қалған
мәселеге назар аударады А:А: Рубанып олардың кейбіреулерін атап ... ... олар ... одан әрі ... жолымен шешілу мүмкін. 1. деп
атап көрсетеді ол,-меншік иесі талап ете алмайтын заттың ... ... бұл ... адал ... құқығы қандай? Талапты
қанағаттандырудан бас тартқаннан кейін меншік иесінің затқа деген құқықтары
қандай? Бұл зат талап ... ... ... ... ... ... ... табылама әлде иесіз зат болып шығама?
---------------------------
Бесбалова А.И. Ваксберг М.А. Правовая ... ... ... ... М.: ... 1961
- С18-29.
Советское гражданское право/Под ред/ Красавчикова М., 1968 Т-1 С399.
Гражд ... РФ ... – 1 ... ... ... А.Ю.Кабалкин, В.П.Мозолин. – М.:изд. «Бек», 1996 – С484
Осы ең басты проблеманын шешілмеуі, әлі өз ... ... ... көп
деген мәселелердің бар болуымен байланысты.»
Бұл сұраққа ҚР АК 241-бабының ... ... ... Аталған
норма бойынша меншік құқығы белгілі тұлғада болып оның иеленуінен АК 263-
265 баптарына сәйкес талап етілуге ... ... ... өтуі ... ... ... ... мерзімі бітуінен ерте басталмайды, басқаша
айтқанда меншік иесіне виндикациялық талапты бас тартқандығына қарамастан,
адал ниетті ... ... ... біріншіден, тиісті талаптын ескіру
мерзімінен ... орын ... ... ... ... иелену мерзімі
өтуге тиіс сондықтан тиессілігі ... алып ... бұл ... ... әлі бес жыл ішінде өз шешімін таппайды.
Азаматтық кодекстің толық жетілмегендігінен туындаған жағдай өзінің
тәжірделік маңызына қарай ... ... ... ... етеді біздің
пайымдауымыз бойынша, меншік иесіне виндикациялық ... ... ... жағдайда адал ниеттіалушы да затқа меншік құқығы ҚР АК 235-б 3-
т сілтеме ... ... ... ... «осы ... реттер мен тәртіп
бойынша тұлға меншік иесі жоқ мүлікке меншік иесі белгісіз мүлікке, не
меншік иесі бас ... ... өзге ... ... ... құқығы алыну
мүмкін» Біздің ше ең ақырғы сипаттамаға көніл аудару керек: ... ... ... ... ... ... сот ... иесіне мүлікті виндекециялаудан бас тарта
отырып бір мезгілде бұл мүлікке меншік құқығын адал ниетті алушыға ... ... ... ... ... ... және оның құқықтық
жағдайы туралы мәсере шешімін табатын болады.
өкінішке орай әдебиеттерде Азаматтық ... олжа мен ... ... ... ... байланысты мәселелер
елеусіз, «қараусыз» қалдырылған.
Қазақстан Республикасының АК 245 – ... ... ... ... туралы милицаға немесе атқарушы органға мәлімдеген кезден бастап алты
ай өткенше жоғалған ... ... ... ... бар адам ... ... өзінің құқығы туралы мәлімдесе затты тауып алушы оған меншік құқығын
алады. Егер де затты тауып ... ... ... ... ... бас ... ол ... меншігіне өтеді.
Азаматтық кодекстің 246-бабына 2 тармағына сәйкес егер жұмыс малы егер
ірі қараны ... ... ... ... кезден бастап алты ай ішінде
және басқа үй ... ... екі ай ... ... ... иесі
табылмаса және оларға өзінің құқығы туралы ... бұл ... ... ... ... және ... ... көшеді. Бұл адам
жануарлардың меншігіне алудан бас тартқан ... олар ... ... және тиісті жергілікті атқару органы белгілейтін тәртіп
бойынша пайдаланылады.
Біздің ойымызша аталған бабтар виндикацияның жалпы ... ... ... ... ... жағдайлар практикада қиын жағдайлар
тудыруы мүмкін. Виндикация туралы ... ... ... өз ... ... ... тұлға затты иеленбейтін меншік иесі ретінде
қарастырылуы ... өз ... ... ... ... алушы заңсыз
иеленуі болып табылады. Яғни затты иеленетін ... ... иесі ... ... Егерде бұл жерде заттың меншік иесінің иелігінен оның
еркінен тыс ... ... ... онда ... ... ... ... ішінде қанағаттандыруға жатады. Бірақ та егер даулы зат оны тауып
алған және заттың тиісті талаптарын орындаған ... алты ай ... ... ... иесі ... ... алынғандығы анықталса сот басқа ... үш ... ... ... ішінде вендикациялық талапты
қанағаттандыру құқығына ие болады. Егерде ол жоғалтқан затты басқа ... ... және ... ... негізінде тауып алған адамның
меншігіне немесе коммуналдық меншікке ... Заң ... ... шешуі мүмкін мынада жатқан шығар: затты жоғалтып ... ... ... ... ... ... ... етуге тиіс еді. Бұл
органдарды мұндай ақпататтың болуы затты тауып алған уақытта оны ... ... еді. ... ... ... затты тауып алған бұл
жайлы тиісті органдарды хабардар ... ... ... ... затты
жоғалтқан тұлғаға затты қайтаруға ... ... ... ... ... немқұрайлығы жүктеледі. Бірақ –та осындай
тұжырымды аса абай ... ... ... ... жоғалтақ тұлғаға затты
жоғалтқандығы жайлы тиісті органдарды ... ... ... ... өйткені бұл оның құқығы, бірақ міндеті емес.
Сөйте тұрсақ белгілі бір жағддайлардың негізінде тауып алған ... ... ... нақты түрде индикациялық талаптың қолдану ауқымын
негізсіз шектеуге әкеп соғатынын аңғармай кетуге болмайды.
Осыған байланысты ... 245-246 ... ... ережелерді
иедикация туралы нормалармен байланыстырып сәйкестендіру қажет.
Негаторлық талап. Меншік құқығын азамаматтық құқықтық ... ... ... рим ... ... ... келе жатқан әдістердің бірі.
Меншік құқығығының бұзылуы ... ... ... ... оған ... иелену құқынан айырумен байланысты бола бермейді. Ол ... ... ... ... ақ ... ... қалыпты жүзеге асыруға кедергі
жасау жолымен де жүргізіледі. Бұндай меншік құқын ... ... ... ... іс әрекеттерде көрініс табуы мүмкін. Мысалы үйге кіретін ... ... ... ... қою ... құрылыс салу т.б.
Осындай жағдайларды ескере ... АК 264 ... ... деп
бекітілген: меншік иесі өз құқықтарын лбұзылуы иелікпен айыруға байланысты
болмағанымен бұзудың қандайын болсада жоюды талап етуге ... ... ... ... деп ... ... ... негізінде
жатқан даулар әдетте жақын көршілес қатынастағы ... және үй ... ... тұлғалар арасында орын алады.
О.С. Иофе атап көрсе,ткендей кейбір жағдайда негаторлық талаптың мәні
меншік иесінің тек қана бір ... яғни ... ... ... бөгетті жою мақсаттында қойылатындығынан көрініс табады. Оның
ойынша негаторлық ... ... ... шектеу заңға негізделмеген.
өйткені заңда мүліктің меншік иесінің бұзатын барлық құқық ... ... ... ... ... болып табылады. Қазіргі
заманғы сот тәжірбиесі пайдалану құқығын емес ... ... ... ... ... ... ... болсақ егер
----------------------------------
Иоффе О.С. Советское гражднаское право. – М: Юридическая литература,
1967. С.488-489.
борышқордың мүлкіне тыйым салынатын болса, ал оның ... ... ... ... кіре бұл заттардың иелері оларға билік ету
мүмкіндігінен айрылады. Мұндай жағдайда қорғау әдісі мүлікті тыйым ... ... ... шағым болып табылады.
Мүлікті тыйым салудан босату ... ... ... ... авторлар қилы-қилы түсіндіреді: виндикациялық талаптың бір
түрі ретінде ҚР 1998 жылы 30 ... ... ... ... туралы
және сот орындаушыларынан құқықтық мәртебесі ... ... 40 ... ... ... тыйым салу, оның мүлкін санатқа алу, және онымен
билік етуге тыйым салу, сондай-ақ борышқордың банктік және басқада қаржылық
мекемеде орналасқан қаражатын ... және ... ... ... ... ... жеке ... шаруашылық жүргізу және оралымды
басқару нысанындағы мүлкіне тыйым салынуы ... Сот ... ... ... бұзу ... ... жауапкершілтерге әкеп соғады. Оған
байланысты заңының 46 бабының 1-тармағы мүлікке тыйым салған уақыттан сот
орындаушысы оның ... ... ... ... ... ... ... талапты негаторлық талап ретінде саралауға
мүмкіндік береді. өйткені егер ... ... ... ... ... санатына енсе, онда ол өз мүлкіне билік ету және ... ... ... ... ... иесі мүлікке тыйым салған
уақытта оны иелену құқығынан айыруы ... ... ... ... тыйым
салынған мүлікті сот орындаушы үшінші тұлғаға ... ... орын ... ... Яғни бұл ... ... тұлғаның мүлікке тыйым салудан босату туралы
талабы заңдық ... ... ... талап болып табылады.
Есеп шотты тыйым салудан босату туралы талап мүлікті талапқа өте ұқсас
болып келеді. Бірақ бұл жерде мұндай істердің пәні ... ... ... ... ... ... керек. Ал есеп шот зат болып табылмайды және оның
заңдық табиғатын міндеттемелік
-------------------------------
Граждан право. Учебник /Под ред. ... А.П. ... Ю.К. ч-1 ... 1998 ... ... ... ашу керек. Кәсіпорынның өз мүлкін қаржылық
және салықтық т.б. органдар салған тыйымнан босату туралы бас тарту талабы
да заңдық ... ... ... жүзеге асыру жолындағы кедергілерді жою талаптарымен
қатар негаторлық талап сондай-ақ болашақ ... ... ... кедергілерді
болдырмауға бағытталуы мүмкін.
Мысалы меншік иесі белгілі бір құқылысты жобалау сатысында ... ... ... мүмкін. Егер бұл құрылыс меншік құқығын жүзеге
асыруға ... ... ... деп ... талаптың негізі талап берушінің мүлікті пайдалну және оған
билік ету ... ... ... ... ... ... осы
құқықтарды жүзеге асыруға кедергі келтіретіндігін дәлелдейтін жағдайлардың
болуы. Талап берушінің ... ... ... ... заңсыздығын дәлелдеу кірмейді, жауапкердің өзі
әрекеттерінің заңдылығын дәлелдеу керек.
Негаторлық ... қою үшін ... ... ... ... онда ... ... Егер пайдалану құқығын бұзатын іс-әрекеттермен
мүліктік залал келтірген талап ете алады. Бірақ негаторлық ... ... ... құқығын бұзу талапты қойған уақытта ... және ... онда ... ... ... ... ... бұзушылықпен
келтірілген залалдың орнын толтыру туралы міндеттемелік талап қоюға құқылы.
Меншік иесі өзінің меншік ... ... ... ... іс әрекетін
тоқтауын талап ету құқығының болуы үшін, бұл іс әрекеттер құқыққа қарсы
сипатта болу керек. Егер бұл ... ... ... болса, онда меншік
иесінің бұл әрекеттерді тоқтатуды талап етуге құқығы болмайды.
Меншік құқығын тану ... ... ... және негаторлық талаптардан басқа меншік құқығы тағы бір
заттық – құқықтық әдіс көмегімен ... ... бұл – ... ... ... ... ... құқығы тану
туралы талаптың меншік қатынастарында ерекше маңызы бар өйткені ... өзі ... пәні бола ... соның ішінде титулдық және ... ... ... сот ... ... ... ... ол талаптардың арасында құқықтық қатынастардан туындайды.
Мұндайда олар шарттық ... ... ... ... ... ... ... қойюшымен ешқандай құқықтық қатынастар тұрмайтын үшінші тұлғаларға
бағытталған меншік ... тану ... ... ... ... ... ... құжаттарды беруге бас тартқан жергілікті
әкімшілік органдарға бағытталған, ... ... ... өз ... тану туралы талап арызын келтіруге болады.
Осы және осы тектес талаптардың заңдық ... ... ... ... ... ... афторлар меншік құқығы тану талаптарын ... ... ... ... әдістерін қатарына жатқызбайды мұндай
дербес талаптың барын жоққа шығармады. ... ... ... құқығын тану
туралы виндикациялық және негаторлық талаптардың құрамдас бөлігінде көрініс
табады.
Шынындада, мұндай талаптардың ... және ... жеке ... ... ... нақты жағдайларда меншік
иелерінің талаптарын заңды тұрғыда дұрыс жіктеу мүмкін емес. Мысалы, меншік
иесі материалдық көмек көрсету емес өз ... ... және ... ... ... салу үшін ... ... өзара суда қайтарылған кейін
зат меншік иесіне ... ... ... ... Ондай келісім бізге
белгісіз шарт ... ... ... ... ... ... Енді меншік иесіне затты алған азамат ссуданы жапқанға
диін қайтыс болды делік. Бұл жерде ... иесі ... ... ... ... ... ... виндикациялық жүгіну дұрыс емес. Өйткені, ломбард
иелігіне заңсыз деп танылуға ... ал ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ неготорлық талаптың көмегіне жүгінуге де
болмайды. Өйткені, меншік иесі ... ... Бұл ... ... ... ... ... меншік құқығын тану туралы талап қою құқығы
ғана болады.
-------------------------------
Гражд право. Учебное пособие (часть общая)/Под ред. Тулеугалиев Г.И:
Мауленов Г.С. – ... 1999 ... М. ... ... ... ... ... юстиция.
1966 - №4 С17.
Сонымен, меншік құқығын тану туралы талап мүліктерін қайтару немесе
иеленуден айырумен ... емес ... жою ... ... қосылмаған, үшінші тұлғаплар алдында даулы мүліктін меншік
құқығы талап қоюшыға тиесілі екендігін ...... ... ... туралы талапты талап қоюшы және жауапкер, аталған талап, даулы ... ... ... ... ... ... ... қатынастарда
тұрмайтын, үшінші тұлғалармен құқықтары дауға түскен жоққа шығарылып жатқан
немесе мойындалмай келген, дербес анықталған затты ... ... ... бұл ... затты қайтыру туралы мәселе қойылмаса) меншік
иесі қойылады. Мұндай талап қою құқығын сондай-ақ мүлікті титулдық иесі де
иеленеді, ... ... ... ... ... ... басқару құқығының
субъектілеріде. Жауапкер дегеніміз затқа өз құқықтарын ұсынатын, сондай-ақ
мұндай құқықтарды ... ... ... талап қоюшының құқықтарын
мойындамайтын үшінші тұлға талап қоюшының құқықтарын мойындамайтын үшінші
тұлға.
Меншік құқығын тану ... ... пәні ... бір ... ... ... ... қоюшының мүлікке меншік құқығына басқа
заттық құқықтардың тиістілігі фактісін анықтау болып табылыды. Меншік
құқығын тану ... ... ... құқықа теңбеушілікті жояды. Тараптар
арасындағы қатынастарды анықтап, мүлікті иелену, пайдалану және оған билік
ету бойынша ... ... ... ... ... ... Таолаптың
негізі талап қоюшының мүлікке меншік құқығының ... ... ... ... ... болып табылыды. Осы талаптың құқықтың негізі –
АК 258-бабы
Меншік құқығын тану ... ... ... жағдайлары. Осы
жолмен меншік құқығын қорғаудың қажетті жағдайлары ... ... ... өз ... ... болып табылады. Ол даулы мүліктің талап
қоюшыға тиесілі екендігін дәлелдейтін құқық ор,наластырушылық құжаттарды,
куәлердің ... және т.б. ... ... арқылы жүзеге
асырылады. Егер мүлік талап қоюшының иелігінде болса, онда оның ... ... ... ... ... ... бұл презумция
заңда көрініс таппаған.бұл басқаша айтқанада сот міндетті емес. Бірақ та
нақты ... ... істі ... ... болмаса осы презумпция
дәлелдемелер тұйықтай ... ... тану ... ... бір ... ... ... нақты байланысты емес үшінші тұлғаның созылмалы заңсыз іс
әрекетімен сипатталғандықтан, бұл талаптарға ескіру мерзімі қолданылмайды.
2.3. ... ... ... ... ... ... деп тану ... талаптар
Меншік құқығын қорғау туралы мемлекеттік органдарға талаптардың ұғымы
және түрлері. Сонғы жылдарғы белсенді заң ... ... ... ... заңдылықтарға таныс есес меншік құқығын
қорғаудың жаңа құқықтық әдістері қалыптасты. ... ... ... ... ... ... жауапкерлер билік тұтқасын ұстап отырған, белгілі
бір өкілеттіктерге ниет тікелей мемлекеттік билік органдары ... ... бұл әдіс ... ... және ... ... меншік иесінің
мүліктік мүдделеріне нұқсан ... ... ... ... ... ... ... азаматтық қарастырмаған еді. Тек қана
мемлекет және қоғам қажаттілігі үшін жер ... ... ... ... ... ... уақытта азаматтармен арада ұсынылып
отырған өтем ақы туралы оның көлемі туралы ... ... ... ... ... ... ... тиісті жер учаскелері бөлінген ұйымдар
болып табылатын. Тек ерекше ... ... ... ... ... ... ... болатын. Және бұл жерде олардың іс –
әрекеті іс-әрекетінің заңсыздығы дауға салынбайтын тек қана ... ... ... үшін ... отырған өтем ақы жөнінде сөз болады, яғни
мұндай талаптар ... ... ... өзің ... ... емес еді. ... ... олар меншік иесіне келтірілген зиянның орның толтыру
жөніндегі міндеттемелік құқықтық талаптар ретінде болды.
Біз ... ... ... сөз ... мемлекеттік органның
актісінің даулар туралы және сол арқылы бұзылған меншік құқығын қалпына
келтіріп меншік құқықтарын ... ... ... ... ... болып отыр.
Жоғарыда аталған жағдай мемлекеттің азаматтар немесе заңды тұлғалар
алдында жауапкершілігін мойындау табылады және толығымен құқықтық ... ... ... ... ... ... ... Мұндай
талаптарды бекіту жаңа заңнамалардың үлкен жетістік деп ... ... ... ... рет ... құқығын тек қана тауар ақша
қатынастардың қатысушылары – азаматтар мен ұйымдардан басқа емес ... ғана ... ... ... ... ... шешімнің сипатына байланысты (нормативтік және
жеке нормативтік) және меншік құқығының ... ... ... заң
меншік иесіне екі түрлі талап қою мүмкіндігін береді...
- Жоғарғы мемлекеттік органнның ... мен ... ... құқықтары
тоқтатылған кезде оның мүдделерін қорғау туралы талаптар.,
- Меншік құқығын және басқада заттық құқықтарды ... ... ... ... ... ... деп тану туралы талаптар.
Екі жағдайда да азамат немесе заңды тұлға мен өз шешімімен оның ... ... ... ... ... ... жайлы сөз болады.
Меншік құқығының маңызды ... ... ... ... ... ... салдарынаң меншік иесіне келтірген залалдарды толық көлемде
міндетінің бекілілуі ... ... ... сөз ... ... ... меншік иесінің иесін алу
туралы нормалары бар заңдар құқығы бар екнедігі бірақта ... ... ... құқықтарына кепіл берілгені туралы кепіл беріп тұр.
Жоғарғы мемлекеттік органныактісімен меншік ... ... ... оның ... ... ... ... Бұл жағдайда ҚР
Жоғарғы билік қабылданған ... ... ... тікелей алуға
бағытталмаған, бірақ шұғыл ... ... ... ... ... ... тиесілі құрылыс немесе екпелер орналасқан жер учаскелерін алу,
т.с.с.)
----------------------------
Джусупов А.Т. Право собственности и инные вещные ... – А.: 1996. ... ... ... ... ... көлемде ҚР АК 266-бабы.
Залалдың орның толтыру және оның көлемі туралы даулар сот ... ҚР ... (жер ... ) ... ... меншік иесіне
алуға немесе сатып алуға болады. Ол туралы шешімді ... ... ... сондай-ақ жер иесіне жер учаскісі алынатын туралы бір жыл
мерзімге ... ... ... ... ... ... жер ... алу оның иесіңнің –бап . мемлекет қажеттілігіне ... ... ... үшін ... жер ... нарықтық бағасын онда орналасқан
қозғалмайтын мүліктін құның жер учаскесінің айрылуына байланысты ... екі ... ... ... ... де ... иесі ... құқығының тоқтататын шешіммен келіспейтін
болса, онда дауды сот тәртібімен шешкенге дейін жүзеге асырады. Сот ... ... ... ... иесіне тең бағалы мүлікті және залалдарды толық
көлемде толтыру жолмен шешеді АК ... ... ... ... ... –ақ ... иесіне келтірген орнын толтыру
туралы мәселлелер де шешіледі. Бұл ... тек қана ... жер ... ... және осыған байланысты қозғалмайтын мүлікке тоқтату ... ... ... ... ... ... ғана ... пәні бола
алатындығы айқын.
Егер де меншік құқығын тоқтататын бірақ өтем ақы қабылданса, ... иесі ... ... – ақ ала ... ... ... толтыруды талап
етіледі. Бұл талаптың мүмкіндігін пайдалана отырып,, ... ол ... ... ... ... ... болмайды. Өйткені оны
мемлекеттік жоғарғы билік органы қабылдаған. Мұндай талапты ... ... ... міндеттемелік-құқықтық талап ретінде қарастыруға ... бір ... зиян ... ... ... келтірілген.
Меншік иесінің құқықтарын және басқа заттық құқықтарды бұзатын өкімет,
басқару органдары мен лауазымды адамдардың құжаттардың жарамсыздығн ... ... Егер ... ... ... ... ... атқару органдарының не
--------------------------
Джусупов А.Т. Право собственности и инные вещные права. – А.:1996 ... ... ... ... ... қалыпты немесе жеке құжат
шығару салдарынан меншік иесінің және ... ... ... тиесілі
мүлікті иелену, пайдалану және оған билік ету жөніндегі құққықтары бұзылса,
мұндай құжат меншік ... ... ... ... адамның талап қою
бойынша сот тәртібімен жарамсыз деп танылады.
Азаматтардың, заңды ... ... ... ... ... ... ... сипаттағы актілердің заңдылығын тікелей
даулау мүмкіндігі ... ескі ... ... еді, ол тек ... ... органдарға немесе прокурорлық қадағалауға тиісті өкілеттік
еді.
Аталған тәртіппен, біріншіден, ... ... кез ... ... ... ... ... үшіншіден,
лауазымды адамдардың актілердің4 жарамсыздығын тану мүмкін.
Аталған органдардың актілерінің жарамсыздығын тану ... ... ... ұpe ... ... ... билік органдардың
актісі ретінде заңға қайшы келуі болып табылады.
Дауға салынып отырған актілер заңға ... ... ... ... талап
әрине қанағаттандырылмайды. егер акт заңға сәйкес емес деп танылатын болса,
онда оның ... ... тек ... ... жарамсыз деп танып қана
қоймайды, сондай-ақ аталған құжаттарды шығару салдарынан меншік ... ... ... ... ... ... Басқа да заттық құқықтар түрлерін азаматтық құқықта қорғау
Басқа да ... ... ... және ... ... ... салт-санада (бұған NVL-ның барлық мемлекеттері,
соның ішінде Қазақстан да ... ... ... ... ... ... ... әдістерімен қаимтамасыз етілген. Керісінше, жалпы
құқыққа жататын мемлекеттер меншік құқығынан бөлек иелену ұғымын танымайды.
Иеленуді қорғаудың ... ... ... ... ... ... анық түсіну үшін, алдымен иеленудің не ... ... Бұл ... ... тұрғыда қалыптасуы заң мәтінде айқын көрініс
тапқан (ҚР АК 388-б. 2-т.), ... ... ... өз ... ... және оған ... ... құқығы бар деп анық айтылған. Иелену құққығы
мүлікті нақтылы иеленуді жүзеге асыруда заңдық тұрғыда қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... мағынасыз
болады, пайдалану құқығы өз кезегінде мүліктен оның табиғи ... алу, одан ... ... ... тұрғыдан қамтамасыз ету болып
табылады. Иелену меншік иесінің бір өкілеттігі болғандықтан, ол оны ... бере ... ... ... беру ... ... Бірақ иелену
үнемі меншік құқығынан бастау алмайды. Мысалы, меншік иесі жоқ иесіз затты
иеленуге болады немесе меншік иесі бас ... ... да ... ... қатар, азаматтық – құқықтық доктринаға сәйкес, иелену құқығы
көбінесе шарт жасасу жолымен пайда болады, яғни затты иелену және ... ... ... ... ... құқықтармен реттеледі.
Осыдан келіп иелену құқығы континентальдық құқық концепциясында меншік
құқығымен соншалықты байланысты емес, тығыз байланыс жалпы ... ... ... мүлікті нақты иеленетін тұлғаны ... ... ... ... ... жүйелерінде әрекет етеді. Иелену ... ... ... ... болып табылады, яғни егер иелену
шартын бұзған жағдайда иеленуші заттық-құқықтық мәмілесін ... кез ... ... ... ... ... ... талап қоя алады.
Шартты түрде заттық құқықты ... 3 ... ... ... ... ... – заттық құқықтардың өзін, құрамын, мазмұнын анықтап
және осы құқықтарды заңда бекіту. Тәжірибеде ... ... ... ... ... тиесілігін сот тәртібімен анықтау. Екінші деңгей –
заттық құқықтарды жүзеге асыруға қажетті ... ... ... ... ... тіркеу қозғалмайтын мүлікке құқықтарды,
кепілдік құқықтарды тіркеу жүйесін құру және сол ...... ... ... ... яғни меншік иелерді меншік иелерді үшінші
иелерді заңсыз ... ... ... ... құқығын қорғаудың азаматтық – құқықтық әдістері, ... ... ... ... талаптар заңда тікелей көрсетілгендігі негізінде
(ҚР АК 263-б) ... иесі ... ... ... ... ... ... мүлікті иеленетін тұлғаға да беріледі.
ҚР АК 195-бабына сәйкес меншік құқығымен ... ... ... ... Жер ... құқығы;
2) Шаруашылық жүргізу құқығы
3) Оралымды басқару құқығы;
4) АК немесе өзге заң актілерінде көзделген басқа да заттық құқықтар.
ҚР АК 194 бабы ... үйге ... ... және ... да ... ... ... ерекшелігі тұрғын үй заңнамалармен
реттелетіндігімен бекітіледі. Егер ... ... ... ... тиісті заттық – құқықтық табиғатына қайшы келмесе заттық құқықтарға
меншік құқығына ... ... ... мынаны көруге болады, меншік иесі ... ... ... ... ие ... дәл сондай
мүмкіндіктерді заттық ... ... де ... ал ... құқықғы
қандай заттық құқықтыөқ әдістермен қорғалатын болса, заттық құқықтарда ... ... ... Бұл ... ... ... ... міндеттемелік – құқықтық әдістермен қорғала
алатындығымен білдіреді.
Заттық құқықты қорғаудың азаматтық-құқықтық әдістерінің ... ...... ... субъектісінің өз иелену құқықтарын меншік иесінің
өзінен де қорғай ... ... ... ... ... құқық иесіне виндекациялық
немесе негаторлық талап қоя алады...» - деп жазады Е.А.Суханов.
Ю.К.Талстой және М.Малинкович бұған қарама-қарсы көз қарасты ... ... ... ... қолдайды.
«Титулдық иеленушінің меншік иесіне виндикациялық немесе негаторлық
талап қою мүмкіндігі жоққа шығарылады...»
...меншік иесінің ... ... ... ... ... де мүлікті бөтеннің заңсыз
---------------------------
Гражд право/Под ред. Суханова Е.А. – М., 1994 т-1 С310.
иелігінен талап ету жөніндегі ... да ... ... ... Олар ... ... ретінде иеленуді ... ... ... ... ... ... ... тұрады.
Егер мүлік иесі өзінің заңсыз іс-әрекеттермен титулдық иеленушіні
затты ... ... ... ... ... да ... оның ... асыруға кедергі жасаса, онда заңды иеленушінің меншік иесіне қойған
талабы, олардың арасындағы ... ... ... туындайтын
міндеттімелік – құқықтық талап баолып табылады.
М.Малинкович, Ю.К.Талстой, У.К.Ихсановтың көз қарастары ... ... ... ... көз қарастарын Е.А.Сухановта қолдайды.
Өз «лекциясында» ол былай деп жазады «...виндекациялық талап қоюдың
маңызды шарты – екі ... ... ... ... ... Егер
бұндай қатынастар ... онда ... ... ... ... ... сөз қозғау керек».
Титулдық иеленуші құқықтарын меншік иесінен заттық құқықтық қорғауды
жоққа шығарудың ... Е.А. ... ... да ... одан ... ... ... бәсекелестіктегі туралы мәселе әрқашанда
міндеттемелік – құқықтық талаптар (әдістер) пайдасына ... ... олар ... ... ... ... ... жерде сөз заттық құқықтық және ...... ... ... ... тұр.
Түрлі көз қарастарды салыстыра отырып мұндай тұжырымға келуге болады:
титулдың иеленуші меншік иесіне заттық құқықтық талаптарды қоя ... ... тек қана ... ... ... ... ... – құқықтық талаптар қоя алады.
Бұл тұжырым ҚР АК 265-бабындағы жағдайларға қайшы келмейді бұл ... ... иесі өз ... ... ... ... – А 1970 С ... Е.А. Лекции о праве собственности. – М.: ... 1991. – С ... Е.А. ... Соч. – С ... ... қандаә құқықтарға ие болса, дәл сондай құқықтарға
меншік иесі болып ... ... заң ... заттық құқықтардың
иеленетін тұлға да иелік tntl/ өз ... ... ... ... әдістерін титулдық иеленуші rtp келген үшінші тұлғаға қатысты
қолдана ... ... ... ... ... иесі кірмейцді. Заңда титулдың
иеленушінің өз иелену құқықтарын меншік иесінің өзінін де ... ... деп атап ... ... мұндай талап міндеттемелік, құқықтық талап
болып табылады.
Титулдық иеленушілер болып меншік ... ... шарт ... ... ... ... табылады, мысалы, сақтаушылар жалгерлер
және т.с.с.
Кез келген заңды иеленуді ең алдымен виндикациялық және ... ... ... ... залалдың орның толтыру туралы
міндеттемелік, құқықтық талаптар арқылы иелену құқығын бұзатын ... ... ... ... деп тану туралы талаптар арқылы
қорғау «иеленуді қорғау» түсінігін ... иесі ... ... ... ... ... ... тек қана оның мүдделерін көздеп емес, ең алдымен меншік иесінің
мүдделерін көздеп бекітілген. Меншік иесі өз ... ... ... ... бұл затты өз иелігінде болған кезде заңмен қорғалатын болса, дәл
солай бұл зат басқа ... ... ... ... болу ... иесінде мұндай сенімнің болмауы заттардың айналымына кедергі ... ... ... ... ... ne&spies еді. Соның ішінде мүлікті
жалдау шартың жасауда. Егер меншік иесі өз мүлкін басқа тұлғаның иеленуіне
және пайдалануына берген ... онда өз ... ... ... ... етеді. Өйткені, мүлікті иеленуге алған тұлға мүлікті өз иелігінен
шығарып алатын ... онда оны кері ... етіп ... ... болмайды.
Қиын жағдайға иеленушілер де тап болады, өйткені олар ... ... ... талап tnt алмай меншік иесіне айырылып қалған немесе
ұрланған мүліктің құнын қайтаруға тиісті болады.
Титулдық ... ... ... ... ... ... ... негізінде пайда болған иелену құқывғы меншік құқығынан туындайды. Бұл
жағдайлар заң ... ... ... ... ... ... ... қолданатын азаматтық-құқықтық әдістерді қолждануға
мүмкіндік берді.
Титулдық иеленушінің қойған вендикациялық және ... ... ... ... ... ... міндеттемелік қатынаста
тұрмаған үшіні тұлға болып табылады ... ... ... ... ... ... – екі жақтың арасында шарттық қатынастардың
болмауы.
Титулдық иеленушіге меншік иесінің мүлікті адал ниетті заңсыз алушыдан
талап ету үшін ... ... ... ... адал ... ... түрде алған мүлкі, тек қана титулдық иеленушінің ... ... ... ... ғана, мысалы, жоғалтқан жағдайда ұрланған
жағдайда, ... ... ... жатады. Адал ниетті алушы сот шешімденрін
орындау тәртібімен сатылған ... ... ... бұл ... ... Бұл ... ... титулдық иенушінің иелігінен әдістерінің
мәні жоқ.
Егер адал ниетті алушы мүлікті ақысыз алған болса, онда ол ... ... тыс ... ... емес, заңды иеленуші
мүлікті барлық жағдайларда талап tnt алады. Титулдық иеленуші мүлікті адал
ниетті алушыдан, тек қапна ол ... ... ... ғана ... сондай-
ақ иелігінен оның еркеінен тыс жағдай да талап ... ... ... ... ... етуі ... талаптарға меншік иесі мен
заңсыз иеленуші арасындағы кірістер және ... ... есеп ... ... қаврайды. Бірақ та бұл ережелер иеленуге алынған ... жеке ... ... құқығы бар титулдық иеленушілерге ғана ... ... ... Олай ... жағдайда алынған пайдалар жеке, дербес
талап қоя алатын меншік иесіне тиісті ... ... ... ... ... қою құқығының берілуі
меншік иесінің мұндай құқықтарын жоққа шығармайды. Тәжирбеде мынадай
жағдайлар ұшырасуы ... ... ... мүлікті талап ету туралы
талаппен бір ... ... иесі және ... ... ... талап еткен
жағдайда кімге басымдылық ... ... ... ... сот ... ... беруі керек?
Бұл сұраққа жауап беру кезінде мүлікті заңды иеленушінің иелігіне
берілетін сипаты үддесінен шығу керек. Мысалы, егер зат ... ... ... ... ... болса ,және бұл мерзімі бітпесе, онда
иеленушінің мүдделері басымдылыққа ие болады. Егер ... ... ... онда бұл ... ... ... және ... алушының
мүдделеріне нұқсан келтіреді.
Егер зат заңды иеленушіге сақтау шарты негізінде болатын ... ... ... ... ... ... өзі үшін емес ... емес иесі
мәселе басқаша шешііледі. Cондықтан затты өзі емес меншік үшін иеленеді,
заң меншік заң иеленушіге сақтаушыдан кез ... ... ... ... ... да ... ... талаабы басымдылыққа ие болады. Одан ... ... ... иеленуді меншік иеленуі болып табылмайтын, сондай-
ақ құжаттарында ... ... ... ... ... иеленугңе
құққығы жоқ. Үшінші жақтардан қорғалады (ҚР АК 240-б 2-т.) ... ... ... ... меншік құқығына ауысады мұндай жағдай өзінің
қозғалмайтын мүлкі ретінде 15 жыл ... не өзге ... ... 5 жыл ... және ... имелену болып табылады. Көрсетілген уақыт өткеннен кейін
иелену бұрынғы меншік иеленуден ... ... шарт ... ... ... бар барлық үшінші ... қол ... ... ... бір бос тұрған үйді оны ... ... ... ... үшін бір тұлға иеленіп алды диік егер бір ... жоқ ... ... үйге ... ... ... алатын болса онда құқықтары
болмаса ол оны шығаруды талап ете ... ... бұл ... ... ... оның мұрагерлерінен сондай-ақ комуналдық менік құқығын тану ... ... ... (ҚР АК 242 – бабы 3-т.) жергілікті өзін өзі басқару
органдарының қол сұғуларына қорғалынбайды. 15 жыл өткеннен ... үйді ... ... бұл ... адал, ашық және ұдайы пайдаланғандығын дәлелдей
отырып меншік құқығына болып соның ішінде бұрынғы меншік иесінен де басым
қорғалу құқығын ... ... ... меншік иесі болып табылмайтын иеленушінің
заттық құқықтарын қорғау ҚР АК 265 – ... ... ... ... ... ... ... дәл сондай әдістермен жүзенге асырылады (ҚР АК
259-269 бб.) ... ... ... ... ... ... орай ... азаматтық заңнамаларда арнайы иеленушілік
талаптар пайда болуы әбден мүмкін, кез келген жағдайда мұндай ... ... ... қорытындылай келе, біз меншік деп жеке адамның немесе ұжымның
белгілі бір заттқа өзінің заты ретінде ... ... ... ... мазмұны тек қана осы түсінікпен шектеліп қоймайды, ол сонымен қатар
мүліктін иесі ... ... ... ... ... бөтеннің заты
ретінде қатынасын білдіреді, яғни меншік бұл тұлғалардың арасындағы затқа
қатысты қалыптасқан қарым-қатынасты білдіреді. Оның ... ... ... ... ... осы ... бір ... меншік иесі ал
екінші жағында меншік иесі болып табылмайтын барлық ... ... ... ... ... тұлғалар бөтеннің затына қатысты қандайда ... ... ... ... ... ... ... қатар
меншікке еріктілік мазмұнда тән. Өйткені, меншік иесінің жеке өзінің thr
оған тиесілі заттың болмысын ... ... ... ... ... қатысты шексіз құқығы деп
айтуға болады, бірақ ... бір ... ... ... меншік иелері болып
табылмайтын басқа адамдардың жеке ... ... ... ... болып табылады.
Меншік құқығын қорғау институтын теориялық және практикалық ... ... ... ... ... ... иесіне өз құқықтарын
қорғау үшін жеткілікті дәрежедегі әдіс-тәсілдері береді ... ... ... ... тараптың мүдделері ескерусіз қалған жоқ..:
иеленушінің адалдығы презумциясы, адал иеленушінің даулы ... ... ... ... оны ... ... кеткен шығындардың орнын толтыру-
осының барлығы сотта процестің сайысушылығын қамтамасыз етіп ... ... ... мүмкіндік береді.
Бірақ деген менде меншік құққығын қорғауға ... ... ... ... ... жәйттер баршылық. Мысал келтіретін болсақ, АК
245-246 баптарында олжа ... бір ... ... ... ... ... ... заңның тиісті талаптарын орындаған ретте 6 ай мерзім өткен сон
тауып ... ... ... құқығы иеленеді делінген. Мұндай жағдай
виндекациялық талаптың қолданылу ауқымын негізсіз шектейді. Өйткені, ... ... ... ... ескіру мерзімі үш жыл болып табылады. Сондықтан
да АК 245-246 баптарын виндекациялау ... ... ... ... Тағы бір айта ... жай, егер сот меншік ... ... ... бас ... ... адал
алушыда меншік құқығы қай кезден бастау алады? АК 240 ... ... ... ... оның иеленуіне АК 260-263, 265-баптарына сәйкес талап
етілуі мүмкін жөніндегі иелену көнелігі мерзімінің өтуі ... ... ... ... ... ... ... ерте басталмайды. Басқаша
айтқанда, меншік иесінің виндикациялық талабын қанағаттандырудан бас
тартқанға қарамастан адал ... алу ... ... ... тиісті
талаптың ескіру мерзімінен бұрын болуы мүмкін ... ... ... мерзімі өтелуі тиіс. Сөйтіп мүліктің құқықтық мәртебесі бес (он
бес) жыл ішінде өз шешімін таппайды. Сондақтан да ... ... ... ... ... бас тартумен қатар, даулы мүлікке
қатысты меншік құқғын адал алушыға ... ... ... ... нақ ... заттың тиесілігі жайлы мәселе өз шешімін табады.
Қазақстан Республикасында нарықты экономиканы қалыптастыру, ... ... ... ... ... ... ... бағытында жүргізіліп жатқан санкциялары реформалар меншік құқғын
шынайы қорғауды қамтамасыз етпей тіптиі де мүмкін емес.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Нормативтік актілер:
1) Қазақстан ... ...... Жеті ... ... ... Азаматтық кодексі Алматы: Жеті жарғы,
1998.
3) Закон «О ... в ... ... Совета
КазССР, 1991.№1.
4) Закон РК от 14.01.91 «Об ... ... ... и ... ... ... РК от 04.07.92 «О защите и ... ... ... РК от 27.10.93 «О ... ... за ... ... оружия».
7) Указ Президента РК от 02.05.95 «О хозяиственных товариществах».
8) Қазақстан Республикасының 24.01.2001 ж. «Жер ... ... Указ ... РК от 23.12.95 «Об ипотеке недвижимого имущества».
10) Указ Президента РК от 25.12.95 «О ... ... ... ... имущество и сделок с ними».
11) Закон РК от 05.03.96 «О рынке ценных бумаг».
12) Закон РК от 24.12.96 «О ... ... ... РК от 30 июня 1997 года «Об ... ... ... ... исполнителей».
14) Қазақстан Республикасының 16.04.1997 ж. Қабылданған «Тұрғын ... ... ... ... РК от 31.03.98 «О крестьянском хозяйстве».
16) Закон РК от 24.07.98 «Об ... ... ... Рк от 22.04.98 «О ... с ... ... ответственностью».
18) Гражданскиий кодекс РК. Комментарий. Общая часть – Алматы: Жеті
жарғы, ... ... ... В.Н. ... собственности: логика экономической
формы. – Ленинград: ЛГУ, 1991.
2) Борисов Е.Ф. ... ... – М.: ... ... ... П.А. Истоки и смысл русского коммунизма. – М., 1990.
4) Васильев В.А. ... ...... ... Гражданское право. /Под ред. А.Г.Калпина, А.И.Масляева. – М.:
Юрист, 1997.
6) ... ... ред. ... – М.: 1994.
7) Гражданское право РК./Отв. Ред. Тлеугалиев Г.И., МауленовГ.С. –
Алматы: Ғылым, 1998.
8) ... ... ... ... ред. А.П.Сергеева,,
Ю.К.Толстого – М.: Проспект, 2000.
9) Гражданский кодекс Россиской Федераций. ... ... ... /Отв ред. ... А.Ю.Кабалкин,
В.П.Мозолин. – М.: БЕК, 1996.
10) Джусупов А.Т. Права собственности и иные ... ...... ... ... Ерощенко А.А.Личная собственность в гражданском праве. – М.:
1973.
12) Ильюшкин В.П.Эксплуатация и собственность в ... ... – М.: ... ... ... К.Д. Наш современный умственный ... ... ... руской истории и культуры. – М.: 1989.
14) ... ... ... ... и
защита права личной собственности. Учебное пособие./Под ред.
В.С.Ем, М.К.Умуркулов, И.У.Жанайдаров. – Карагнда, 1988.
15) Матей У, СухановЕ.А. ... ... ... ... ... Юрист, 1999.
16) Пугински Б.И. Сайфулин Д.Н. Правовая экономика ... – М.: ... ... Е.А. ... о праве собственности. – М.: Юридическая
литература, 1991.
18) Советское гражданское право. /Под ред. ... О.А. ... ... ... ... ред. ... О:С. – ... литература, 1967.
20) Советское гражданское право КазССР. – Алматы, 1970.
21) Сулейменов М.К. ... РК и ... РК и ... ... юридыческой
науки. – Алматы, 1997.
22) Сулейменов М.К. Вещные права в РК – ... Жеті ... ... Сулейменов М.К. Право и собственность в РК – ... Жеті ... ... ... М.В. ... прав ... не ... юстиция, 1968. - №55.
2) Малинкович М.В. Условиязащиты имущественных прав.//Советская юстиция,
1969. - №4.
3) ... ... ... всего
общества.//Правоведение, 1990. - ... ... В.П. О ... ... ... ... ... 1992. - №1.
5) КаженовА. Защита собственности дело ... ... ... 1996 - ... ... К. О ... форм собственности в ... и ... М., 1998. - ... ... М.К. ... собственности в рыночной
экономике.//Предприниматель и право. – ... 1998. - ... ... Е.П. ... права собственности в судебным
порядке.//Предприниматель и право. – Алматы, 1998. - ... ... К. О ... ... ... собственности
договором.//Хозяйство и право, 1999. - №5.
10) ... Н. ... нені ... 1999. ... ... И.Л. Спосовы защиты права собственности и иных вещных прав.
//Предприниматель и право. – Алматы, 1999. - №8.
12) ... ... как ... ... и
право. – Алматы, 1999. - №18.
13) Амирбеков М.Б. К вопросу о праве собственности на землю в ... ... 2000. - ... ... Собственность и право собственности.//Бизнес и банки, 2000.
- №5.
15) Черных И. Собственность в ... и ... 2001. - №11.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық құқық бойынша меншік құқығының нысандары мен түрлері23 бет
Жеке меншік құқығы23 бет
Жерге жеке меншік құқығы мен жер пайдалану құқығы16 бет
Жерге жеке меншік құқығын жүзеге асыру70 бет
Жерге меншік құқығы15 бет
Жерге меншік құқығы: түсінігі, түрлері, жүзеге асыру тәртібі23 бет
Жерге меншік құқығы: түсінігі, түрлері, жүзеге асыру тәртібі туралы15 бет
Жерге меншік құқығының жалпы сипаттамасы20 бет
Жерге меншік құқығының және өзге де құқықтардың пайда болу, өзгеру және тоқтатылу негіздері. Жермен жасалатын мәмілелердің ерекшеліктері16 бет
Заңды тұлғалардың кейбір түрлерінің меншік құқығы38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь