Квалиметрия

Мазмұны

Аннотация ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Нормативті сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Негізгі бөлім
1.Квалиметрия туралы жалпы мәлімет және квалиметрия принциптері ... ... ..
2.Өнімнің техникалық деңгейін бағалау кезінде қолданылатын негізгі терминдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.Квалиметриялық шкалалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
4.Сынып және топ бойынша өндірістік өнімнің классификациясы ... ... ... ... .
5.Өнімнің сапа көрсеткіштерінің номенклатурасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
6.Өнімнің сапа көрсеткіштері мен базалық үлгінің номенклатурасын таңдау тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
7.Салмақтылық коэффициентін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
8.Сапа деңгейін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
9.Студенттің өзіндік ғылыми жұмысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Квалиметрия ( лат./quails/сапасы қандай + гр. /metron / өлшеу)- әр түрлі обьектілердің сапасын сандық бағалау әдістерін біріктіретін ғылыми сала.
Квалиметрия обьектілері «сапа» деген түсінікті қолдануға болатын кез келген обьекті болып табылады. Обьектілер туралы түсінікте мына жағдайды есте ұстау керек. Өнеркәсіптік өнімдердің обьектілерінде қолданылатын көптеген ережелері мен әдістері ауылшаруашылық өнімдерінің обьектілерінде де пайдаланылады.
Өнім сапасы деңгейінің бағасы деп бағалау қорытындысы түсіндіріледі, бағаланған өнім сапасының көрсеткіштерін базалық көрсеткіштермен салыстыру. Бұл баға сандық және сапалық формада әкелінген болуы мүмкін.
Сандық формадағы баға бір санмен көрсетіледі, өзімен бірге сапа мағынасын көрсететін өнім құрамының белгілі салыстырмалылығын көрсететін.
Өнім құрамы деп обьективті ерекшелік танылады, мүмкін өңдеу кезінде пайда болатын өнімді дайындау және эксплуатациялау.
Өнім сапасының көрсеткіштері оның құрамының тек біреуіне қатысты өнім сапасы көрсеткіші бірлікті деп аталады, оның құрамына бірден бірнешесі қатысты болса, онда комплексті көрсеткіш болады.
Өнім сапасының комплексті көрсеткіші қосынды пайдалы тиімділігінің қатыстылығына байланысты оны дайындауға және эксплуатациялауға немесе қажеттілігінде қосындылау интегралды көрсеткіш деп аталады.
Өнім сапасы көрсеткіштері оның осындай құрамына немесе құрамының осындай салыстырмалылығы, өнім сапасы жайында шешім қабылдау анықтаушы көрсеткіш деп аталады.
Өнім сапасы көрсеткіштерінен өнім параметрлерін айыруға болады. Өнім сапасы көрсеткіштері өнім жарамдылығының деңгейін белгілі бір қажеттілікте қанағаттандырып, сандық сипаттайды, сол секілді өнімнің сол құрамын, оның сапа құрамына кіретіндер.
Өнім сапасы көрсеткіштері оның бір немесе бірнеше параметрлеріне байланысты болуы мүмкін. Өнім параметрлері өнімнің құрамы сияқты оның сапалық құрамына кіретін өнімнің құрамы және басқалар сияқты сандық сипатталады. Мысалы: металлкескіш станоктың ұзақмерзімділігін және өнімділік көрсеткіші кесу геометриялық және формалық өлшемдерінің өзара байланыстылығына қатысты табылады, оның конструктивті параметрі болып табылушылар. Техникалық құрылғылардың бастартпаушылық көрсеткіштері
Автоеньков
Квалиметрия
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті
кафедрасы
КУРСТЫҚ ... Құрт ... ... ... және ... ... Н.
Тобы: ХТ-09-6к
Жетекшісі: Қалдыбаева Б
ШЫМКЕНТ - 2011 ... ... ... ... ... жалпы мәлімет және квалиметрия принциптері..........
2.Өнімнің техникалық деңгейін бағалау кезінде қолданылатын негізгі терминдер................................................................................................................
3.Квалиметриялық шкалалар................................................................................
4.Сынып және топ ... ... ... классификациясы.................
5.Өнімнің сапа көрсеткіштерінің номенклатурасы............................................
6.Өнімнің сапа көрсеткіштері мен базалық үлгінің номенклатурасын таңдау тәртібі......................................................................................................................
7.Салмақтылық коэффициентін анықтау............................................................
8.Сапа деңгейін бағалау........................................................................................
9.Студенттің өзіндік ғылыми ... ... ... ... курстық жұмыста келесі нормативтік құжаттардағы сілтемелер
пайдаланған:
ГОСТ 1341-84 Пергамент. Техникалық шарттар;
ГОСТ 1760-86 Подпергамент. Техникалық шарттар;
ГОСТ 13830-91 Тағамдық ас тұзы. Жалпы техникалық ... 17626-81 ... ... ... ... 26809-86 Сүт жəне сүт өнімдері. Қабылдау ережелері. Сынаманы
талдауға дайындау əдістері;
ТШ 10.02.02 789-65-91 ... жəне ... ... ... ( ... ... + гр. /metron / ... әр түрлі обьектілердің сапасын сандық бағалау әдістерін біріктіретін ғылыми сала.
Квалиметрия обьектілері ... ... ... ... кез келген обьекті болып табылады. Обьектілер туралы түсінікте мына жағдайды есте ұстау керек. Өнеркәсіптік ... ... ... ... ... мен әдістері ауылшаруашылық өнімдерінің обьектілерінде де пайдаланылады.
Өнім сапасы деңгейінің бағасы деп ... ... ... ... өнім ... көрсеткіштерін базалық көрсеткіштермен салыстыру. Бұл баға сандық және сапалық формада әкелінген болуы мүмкін.
Сандық формадағы баға бір ... ... ... бірге сапа мағынасын көрсететін өнім құрамының белгілі салыстырмалылығын көрсететін.
Өнім құрамы деп ... ... ... мүмкін өңдеу кезінде пайда болатын өнімді дайындау және эксплуатациялау.
Өнім сапасының көрсеткіштері оның құрамының тек біреуіне қатысты өнім ... ... ... деп ... оның ... ... ... қатысты болса, онда комплексті көрсеткіш болады.
Өнім сапасының комплексті көрсеткіші қосынды пайдалы тиімділігінің ... ... оны ... және ... ... қажеттілігінде қосындылау интегралды көрсеткіш деп аталады.
Өнім сапасы көрсеткіштері оның осындай құрамына немесе құрамының осындай салыстырмалылығы, өнім ... ... ... ... ... ... деп ... сапасы көрсеткіштерінен өнім параметрлерін айыруға болады. Өнім сапасы көрсеткіштері өнім жарамдылығының деңгейін белгілі бір қажеттілікте қанағаттандырып, сандық ... сол ... ... сол құрамын, оның сапа құрамына кіретіндер.
Өнім сапасы көрсеткіштері оның бір немесе бірнеше параметрлеріне байланысты болуы мүмкін. Өнім параметрлері өнімнің құрамы ... оның ... ... ... ... ... және ... сияқты сандық сипатталады. Мысалы: металлкескіш станоктың ұзақмерзімділігін және өнімділік көрсеткіші кесу геометриялық және формалық өлшемдерінің өзара байланыстылығына қатысты табылады, оның ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері болып жиынтық өнімді қалдықсыз кесуде өзімен бірге конструктивті параметрді көрсететін ... ... ... ... ... әр түрлі бірлікте немесе өлшемсіз түрінде көрсетілуі мүмкін. Олар өзінің өнім түрінің оның әр түрлілігіне байланысты түрліше сипатталады.
Өнім ... ... - ... тиімділігін арттырудың маңызды шарты. Өнім сапасын арттыруға әсер ететін факторлар: еңбектің ... ... ... технологиялық үдерістердің ойдағыдай жүргізілуі, шикізат пен басқа да материалдардың сапасы, т.б.
Өнімнің сапасы ─ бұл белгілі мұқтаждықты қанағаттандыруға үлкен себепші болатын ... ... ... ... мен ... ... ... бірі болып саналады. Өнімнің сапалығы тек техникалық, ... тану ғана ... ... қатар ең маңызды экономикалық санаты болып табылады. Экономикалық санаты ретінде ол тұтыну құнына тығыз байланысты. Егер де ... құны ─ бұл ... ... ... пайдалылығы болса, ал өнімнің сапалылығы ─ бұл оны пайдаланудағы нақтылы жағдайда тұтыну құнының деңгейінің көрінуі.
Өнімнің сапасы ─ өндіріс тиімділігінің жоғарлауының, ... ... ... елдің өмірлік деңгейінің өсуінің маңызды факторы, көптеген әлеуметтік мәселелердің шешілуінің амалы. Сонымен қатар, ол қоғамдық ... ... ... қор ... ... ресурстардың үнемделуіне ықпалын тигізеді.
Қоғамдық қажеттіліктің өсуі, ғылыми техникалық процестің жоғары қарқыны сапа мәселесіне күрделі, ... ... ... ─ бұл ... ... ол , , , , , ... ... байланысты. Сапаны зерттеу арқылы сапаның өндіріс тиімділігімен байланысын, баға ... ... ... еңбек өнімділігінің көрсеткіштерін анықтау, өнімнің өзіндік құнын және тағы ... ... ... ... сапа ... оның ... көрсеткіштері жүйесі негізінде анықталады. Бұл деңгейді анықтау үшін мұның әрбір көрсеткіштерінің ... ... білу және ... өнім ... салыстыру қажет.
Өнімнің сапасын басқару ─ сапа талаптарын қанағаттандыру, оның ішінде жобалау - ... және ... ... талаптарға сай келуі үшін пайдаланатын әдістер мен қызметтер жиынтығы.
Сапаны ... ... ... ... әсер ... ... ... Олар өнімнің өмір сүру циклының өндіріске дейінгі, өндіріс сатысында және өндірістен кейінгі сатыларында кездеседі.
Өнімнің ... ... ... ... ... алдына қойылатын негізгі мәселелер, олар:
* өнімнің сапалылығын ... ... ... ... ... қосу;
* тұтынушыға және барлық өндірістік қызметтерде сапаны басқару жүйесін қалай бағыттау;
* өнімнің өмірлік кезеңінің барлық белестеріндегі сапаны ... ... ... әсерлерін күшейту.
Сапаны басқару жүйесін енгізу кәсіпорында мынандай міндеттерді шешуге мүмкіндік береді:
* жоғары сапалы өнімнің тұрақтылығын қамтамасыз ... өнім ... ... және оны сататын нарықты (рынокты) табу;
* жоғарғы бағада сататын ... ... ... ... ... ... ... және қаржы жағдайының тұрақтылығы жөніндегі проблемаларды шешу.
Нарықтық қатынастар дамуы жағдайында өнімдердің сапасын жақсарту ─ басқарылатын процес. ... ... ... ... ... ... ... мүлдем көңіл бөлінбеді деуге болмайды. Өнімді аттестациялау, стандартизация, оны бақылаудың әртүрлі ... ... ... ... өнеркәсібінде сапаға ықпал ету мүмкіндіктері локальды болды, комплекстік, логикалық қорытындылаумен ерекшеленбеді.
Нарықтық қатынастар жағдайында өнімдер сапасының ... ... ... ... ... элементі, ал жоғары сапаға жету ─ өндірістік және әлеуметтік сферадағы қайта қалыптасудың негізгі мақсаттардың бірі ... ... ... ... ... ... өнім сапасын жоғарлату мәселесіне айтарлықтай көңіл бөлінбеді, тұтынушылар сұранысы ... ... өнім ... ... ... ... орай, өндірушілердің өздері шикізаттың сапасына емес, ең алдымен табысты максимизациялауға, өндіріс көлемінің ... көп ... ... ... ... ... өнімдер импортының өсуі байқалып жатыр. Қазіргі таңда Қазақстанда көптеген ... ... ... және ... ... едәуір артта қалған.
Өнім сапасын жоғарлату өнеркәсіптік кәсіпорындар үшін де өте маңызды, өйткені жоғары сапалы өнім тек қана сапасы жоғары шикізаттан ... ... ... ... ... ... мәселелер анықталады:
* өнім сапасы категориясының мәнін және оның ... ... ... ... ерекшеліктерін зерттеу;
* өнімнің сапасын басқару жүйесінің құрама элементтерінің методологиялық тәсілдерін анықтау;
* зерттелетін аймақта қазіргі жағдайдағы өнім сапасын ... ... және оның ... ... ... теориялық және тәжірибелік материалдарды анықтау және өнім сапасын басқару механизмдерін жетілдіру бойынша ұсыныстар беру;
* ұсынылған шараларды енгізуден ... ... ... ... ... ... оның ... деңгейіне жету ─ шаруашылық механизмнің жетілдірудің , өндіріс тиімділігін арттырудың маңызды элементі, сонымен қатар оның анықтаушы аргументі сапаны басқарудың ... ... ... сапаға жетуге мүмкін емес болып табылады.
Халықаралық және отандық тәжірибе, сонымен ... ... ... ... ... ... Қазақстан нарығын зерттеу негізінде зерттеуші сапаға тұтынушы өміріне қауіпсіздік мақсатымен сәйкес келетін мемлекет ... ... ... ... ... ... қарайды.
Нарықтағы әрбір тауар тұтынушымен бағаланады, ең алдымен бұл ─ сапаның жеке және ... ... ... ... ... объективтік трактовкасы сапаны жақсарту мәселесін қоғамдық өндірістің тиімділігін ... ... ... ... көрсеткіштерге жету мәселесін шешумен байланыстыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, бұл өнім сапасы мәселесін нарықтық ... ... және өнім ... ... ... ... ... қарастыруға мүмкіндік береді.
Еуропалық сапа ұйымы (ЕСҰ) сапа түсінігін кеңірек қарастырады. Тұтынушылар және халықшаруашылық көзқарас тұрғысынан жоғары технологиялық, эстетикалық қасиеттерімен ... ету ғана ... ... ... оның ... және тасымалдауына аз шығын кетіру маңызды болып табылады. Яғни, өнім ... ... ... бұл ─ аз ... еңбек шығынмен жасалған белгілі бір қажеттіліктерді қанағаттандыратын оның ... ... ... бір ... ... ... позициясынан онім сапасын жоғарылату мәселесін зерттеу өнім сапасы және өндіріс тиімділігінің анализін талап етеді.
Құрт - сүттен жасалған ... ... Құрт - ... ... да ... ... сүт ... мағынаны береді. Пісіліп майы алынған айранды қайнатып кенеп дорбада сүзіп алып тұздап өреде кептіріп сақтайтын тағам түрі. ... ... ... құрт ... ... ақ құрт, қара құрт, майлы құрт деген түрлерге бөлінеді.Қазақ ырымы бойынша кеппеген құртты жеуге, алуға болмайды. Егер өреден құрт алып ... ... ... ... ырым бар. ... ... ... іркітті майы алынғаннан кейін түбіне май жаққан үлкен қазанға құйып қайната береді. Құрт қайнап жатқан кезде оның түбі ... ... үшін ... құрт ... (басында кырғыш темірі болады) әлсін-әлсін қазанның түбін, ернеуін қырып ... ... ... ... ... қапқа құйып керегеге асып қояды, сонда оның қалған суы тағы да ағып, құрғайды. Бұдан кейін қолмен бөлшектеп, тақшаға, шиге, ... ... ... ... ... ... кызбай біртегіс кебу үшін өреде жатқан кезде оны бірнеше рет аударыстырады. Осындан әдіспен кайнатып, ... ... құрт жыл ... ... 2 -- 3 ... ... ... береді. Кұрт күшті ас, ол әр түрлі тамаққа қосылады. Құрттан істелетін немесе кұрт қосылатын тағамдардың ... ... айта кету ... а с қ ұ р т. Сүзбеде тұрған құртты сары ... ... ... ... ... ... ... қояды. Әсіресе кепкен құртқа, бауырсаққа тісі өтпейтін қарттар үшін өте кенеулі ас саналады. ... жас ... ... ... ... ... сүт ... қайнатып, ірімшік жасайды, ауырған малға ішкізеді, әйелдер бас ... ... одан тері илеу үшін ... ... ө б і к . ... жатқан кұрттың қалқып алған беті. Майлы, кенеулі ас ... жас ... ... ... беру салт ... ... құрт ... үйден көбік жалаймыз деп, ауыл балалары келіп жиналатын әдет те болған.
Ыстық құрт. Қайнап жатқан құртты алып, май ... ... ... кенеулі ас. Өкпе ауруына, суық тиіп ауырған сырқаттарға ем саналған.
Сықпа құрт. Мұның кайнатқан кұрттан айырмашылығы сол ашыған ... ... ... ... де ... әр ... үлгімен бөлшектеліп тақшаға кептіріледі. Сықпа құрт та бастырма ретінде пайдаланылған. Мұндай кұрт жайған әйел ауыл ... ... ... ... ... ... мойындарына іліп қуанту салты болған.
М а л т а . Езілген құрттың таусыншақ түйіршіктері, ол әрі жұмсақ, әрі ... ас ... Ұзақ ... ... ... суын ... ... әрі сусын, әрі қорек болған.
Езген құрт. Сорпаға, тұздыққа, көжеге және басқа тағамдарға қосу немесе сұйық күйінде ішу үшін ... құрт ... ... ұнталады, келіге түйіледі немесе қол тиірменге тартылады. Езген құрт -- ... ... ең бір ... және ... қ м а л т а . Езген құрттың ең ... ... Ол өте ... және тез ... ... болып саналады, оны сол сұйық түрінде ішеді.
Ұнтақ құрт. Арнайы түйіп ұсатқан немесе қап түбінен жинап алған үгінді. Оны сүттің піскен ... ... ... ұ р т - м а й . Сары ... ... ... ... ... ... жалпақ құрт. Оны асығыс кезде дәм таттыру үшін ... ... ... ретінде дастарқанға қояды. Кейде құрт, ірімшік, май тағамдарының қосындылары да кұрт-май деп аталады.
Сүт - ... ... ... үшін ... ... оңай сіңетін өнім. 100 грамм сүтте 3 грамға жуық ... 3,2 ... ... оңай ... май, көптеген мөлшерде оңай сіңірілген кальций мен фосфор қосындылары, сондай-ақ белгілі мөлшерде А1, В2, Д дәрумендері (витаминдері) бар және де ... ... сиыр ... бұл ... ... ... көп ... 100 грамм сүт организмге 60-қа жуық килокалория береді. Сүт белогы негізінен, казеиннен (2,7 %), ... (0,4 %) және ... (0,1%) ... Сүт ... 75-96 ... ... ... келеді. Құрамындағы лактоза не сүт қанты тез ашиды. Бұл қасиетті сүт ... ... ... заттары органикалық және бейорганикалық қышқыл тұз- дары түрінде кездеседі. Сондай-ақ, ... ... ... әр ... ... (окситоцин, пролактин, фолликулин, адреналин, инсулин т.б.), иммундық заттар (антитоксин, глотинин, ... т,б,), ... (СО2 , О2, Н2, NH3), ... ...
Негізгі бөлім
1. Өнім ... ... ... ... болған жағдайлары б.э.д ХV ғасыр. Ол кезде Крит аралының көзешілері өздерінің өнімнің дайындаушы және ... ... ... ... ... ... бұйымдарын таңбалаған. Бұл немесе деп аталатын шкала бойынша сапаны бағалау болған. Қазіргі кезде фирмалық белгілер, ... ... ... сапа ... өнім ... ... бағалау көрсеткіші ретінде қызмет етеді. Кейінірек өнім сапасын бағалаудың эксперттік әдісінің түрі ретінде әдісі - тұтынушылардың жалпы ... ... әдіс ... ... ... ... көне мысалы шарап дегустациясы болып табылады. Тұтынушы мұқтаждықтарының еңбек өнімдерінің сәйкестігін анықтаудың өспелі қажеттілігі арнайы ғылыми пән - ... ... ... алып ... Бұл сату нарығында тауарлардың классификациясын, сонымен қатар олардың сапасын және ... ... ... ... әртүрлі тауарлардың үлкен мөлшерде пайда болуымен негізделді. Тауартанудың ... ... ... Падуан университетінде 1549 ж. ұйымдастырылды.
Халықаралық сауданың дамуы сапа категориялары бойынша өнімді жіктеуді талап етті, бұл үшін ... жеке ... ғана ... ... ... ... тұтынушылық қасиеттерінің жиынтығы бойынша өнім сапасын сандық бағалау қажет болды. ... ... ... және ... ХІХ ғ. ... ХХ ғ. басында баллдық өнім сапасын бағалау әдістері кеңінен қолданыла бастады.
Алғашқы рет Ресейде өнім сапасын бағалаудың ... ... ... кеме ... ... ... негіздеді және қолданды. Ол кеменің әрбір қасиетінің айқындылық дәрежесін және ... ... ... ... ... коэффициенттер көмегімен ұсынылатын кеме құрылысы жобасының сапасын бағалаған. Осы коэффициенттерді бір жүйеге келтіру қаралатын ... ... ... бағалауға мүмкіндік берді.
Квалиметрия кез келген объектілердің сапасын бағалау туралы жеке ғылым ретінде ХХ ғ. соңында қалыптасты. Оның ... ... ... өнімнің сапасын басқарудың тиімді және ғылыми негіздеудің аса қажеттілігімен ... ... үшін ... ... мәскеу мейрамханасында энтузиасттар тобының ресми емес кездесуінде 1967 ж. ... ... ... 1968 ж. қаңтардағы санында квалиметрия - сапаны өлшеу ... ... және кез ... ... объектілерінің: материалды және материалды емес, жанды және жансыз, ... және ... ... және ... ... және т.б. ... ... бағалау әдістері және әдістемелері әзірленетін ғылым ретінде ұсынылған ұжымдық позициясынан жазылған мақала жарияланды. Мақалада сапаның ... ... мен ... ... ... ... ... бір сандық көрсеткішпен сипаттау мүмкіндігі дәлелденген.
1971 ж. біздің елімізде алғашқы шығарылды. Осы жылы 15 ... ... ... ... ұйымының (ЕОКК) халықаралық конференциясында бес секциянын біреуі квалиметрия мәселелеріне арналды. 1972 ж. Таллинде квалиметрия ... ... ... ... ... ... ж. - КСРО Госстандарты РД ... атты ... ... ... ж. ... термині ГОСТ 1546-79 стандартталған болып табылады. ЕОКК 1971 ... ... ... ... ... ... ...
Біздің елімізде пайда болған және белсенді дамып жатқан квалиметрия енді ... ... ... және ... ... Мысалы, 1997 ж. қыркүйек АҚШ-да квалиметрия тәсілдері мен әдістемесін қолдануды менеджерлерге оқыту бойынша халықаралық семинар өткізілді.
Сапа - объектілер және ... ... ... ... ретінде әрқашан адамдар үшін үлкен практикалық мәнге ие. Сондықтан, адамның барлық ісінде сапаны бағалау мәселелері маңызды болған және бола береді.
2. ... ... ... ... мен міндеттері
Қазіргі талаптардан қазіргі квалиметрияның мынадай бастапқы тұжырымдық ережелерін қалыптастыруға болады:
* Квалиметрия орнату үшін жарамды сандық және ... ... ... ... ... кез келген кезеңінде бағаланатын объектінің сапасы туралы ақпаратты алуға мүмкіндік береді.
* Квалиметрия объект сапасын бағалауды динамикалық ... ... ... ... ... ... ... кезінде объект сапасының өзгеру мүмкіндігін, эксплуатациялау тәжірибесін ескеріп жоба сапасын қолдануды, ... ... мен ... ... ... ... ... негізгі әдістемелік принциптері:
* жеке алынған қасиеттер деңгейінде, сонымен қатар барлық деңгейде объект сапасын бағалау және ... ... ... ... сапасын және жеке алынған эталондық үлгі сапасын салыстыру ... ... ... принципі;
* бір түрдегі объектілердің әртүрлі орындаудағы бәсекелес нұсқаларының сапасын салыстыру принципі;
* объективті өлшеулер жолымен іске ... ... және ... нәтижелерінің сенімділігі кезінде. Бағаланатын үлгі және таңдалынған эталондық үлгілер сапасын салғастыру және салыстыру.
* Квалиметрия екі өзара байланысты салаларда қалыптасады және ... ... ... саласында әртүрлі табиғатты бағалау үшін бірегей болып табылатын ... ... ... ... ... мен құралдары қалыптасады; қолданбалы квалиметрия саласында теориялық квалиметрияның ережелерін ескере белгілі бір объектілерді бағалау үшін ... ... ... ... бірге сапаны бағалау әдістері мен құралдары осы объектілердің табиғатын және олардың сапасының нақты ... ... ... Әрбір қарапайым және күрделі қасиет сапа көрсеткіші мен ... ... ... және ... ... ... бағалауы мүмкін.
Сапа көрсеткішінің абсолютті мәндерін орнату физикалық ... ... ... ... ... ... (тәжірибелік психология әдістерімен) негізінде, объектілердің қызмет ету ... ... құру ... ... және ... қасиеттерін сараптамалық өлшеу (техникалық және экономикалық ғылымдарда жасалынған тиімділікті анықтау әдістері). Сапа көрсеткішінің салыстырмалы мәні қоғамдық қателік деңгейі уақытында өзгеретінді ... ... ... салғастырумен анықталады. Сапа деңгейінің мәні Кj сапа көрсеткішінің және салмақтылық коэффициентінің Мj салыстырмалы мәнінің К=f(Кj, Мj) функциясы ретінде ... ... ... ... ... (орташа есептелген шамалар және т.б.) сипаттауы мүмкін. К скалярлы емес, n - кеңістікте өлшемді вектор ... ... ... ... ... объектілері: белгілі бір сапалы, санды және құнды өнімге сұранысты анықтайтын тұтынушы талабына нақты орындалған немесе белгілі бір дайын өнім түрінің ... ... түр ... ... орындалған өнімге қолданыстағы әзірленген немесе жаңғыртылған стандарт талаптары, берілген өнімді дайындаушы кәсіпорында қызмет ... сапа ... ... позициясынан өнім сапасын бағалау жағдайына қолдануға болатын өнім сапасының классификациясының белгілері болып табылатын негізгі факторларға осы өнімді ... және іске ... ... ... ... өнімді қолдану әдістері мен формалары жатады. Бұл факторлар әрбір өнім түріне сәйкес оның қасиеттерінің құрамын, ... ... ... бағалау міндеттері мен әдістерін таңдауды анықтайды.
Соңғы он жылдықта өндірістің әртүрлі салаларына қолданылатын ғылыми-техникалық қатынаста дамыған елдерже ... ... ... сандық өлшеу және бағалау көптеген тәсілдері мен әдістері ұсынылып жатыр. Автомобиль және тауар қорабы, ... ... және ... ... ... ... және электромоторлар, аяқ киімдер және қалалық тұрғын кешендері және көптеген өнімнің ... ... ... ... ... барлық осы әдістер өзара байланысты емес болып көрінуі мүмкін. Іс ... ... ... және ер аяқ киімінің сапасын бағалау арасында қандай байланыс?
Бұл жағдайда мынадай жалпы бағалау принциптері мен әдістерін қарастыру қажет. Егер ... және ер аяқ ... ... ... ... ешнәрсе болмаса, онда автомобиль сапасын бағалау принциптері мен аяқ киім сапасын бағалау ... ... ... ортақтық бар және бір классты құбылыс ретінде ... ... ... екі ... принципиалды ұқсастығы туралы сұрақ қоюға болады.
Математикадан белгілі приципиалды белгілі бір зат немесе процесс қасиеттерінен ... және ... тек қана ... ... ... және осы модельдер арасындағы байланыс қарастырылады. Сондықтан, ... ... ... әртүрлі күрделілік дәрежесі бар қасиеттердің жеке абстрактілі ... ... ... ... Сапаның бұл моделі өзінің абстрактілі сипатында приципиалды қатынаста әртүрлі өнім түрлері үшін бірдеу болады.
Сонымен бірге, осы модельге белгілі бір өнім ... ... сапа ... көрсеткіштерінің мәнін қою жалпы сапаның абстрактілі моделінен нақты бар өнім түрінің ... бір сапа ... ... ... ... ... ... әртүрлі еңбек өнімдеріне іс жүзінде кең қолданылатын зерттеу қызметінің саласы қалыптасуда. Бұл саланың ... ... және ... ... өзінің спецификалық зерттеу объектісі (сапаны бағалаудың жалпы принциптері мен әдістері), өзінің спецификалық зерттеу пәні (адам ... ... ... ... ... ... ... аппараты, өзінің спецификалық мәселелері бар.
Бұл жүйенің басқа ғылыми пәндерден айырмашылығы оның атауын білдіретін терминнің ... ... ... шешу үшін жаңа ... ... ... болу оңайлығы және жеңілдігі тұрғысынан ежелгі грек және ... ... ... ... ... ... ... салааралық ғылымды білдіруі тиістігін ескере көптеген мамандарға түсінікті болғаны ... Бұл оны құру ... ... және ... ... әдетте қолданылатын ежелгі грек және латын тілдерінің тамырын алу керектігін білдіреді.
Аталған ... ... ... бұл ... деп атау ... латын тілінің (qualitas - сапа, қасиет, сипаттама және qualis - қандай ... және ... грек ... - ... сөздерінен алынды.
түбірі халықаралық ғылыми лексиконда жаппай қолданылатын болды. ... ... орыс ... ... ... (квалификация, квалифицировать және т.б.) жасалды және көптеген әлем ... ... ... ... ... - quаlity (), ... - cualidad (), французша - quаlitе (), итальянша - ... (), ... - ... (), ... - ... ... ... өте ыңғайлы: локальді және түсінігің мазмұнын толық сипаттайды; әртүрлі тілде сөйлейтін адамдар үшін құрамдас бөліктері түсінікті; термин сипаттамасы кез ... ... ... ... ... ... ... квалиметриямен айналысатын ғалым, зерттеуші - квалиметролог, сапаны өлшеу тұрғысынан бір пәнді зерттеуге тәсіл - ... ... және т.б. ... ... ... ... мен терминдер жүйесінің құрамдас бөлігі - мысалы, сапа ... ... - ... ... өлшеу және бағалаумен айналысатын байланысты пән - квалиметрия. (бұл ... ... ... ... бар: экономика - эконометрия; биология - ... ... - ... негізгі ережелері
Квалитология және квалиметрия
Квалитология - сапа туралы ғылым. Квалитология құрылымында мынадай ... ... ... және ... ... ... бөлімдерді атауға болады:
* сапа теориясы, сапа табиғатын зерттеу, өнімді жасау және қолдану кезіндерінде өнім сапасының экономикалық, ... ... ... ... болып табылатын пән;
* сапаны басқару теориясы - бұл сапаны қамтамасыз ету және ... ... ... мен ... ... ... ғылым саласы;
* квалиметрия - сапаны сандық бағалау әдістерін зерттейтін және іске асыратын ... ... ... - ... ... әдістерін зерттейтін және іске асыратын ғылым саласы.
Квалиметрия ғылым ретінде өлшеу және бағалау ... мен ... ... ... ... ... байланысты теория жүйесі ретінде қарастырылады. Мұндай теорияларға мыналар жатады:
* жалпы квалиметрия;
* арнайы квалиметрия;
* пәндік квалиметрия;
жалпы ... - ... ... ... ... түсініктер жүйесі, бағалау теориясы (заңдар мен әдістер), квалиметрияның аксиоматикасы (аксиомалар және ережелер), квалиметриялық шкалалау теориясы (сонымен қатар ранжирлеу, салмақтылық).
Арнайы квалиметрияда - ... ... мен ... ... ... мен сенімділігі қарастырылады: эксперттік квалиметрия, ықтималдық-статистикалық квалиметрия, индекстік квалиметрия, квалиметриялық таксономия, әдетте иерархиялық ... ... ... ... ... және жүйелеу теориясы.
Пәндік квалиметрия - бағалау пәні бойынша. Өнім және ... ... ... және ... ... ... және жобалар квалиметриясы, процестер квалиметриясы, субъективті квалиметрия, сұраныс квалиметриясы, ақпарат квалиметриясы және басқалар.
Квалиметрияны жетілдіру оның пәні және мазмұны туралы ... ... ... ... ... басты ерекшеліктеріне мыналар жатады:
* бағалаудың сандық әдістері теориясы туралы ғана квалиметрия туралы көзқарас;
* квалиметрия пәнін объект сапасын өлшеу және бағалау ... ... ... ... өнімдері болып табылады немесе кешенді сапа көрсеткіштерін мәселесіне дейін тарылту;
* квалиметрия пәнін кеңейту, оны ... - ... ... ... ... тыс бағалау әдістеріне квалиметрия пәнінде акцент.
Бұл кезде квалиметрия пәніне көзқарастар эволюциясы орын алады. Әлеуметтік, ... ... және ... бағыттар пайда болды.
Квалиметрияның құрылымдығы, динамикалылығы, анықтылығы және біртұтастығы өзара әрекеттесі механизмімен қамтамасыз етіледі: жалпы квалиметрия арнайы ... ... ... ... мен ... ... ескеріп ауыстырады, ал соңғысы пәндік квалиметрияда көрініс береді. Сонымен бірге, жалпы квалиметрия, арнайы квалиметрия және пәндік квалиметрия өзара байланысы ... ... және ... ... ... ... квалиметрияның мыныдай статустарын атауға болады:
* экономикалық;
* технико-экономикалық;
* жалпы ғылымдық;
* жүйелік.
Экономикалық статус тұтынушылық құны және ... сапа ... ... ... ... ... негізделген. Экономикалық статус позициясынан квалиметрия объектілер және процестер құратын экономикалық қасиеттерді теориялық өлшеу, эконометрия ... ... ... ... статусы нәтижелік-шығындық тиімділік өлшемдерінде, технико-экономикалық көрсеткіштерде, технико-экономикалық ... және т.б. ... ... мен ... ... және ... ... кешенді бағалауға бағытталғандығын сипаттайды.
Жалпы ғылымдық статус сапа категориясының философия-әдістемелік және жалпы ғылымлық функцияларымен анықталады және ... ... ... ... еңбек және т.б.) көпшілігін қалыптастырумен расталады.
Квалиметрияның жүйелік статусы оны жүйелі теория ретінде анықтайды. Бұл сапа ... ... ... ... тәртіптілік - жүйенің барлық негізгі белгілеріне иелігімен ... ... ... бағалауға да, талдауға да, басқаруға да жүйелік тәсілдеме ... ... ... бағалау маркетингтік зерттеуден өндірістен алу туралы шешім қабылдауға дейін өнімнің тіршілік ... ... ... ... шешімдерді қабылдау үшін қажет. Сапа квалиметриясы бәсекегеқабілеттілікті анықтауға, сапа және баға ... ... ... ... ... ... жүргізуге, өнімді жетілдіру және шығындарды азайту жолдарын анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ... ... және ... сапасына квалиметриялық әдістер мен тәсілдерді тарату сапаны басқарудың барлық салаларында көп критериялы шешімдердің жақсы нұсқаларын таңдаудың қызмет ететін аппаратын ... ... ... ... өнім сапасын өлшеу және бағалау туралы ғылым ретінде анықталды. Бұл түсінікті жағдай, себебі, халықшарушылық ... ... ... - ... мәселелердің бірі.
Қазіргі уақытта квалиметрия қайда қолданылады? Оның қолдану саласы кеңейді ме?
ХХ ғ. екінші ... ... ... ғана емес, гуманитарлық ғылымдарға да қатысты негізгі ғылыми категориялар алғашында қалыптасса, кейін ... ... ... алып жатыр.
Қазіргі уақытта сапаны кешенді сандық бағалау адам әрекетінің ... ... ... ендіріліп жатыр. Отандық және шетелдік ғылыми-техникалық, ғылыми-атақты және де қоғамдық-саяси әдебиеттерде еңбек өнімдері болып табылмайтын әртүрлі түрдегі объектілердің сапасын кешенді ... және ... ... жүру ... ... ... қарастырылуда.
Қазіргі кезде бар сапаны бағалау әдістері (олардағы бағалау объектілерінің ... ... ішкі ... ... Бұл осы ... ... ... принциптеріне негізделетіндігімен түсінідіріледі. Сондықтан, теориялық квалиметрия тұрғысынан, осы ... ... және олар бір ... сипатталуы мүмкін.
Сонымен, былай айтуға болады:
* сапаны кешенді ... ... ... тек еңбек өнімдерінің бастапқы қолдану саласынан артта қалатын барлық жаңа ... ... ... ... әдістер мен прициптердің алгоритмі теориялық квалиметрияда қабылданғандардан айырмашылығы жоқ;
* осы әдістердің көпшілігінің қолдану саласы, ... ... ... ... өте ... ... әртүрлі салаларында сапаны бағалау мәселесімен айналысатын зерттеушілер жұмысында бір бағыт туралы мәселені қоюға болады, бұл мұндай зерттеулердің ... ... ... әсер ... ... ... ... саласының кеңеюі ғылыми базаны еңбек өнімдері болып табылмайтын әртүрлі процестер мен заттардың сапасын ... ... ... шешу ... ... алып келуі мүмкін, бұл үлкен халықшаруашылық мәнге ие.
Қазіргі уақытта квалиметрияәртүрлі өнім түрлерінің сапасын бағалау әдістерін ғана емес және өнім ... ... ... ... ... әртүрлі процестердің сапасын бағалау әдістерін біріктіре бастады деп айтуға негіз бар.
Квалиметрияда екі ... ... - ... және ... Егер ... ... бағалаудың жеке түрі ретінде қарастырылса, квалиметрияда олар екі тәуелсіз түсінікті сипаттайды. Квалиметрияда сандық бағалау деп ... өнім сапа ... ... ... ... сапа ... ... (көбінше пайызбен сипатталады) функция ретінде қарастырылады.
Қандай бағалауларды квалиметрия қолданады? Кешенді бағалаулар үлкен роль ... яғни өнім ... ... қатысты өнім сапа көрсеткіштерін бағалау. Кешенді бағалаудың маңыздылығы және зерттеушілердің оған назар аударуы, квалиметрия бір тәсілмен есептеу ... ... ... ... бағалауларды ғана қолданады деген көзқарастың тарауына алып келді. Бұл квалиметрияның саласын ... ... ... ... сапаны бағалаудың дифференциалдық әдісін (яғни сапа қасиетінің жеке, бірлік көрсеткіштері) алып ... ... ... өзі оның ... ... тәсілмен алынған кез келген өлшемдегі барлық бағалау түрі болып табылатындығын көрсетеді.
Дифференциалдық бағалау квалиметрияның ... ғана ... ... онсыз кешенді бағалау мүмкін емес. Іс жүзінде, кешенді әдістер негізделетін жеке көрсеткіштерді бағалау дифференциалды бағалау болып ... ... - ... ... ... әдістерін әзірлеу және жетілдіру. Сапаны кешенді бағалау барлық жағдайда қажет емес. Кейбір жағдайларда сапа қасиетінің бірін дифференциалды бағалау ... екі ... ... ... ... ... салыстыру кезінде бір үлгінің басқа барлық қасиеттері келесі өнімнің сәйкес қасиеттеріне тең ... ... ... ... ... ... ... бар объектілердің сапасын маңызы бойынша анықтау,олардың маңызды қасеттерін тану. Квалиметрияда тану теориясы ... ... әр ... комплексті әдістермен бірге методологиясы болып табылады. Квалиметрия зертеудің барлық мүмкін объекттердің қолданбалы сапаны тану ... ... ... ... ... дисциплина сияқты төмендегідей құралды құрайтын өзінің методологиялық прнинциптері бар:
* Өнім сапасын бағалу үшін анықталатын көрсеткіштерді таңдау ... ... ... ... ... ... ереже бойынша өнім қасиетін сипаттайтын мүмкін көрсеткіштер бойынша іске асады. Өнімдер тұтыну сферасы үшін құрылады,сондықтан квалиметрияда тұтыну қасетінің ... ... ... ерекшеленеді.
* Квалиметрияға адамдардың шаруашылық қызметіндегі тәжірибеде әртүрлі объектерді зерттеудің квалификационды және сандық сапа бағаларын,қоғамдық пайдалы әдістер беруге тиіс. ... сапа ... ... ... өнімді тұтынушылар мен өндірушілердің әр түрлі қызығушылықтың болуынан тұрады. Өндіруші сапалы өнімдерді жиі шығара ... оны аса ... ... сатуға тырысады. Тұтынушы сапалы өнімнің арзан бағада болғанына қызығады.Сондықтан өнім сапасындағы ... ... әр ... ... ... ... тапсырмасы осындай әдістерді тұтынушылар мен өндірушілер қызығушылығын ... ... ... ... ... ... және ... өңдеу.
* Бұл принципті келесідегідей пішіндеуге болады: өнімнің ... ... ... ... сапа ... ... көрсеткіштер мәнін базалық емес салыстыру үшін эталонның болмауынан алу мүмкін емес.
Сапаның жеке көрсеткіштерінің абсолютті мәні сапаны сипаттамайды,бағалық ... ... ... ... ... үшін ... сапасын басқа ұқсас үлгілердің ұқсас көрсеткіштерінің мәнін білу қажет. Бағалау яғни өнімнің ... ... ... ... ... эталон үшін базалық көрсеткіштерінің оның сапасындағы қорытылған көрсеткіш мәнінің қатысты ... ... ... Кез ... ... ... ең ... деңгейден басқа өткен иерархиялық деңгейкөрсеткішіне сәйкес алдын-ала анықталып қорытындылады. Ең төмен иерархиялық деңгей көрсеткішін сапада түзілетін қарапайым қасиеттердің дара ... ... ... болады. Аса жоғары иерархиялық деңгей қорытылған сапа көрсеткіштерін құрайды. Жоғары иерархиялық деңгейдің сапа көрсеткіші интегралды көрсеткіш ... ... ... ... бағалау әдісін қолдану кезінде өнімнің барлық әр түрлі қасиеттері жаңадан құрылуы керек.
* Барлық сапа ... ... ... ... ... ... иерархиялық деңгейдегі бағалармен бірдей мәнде болады.
* Сапаның комплексті көрсеткішін анықтау кезінде әрбір жеке қасиеттің ... мәні ... ... ... Объекттің толық сапасы (өнім немесе процесс) оның құрама бөліктеріне негізделген.
* Тағайындалуымен байланысты тек пайдалы функцияларды орындауға қабілетті өнімдердің сапасы бағаланады.
* ... ... ... ... ... ... бойынша бірдей және сол қасиеттердің қайталанған көрсеткіштерін өзара негізделгендерді қолдануға ... ... ... ... ... ... ғылымның осы аумағындағы барлық концептуальды жағдайларды жетілдірмейді. Бірақ олар техникалық өнімдердің реалды объекттердің сапасын бағалау әдістерімен ... жеке және ... ... шешу ... ... болып табылады.
деп тауып айтқан қазақ халқы дастарқан байлығына ерекше мән беріп қараған. Тағам түрлерін ақ (сүт тағамдары), ... (ет) және көк ... деп үшке ... ... ... ... ... әрі құнарлысы сүт тағамдары болып келеді.
Сүт тағамдарынан қымыз, шұбат, құрт, ірімшік, қатық, ай - ран, уыз, май, сүзбе тағы бас - ... ... ... - нып ... ... ... - ғы - ның да адам денсаулығына тигізер пайдасы мол. Десек те, сүт тағам - дарының ... ... - ның ... ... ... атауға болады.
Айран - қой, сиыр сүтінен әзірленеді. Қатыққа қарағанда сұйық болады. Айран- шөл басуға таптыр - май - тын ... мен ... ... ... сүт, су ... сұйылтып та ішеді. Сүт қосылғанын қойырт - пақ, су қосылғанын шалап деп атайды. Ұйытылған айран - әрі тамақ, әрі ... әрі адам ... ... ... ... сүт тағамда - ры - ның қаншалықты шипалық әсері күшті екенін білсек те, бұлардың кейбіреулерінің емдік қасиеттері бар ... біле бер - ... ... ... ... күніне 2 рет тамақ ішкеннен кейін жарты сағат ... 1 кесе ... асық - пай, ... ... ... бірнеше күннен кейін қан қысы - мы төмендеп, өзін жақсы сезі - не - тін ... ... ұйқы ... ... жатар ал - дында 1-1,5 кесе жылы айран ішсе, оның жақсы ұйықтап шығуға ... мол. Тағы бір ... ... ... ауруына да пайдалы екендігі.
Сонымен бірге айранды ер - те - ректе халқымыз шаш жуу үшін де пайдаланған. Айранмен ... шаш ... ... әрі ... ... ... Шаштың тез өсуіне көмектеседі. Кезінде, тіпті, айранды тері илеуге де пай - ... - ған. ... ... ... ... ... жасаған.
Мысалға, Түркияда дайын, фирмалық сүт тағамдарын жиі пайдалануды жөн көрмейді. Себебі, аптасына үш ... көп ... сүт ... пай - ... адамның, әсіресе бала - ның ми ісіктерінде 3 есе өсім ... ... ... бірі құрт - тың да адам ... - ... ти - гі - зер пайдасы мол. ... кеп - ті - ріп ... ... ... ... - ша кеппеген құртты жеуге, алуға болмайды. Егер өреден құрт алып ... ... ... ... ырым бар. ... ... құрт жыл бойына, кейде 2-3 жылға дейін сақтала береді. Сондықтан оны ұзақ сапарларға пайда - ланған.
Құрттың сарысуын сүт қо - сып ... ... ... - ды, ... ... да береді, әйелдер әсем болуы үшін шаш - тарын да жуады. Айта берсең пайдасы көп. Тері илеу үшін мал - ма ... ... де бар. Ал ең ... ... құрт - ты өкпе ... суық тиіп ауырған сырқаттарға ем ретінде пайдаланады.
Сондықтан да ең абзалы - таза, табиғи әрі адам ... - ғына кері ... жоқ сүт ... - ... пайдаланға - нымыз абзал.Жобаның негізгі мақсаты:
Қазақ халқының байырғы тағамы - құрттың пайдасын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ұлттық бренд ретінде әлемдік нарыққа шығару қажеттілігін түсіндіру.
Жобаның міндеттері:
- Қазақтың ұлттық тағамы - құртпен танысу;
- Құрттың қазақ ... ... ... ... ... адам денсаулығына пайдасын көрсету.
Құрт - адам денсаулығына қажетті құндылық.
Іші-бауырымыз құрысып-тырысып, көзіміз қарауытқанда, ойбай дәруменіміз азайып кетті деп ... ... ... ... ... жеу ... деп ақыл ... да табылады.
Осы біздің атам қазақ апельсин көрмей өсті ғой, олар неге ... ... ... деп таңғаламыз. Сөйтсек, олардың ішкен-жегені нағыз дәрумендердің көзі екен.Көгорай шалғынды жалпағынан басып жайылған сиырдың сүті, түйенің шұбаты мен жылқының қымызы - ... ... көзі ... ... ... ... сырды қазақшалап сыртына "ірімшік" деп жазып қояды. Бірақ сырдың дәмі қазақтың қозы қарын қосып қайнатқан ірімшігінің садағасына да татымайтынын, әсіресе, ауыл ... ... ... ... оның ... ғана ... ... зеттеулер көрсеткендей, сиырдың құрамында, 100 грамға шаққандағы ақуыздың мөлшері 22,85-34,52% болса, қазақ ірімшігіндегі ақуыздың мөлшері 40-42% екен. Сыр құрамында ... ары ... ... ... ал ... ол 10,93% ... Адам ағзасындағы сүйек ұлпаларының мықты болуы үшін ең ... ... ... ... ... ... жасалған ірімшік құрамында фосфор 0,51%, ал кальций 2,3% мөлшерінде кездеседі екен. Ал ... ... 100 ... сыр ... қуат берсе, 100 грамм ірімшік 408,4 қуат береді. Құртымыз да химиялық құрамы мен калориясы жағынан қала ... ... ... он орап ... ... ... ... 14,5-18,6% болса, қазақ құрты ақуызға өте бай - 52,6%. Ал 100 грам сүзбе 87-227-ге дейін қуат берсе, ... 370,1 қуат ... ... кие ... ... ... сүті - қымыздың емдік қасиеті ежелден мәлім. Дені сау адамның ... 1 ... орта ... 50 мг. С ... ... ... 1 литр қымыз құрамында 200-260 мг. С ... бар. ... ... қатар сөл бөлу және жүрек жұмысын жақсартатын В тобы дәрумендері: В(1), В(2), В(3), оның ішінде қанның жасалуына ... В12 ... ... ... ... әсер ... С тобы ... А дәрумендер тобы, липоид, бар. Қымыз нағыз антибиотик. Ол ... ... ... шіру ... ... ... ... ішек таяқшаларына және сарғыш стафилококтарға қарсы жойғыш күші бар қымыз құрт ауруы, сүзек, дизентерия, күл ... ... ... ... ... ... ... 1958 жылы қымызбен емдейтін сауықтыру орталығы ашылған.
Қос өркешті түйе жануары беретін шұбаттың жөні ... ... ... ... шұбат қымыздан да асып түседі. Мәселен, қымыз құрамындағы ақуыз мөлшері 2,3-2,9% болса, шұбаттағы ... ... ... ... майлылығы 1,3-2,5% болса, шұбат одан да майлырақ ─ 8-9%. Шұбаттың құрамында С дәрумені де ... Түйе ... ... ... (0,13 -0,21%) мен ... ... секілді микроэлементтер де кездеседі. Бірақ құрамындағы көміртегі жағынан шұбаттан (1,07-1,78%) гөрі қымыз (3,6-7,3%) бай. Осылармен қатар шұбатта А, В, С ... мыс, ... ... ... ... ... кальций, алюминий микроэлементтері жетерлік.
Химия, медицина ғылымдары пайда болмай тұрып-ақ алдындағы асын тани ... ... ... ... ... аузынан ақ ажырымаған халқымыз қымызын ішіп, құртын жеп ... осы ... көп ... ... ... Атам ... ... аттың жалында, атанның қомында өтсе де, дүниеге небір алып тұлғалы, батыр да дана ... ... ... ... де бірі осы ... ... ... асты өте жоғары бағалаған әрі қастерлей білген. Ел-жұрт жадында мәңгі жатталып қалған деген қағида осындай терең ұғымның қалтқысыз түсінігі ... ... ... адам ... ... ... тіршілікке қажетті құндылықтардың бәрінен де жоғары қойған. Бұған немесе , деген сес, ескертпелер мен ... де куә бола ... ... ... да, қай заманда айтса да халық асты құрметтеу мен бағалаудың жолын да, жөн-жосығын да, оны ... етіп ... ... ... ... таба ... Ел мен елді татуластыру да, жақсылар мен жайсандарды құрметтеу де, ... ... ... ... ... қасиеттері мен артықшылықтарын білдіру де, ел дәулеті мен қарым-қабілетін, түсінігін танытуды да, қазақ кең дастарқан арқылы яғни ас, ... ... ... Осы ... ... сөз ... ... ьағам берумен бірге оның таза, бүтін ыдыстарына дейін ерекше назарда болған. Сырттан келген кісілер де елді осы ... ... жолы мен жөні ... ... бағасын берген. Демек ұлт мәдениетінде тамақ, дәм татыру - экономикалық, ... және ... ... ... Бұл істе ... ... халқының қонақжайлық дәстүрі шетелерде ерте заманнан-ақ аңыз болып тараған. ... ... ... қонақ таңдауды, басқа ұлт, дін өкілдері деп бөлуді де білмеген, төрге ... ашық ... ... ... ... көрсеткен. Шаршағандарына, мұқтаждарына ат, ас, көлік сыйлай да білген.
Ас, тамақ дайындауды қазақ әйелдерге ... ... ... ... ... ... дайындауымен бірге қыста да, жазда да оның таза әрі бұзылмай сақталуының ... мен ... да таба ... Бұл қағидаларды әйелдер ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіп, кейінгілерге үйретіп отырған. Мысалы, олар етті ыстап сақтауды, қымызды жазда салқын ... ... ... күтуді, басқа тамақтарды да бұзылмай сақталуының ғасырлар бойы ұмытылмай келе жатқан байырғы халықтық әдістері мен амалдарын әсіресе ... ... күні ... дейін жеткізді және оны әлі де қолданып келеді. Әсіресе, ... бен ... ... құрт, ірімшік, ежігей, сары май сияқты жеңсік тағамдарды дайындауда қазақ әйелдерінің ... мен ... үлгі ... ... ... ... ... асты үш түрге бөледі. Олар ақ (сүт тағамдары), ... (ет ... және көк ... ... және онан ... ... қазақтың басты байлық қоры. Соның ішінде ұлт тағамдарының негізгі көзі болып табылатын сүттің орны бір бөлек. Сүт тағамдарын ... бір ... ақ деп ... Осы ... ... ... ... жылдар бойы халық аса бай тәжірибе жинақтай жүре одан жүзден астам тамақ түрлері мен ... ... ... Және ... ... қызықты атаулары мен орны және алуан түрлі ... ... ... жолдары тағы бар. Сөйтіп бір сүттен сұйық, қою, қоймалжың, ащы, тұщы, жұмсақ, қатты, ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде қазақ дастарқанынан сирек көрінетін жеңсік ас ... ... ... ... ... ... тағам. Оның құрамында адам ағзасының қалыпты жетілуі үшін барлық зат бар. Соған орай оған физиологиялық ... ... ... бір азық тең келе ... Сүт ... өнімдердің биологиялық құндылығын көтереді. Ас қорыту бездерінің жұмыс істеу қабілетін үнемі жақсартып ... ... ... әр ... ... ... болады. Айран ұйытып, ірімшік, құрт кептіруден бастап, ботқа пісіруге дейін осы бір ... өнім ... Ал сүт ... ... ... өте дәмді болады. Оның үстіне сүт ... ... ... бар. Олар емдеу, алдын алу, диеталық тағам ретінде де қолданылып жүр. Адам ағзасына сүт тағамда - ры - ның қаншалықты ... ... ... ... ... те, ... ... емдік қасиеттері бар екенін біле бер - мейміз. Мысалы, гипертонияға шалдыққандар күніне 2 рет ... ... ... ... ... ... 1 кесе айранды асық - пай, баптап ... ... ... ... ... қан қысы - мы төмендеп, өзін жақсы сезі - не - тін ... ... ұйқы ... ... ... ал - ... 1-1,5 кесе жылы ... ішсе, оның жақсы ұйықтап шығуға әсері мол. Тағы бір жайт, айранның гастрит ауруына да пайдалы екендігі.
2.ТЕРМИНДЕР
* Өнім- ... ... ... ... ... ... өмірлік цикілінің процестерін қоса алғанда, қандайда бір тапсырылған нәтижеге жету жөніндегі өзара байланысты және ... ... ... ... ... ... жеткізіп беруші мен тұтынушының қажеттерін қанағаттандыру бойынша жеткізіп берушінің ішкі қызметтерінің ... ... ... ... ... ... және ... болып бөлінеді.
* Материалдық қызмет көрсету- тұтынушының материалдық сұраныстарын қанағаттандыруды қамтамасыз ету. Материалдық қызмет көрсетулерге бұйымдар дайындау, оларды жөндеу және ... ... ... тұрмыстық, тұрғын үй-коммуналдық, сауда мен қоғамдық тамақтандырудағы, көлікпен банктік ... ... ... ... ... қызмет көрсету- тұтынушылардың әлеуметтік және мәдени сұраныстарын қанағаттандыруды қамтамасыз ету.
Әлеуметтік қызмет көрсетулерге денсаулықты сақтау мен қалпына келтіру ... ... ... жататын болса, мәдениге- адамзаттың рухани, физикалық жетілуі мен ... ... ... ... ... ... және т.б бойынша қызмет көрсетулер кіреді.
* Сапа көрсеткіштері- өнімнің мақсатын, сенімділігін, технологиялылығын, стандарттау мен унификаттау деңгейлерін, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... және ... қауіпсіздік, экономикалық параметрлерін сипаттайтын өзарабайланысты көрсеткіштер жиынтығы.
* Өнім сапасын бақылау- өнімнің ... және ... ... ... Сынау-сынау нысанның сандық немесе сапалық сипаттамаларын тәжірибемен анықтау.
* Сапаны бағалау-нысанның белгіленген талаптарды қаншалықты орындағанын ... ... ... ... ... ... болады.
* Өнім қасиеті деп- оның объективті ерекшелігін айтады.
* Аналог-үйлесімді функционалды мағынаға ие өнім.
* Байыту - сүтке және ... ... ... өнімдеріне витаминдерді, микро- және макроэлементтерді, пробиотикалық заттарды, белокті, тағамдық талшықтарды, ... ... ... қышқылдарды, фосфолипидтерді, пробиотикалық дақылдарды енгізу процесі;
* Биоөнім - ашытатын микроорганизмдерді пайдалана отырып, ашытқылау ... және ... одан ... монодақылдардағы немесе қауымдастықтардағы пробиотиктердің тірі дақылдарын және (немесе) пребиотиктерді қоса отырып дайындалатын сүтті қайта өңдеудің байытылған ... ... - ... ... ... ... және ... жоюды қамтамасыз ететін тығыз жабылған ыдыстарда 100оС-дан жоғары температура кезінде сүтті термикалық өңдеу процесі;
* Контаминант ... - сүт және сүт ... ... немесе оларды тұтынудың жарамдылығына қатер төндіруі мүмкін кез келген биологиялық немесе химиялық фактор, тамақ өнімдеріне ... ... ... ... ... ... заттар;
* Қайта қалпына келтіру - оның қоюлатылған нысандарына су қосу ... сүт ... ... ... ... ... - сүттегі немесе сүтті қайта өңдеу өнімдеріндегі сүттің құрама бөлшектерінің қамтылуы мен арақатынасын реттеу процесі;
* Пастерлеу - өнімнің бастапқы ... ... 99,0% ... патогендік және вегетативтік жасушаларын жоюды қамтамасыз ететін 65[о]С-дан 100[о]С-қа дейінгі температура кезінде термикалық өңдеу процесі;
* Пребиотиктер - тоқ ішектегі бір ... саны ... ... бактериялардың өсуіне және (немесе) белсенділігіне оң әсер ететін қорытылмайтын тағамдық ингредиенттер;
* ... ... - ас ... ... ... ... және ... белсенділігіне қалыпқа келтіру әсерімен адам организміне оң әсер ... ... ... ... ... патогенсіз, токсигенсіз микроорганизмдер;
* Сүтті қайта өңдеу өнімдері - сүт өнімдері, құрамдас сүт өнімдері, құрамында сүті бар өнімдер, қайталама сүт ... ... сүт ... - өнім ... сүттің құрамдық бөліктері 50%-дан астамын құрайтын сүттің құрамдық бөлігінде, сүттің құрамдық бөлігін ауыстыру мақсатында енгізілетін, сүтті қайта өңдеудің жанама ... және ... ... компоненттерді қоса отырып немесе қоспай сүттен және ... сүт ... ... ... өнім;
* Суыту - технологиялық процестердің талаптарына сәйкес температураны төмендету;
* Құрамында сүті бар өнімдер - өнімнің құрғақ заттарындағы сүттің ... ... үлес ... ... 20%, сүт ... жатпайтын майларды және (немесе) белоктарды қоса алғанда, сүттен және (немесе) сүт ... және ... ... ... өңдеудің жанама өнімдерінен және (немесе) сүт құрамына жатпайтын құрамдас бөліктерден дайындалған тағамдық өнім;
* Ашыған сүт ... - тірі ... ... ... ... және ... ... азайтуға әкеп соғатын ашытқы микроорганизмдерін пайдалана отырып, сүттің құрамдас бөліктерін ауыстыру мақсатында енгізілетін, сүтті және (немесе) сүт ... және ... ... ... ... құрамдас бөліктердің қоспаларын ашыта отырып әзірленетін сүт немесе сүттің құрамдас өнімі;
* Сүт өнімдері - қайта өңдеуге арналған функционалды қажетті ... ... ... сүт ... ... ... және белокты пайдаланбай-ақ сүттен және (немесе) оның құрамдас бөліктерінен дайындалатын тағамдық өнім;
* Сүтті ... ... - ... ... ... ... технологиялық операциялар кешені;
* Сүтті тазарту - сүтті механикалық қоспалардан тазарту процесі;
* Сүт-шикізат (шикі) - термикалық ... ... ... Табиғи сүт - сүттің құрамдас бөлшектері ... ... ... ... сүт ... - ... ... дайындалған сүт өнімі;
* Термоөңдеу - сүтті немесе сүт өнімдерін термикалық өңдеу процесі;
* ... ... ... ... ... (дайындау), айналымы, кәдеге жарату және жою субъектісі (бұдан әрі - субъекті) - тамақ өнімдерін әзірлеу (жасау), өндіру ... ... ... ... және жою ... ... ... асыратын жеке немесе заңды тұлға;
* Тамақ өнімдерін өндіру (дайындау) объектісі (бұдан әрі - өндіру (дайындау) ... - ... ... ... ... жөніндегі кәсіпорын;
* Тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі - ... ... ... ... ... ... айналымының, кәдеге жаратудың және жоюдың барлық процестерінде (сатыларында) адам өмірі мен денсаулығына зиян келтіруімен және ... ... ... ... ... қауіпті факторды іске асыру және оның салдарларының ауыртпалығы мүмкіндігінің үйлесімін ескере отырып, жол берілмейтін қатердің болмауы;
* Ультражоғары температуралық өңдеу (УЖТ, ... - ... ... ... жасушалары мен спораларын жоюды қамтамасыз ететін 135оС-дан астам ... ... 2 ... ұстай отырып, сүтті және оның ағынындағы қайта өңдеу өнімдерін термоөңдеу;
* Ферментті препараттар - ... ... ... ... ... ... орын ... биохимиялық процестерді жүзеге асыру үшін қажетті белоктық заттар.
4.Квалиметриялық шкалалар.
Кейбір ... ... ... ... ... ... Бұл көрсеткіштер жиынтықты және шкала құрайтын элемент бейнелерін құрайды. Шкаланың негізгі 5 түрі бар:
* Аталу ... ... ... ... ... ... объектілерді жіктеуге пайдаланылады. Аталу ролін атқаратын сандық объектінің сапалы қасиетін ... ... Бұл ... ... ... ... адамның сезімдік мүшелері көмегімен жүзеге асады. Бұл шкалаларда нол, көп және аз ... ... ... ... болмайды. Қорытынды эксперт көпшілігі (түс атласы) қолдауы керек.
* Реттік шкаласы монотонды өсетін ... ... ... ... ... ... Бұл өлшем бірлігі бар көп немесе аз қатынасын анықтауға мүмкіндік беретін шкала. Реттік шкалалардың көп тарағаны-реперный нүктесі бар ... ... ... МООС шкаласында минерал заттардың қаттылығын анықтау 10 реперный нүктесі бар.
* ... ... ... үш ... ... ... үшін ... Шкала өлшем бірліктер мен нолдік нүктесі бар және ол бірдей интервалдардан тұрады. Бұл шкалаларға Цельсийлон ... ... ... ... Интервал шамасының шкаласы бойынша жалпылауға, есептеуге, салыстыруға болады. Интервал шкаласы келесі теңдеумен көрсетіледі:
Q=QO+q[Q]
Мұндағы QO-шкаланың бас санағы.
Бір ... ... ... ... ... ауысуы мына формуламен анықталады:
Q1= (q2- Qo2-Qo1[Q1])*Q1Q2
* Қатынас шкаласы - бұл барлық үш ... ... ... ... ... ... ... Бұл шкалада келісіммен орнатылған нөлдік мағына, өлшем бірліктер бар. ... ... ... термодинамикалық температураның шкаласы бола алады. Бір шкаладан келесі шкалаға ауысуы мына формуламен есептеледі:
q2=q1([Q1]/[Q2])
* Абсолютті шкалалар барлық шкала қатынасының ... ие және олар ... ... ... Бұл ... пайдалы әсер коэффициенті, күшейту және әлсіздік коэффициенті кіреді. Абсолютті ... ... ... ... бірге дейінгі интервалында болатын шекті шкалалар кездеседі.
Аталу мен реттік шкалалары неметрикалық (концептуалды) деп аталады. ... мен ... ... метрикалық немесе материалдық деп аталады. Абсолютті және метрикалық шкалалар сызықтық разрядқа ... ... сапа ... ... ... ... ... бойынша классификациялауға болады:
-сипаттайтын қасиеттері саны (жеке және кешенді);
-өнімнің түрлі қасиеттеріне(сенімділік, технологиялылық, эргономикалық және басқа көрсеткіштері) қатынасы;
-анықтау сатылары ... ... және ... ... ... (есептеу, эксперименттік, сараптау);
-сапа деңгейін бағалауға пайдалану сипаты (базалық және салыстырмалы);
-өрнектеу ... ... ... және ... ... ... берілетін көрсеткіштер).
Майдың салмақтылық үлесі мен тұзына байланысты құрт келесі түрде шығарылады:
-тұздалған майлы құрт- құрамында майдың салмақтылық үлесі құрғақ затқа ... ... 12%-н ... ... ас ... ... үлесі 2,5%-н көп болмайды.
-тұздалмаған майлы құрт- құрамында ас тұзының салмақтылық үлесі болмайтын, майдың салмақтылық үлесі құрғақ затқа есептеп ... 12%-н ... ... ... ... ... майдың салмақтылық үлесі болмайтын, ас тұзының салмақтылық үлесі 2,5%-н көп емес ... ... ... ... және ас ... ... ... болмайды.
5. Өндірістік өнімдердің сапа көрсеткіштерінің номенклатурасы
Сапа көрсеткіштері- өнімнің мақсатын, сенімділігін, ... ... мен ... ... сондай-ақ эргономикалық, эстетикалық, экологиялық қасиеттерін, патенттік-құқықтық аспектілерін және тасымалдылық, қауіпсіздік, экономикалық параметрлерін сипаттайтын өзарабайланысты көрсеткіштер жиынтығы.
Өнімнің сапа көрсеткіштерінің жалпы ... оның ... ... жеке және кешенді көрсеткіштерге, сондай-ақ оның сапасының деңгейін білдіретін жалпылама көрсеткіштерге бөлуге болады.
Жалпылама көрсеткіштер шығарылатын өнімнің түрі мен мақсатына қарамай ... ... ... ... ... топ ... жалпы шығарылуындағы алғы, өте тиімді жеке бұйым түрлерін өндірудің көлемдік және үлестік салмағын, сондай-ақ жоғары сапалы өнім ... ... ... ... ... болады. Жалпылама көрсеткіштерге, сондай-ақ бірқатар өнеркәсіп салаларындағы өнімдердің сорттылық көрсеткіштері де жатады. Сапаның жалпылама көрсеткіштері өнеркәсіптер, ... және ... ... ... қолданылады.
Сапаның жеке және кешенді көрсеткіштері, шығарылатын өнім ерекшеліктері мен оны өндіру сипатын ... ... ... ... ... ... анықтау үшін қолданылады. Олар конструкторлар мен технологтар жұмыстарында өнім ... мен ... ... және ... ... ... ... оларды өндіруді техникалық бақылау мен басқа да мақсаттарда пайдаланылады.
Құрамдық және құрылымдық көрсеткіші -өнімнің химиялық ... ... ... ... құрылымын сипаттайды.
Құрттың физика-химиялық көрсеткіштерімен қауіпсіздік көрсеткіштері 1-кестеде көрсетілген талаптармен нормаға сәйкес келуі керек.
1-кесте
Көрсеткіштің ... ... ... ... ... ... ... салмақтық үлесі құрғақ затқа есептеп шығарғанда,% төмен емес
12 12 - ... ... ... ... 17 17 17 ... ... ... ... көп ... 2,5 - ... ... 400-ге дейін қосқ.
Улы элементтер, мг/кг көп емес:
0,3 0,3 0,3 ... 0,2 0,2 0,2 ... 0,2 0,2 ... 0,02 0,02 ... 4,0 4,0 4,0 ... 50,0 50,0 50,0 ... ... көп ... ... ... ... ... 0,0005 0,0005 0,0005 ... ... ... ... ... 0,01 0,01 0,01
0,5 0,5 0,5 0,5 ... Ки/кг:
Цезий
Стронций-90
1*10-3 1*10-3 1*10-3 ... 1*10-9 1*10-9 1*10-9
0,1 г ... ішек ... топтарының бактериялары
Рұқсат етілмейді
Патогенді микроорганизмдер, соның ішінде ... 25 г ... ... ... ҚР СТ 44-97 стандартында бекітілген майдың салмақтық үлесі құрғақ затқа ... ... 1%-ке ... және ... салмақтық үлесі 1%-ке ұлғайып нормаға қарсы ауытқуына жеке жағдайда рұқсат етіледі.
Эстетикалық көрсеткіші-өнімнің сыртқы орындалуын, формасын,тауарлар ... ... ... бөлшектеп өлшеп таразылап:
- ГОСТ 13301 бойынша нетто 100,200,250г-нан қатырма қорапқа;
- нормативтік құжаттың əрекетімен салмағы нетто 200 жəне ... жұқа ... ... ... пакетке салынып
шығарылады;
- құрт тек қана ұнтақ түрде пакетте шығарылады. ... ... - ... іске ... және ... ... ортаға тигізетін кері әсерінің деңгейін көрсетеді.(Мысалы: өнімді сақтағанда, тасымалдағанда және қосқанда, қауіпті қоспалардың болу мүмкіндігі).
Құрттағы пестицидтер саны ... ... ... ... элементтер сананың кезеңдік бақылауы микотоксиндер,
антибиотиктер, пестицидтер жəне радионуклидтер санитарлық бақылау
органы белгіленген тəртіпке сəйкес жүзеге асыралады.
Эргономикалық көрсеткіші-адамдар мен заттардың арасындағы арақатынастар, ... ... ... ... ... ... қасиеттерін көрсетеді. (Мысалы: Температураның, шудың, вибрацияның,газдың,будың және т.б ылғалдылықтың әсерлері ).
Патентті-құқықтық көрсеткіші-патенттік тазалық, патенттік ... ... жаңа ... ... тауарлық белгі мен өндірістік үлгіні тексеруді көрсетеді.
Пайдалану көрсеткіші-өмірде бұйымды пайдалану оңайлығы, жеңілдігі және ыңғайлылығымен оның ... ... және т.б. ... ... ... ... тасымалдау, шығару, қолдану кезіндегі қауіпсіздікті сақтау.
Сүт өнімдерін 80° С жоғары болмайтын температурада сақтау ... Аса ... ... ... ... ... ... іркіттің бөлінуіне, сапасының төмендеуіне және бұзылуына әкеп соғады. Міндетті түрде жабық ыдыста сақтау ... ... бұл ұзақ ... ... ... екіншіден, жабық ыдыстағы өнім тоңазытқыштағы басқа да заттардың түрлі иістерін өзіне сіңірмейтін ... ... ... ... шыдамдылығын көрсетеді.
Тасымалдау және сақтау көрсеткіштері.
1.Тағамды жүк тасу ережелеріне ... ... ... ... ... ... болады. ҚР СТ 44-97 стандартының әсерімен.
2.Құрт 150С жоғары емес температурада сақталады және ауаның салыстырмалы ылғалдығы 75 %-тен жоғары ... ... ... ... ... ... ... мен сенімділігі бойынша ғылым мен техниканың алдыңғы қатардағы ... ... ... ... ... ... мен жөндеу кезінде қазіргі заманға сәйкес технологиялық процестер мен жабдықтарды қолдануға болатындығын сипаттайды.
Сенімділік көрсеткіші-талап бойынша қойылған уақыт аралығында, ... ... ... ... ... ... арқылы өзінің функциясын орындау қасиетімен сипатталады. Оған жөндеуге жарамдылығы, мәңгібақилығы, сақталынуы, тоқтаусыз жұмыс істей алатындығы жатады.
1.ҚР СТ 44-97 стандартының ... ... ... ... ... отырып, дайындаушы сақтаушы жəне тасымалдауға кепілдік бере
алады.
2.Сақтаудың ... ... ... ... аяқталған сəттен
бастап - майлы құрт үшін - 1ай, ал ... құрт үшін - ... мен ... өнімдерді стандартталған және унификатталған элементтері мен бөлшектерін жасау тәсілдерінің мүмкіндігімен ... ... ... ... сапа ... дегеніміз - өнімнің бір немесе бірнеше қасиеттерінің ... ... ... ... ... 2 ... ... ақпаратты алу әдісі бойынша және ақпаратты алу көзі бойынша.
2-кесте. Өнімнің сапа ... ... ... ... әдіс - ... құрал-жабдықтардың көмегімен өлшеніп алынатын сапа көрсеткіштерінің сандық мәндер алу ақпараты.
Өлшенетін әдіспен көптеген сапа ... ... ... ... ... оның ... ... және электрлік кернеуі, қозғалтқыштың айналу саны, транспорттың жылдамдығы және сапаның ... ... ... ... әдіс - бұл әдіс ... бір ... ... немесе шығын санын бақылау және есеп жүргізу негізінде алынады.
Бұл әдіс бойынша өнімді эксплуатациялаған кездегі қабылалмау санын ... ... құру ... эксплуатациялау шығынын есептейді, күрделі бұйымның бөлшектер санын есептейді (барлығы, стандартты ... ... ... ... ... ... ... бөлшектер және т.б.).
Органолептикалық әдіс - сезу мүшелері арқылы алынған ақпараттар: ... ... ... ... ... сезу және т.б. Бұл әдісте сезу мүшелерінің сезімталдығын қарқындататын ... ... ... ... ... ... ... дыбысты көтеретін микрофондар және т.б.
Есептелінетін әдіс - сапа ... ... ... ... ... негізделген.
Бұл әдіс әзірленетін бұйым тәжірбиелік зерттеу объектісі болмаған кезде, техниканы жобалау және конструкциялау барысында пайдаланады. ... ... ... және ... ... мәнді табу үшін қолданылады. Мысалы, өнімділік, еңбек сиымдылық, сенімділік және т.б. көрсеткіштер.
Ал ақпараттарды алу көзі бойынша - Экперттік ... ... ... ... ... ... Бұл әдіс ... да жоғары объективті әдістермен көрсеткіштерді анықтау мүмкін болмағанда қолданылады.
Әлеуметтік әдіс - қарастырылатын өнімді ... ... ... ... көз ... жинақтау және талдауға негізделген.
Дәстүрлі әдіс - сапа көрсеткіштерінің мәнін, оның дәстүрлі көздерінің ақпаратын пайдалану алқылы анықтауға негізделінген және ... ... ... ... ... ... ... асырылады. Тәжірибелік бөлімше болып - ... ... ... ... ал ... бөлімше болып - конструкторлық бөлім, есептеу орталығы, сапа ... және т.б. ... ... ... ... ... ... механикалық беріктігі және т.б. қасиеттері, техникалық бұйымның жұмыс барысындағы шуы мен дірілі, энергияның пайдалануы, ПӘК-і және т.б.
Сынау орталықтары және ... ... ... ... және т.б. мәліметтерді алуға қызмет етеді.
6. Сапаны бағалау
Сапаны бағалау - объектінің қойылған ... ... ... ... бар ... ... ... Егер тексеру кезінде талаптардың орындалмауы себепті сәйкессіздік анықталған болса, онда оны жою үшін ... ... ... ... Кез ... ... екі элементтен тұрады:
* объектінің нақтылы жағдайы жөніндеақпараттар алу ... үшін оның ... және ... ...
* алынған ақпаратты бұрыннан белгіленіп қойылған талаптармен салыстыру, яғни екінші ... ... ... сапасын тексеру - өнімнің сапалық және сандық сипаттамаларын тексеру. Сапаны тексеру жұмыстарына ... ... ... ... ... ...
Өлшеу дербес жұмыс түрі ретінде метрологияның объектісі болып табылады. Өнімді ... - ... мен ... құрамы мен құрылымын талдау сараптамалық әдістермен (химиялық талдау, микробиологиялық талдау, т.б.) жүргізіледі. ... - ... ... ... және ... ... ... әдіспен анықтау. Сынау кезінде негізгі қажетті заттар - сынау құрал-жабдықтары, ал көмекші заттар - қажетті реактивтер, материалдар,т.б. ... ... өнім мен ... ... ... әр түрлі әдістері қолданылады: өлшеу, сараптамалық, тіркеу (тоқтап қалу санын, зақымдалған өнімдердің санын және т.б.) органолептикалық (сипаттамаларды адамның сезім мүшелерінің ... ... ... ... байланысты сынаулар зертханалық, полигондық, табиғи болып бөлінеді. Тауарларды ... ... түрі - ... ... сапасының деңгейін бағалау дегеніміз өнімнің сапасын бағалау нәтижесін ... ... ... сапа ... ... ... мәндерімен салыстыру. Бұл бағалау сандық және сапалық түрде жүргізіледі.
Бағалаудың сандық түрінде бағалау өнімнің ... бір ... ... ... ... кешенді көрсеткішінің мәні болып табылатын бір санмен айқындалады.
Бағалаудың сапалық түрінде бағалау өнімнің белгілі бір нарықтық талаптар деңгейі қасиеттерінің жиынтығына сәйкес ... ... ... ... ... төмен деп тұжырымдау түрінде көрсетіледі.
Базалық мәндер деп салыстыру үшін таңдап алынған көрсеткіштерді айтамыз.
Бағалау көрсеткіштері дегеніміз ... ... бір ... мүмкіншіліктерімен байланысты қасиеттерін сипаттайды және оның үлгілерін салыстыру үшін пайдаланылады.
Өнімнің сапасының деңгейін бағалаудан бұрын бағалау жүргізуге қажетті сапа ... ... ... ... әдіс ... жүргізіледі.
Сараптамалық әдіс, өлшеу мен есептеулерге негізделген әдістермен және де өзбетінше мынадай шешу үшін қолданылады:
* Көрсеткіштерді сезім органдары арқылы (органалептикалық) бағалау;
* Сапа ... ... ... ... ... коэффициенттерін анықтау;
* Сапа деңгейін бағалау үшін базалық үлгілерді таңдау.
Өнім сапасын сараптамалық бағалау дегеніміз өнімнің сапасын бағалауды сараптамалық әдістерді пайдаланып ... ... ... ... сапасын органалептикалық бағалау мақсаты өнімнің қасиеттерін: тамақ өнімдерінің дәмі, тоқыманың түсі, таңбаларды ажырату, киімдердің ... ... және т.б ... ... ... ... иісін білу, дәмін білу, саусақтар арқылы сезіну және т.б) ... ... ... Бұл ... бағалауға қажетті рет шкаласын құру бағалаудың негізгі мақсаты болып табылады. Әдетте мұндай шкаланың қызметін баллдар шкаласы ... ... ... өнім ... сезім арқылы бағалайтын баллдың шкала осы қасиеттердің өлшемі болып табылатын бағаланатын қасиеттерге сандық сипаттарды белгілеу үшін қолданылады.
Құрттың органолэптикалық көрсеткіштері 1 ... ... ... ... ... ... ... аталуы
Құрттың сипаттамасы
Майлы ... ... ... тұздалмаған
Сыртқы түрі
Салмағы 2-ден 60 г дейінгі әртүрлі кеспелі, пішінді(шар тәріздес, бөлшек ... ... ... ... және тағы ... ... ... емес, мыжырайған шеті домаланған түрлері де рұқсат ... ... ... құрт ... ұсақ ... ... салмағы 20 г. Дейін таблетка түрінде. ... ... ... ... ... ... ұнтақ. Механикалық әсер кезінде жеңіл шашылатын,тығыз түйіршіктердің болымсыз саны рұқсат етіледі.
Дәмі мен иісі
Таза сүт ... ... ... ... ... ... ... дейін.
7.Салмақтылық коэффициентін анықтау.
Салмақтылық коэффициентін эксперттік әдіспен анықтау мақсатында құрамына бұйым авторы жоғары білікті ... ... ... комиссия құралады. Эксперттік комиссия салмақтылық коэффициенті жайында жүргізілетін әдісі бойынша қабылдайды. Бірақ та ... және дәл ... алу ... эксперттік әдіске берілетін суъбективтілікті төмендету бойынша нақты шаралар қолдану қажет. Осы мақсатта сұрақ жауап алудың ... түрі ... ... ... төмендегідей түрде жүргізіледі. Әр бір эксперт бір-бірінен тәуелсіз түрде сапа көрсеткіштерінің ... ... өзі ... деп ... ... ... бағасын береді. Содан кейін әр бір эксперт өздерінің қойған мәндерін немесе ... ... ... ... Осы ... сапа көрсеткішінің мәнін бір ауыздан қабылдағанға дейін жасалады. Эксперттер сапа көрсеткішінің салмақтылық коэффициентін барлық жүйеде анықталады. ... ... ... ... ... і-ні сапа көрсеткішінің салмақтылық коэффициентінің орташа арифметикалық мәнін анықтау үшін қолданылады.
ai=1Ni=0naij
Мұндағы: N-эксперттер саны;
aij-j-ші экспертпен берілген і-ші көрсеткіштің салмақтылық ... ... ... және ... qi>0 шарты орындалуы тиіс.
Мысалы: құрт өнімінің сапа көрсеткіштерінің салмақтылық коэффициентін ... ... ... ... балын үш көрсеткішпен анықтайды:
m1-құрттың майлылық көрсеткіші, m2-құрттың тұздылық көрсеткіші , m3-құрттың сыртқы түрінің көрсеткіші.
Құрт өнімін эксперттік бағалау ... ... ... ... ... әдіс
Өнімнің жекелеген сапа көрсеткішінің жиынтығын оның базалық көрсеткішке жиынтығынан санағанға негізделген әдісі оның сапа көрсеткішін бағалаудың дифференциялдық әдісі леп аталады.
Дифференциялдық ... ... сапа ... ... мәнін төмендей теңдеуімен анықталады:
qi=PiPiб (1) немесе qi=PiбPi (2)
i=1,2
Мұндағы, Рі- ... ... сапа ... мәні;
Ріб-і көрсеткіштерінің базалық мәні.
Бағаланатын өнімнің жекелеген сапа көрсеткіштерінің ... ... ... салыстырғанда төмендегідей жағдайлар туындауы мүмкін.
* Барлық көрсеткіштердің салыстырмалылық мәндері 1-ден үлкен немесе тең бұл кезде бағаланатын өнімнің техникалық ... ... ... ... ... тең:
qi>=1; ... ... ... салыстырмалы мәндері qi

Пән: Сертификаттау, стандарттау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азық-түлік өнімдерінің сапа көрсеткіштерін квалиметриялық талдау22 бет
Ақ бидай нанының квалиметриялық бағалануы және оның сапасын жақсарту жөніндегі шараларды ұйымдастыру28 бет
Квалиметрия дайын өнім сапасын сандық бағалау әдісі ретінде28 бет
Піскен шұжықтың квалиметриялық бағалануы және оның сапасын жақсарту жөніндегі шараларды ұйымдастыру9 бет
Пастерленген сүттің квалиметриялық бағалануы және оның сапасын жақсарту жөніндегі шараларды ұйымдастыру7 бет
Пастерленген сүттің квалиметриялық бағалануы мен оның сапасын жақсарту жөніндегі шараларды ұйымдастыру7 бет
Сары майдың квалиметриялық бағалануы және оның сапасын жақсарту жөніндегі шараларды ұйымдастыру7 бет
Сыра өндірісі және квалиметрия36 бет
Лингводидактикалық тестілеудің коммуникативтік бағыты56 бет
Мақта шаруашылығы123 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь