Дара организмдер экологиясы - аутэкология

Жоспары:

I. Кіріспе бөлім
Аутэкология . экологияның бір бөлімі.
II. Негізгі бөлім:
1. Биологиялық жүйе.
2.Экологиялық факторлардың жүктелуі.
3.Абиотикалық факторлар әсеріне организмдердің жалпы
заңдылықтары: Ю. Либихтың минимум заңы және
В. Шелфордтың толеранттық заңы.
III. Қорытынды бөлім
Аутэкологияның жалпы зерттеу аумағы
Аутэкология - особьтар экологиясы. Аутэкология бір түр өкілінің (особьтың) қоршаған ортамен өзара қарым - қатынасын зерттейтін экологияның бір бөлімі. Басқаша айтқанда, осы организмге қоршаған орта факторларының әсерін және оларға осы особьтың табиғи реакцияларын зерттейді. Мекен ету ортасы деп, әдетте организмнің табиғи денелермен және табиғи құбылыстармен тікелей немесе жанама өзара байланыста болатынын түсінеміз. Қосу-организм бейімделу реакциялармен әсер ететін ортаның жеке элементтерін фактор деп атаймыз. Мекен ету ортасы терминінің орнына «экологиялық орта», «қоршаған орта», «табиғи қоршаған орта» терминдерінде пайдалануға болады. Қазіргі кезде «Қоршаған орталық ортаны», «Техногендік орта», «Антропогендік орта», «Өндірістік орта» деген терминдер жиі пайдаланады. Осы аталған орталар адаммен өзгертілген. Ортаның өрганизмге әсері жеке факторлар арқылы бағаланады. Экологиялық факторлар- тірі организмдерге олардың дербес дамуының бір ғана кезеңінде болса да тікелей немесе жанама әсер ете алатын, ортаның кез-келген әрі қарай бөлшектелмейтін элементі. Бұл анықтамада экологиялық факторлардың мынандай критерийлеін ерекше атап өту қажет: 1.Ортаның қарастырып отырған элементінің одан әрі бөлшектенбеуі. Мысалы, су қоймасының тереңдігін немесе тіршілік ету орнының теңіз деңгейінен биіктігін экологиялық фактор ретінде қарастыруға болмайды, себебі тереңдік суды мекендеуші организмдерге тікелей емес, қысымның артуы, жарықталудың кемуі, температураның төмендеуі, еріген оттегінің азаюы, су тұздылығының жоғарлауы, т.б. арқылы әсер етеді; биіктіктің әсері температураның, атмосфералық қысымның төмендеуі арқылы жүзеге асырылады.Шын мәнінде температура, жарықталу, тұздылық және т.т. тірі организмдерге тікелей әсер етуші сыртқы ортаның экологиялық факторлары ретінде білінеді. 2.Экологиялық фактордың әсері тікелей емес, аралық буындар арқылы берілуі мүмкін, яғни бұндай жағдайда ол көптеген себеп-салдарлық байланыстар арқылы ықпал көрсетеді.Экологиялық факторлардың аралық буындар арқылы ықпал етуінің мысалын құс базарынан көруге болады. Құс базарларында құстар орасан көп шоғырланады. Бұнда басты рольді биогендік заттар атқарады; құстардың саңғырығы суға түседі; судағы органиканы бактериялар минералдандырады, соған байланысты осы жерлерде
Пайдаланылған әдебиеттер
Негізгі әдебиеттер :
1.Бейсенова Ә.Б. Экология және табиғатты тиімді пайдалану. Оқу құралы. Алматы, 2004.
2.Сағымбаев Ғ.Қ. Экология негіздері. Оқу құралы. Алматы, 1995.
3.Оспанова Г., Бозшатаева. Экология. Оқу құралы. Алматы, 2000.
4.Бродский А.К. Жалпы экологияның қысқаша курсы. Оқу құралы. Алматы,«Ғылым», 1997, қаз.ауд. Көшкімбаев Қ.С.
5.Мәмбетқазиев Е., Сыбанбеков Қ. Табиғат қорғау. Оқу құралы. Алматы, «Қайнар», 1990.
6.Жамалбеков Е.Ү., Білдебаева Р.М. Жалпы топырақтану және топырақ географиясы мен экологиясы. Алматы, «қазақ университеті», 2000.
7.Фурсов В.И. Экологические проблемы окружающей среды. Алма-Ата, «Ана тілі», 1991.
8.Байтулин И.О. Экология Казахстана. Алматы, 2003.

Қосымша әдебиеттер:
Интернет деректері
        
        Дара организмдер экологиясы-аутэкология
Жоспары:
* Кіріспе бөлім
Аутэкология - экологияның бір бөлімі.
II. ... ... ... ... ... жүктелуі.
3.Абиотикалық факторлар әсеріне организмдердің жалпы
заңдылықтары: Ю. Либихтың минимум заңы және
В. ... ... ... ... ... ... зерттеу аумағы.
Аутэкология - особьтар экологиясы. Аутэкология бір түр өкілінің (особьтың) қоршаған ортамен өзара қарым - қатынасын зерттейтін экологияның бір ... ... ... осы организмге қоршаған орта факторларының әсерін және оларға осы особьтың табиғи реакцияларын зерттейді.
Мекен ету ортасы деп, әдетте организмнің табиғи денелермен және ... ... ... ... ... ... байланыста болатынын түсінеміз. Қосу-организм бейімделу реакциялармен әсер ететін ортаның жеке элементтерін фактор деп атаймыз.
Мекен ету ортасы терминінің ... , , ... ... ... Қазіргі кезде , , , деген терминдер жиі пайдаланады. Осы аталған орталар адаммен өзгертілген. Ортаның өрганизмге ... жеке ... ... ... ... тірі ... олардың дербес дамуының бір ғана кезеңінде болса да тікелей немесе жанама әсер ете алатын, ортаның кез-келген әрі қарай ... ... Бұл ... ... ... ... критерийлеін ерекше атап өту қажет:
1.Ортаның қарастырып отырған элементінің одан әрі бөлшектенбеуі. Мысалы, су ... ... ... ... ету ... ... деңгейінен биіктігін экологиялық фактор ретінде қарастыруға болмайды, себебі тереңдік суды мекендеуші организмдерге тікелей емес, қысымның артуы, жарықталудың ... ... ... ... оттегінің азаюы, су тұздылығының жоғарлауы, т.б. арқылы әсер ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады.Шын мәнінде температура, жарықталу, тұздылық және т.т. тірі организмдерге тікелей әсер ... ... ... экологиялық факторлары ретінде білінеді.
2.Экологиялық фактордың әсері тікелей емес, аралық ... ... ... ... яғни ... ... ол ... себеп-салдарлық байланыстар арқылы ықпал көрсетеді.Экологиялық факторлардың аралық буындар ... ... ... ... құс ... көруге болады.
Құс базарларында құстар орасан көп шоғырланады. ... ... ... ... ... ... ... саңғырығы суға түседі; судағы органиканы бактериялар минералдандырады, соған байланысты осы жерлерде балдырлар шоғырланады.Бұл өз кезегінде ... ... ... шаян ... ... ... әкеліп соғады. Соңғылармен балықтар қоректенеді, ал олармен базарды мекендеуші құстар қоректенеді.Демек бұл жерде құс ... ... ... ретінде көрінеді.
Экологиялық факторлар табиғаты жағынан қаншалық әр алуан болмасын, ... ... ... экологиялық тұрғыдан салыстыруға келеді, өйткені әрқашанда организмдердің ... ... ... ... білінеді, ал бұл, ақырында, популяция санының өзгеруіне әкеліп ... ... ... оның ... ... атап ... мүмкіндік береді;
1.фактордың белгілі бір мәндерінде организмдердің тіршілік ету үшін ең қолайлы жағдай туады: бұл жағдайлар оптималды ... деп ... ... ... ... ... көбірек ауытқыса, дара организмдердің тіршілік әрекеті де солғұрлым нашарлай түседі; ... ... ... ... ету аймағы айқындалады.
3.фактор мөлшерінің дара организмдер қалыпты тіршілік ете алатын аралығы төзімділік шектері деп аталады; төзімділіктің төменгі және ... ... ...
Сонымен, қоршаған орта факторлары 3 топқа бөлінеді:
1) Абиотикалық факторлар- өлі табиғаттың әсері (климат, t0-ра , ылғалдылық , жарық және ... ... ... - тірі ... ... ... ... - адамның әртүрлі іс-әрекетінің әсерлері.
1.Абиотикалық ... ... ... яғни өлі ... құрайтын жеке құрамды бөліктері жатады. Мысалы: климаттық факторлар (ауаның ылғалдылығы, жауын-шашын мөлшері, ... t0 - сы, ... ... күн мен ... ... ... әсері, ауа қысымы, ауа құрамы);
Топырақтың әсері (химилялық құрамы, физикалық және химиялық ерекшеліктері); гидрологиялық факторлар(судың тұнықтылығы, күн сәулесінің ... ... ... ... т.б.); жер ... әсері.
2.Биотикалық факторлар ағзалардың тіршілік әрекетіне байланысты бір-біріне тигізетін сан алуан әсерлері жатады.
3.Антропогенді факторлар биотикалық ... ... ... ... ... Бірақ соңғы кездегі адамның іс-әрекетінің табиғатқа қарқынды, әрі ... ... ... ... ол жеке ... фокторлар дегеніміз - айнала қоршаған ортаға тигізетін адам ... ... ... ... ... ... ... өзінің материалдық игілігі үшін табиғат байлықтарын игеруге мәжбүр болады. Нәтижесінде, ірі кешендер, өнеркәсіп, ... кен ... ... , ауыл ... ... дами түседі. Ал олардан зияны әр-түрлі газдар, қалдықтар, лас сулар, химиялық зиянды қосынды заттар айнала қоршаған ортаға түседі.Зиянды заттардың көпшілігі ... ... ... ... бұкіл тіршілікке кері әсерін тигізе бастайды. Яғни, атмосфера ауасының ластануы, су айналысының бұзылуы, жердің құнарсыздануы, ... ... ... ... мен ... сиреп немесе құрып кетуі, адам баласының денсаулығының бұзылуы және ... ... ... ... ... ... өзгеру құбылыстары үдей түседі. Соңғы жылдары антропикалық факторлардың табиғи ортаға және жалпы биосфераға әсері айқын біліне ... ... адам ... ... ... алынып табиғат тепе-теңдігінің бұзылмауына жол бермеу жолдары ... ... ... қарастылуда.
Ортаның факторлары және ағзалардың оған адаптациясы.
Температура мен ылғалдылықтың әсер етуі. ... ... ... ... -88[0]С дейін төмендесе, Жердің сусыз шөлдерінде көлеңкеде +58[0]С ... ... ... ... ... оңтүстік жағында ыстық жазда 40[0]С дейін жетсе, солтүстік жағында 20[0]С дейін барады. Жердің ... ... ... ... Бірақ бір тіршілік иесі әлемде бүкіл жердегі t[0]-ра диапазонын көтеруі мүмкін емес. Сондықтан кез - ... ... ... ... ... ... шектеледі, сол температурамен бейімделеді.
Көптеген жануарлардың дене температурасы қоршаған ортаның температурасына байланысты өзгеріп отырады. Мұндай жануарлар өзгеруінің дене температурасын реттей ... және ... ... деп ... ... түрлері дене температураларын белсенді реттей алады, мұндай ... дене ... ... және ... ... деп ... ортаның температурасының өзгеруіне өте төзімді жануарлар эвритермдік , ал тек белгілші температураның өзгеруіне ғана аз төзетін жануарлар стенотермдік деп ... ... ... Жердегі барлық организмдердің өмір сүруінің негізгі шарты. Организмдегі болатын барлық тіршілік процестері су ... ... ... денесінің 50% астамы судан тұрады. Мысалы : үй жануарларының 59%, адам денесі 64%, ұлу 70%, балықтарда 75% және жоғары, медузаларда 99% т. ... ... ... көп немесе аз болуына байланысты организімдерінде тірішілік ету орталары арасында өзара байланыстар (бейімделу механизмдері) қалыптасқан.
Август Тинеманн ... ... ... ... ... ... және соған бағынышты. Тіршілік көзі- күн сәулесі.
Биотикалық факторларға адаптация.
Тамақтану және түр аралық байланыстар. Әрбір жануарда өз тамағын табуға ... ... ... ... ... барысында планетадағы фаунаның әртүрлі өкілдерінде сан алуан бейімделушіліктер қалыптасқан. Мысалы: Инфузоришер суды жұта ... оны ... өз ... ... ... да ... ... табылады. Жануарлар әлеміндегі ең белгілі жұтқыштарға жыландар жатады.
Гүлдер мен өсімдіктер.
Ертеде ассириялықтар мен вавилондықтар Екі өзендік ... ... ... ... (екі үйлі ... еңбегінде 1793ж. гүлді өсімдіктердің (нектарник) балауызын зерттеді. Ол өз теориясында гүлдердің балауыз қасиеттері сол ... ... ... ... екенін айтты. Мысалы: эвглосса арасы кектар соратын мүшесі ұзын болып келеді. Оңтүстік америка көбелегі- тұмсықтар өте ұзын гүл формасына ... ... -> ... ағзалардың байланыстары.
1)Қоректену немесе трофикалық байланыс.
2)Топикалық байланыс-(грекше топос - орын), мекен ету ортасын пайдалануға негізделген ... ... ... ... бұл байланыс бір ағзаныцң басқа ағзаға таралуына ... ... ... болады.
Ағзалар арасындағы қатынастар
1. Симбиоз немесе мутализм- қарым-қатынаста екі жағына да тиімді. Бұл байланыстардың деңгейі әртүрлі ().
Симбиоз - 1) ... мен ... ... ... ... ... ... фотосинтез өнімдерін жасайды, ал саңырауқұлақтар балдырлар үшін субстрат және миниралдық заттарды жеткізіп отырады.
Микориза = саңырауқұлақтар мен өсімдіктер тамырлары.
Микроорганизмдер+ жануарлар ... екі ... ... ... формасы, яғни біреуі басқа түрге(комменсалға) тамақ немесе тұратын орын алып береді. ... ... ... зиян ... бір ... ... ... Мыс: арыстан мен шендер арасында , акула мен оның қасында жүретін жабысқақ балықтар, т.б.
2.Нейтрализм, аменсализм- бір территориядағы екі ... ... ... ... және олар үшін ... не жағымсыз әсері жоқ биотикалық қатынастар формасы. Мыс: тиіндар мен бұғы бір орманда мекендейді, бірақ ... ... ... жоқ ... орманның құрғақшылығы немесе зиянкестермен орманның құруы екі ... де ... ... әсер ... ... ұқсас түрлер арасындағы қарым-қатынастар. Мұндай түрлер бірлесіп мекендейді, бірақ екі жақтада жағымсыз әсер ... Г. Ф. ... , ... өз ... туралы ертеден көрсеткен.
Факторлардың организмге әсері.
Экологиялық факторлардың организмге әсер етуі мен оған ... ... ... ... ... ... ... ережесі. Оның мәні келесіде: яғни бір факторлардың әсер ету күшін басқа факторлар күшейту немесе азайтуы ... ... ... көп ... ауаның ылғалдылығын төмендетеді.
Ю.Либихтың заңы немесе шектеуші факторлар ережесі. Бұл ереженің мәні келесіде: ... тыс аз ... ... тыс көп фактор (қауіпті нүктенің қасындағы) организмнің ... ... ... сонымен бірге , басқа факторлардың әсерлерін шектейді. Бұл заңның өмірде практикалық маңызы зор. Организмдердің ең қажетті шектеуші ... біле ... мол өнім ... ... ... ресурстарын тиімді пайдалануға жол ашады.
Шектеуші факторлармен қатар организмнің факторлар жиынтығына деген ең жоғарғы ... ... ... Ол ... ... ... заңына байланысты. Оптимум аймағы әртүрлі ағзалар үшін бірдей емес. ... үшін ... ... ... көп, мұндай ағзалар эврибионттар тобына жатады (грекше эури- кең, биос- тіршілік). Аз диапазонда бейімделетін ... ... деп ... ... стенос- тар). Эврибионтты түрлер қолайсыз экологиялық орталарда қалыпты тіршілігін ... ... ... бұл ... ... ... ... ондатраны, көгілдір түлкіні, колорадо қоңызын, ақ қанатты американдық көбелекті жатқызуға болады. ... ... ... аймағы шектеулі болады.
Аутэкология - жалпы экологияның бір бөлімі. Ол тек даралар ... ... ... тіршілік ортасымен байланысын, ара-қатынасын зерттейтін экология бөлімі. Экологияның бұл бөлімі тек особьтарды немесе олардың ... ... ... ... қана ... сонымен қатар особьтарға, олардың тіршілігіне әсер ететін факторларды да қарастырады. Экологиялық факторлар организмдерге тікелей немесе жанама әсер етеді. ... ... 3 түрі бар. ... ... ... - тірі ... өлі ... тікелей немесе жанама әсер етуі.
* Биотикалық фактор - тірі ... ... ... және ... ... ... ... фактор - адамның іс-әрекеттерінің қоршаған орта организдерінің тіршілігіне тікелей әсері.
Организмдерге қатысты ... ... ... ... ... болады. Ол заңдылықтар мыналар: оптимим ережесі, максимум немесе Шелфордтың талеранттық заңы және де минимум ережесі немесе Ливих ... ... ... әсер заңы. Осы факторлардың өзара әсеріне мысал келтіретін болсақ, ылғалды ауамен ... ... ... ... ... ... болады. Қысты күні желсіз ауадағы ауа температурасын қатты жел тұрған кезбен салыстырғанда жеңіл ... ... ... ... ... яғни ... және ... тіршілік ортасымен қарым-қатынасы.
Пайдаланылған әдебиеттер
Негізгі әдебиеттер :
1.Бейсенова Ә.Б. Экология және табиғатты тиімді пайдалану. Оқу құралы. Алматы, 2004.
2.Сағымбаев Ғ.Қ. Экология негіздері. Оқу ... ... ... Г., ... ... Оқу құралы. Алматы, 2000.
4.Бродский А.К. Жалпы экологияның қысқаша курсы. Оқу құралы. Алматы,, 1997, қаз.ауд. Көшкімбаев Қ.С. ... Е., ... Қ. ... ... Оқу ... Алматы, , 1990.
6.Жамалбеков Е.Ү., Білдебаева Р.М. Жалпы топырақтану және топырақ географиясы мен экологиясы. ... , ... В.И. ... ... ... ... ... , 1991.
8.Байтулин И.О. Экология Казахстана. Алматы, 2003.
Қосымша ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы экология175 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
экология пәнінен кейс14 бет
Геоэкология9 бет
Су жүйелер экологиясы19 бет
Экология8 бет
Экология ғылымы жайлы ақпарат12 бет
Экология ғылымы туралы мәлімет13 бет
Экологиялық қалыптасу тарихы мен кезеңдері6 бет
Экологиялық қалыптасу тарихы мен кезеңдері жайлы ақпарат8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь