Кәсіпорынның ақша ағымын басқару

Мазмұны
КІРІСПЕ
1.КӘСІПОРЫННЫҢ АҚША АҒЫМЫН БАСҚАРУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1Ақша қаражаттарының мәні және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2Кәсіпорынның ақша қаражаттарын бөлу механизмі және есептеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.3 Кәсіпорынның ақша ағымын басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13

2. «ӨЗЕНМҰНАЙГАЗ» АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫНЫҢ АҚША АҒЫМЫН БАСҚАРУ МЕХАНИЗМІН ТАЛДАУ
2.1 «ӨзенМұнайГаз» АҚ қаржылық жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
2.3 Ақша қаражаттары ағымын басқаруды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20

3.КӘСІПОРЫННЫҢ АҚША ҚАРАЖАТТАРЫН ТИІМДІ БАСҚАРУДЫ ЖЕТІЛДІРУДІҢ ЖОЛДАРЫ
3.1 Кәсіпорынның ақша қаражаттары ағымын оңтайландыру әдістері ... ..25

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
Қазіргі таңдағы шаруашылық шарттарында көптеген кәсіпорындарда өз дамуының стратегиясы мен тактикасын жеке таңдау мүмкіндіктері бар.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2007 жыл 28 ақпандағы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты халыққа Жолдауындағы «Жаңа кезеңнің негізгі міндеттері» деп аталатын бесінші бөлімнің «Өндіруші сектордың тиімділігін арттыру» атты үшінші міндетінде мұнай-газ саласы кәсіпорындарының тиімділігін арттырудағы маңызды мәселелер мен алға қойылған міндеттерді атап өтті. «Қазақстанның өңірлік, содан кейінгі жерде әлемдік энергетикалық кеңістіктегі тұғырларын одан әрі нығайтудың толымды стратегиясын әзірлейтін уақыт жетті. Өзіміздің энергетикамыз бен мұнай химиясын дамытудың басты мәселесі – энергия өнімдерінің қосылған құнын ұлғайту арқылы бұл секторлардың кірістілігін көтеру. Әсіресе, мұнай химиясы, газ ресурстары, экспорттық энергия дәліздері сияқты басым секторларды басқару тиімді болуға тиіс. Әлбетте, бұл – рынокқа қатысушылардың барлығына қойылатын, бірақ, ең алдымен, Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі мен “Самұрық” мемхолдингіне қойылатын талаптар.
Біздің энергетика мен мұнай-химия салаларын дамытудың басты мәселесі – энергия өнімдеріне қосылған құнды ұлғайту арқылы осы секторлардың табыстылығын арттыру. Әсіресе, мұнай-химия, газ ресурстары, экспорттық энергия маршруттары сияқты басым секторларды басқару пәрменді болуы тиіс. Біріншіден, Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі мұнай мен газ өңдеу кәсіпорындарын жаңарту мен қайта жарақтау, жаңа мұнай-химия өндірістерін құру жөніндегі бағдарламалар әзірлеп, оларды іске асыруы қажет. Біз мұнай мен газ секторында қосылған құны жоғары және ілеспе әрі аралас өндірістерді дамытуға тиіспіз», - деп елбасы жолодауында нақтылап көрсетдендей, мұнай химия саласын дамыту ең алдымен осы секторларда қызмет атқаратын компаниялардың даму саясатымен тығыз байланысты. Кәсіпорынның ел экономикасы мүддесіне тиімді қызмет атқару үшін алдымен бәсекелестік шарттарында және тұрақсыз қоршаған орта жағдайына кәсіпорынның тез бейімделіп, қалыпты қызметінен ауытқымауы маңызды /1/.
Ақша қаражаттары нарықтық экономикадағы ең дефицитті ресурстар болып табылады. Кәсіпорыннның қызметінің табысқа жетуі ең алдымен оның басшыларымен ақша қаражаттарын тарту және оларды тиімді мақсаттарда бөлуне байланысты. Кәсіпорынның тұрақты қызмет етуі үшін негізгі шаруашылықтың бірі ақша қаражаттарымен қамтамасыз етілу деңгейі болып табылады.
Кәсіпорынның белгілі бір уақытқа алынған жалпы капиталы тұрақты, алайда уақыт өте келе ол өзгеріске ұшырайды. Кәсіпорынның капиталы үнемі қозғалыс үстінде. Кәсіпорындар арасындағы бәсекелестік үнемі өзгерістегі шарттарға тез бейімделуді қажетсінеді. Мұндай шарттарға: біршама капитал салымын қажет ететін технологиялық жетістіктер,
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2007жыл 28 ақпандағы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Қазақстан халқына Жолдауы, 28.02.2007 ж. Астана
2. Балабанов И.Т. «Финансовый менеджмент» //учебник – М.: Финансы и Статистика, 1994 г.
3. «Финансовый менеджмент: теория и практика» //под ред. Стояновой Е.С.- М.: Перспектива, 1996 г.
4. Балабанов И.Т. «Основы финансового менеджмента. Как управлять капиталом?» – М.: Финансы и Статистика, 1994 г.
5. Бланк И.А. «Финансовый менеджмент» : Учебный курс.-К.:Ника – Центр, 1999.-528с.
6. Ковалев В.В. «Введение в финансовый менеджмент» – М.2000 г., стр.538
7. Литвин М.И. «Управление финансами предприятий»- / Финансовый менеджмент/ - 2002 г. №6.
8. Кошкарбаев К.У. «Финансовые ресурсы корпорации: теория, парктика и менеджмент» – Алматы 2004 г.
9. Шеремет А.Д. «Экономический анализ в управлении производством» – М. 1994 г.
10. Афоничкин А.И., Андрющенко И.В. «Управление финансами корпораций»-/ Финансы и кредит/ 2005 г. №36Тургуова А.К., Кошкарбаев К.У. «Направления рыночных преобразований в транзитной экономике Казахстана» //Сборник научных трудов/ Алматы: Экономика, 2000 г.
11. Родионова В.М. «Финансы»//Учебник.М.-1992 г.
12. Нурханова Г. «Экономическое содержание финансовых корпораций»-/ Финансы Казахстана/-2004 г. №1.
13. «Экономика предприятия»: Учебник/ под ред. проф. О.И. Волкова.-М.:Инфра-М,1998.-416 с.
14. «Экономика организаций»: /Учебник под редакцией Н.А. Сафронова-2- е изд.,перераб. и доп.-М.: Экономист,2004.-618 с.
15. Сагинова Ж.Н. «Роль финансовых ресурсов для функционирования предприятия в рыночных условиях»-/Вестник НАН РК/- 2003г. №5.
16. www.umg.kz
17. «ӨзенМұнайГаз» ӨФ АҚ қаржылық есептілігі мен бухгалтерлік құжаттары.
18. Есымханова З.К. «Проблемы формирования финансовых ресурсов предприятий» - /Статистика, учет и аудит/ 2005 г. №1.
19. Федулова С.Ф. « Управление финансовыми ресурсами и оценка эффективности их использования»-/ Финансы и кредит/-2005 г №3.
20. www.kase.kz
        
        КІРІСПЕ
      Қазіргі таңдағы шаруашылық шарттарында көптеген кәсіпорындарда өз
дамуының стратегиясы мен тактикасын жеке таңдау мүмкіндіктері бар.
  ... ... ... Н.Ә.Назарбаевтың 2007 жыл 28
ақпандағы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты халыққа Жолдауындағы ... ... ... деп ... бесінші бөлімнің «Өндіруші
сектордың тиімділігін ... атты ... ... ... ... ... арттырудағы маңызды мәселелер мен алға
қойылған міндеттерді атап өтті. «Қазақстанның ... ... ... ... ... кеңістіктегі тұғырларын одан әрі нығайтудың толымды
стратегиясын әзірлейтін уақыт жетті. Өзіміздің ... бен ... ... ... ... – энергия өнімдерінің қосылған ... ... бұл ... ... көтеру. Әсіресе, мұнай
химиясы, газ ресурстары, экспорттық энергия ... ... ... басқару тиімді болуға тиіс. ... бұл – ... ... ... ... ең ... ... және
минералдық ресурстар министрлігі мен “Самұрық” мемхолдингіне қойылатын
талаптар.
 Біздің энергетика мен ... ... ... ...... ... қосылған құнды ұлғайту арқылы ... ... ... ... ... газ ... ... маршруттары сияқты басым секторларды басқару пәрменді
болуы тиіс. Біріншіден, Энергетика және ... ... ... мен газ ... ... жаңарту мен қайта жарақтау, жаңа мұнай-
химия өндірістерін құру жөніндегі бағдарламалар әзірлеп, ... іске ... Біз ... мен газ секторында қосылған құны жоғары және ... ... ... ... ... - деп елбасы жолодауында нақтылап
көрсетдендей, мұнай химия саласын дамыту ең алдымен осы ... ... ... даму ... ... байланысты. Кәсіпорынның ел
экономикасы мүддесіне ... ... ... үшін ... ... және ... қоршаған орта жағдайына кәсіпорынның тез
бейімделіп, қалыпты қызметінен ауытқымауы маңызды /1/.
Ақша қаражаттары нарықтық ... ... ... ... ... ... ... жетуі ең алдымен ... ақша ... ... және ... тиімді мақсаттарда бөлуне
байланысты. Кәсіпорынның тұрақты қызмет етуі үшін ... ... ақша ... ... ... ... ... табылады.
     Кәсіпорынның белгілі бір уақытқа алынған жалпы ... ... ... өте келе ол ... ұшырайды. Кәсіпорынның капиталы үнемі
қозғалыс үстінде. Кәсіпорындар ... ... ... ... тез ... қажетсінеді. Мұндай шарттарға: біршама ... ... ... ... жетістіктер, инфляция, пайыздық
мөлшерлемелердің өзгерісі, салықтық ...... ... ... қозғалысына үлкен әсер етеді. Сондықтан да кәсіпорын
аясындағы капитал қозғалысын тиімді басқара білу қажет /2, 49-50б./
      Ақша қаражатының ... ... ... оны ... және
болжай білу, кәсіпорын қызметінің күтілетін нәтижеге жету, яғни пайда
табудағы басты ... ... ... ... ... ... ... жұмыс мақсаты – қарастырылған кәсіпорынның өндірістік-
шаруашылық қызметін талдау негізінде ақша ... ... ... ... ... ... ... ұсыныстарын жасақтау.
      Зерттеу объектісі – «ӨзенМұнайГаз» АҚ ақша қаражаттарының қозғалу
процесі. Зерттеу пәні – кәсіпорынның ақша ... ... ... Курстық жұмыста қойылған мақсаттарға жету үшін келесі мәселелерді
шешу қажет:
• кәсіпорын қызметіндегі ақша ... мәні мен ... ақша ... бөлу ... және ... әдістерін
қарастыру арқылы қазақстандық нарықта ... ... ... ... ... ... зерттелген кәсіпорын бойынша ақша қаражаттарының тәжірибе
жүзіндегі бөліну механизмін ... және ... ... ... ... ақша ... оптималды құрылымын
анықтап, жақсарту жолдарын ұсыну.
  ... ... ... үш ... ... қорытынды, қолданылған
әдебиеттер тізімінен тұрады.
 Бірінші бөлімде, ақша қаражаттары түсінігіне қатысты ... ... ... ақша ... ... мен ... ... бөліну механизмі, есептеу әдістері, ақша ... ... ... ... ... ... ... нақты кәсіпорынның қаржы - ... ... ... ... ... ақша ... ... бағалау,
олардың қозғалысының негізгі көрсеткіштері талданды.
Үшінші бөлімде, ақша қаражаттарын ... ... және ... ... ... жолдары мен оңтайландыру әдістері қарастырылған.
  Курстық жұмыста ақша ... ... ... ... ... және шетел әдебиеттері мен әдістемелері, сондай-ақ кезең
бойынша кәсіпорынның бухгалтерлік құжаттары пайдаланылды. 
1 КӘСІПОРЫННЫҢ АҚША АҒЫМЫН БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1Ақша қаражаттарының мәні және ... ... ... ... әр ... ... келіп түсетін
капиталдар жиынтығы ретінде қарастыруға болады. ... ... ... ... ... - қаражаттары, сондай-ақ  фирма
қарекеттері  негізінде алынған кірістер ... Бұл ... ... ... негізгі құралдарды алу, тауарлық запастарды құру,
дебиторлық қарыздарды қалыптастыру және де өзгелер.
 Кәсіпорынның белгілі бір уақытқа алынған ... ... ... ... өте келе ол ... ... Кәсіпорынның капиталы үнемі
қозғалыс үстінде. Кәсіпорындар арасындағы бәсекелестік үнемі өзгерістегі
шарттарға тез ... ... ... ... ... ... қажет ететін технологиялық жетістіктер, инфляция, пайыздық
мөлшерлемелердің өзгерісі, ... ...... барлығы
кәсіпорын капиталының қозғалысына үлкен әсер етеді. Сондықтан да кәсіпорын
аясындағы капитал қозғалысын тиімді ... білу ... ... – бұл ... ... ... ... қызметті таңдаудағы еркіндік беретін активтердің ең ... ...... цикл – ақша ... қозғалысына
байланысты басталады және оған байланысты аяқталады.
Пайда алуға бағытталған ... ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының түрлі активтерге ауысуын 
талап етеді. Бұл қызмет өз ... ... деп ... ... ... ақша қаражаттарының ағымын әкелсе. Осының нәтижесінде
пайда табуды қамтамасыз ететін жаңа цикл басталады.
Қаржылық есеп беру ... ... атап ... ақша қаражаттары
ссудаларды, дивидендтерді, өндірістік қуатты кеңейту сияқты қызметтерде
қолданылуы керек. Бұл айтылғандар «ақша ... ... ... ... ... ... көрсетеді .
Отандық және шетел әдебиеттерінде бұл ұғым (түсінік) түрліше түсіндіріледі.
Американдық ғалым Л.А.Бернстайнның айтуы бойынша «ақша қаражаттарының ... ... ... ... Кәсіпорындарда келіп түсетін ақша
қаражаттары (яғни, ақшалай түсімдер) және шығатын ақша ... ... ... ... бұл ақша қаражаттарының кірісі мен шығысы түрлі
қызмет салаларына байланысты болуы мүмкін - ... ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының
кірісі мен шығысын анықтауға болады. Бұл ... ... таза ... ... таза ... деп қарастырған жөн. Осыған
байланысты ақша қаражаттарының таза түсімі  берілген кезең бойынша ... ... ... ... ал таза ... ... кезең
бойындағы ақша қаражаттары қалдықтарының кемуімен байланысты ... ... ақша ... ... ... ... негізінде
қалыптасатын ақша қаражаттарын айтады.
  Өзге американдық ғалым Дж. К. Ван ... ... ... ... ... қозғалысы үздіксіз процесс болып табылады». Фирма
активі – ақша қаражаттарының таза қолданысы,  ал ... – таза ... ... көлемі уақыт бойынша сату ... ... ... ... шығындарға және қаржыландыруға
байланысты өзгереді.
   Германиядағы ғалымдардың түсіндірмесінде бұл термин «Cash-Flow» (қолма-
қол ... ... деп ... ... айтуы бойынша, «Cash-Flow»
жылдық ... ... ... және ... ... ... тең. «Cash-Flow» арқылы кәсіпорын өзінің бүгінгі және
болашақтағы капиталға сұраныстан анықтай алады /5,246б./.
      Ресейде ... ... ... ... ... ие. Мұны, 1995 жылы
бухгалтерлік есеп беру құрамына енген қосымша № 4 ... ... ... ... атты есеп беру ... енуі ... ... есеп беруді пайдаланушыларға кәсіпорынның ақша қаражаттарын
қолдану және тартудағы мүмкіндіктерін бағалауға көмектеседі.
 Көптеген ғалымдар ақша ... ... ... ... бір ... ... келіп түсетін және төленген ақша қаражаттары
арасындағы айырмашылықты түсінеді: олар оны пайдамен ... ... ... ... қызметін көрсететін және оның жұмысының үздіксіздігінің
көзі болып табылады.
  Ақша қаражаттарының ... ... : ...... өнімді өткізуден немесе қызмет көрсетуден түскен есепті кіріс.
Бұл ақшалай және ... емес ... ... және ... ... ақша ... және оның
ағымдарының экономикалық маңызын, ролін зерттеу қазіргі таңдағы ... жаңа ... бірі ... ... ... ақша ... ағымын басқару – қаржылық менеджердің
жұмысындағы басты бағыт.
Кәсіпорындағы жүйелік  есеп, ... және ақша ... ... ... және болашақтағы қаржылық тұрақтылығы 
мен төлемқабілеттілігін қамтамасыз етеді.
Ақша қаражаттары ағымын басқарудың негізгі бағыты – кіріс көлемінің
баланстылығы және ақша ... ... ... корпорация немесе
кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету .
Кәсіпорынның қызметін бағалау  үшін келесі үш көрсеткіш маңызды:
• тауарды (өнім, ... ... ... ... ... ... ақша ... ағымы.
Осы көрсеткіштердің  шекті көлемі және жыл ішіндегі өзгеру динамикасы
белгілі уақыт ... (жыл, ... ай) оның ... ... ... ... шарттарында, кәсіпорынның түрлі
қызметтерінен түсетін ақша қаражаттарының ағымы маңызды орынға ие. ... ақша ... ... ... ... жағдайда кәсіпорын ағымдағы
және болашақ даму үшін бәсекелестік артықшылықтарға ие ... Яғни ... ... бос ақша ... ... ... табу
мақсатында, өзге де кірісті бизнес аясына немесе қызмет ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының бар болуы
ағымдық төлемқабілеттілікті қалыпты деңгейде ұстауға мүмкіндік береді.
Кәсіпорынның қаржы  шаруашылық қызметін анықтайтын түсініктерге келесілер
жатады:
• Тауар ... ... ... ... түсім – бұл, шоттарда «сатылым»
және «өзге де ... мен ... ... ... қолма-қол
немесе қолма-қолсыз ақша түрінде болатын ... ... өзге ... ... ... ... ... түскен пайда - өндірілген өнімге кеткен шығын мен есепті кіріс
арасындағы айырмашылық.
• Ақша қаражаттарының кірісі келесілер есебінен ... ... ... ... алынған аванстардан, несиелер және
займдардан, бағытталған қаржыландыру құралдарынан, ... ... ... мен ... және ... Ақша ... ... – ағымдық операциялық және  ... жабу ... ... төлемдер және мемлекеттік
бюджеттен тыс қорларға салымдар ... ... ... ... ... мен ... ... қаржылық салымдардан
және өзге де жағдайлар нәтижесінде пайда болады.
• Ақша қаражаттарының таза ... – ақша ... ... ... ... мен ... арасындағы айырмашылық. Осыған орай,
кірістерге ... жыл ... ... ақша ... кіреді. Ол
кәсіпорынның ағымдық төлем қабілеттілігін қамтамасыз етеді /3,277б./. 
Соңғы есептік кезеңдегі  кәсіпорын балансындағы ақша ... ... ... кемуі, өткен есепті кезеңмен салыстырғанда актив пен пассив
құнындағы өзгерістерден тәуелді. ... ... ... ... ... өсуі – ... ... шотындағы ақша қаражаттарының
азаю факторы болып ... ... ... ... ... ... тартылған көздерінің өсуі ақша қаражаттары қалдығының өсу
себебі болып табылады.
 Мұндай саясат нәтижесі болып:
• банктегі шоттарда және кассада ... ақша ... ... ... жыл бойы несиеқабілеттілігін, төлемқабілеттілігін және
қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ететін баланстың актив пен ... ... ... пайда сомасы және келіп түскен ақша ... ... ... ... ... ... ... бір уақытта
(жыл, тоқсан) алынған таза кірісті түсіндіреді. Ол анық келіп түскен ... ... ... Оны ақша ... ... ... соң емес,
сату процесі аяқталған соң мойындайды. Бұл ... ... ... ... ... ... өндіріске кеткен шығындарды сатылған
кезінен бастап емес, оны ... ... ... ... ... талдау барысында, есептік кезең ... ... ... ... мен ақша қаражаттарының бір нәрсе еместігін
ажырата білген жөн. Пайда ... ... ... көрсетеді, бұл
кәсіпорынды басқарудың тиімділігін көрсетеді. Алайда, пайда көлемінің
өсіміне баға факторлары, ... ... ... өзге де ... әсер ... ... ... болуы кәсіпорында бос ақша қаражаттарының бар
екендігін білдірмейді.
      Нарық заманының экономикасында ақша ... өте ... ... және көп ... кәсіпорынның табысқа жетуінде басқарманың
ақша қаражаттарын тиімді пайдалану қабілеттілігі ескеріледі.
Ақша ағымдарын басқару  ... ... ... ақша ... ... ... қолма-қол ақша ағымын талдау;
• ақша қаражаттары қозғалысының бюджетін құрастыру;
• ақша қаражаттары қозғалысы бюджетінің жүзеге асырылуын қадағалау.
      Бұл, ... ... ... және ... тыс ... және ... капиталын қоса алғандағы басты бағыттарды қамтиды.
       ... үшін ақша ... ... ... ... ... болып табылады:
• баланс өтімділігін реттеу;
• қаржылық салымдардың, дебиторлық қарыздардың, қорлардың, айналым
активтерінің құрамы мен ... ... ... ... ... және ... ... көздерін жоспарлау;
• экономикалық өсуді жоспарлау.
Жоғарыда көрсетілген  себептерді ... ... ... ... ... және ... тұрақтылығын қамтамасыз
етеді.
Ақша қаражаттарының қозғалу бағыты бойынша екі ақша ... ... ... түскен және шыққан. Келіп түскен ақша ағымы – кәсіпорынға
белгілі бір ... ... ... ... ақша ... ... ал кеткен аша ағымына аналогиялық уақыт периодындағы
(тоқсан, жыл) пайдаланылған ... ақша ... ... ... асырылу түрлері бойынша ақша ағымын ... және ... деп ... ... ақша ...... ... жазылу арқылы жүзеге асырылады. Қолма-қол ақша қаражаттары –
қолда бар ақша қаражаттын алу және ... ... ... ... ... ... байланысты ақша ағымы ішкі және сыртқы болады. Сыртқы
ақша ағымы кәсіпорынның конрагенттерінен келіп түскен және ... ... ақша ... ... Бұл ... кәсіпорын шотындағы
ақша қаражаттары қалдықтарының ұлғаюына немесе кемуіне әкеледі.
 Ішкі ақша ағымы ... ... ... ... ... ... ... қайта өткізу, қалдықтарды қайта
тіркеу, материалды құндылықтар бағасын төмендету және т.б.) ішкі ақша ... ақша ... ... тигізбейді.
 Ақша қаражаттарының түсіміне және жұмсалу көлеміне байланысты
артықшылықты, оптималды және ... ақша ... ... бөлінеді.
Артықшылықты ақша ағымы ақша қаражаттар түсімінің, олардың ... ... ... ... ... ... ақша ағымы
ақша қаражаттарының төленуі мен келіп ... ... ... ... Олардың қалдығы ағымдық қаржылық ... ... ... Ал ... жағдай туындағанда, яғни төлемдердің
түсімдерден көп болуы дифицитті жағдайға ... ақша ... ... оны ақша ... ... ... ала ... болады. Кәсіпорында жүйесіз пайда болған ақша
қаражаттарының қозғаласын жоспарланбаған ақша ағымы деп түсіндіріледі.
  ... ... ... ... және дискретті ақша
ағымы қарастырылады. ... ақша ... ... отырған уақыт
аралығындағы бөлек интервал бойынша ақша қаражаттарының түсімі мен төлемін
білдіреді. Өзге де ... ... ... ... ... ағым ... болады.
 Көлемді есептеу әдісі бойынша жалпы және таза ақша ағымын ... ... ... ... ... ... және ... ақша
қаражатының жиынтығын көрсетеді. Таза ақша ағымы бойынша ... ... ... және ... арасындағы айырмашылық қарастырылады.
 Таза ақша ағымын келесі формула бойынша анықтайды:
 
ЧДП=ПДС–ВДС ...   ... ... ... ақша ... ... сомасы;
ВДС – есепті кезеңдегі  төленген ақша қаражаттарының сомасы.
Бірдей уақыт аралығында жүзеге асырылатын ақша ... ... ... ... ... ... ... ақша ағымын білдіреді,
әлемдік тәжірибеде бұл аннуитет түсінігіне сәйкес келеді.
 
1.2 Кәсіпорынның ақша ... бөлу ... және ... Кәсіпорынның қаржылық тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін қажетті
көлемде меншікті капиталы болуы керек. Бұл үшін ... ... ... ең ... ... келіп 
түсуі мен кетуін тиімі басқару, яғни ақша қаражаттарын мақсатты бағыттарда
бөлу.
  Ақша қаражаттары транзитті экономикадағы ең дефицитті ... ... және ... ... көп жағдайда басшылардың қаражаттарын
жинақтап оларды тиімді пайдалануында.
  Кәсіпорынның ақша ... ... ... қарекетінің басты
бөлігін қамтиды. Олардың қатарына айналым және айналымнан тыс ... және ... ... ... кіреді.
Ақша ағымдарын басқару кәсіпорынның капитал айналымы жеделдетуді 
қамтамасыз ететін қаржылық тетік болып табылады. Оған ақша ... ... ... қол жеткізілетін өндірістік және ... ... ... және кәсіпорынның шаруашылық қырекетіне қызмет
ететін капиталға деген қажеттілікті төмендету әсер ... Ақша ... ... ... ... ... ... негізінде кәсіпорын
пайда сомасын ұлғайтуды қамтамасыз етеді.
   Ақша ... ... ... ішкі ... ... меншікті
қаржылық ресурстарды тиімді пайдалануды, тартылатын ... ... ... ... ... ... ... етуі үшін негізгі шаруашылықтың  бірі ақша
қаражаттарымен  қамтамасыз етілу деңгейі болып табылады.
Ақша қаражатының ағымы  үш ... ... ... ... қызметін жүзеге асырып жатқан кәсіпорындарда ағымдық қызметіндегі
ақша қаражаттарының ағымы инвестициялық және қаржылық қызметке бағытталуы
мүмкін.  ... ... және ұзақ ... ... мен зайдарды өтеуге,
сонымен қатар займдарды берушілерге пайыздарды төлеу.
 Негізгі қызмет бойынша  ақша қаражатының түсімдері мен  ... ... ... ... |1. Жабдықтаушылар мен мердігерлердің  ... ... ... ... ... мен |2. Еңбекақы төлеу ... ... ... ... алу ... ... да ... |4. ... ... ... |5. ... ... пайыздар төлеу ... ... |6. ... ... | ... ... ... басты көзі болғандықтан ол ақша
қаражаттарының  негізгі көзі болуы тиіс.
      ... ...... ... кірістерінің көзі болып
табылатын қызмет және инвестициямен, қаржымен байланыссыз басқа да ... ... ... ... ... ... ... әдіс – экономист-бухгалтерлерге, қаржыгерлерге түсінікті ең
қарапайым есеп жүргізу ... ... ... Бұл ... есеп
регистрларымен байланысты (бас ... ... және ... ... мен шығуына бақылау жасау және көрсеткіштерін есептеу
үшін қолайлы. «Кәсіпорынның ақша ... ... ... ... есеп ... түрі осы ... әдіс ... құрылған. Осылайша,
бүкіл кәсіпорын немесе оның жекелеген ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының кірісі болып табылады. Ал,
төлемдердің түсімерден артуы ... ... ... ... ... аналитикалық есептілік.Кесте2
|  |Көрсеткіштер ... ... |
| | |жыл | |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... арналған ақша қаражаттарының |= |= |
| ... | | ... ... қызметтегі ақша қаражаттарының |+ |+ |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... емес формада) | | ... ... ... ... |+ |+ ... ... ... |- |- ... ... |- |- ... ... мемлекеттік әлеуметтік бюджеттен |- |- |
| |тыс ... ... | | ... |Банк ссудалары бойынша пайыздар төлеу |- |- ... ... ... мен төлемдер |+,- |+,- ... ... ... нәтижесі (түсім+, шығын-) |= |= ... ... ... ақша ... |  |  |
| ... | | |
|9 ... құралдарды сатудан түскен түсім |+ |+ ... ... ... алу |- |- ... ... ... |+,- |+,- ... |Инвестициялық қызмет нәтижесі (түсім+, шығын-) |=(+,-) |= (+,-) |
|ІІІ|Қаржылық қызметтегі ақша қаражаттарының |  |  |
| ... | | ... ... ... |+ |+ ... ... несие |+ |+ ... ... |- |- ... ... ... |+ |+ ... |Ұзақ мерзімді қаржыландыру |+ |+ ... ... ... |+,- |+,- ... ... нәтижесі (түсім+, шығын-) |=(+,-) |=(+,-) ... ... ... ... |= |= ... ... қаражаттары, барлығы |= |= ... ... ... (+), ... (-) ақша қаражаттары |= |  ... ... ... ... ... ... көрсетілген. Кесте
ай немесе тоқсан бойынша құрылуы ... Ол үшін бас ... ... аналитикалық есеп көрсеткіштерін есепке ала отырып жасайды.
Берілген форма ақша қаражаттарын ... ... ... ... әдіс негізінде жасақталған.Ұзақ мерзімді қызмет нәтижесінде ақша
ағымын ... ... ... ... Ал  ... басқаруда тікелей
әдісті қаржылық міндеттемелер бойынша есеп айырысуға ақша ... ... ... ... ... ... Бұл әдіс
кемшілігі алынған қаржылық нәтиже мен ақша ... ... ... ... ... ескерілмеуі.
Жанама әдіс аналитикалық жағынан қолайлы. Ол алынған пайда  ... ... ... ... ... ... жанама әдіспен  ... ... есеп ... ақша ... ... таза ... ... бойынша
жргізіледі. Сондай-ақ, жанама әдіс ... ... ... ... ... талдауға негізделген және кәсіпорынның пайдасының
нақты қайдан келетінін, ... ... ... көрсетеді.
  Жанама әдіспен құрылған ақша қаражаттарының қозғалысы туралы ... ... ... және ... ... ... ... байланыс құралы болып табылады. Себебі, ақша қаражаттараның
шоттар ... ... ... өзге баланс баптары өзгеруіндегі
айырмашылығын ашады.
Пайданың ақша ... ... ... ... ... және ақша ... қозғалысы 
жасақталу уақытына ақшалай емес факторлардың және уақытша келеңсіздіктің
әсерін ... ... емес ... және ... ... ... материалдық және материалдық емес айналымнан тыс активтерге
алмастырылған акция және облигация эмиссиясы жатады, немесе бір ... ... ... ... ... емес операциялар ағымдық қызметке қатысты
бартерлік келісіммен ұсынылады. Мұндай келісімдерді ақша ағымдарын жанама
әдіспен есептеу ... ... ... ... жасақталады. Мұндай
түзетулер таза пайда көрсеткішінің өсуіне немесе кемуіне әсер етеді.
Кәсіпорынның таза пайдасының өсуіне әсер ететін нақты түзетулер  келесідей:
... ... және ... емес ... ... аударылған
амортизация;
• запас қалдықтарының азаюы;
• дебиторлық қарыздың қысқаруы;
... ... ... ... ... мен ... арасындағы кредиторлық қарыздың өсуі;
• бюджет және мемлекеттік бюджеттен тыс қорлардың алдындағы кредиторлық
қарыздың өсуі;
• өзге де ... ... ... ... ... материалдық құндылықтар бойынша ҚҚС төмендеуі;
      Ақша қаражаттарын оперативті басқаруда ... ... ... ол ... ... мен ... ... қаражаттары
арасында байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Оның көмегімен кәсіпорын
қызметіндегі ... ... ... шығу жолдарын қарастыруға
болады.
Әдіс кемшіліктері:
• ішкі  қолданушылармен ... ... ... ... ... ... ішкі көрсеткіштерін қарастыру қажеттілігі (бас
кітап);
Аналитикалық жұмыс  жүргізудегі екі әдіс бірін-бірі толықтырып, ... ... ... ақша қаражаттарының қозғалысы туралы нақты
түсінік береді.
 
1.3 Кәсіпорынның ақша ағымын басқару
Ақша ... ... ... менеджері қызметінің маңызды бағыттарының
бірі болып табылады. Оған ақша ... ... ... ... ... ... оны болжау, ақша қаражатының тиімді деңгейін анықтау,
бюджеттерді ... және т.б. Джон ... ... ... ақша
қаражаттарының және олардың ... ... үш ... ... негізделген (ағымдағы операцияларды ақшамен
қамтамасыз ету кажеттігі), сактау ... ... ... ... ... ... ... қатысу мүмкіндігі).
Ақша қаражаттары айналымнан дерексізденген уақыт ағымын ... ... ... менеджментінің басты сипаттамасы болып табылады. Ақша
қаражаттарының қозғалысын талдау ағымдық, ... ... ... т.б. ... ақша ... ... ... мүмкіндік береді.
Ақша қаражаттары козғалысын талдауда схема колданылады. Тек қарапайым болуы
үшін ... ... ... ... ... көптеген
көрсеткіштерді тура болжау өте қиын. Әдетте болжау жоспарлы кезеңдегі ақша
қаражатының ... ... ... Мұнда тек ағымның ... ... ғана ... ... ... ... қол ақша түріндегі
түсімнің үлесі, дебиторлық және кредиторлық қарыздардың көлемі, ... ... және т.б. ... ... жататындар: түсімдерді,
шығыстарды болжау, таза акша ... ... ... ... ... қажеттілігін анықтау.
Қаржы-ақша ағымдарын басқару қызметтеріне келетін болсақ, онда тар
мағынада біздің ойымызша, олар ... ... ... және ... ... ... ағымдарын реттеу;
3.Капиталды, табысты және қаржы-ақша қаражаттарын пайдалану.
Басқару қызметтері мен құрылымы бір бүтіннің, экономикалық басқару
жүйесін ұйымдастырудың, екі жағы ... ... және ... ... мен ... ... ... қаржы-ақша ағымдарын басқару
жалпы басқару жүйесінің құрамды ... ... ол да ... ... ... ... И.А.Бланкпен келіспеуге
болмайды, ол қаржы-ақша ағымдарын ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету ұстанымы,
тиімділікті қамтамасыз ету ұстанымы, өтімділікті қамтамасыз ету ... ... ... пікірінше, берілген тізбе қаржы-ақша ағымдарын
басқару негіздерін ... ... ... орай, қаржы-ақша ағымдарын ... ... ... оның қозғалысының жүйелілігі мен жоспарлы
сипатын ... және ... ... ... кең ... ... ... ақпараттық және материалдық ағымдармен біртұтастығы ретінде
қарастырған жөн. ... ... ... ... ... ойымызша,
келесі кестедегі ұстанымдармен толықтырған дұрыс.
Компанияның ақша ағымдары ашық жүйе ... ... ... жетуі оның дер кезіндегі сыртқы әлеуметтік ... ... ... ... ақша ... тыс ... тиіс сыртқы жағжайларға: күшейген жаһандануы
ушыққан бәсекелестікті, шикізаттар мен материалдар ... ... ... ... ... ... ... ақша ағымдарын басқару үшін маңызды қаржылық құжат болып
кассадағы және банк шоттарындағы ақша қаражаттарының қозғалысының жоспары,
яғни төлем балансы ... Ол ... ... және ... ... ... қамтамасыз етуге, мемлекет пен
серіктестердің алдындағы міндеттемелерді орындауға, ... ... ... ... өтімділігіндегі өзгерістерді қадағалауға
мүмкіндік береді.
Төлем балансын қалыптастыпудың негізгі мақсаты - кәсіпорынның ақша
қаражаттары мен төлемдерінің келіп түсуінің ... ... ... және
олардың жоспарлы тапсырмалар түрінде филиалдарға ... ... ... ... және ... ... мүмкіндігін анықтауға мүмкіндік береді.
Төлем балансы негізінде басты қажеттіліктерге қаражаттарды жұмсауды
бақылайды. Бұл бақылаудың маңызы уақытша қаржылық қиыншылықтар ... ... ... Бұл ... ... қажеттілігі несиелер бойынша төлемдер
жасау тәртібінің ... ... ... ... қызметкерлер
және құрылтайшылар алдында төлемдік міндеттемелер бар болған ... ... ... күн ... ақша ... ... ... арасындағы тепе-теңдікке басқарушының ерекше назар аударуын
қажет етеді. Егер, тепе-теңдік жоқ ... онда ... ... ... қаражаттарын тарту шаралары немесе ағымдағы инвестициялық ... ... ... ақша ... ... жоспары
жасалады.
 
 
2.«ӨЗЕНМҰНАЙГАЗ» АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫНЫҢ АҚША ҚАРАЖАТТАРЫ АҒЫМЫН БАСҚАРУ
МЕХАНИЗМІН ТАЛДАУ
2.1 «ӨзенМұнайГаз» АҚ қаржылық жағдайын талдау
 
«ӨзенМұнайГаз» өндірістік филиалы  «ҚазМұнайГаз»  Ақ № 580 ... ... ... ... ... ... орналасқан өндірістік
филиалы болып табылады.
Қоғам «ЕмбіМұнайГаз» Акциеонерлік ... мен ... ... біріктіру  нысанында қайта ұйымдастыру нәтижесінде құрылды.
«ЕмбіМұнайГаз» Акционерлік ... мен ... ... ... ... ... мен міндеттемелерінің  құқықтық мұрагері болып
табылады. Сондай – ақ,  Қоғам Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша
заңды ... ... ... ... ... банктік шоттары болады, өз
атынан мүліктік және жеке  мүліктік емес құқықтарға ие болады және ... ... ... және ... ... және ... бола
алады. Өз қызметінде Қазақстан Республикасының Конституциясын, ... ... ... ... ... Республикасының  Заңын және
Қазақстан Республикасының өзге де  нормативтік  құқықтық актілерін ( бұдан
әрі – Заңнама деп ... ... – ақ осы ... ( бұдан әрі – Жарғы )
басшылыққа ... ... ... органдарында  мемлекеттік тіркелген 
сәтінен бастап  заңды тұлға мәртебесіне ие. /16/
Қазақстанның Батыс  ... ... ... болды. Өзен ... ... мол ... ... ... ... тығыздығы (Башқұртстан, Татарстан елдерімен
салыстырғанда);
• химиялық өнеркәсіпке бағалы шикізат ... ... ... ... ... бұрғылау жұмыстарын жүргізудегі қолайлы жағдайлар;
• кенорынды игеруге қолайлылық туғызатын ... ... ... ... ... ... ... ғасырлар
бойы қолданылуда. Мысалы, Қарасаз, Таспас аймақтарының жер ... ... 1959 жылы ССР жене КССР ... министрліктер кеңесінің
эксперттік – геологиялық кеңесінде Маңғышлақ аймағында мұнай және ... ... ... ... шешім қабылданды. 1960 жылдың ... ... ... ... бригадасы ең алғаш Өзен кенорынынан
газ фонтанын ашты.
Ең алғаш  рет Өзен кенорыны мұнайы 1965 жылы 10 ... жаңа ... ... ... тиеліп жөнелтілді. 2 жыл ішінде ұзындығы
1450км созылған Өзен-Ақтау-Самара магистралды мұнай ... ... Бес ... ... ... ... ... 330 мың тоннадан 10,4 млн.тоннаға
дейін көтерілді. 1977 жылы ... ... ... ... ... ... ... құрады, оның 16 млн. ... тек қана Өзен ... Осы ... ... ... нәтижесінде қазіргі таңда 70 мыңнан аса
адам тұратын Жаңаөзен ... ... ... Көп ... мұнай
өндірісін қамтамасыз ететін инфраструктура мен қажетті база құрылды.
Қоғам қызметінің  ... ... ... ... жүзеге асыру  барысында таза
кіріс алу.
Қоғамның қызметінің негізгі түрлері:
• геологиялық барлау, іздестіру жұмыстарын жүргізу және ... газ ... ... кен ... ... –ақ ... сулары  кен орындарын
игеру; мұнай, газ және жерасты және теңіз суларын өндіру, тасымалдау ;
мұнайды дайындау және газды өңдеу, ... ... және ... мұнайға, газға және  суға арналған іздеу, барлау, құрылымдық  және
пайдалану ұңғымаларын  бұрғылау, оларды  тоқтатып қою және ... ... газ кен ... ... – ақ ... су кен ... ... және айдағыш ұңғымалардың сынау және игеру;
... ... ... және жыныстардың физикалық – химиялық
қасиеттерін айқындау бойынша лабораторлық жұмыстар;
... ... кен ... монитоингін жүргізу;
• сұйық газды, көмірсутегі қоспасын, пеш отынын және ... да  ... ... ... ж.ж. ... ... ӨФ АҚ бюджетінің орындалуы бойынша ... ... ... 5925 мың ... ... 6180 мың тонна мұнай артық
өндірілді, яғни 104,3 % ... ... ... 117,6 % өсті.
Жоспарланған 25,3 мың тонна газ конденсатынан ... 26,14 мың ... ... ... яғни өткен жылмен салыстырғанда 94 % - 103,3 % өсті.
Ал жоспарланған 875 млн.м3 табиғи газынан артық 881,1 млн. ... ... ... 92,5 % -дан 100,7 % ... ... 895,5 млн.м3 құрғақ газ (жоспар бойынша 824 млн.м3);
• 100,0 мың ... ... газ ... ... 68,6 мың ... 54,1 мың ... ... қоспасы (жоспар бойынша 38,94 мың
тонна).Кірісі түрлерін талдасақ:
Кірістерді түрлері  бойынша талдау( мың теңге) 
Кесте 3
|  |  |  |  ... |2009 жыл |2010 жыл |2011 жыл ... сату |105 723 |113 798 |148 124 |
| |227 |332 |603 ... ... |12 734 086|13 817 445|160 357 ... ... |2 905 791 |3 371 277 |4 232 108 ... сату |117 428 |162 662 |161 456 ... ... ... нен ... |1 353 756 |2 2861 82 |3 956 355 ... | | | ... емес ... түскен пайда |-474 410 |-329 996 |-10 758 |
| | | |746 ... ... |43 878 |  |73 571 ... ... көзі – ... ... және шығыстар туралы есебі.
 Кестеде көретініміздей өндірістік филиалдың кірістерінің 95,2 % мұнай және
мұнай өнімдерін  сатудан түседі.
Мұнай және ... ... ... және ... сатудан жоспардан тыс 36 544 546 мың ... ... ... ... ... мен ... ... 4
|№ |Атауы |2009ж |2010ж |2011ж |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... ... |4165 |4710 |4807,6 |
| ... ... ... ... ... |
| |Бағасы, ... |25326 |23161 |30810 ... ... мың ... |3572 |3918 |4225,9 |
| ... ... ... ... ... |
| ... теңге |26594 |25436 |31664 ... |КТК, ... |- |- |49,9 |
| ... ... |- |- |1810754 |
| ... ... |- |- |36288 ... |Жақын шетелге мың тонна |593 |792 |531,7 |
| ... ... ... ... ... |
| ... теңге |17690 |17853 |23517 |
|2 ... ... |975 |1215 |1390,3 |
| ... ... ... ... ... |
| |Бағасы, теңге |13306 |11372 |11534 ... ... ... |21 |- |- |
| ... ... |239756 |- |- |
| ... теңге |11417 |- |- ... |
|3 ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... |Мұнай өнімдері, мың тонна |954 |1 215 |1 390,3 |
| ... ... |12 734 086 |13 817 445 |16 035 720 |
| ... ... |13 348 |11 372 |11 534 ... ... ... |51 40 |5 925 |6 198 |
| ... мың теңге |118 457 313 |127 615 776 |16 4160 323 |
| ... ... |23 046 |21 539 |26 487 ... ... көзі – ... ... атқарылуы туралы түсіндірме хаты.
  Экспортқа сомасы 148 124 603 мың ... ... 4807,6 мың ... ... бұл жоспарланған 3 432 627 мың теңге алуға мүмкіндік
берді, оның ... ... 6649 ... ... ... 31 319 215 мың ... қосымша кіріс алынды. Мұнайды жеткізу бойынша жоспарды 97,6 мың
тонна аса орындап, 3 007 056 мың ... ... ... алынды. Өткен жылмен
салыстырғанда өсім 42 641 132 мың ... ... оның ... ... 642,6 мың ... ... ... және өткізу бағасын 5 484 теңгеге
өсіруінен болып отыр. «ӨМГ» ӨФ жақын шетелге жеткізгені үшін 1635 929 ... ... ... жоқ. Оның ... ... бағасын тонна үшін 5 664
теңгеге өсіргендіктен қосымша 3 010 549 мың ... ... ... ... мың ... ... ... жоспарының орындалмау себебінен 4 646 478
мың теңге құрайтын ... ... ... жылмен салыстырғандағы кірістің 2
013 473 мың теңгеге өсуі мұнайға бағаның 5 827 ... ... ... ... ... сатудан түскен табыс 2 218 275 мың теңгені ... ... ... ... 175,3 мың ... ... және бағаны 162 теңгеге
өсіру себебінен болып отыр.
  «ӨМГ» ӨФ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
|1 ... ... ... 323 |100 311 333 |63 848 990 |
|2 ... ... |4 232 108 |3 717 358 |514 750 |
|3 ... өндіру |161 456 |197 618 |-36 162 |
|4 ... ... |3 956 355 |2 944 105 |1 012 250 |
| ... | | | |
|5 ... қызметтер |9 378 486 |20 137 232 |-10 758 746 |
|6 ... ... |73 571 |  |73 571 ... ... |181 962 299 |127 307 646 |54 654 653 ... ... көзі – ... бюджеттің атқарылуы туралы түсіндірме хаты.
  Жоғарыдағы кестеден көретініміздей «ӨМГ» ӨФ мұнай өткізуден 63 ... мың ... ... ... ... 1 тоннаға 15 247 теңге шығыннан өткізу
бағасы 26 487 теңгені құрады. Ал газды ... ... 514 750 мың ... ... ... ... ... 9 183 теңге бағасымен сатудан алды.
Ол өз ... 7 93 ... ... Қысылған газдың жоғарғы бағасы бұл
өнімнің экспортқа шығарылуымен байланысты. Ауыз су бойынша 36 162 мың ... ... ... ол 1 ... 48,76 ... ... бойынша нақты
50,37 теңгені құрауынан болды. Өзге де қызметтер бойынша 10 758 746 ... ... ... ... ... ... әрі ... пайдалануға
жарамсыз негізгі құралдар – 1 490 966 мың ... ... ... 358 586 мың ... ... ... нәтижесінде 9 150 390 мың
теңге ... ... ... бағалаудан.
 
2.2 Ақша қаражаттары ағымын басқаруды талдау
Ақша ағымын талдаудың  мақсаты бұл – ең бастысы, кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығы мен ... ... Оның ... қызметі, операциялық
(ағымдық) қызметтен түскен ақша қаражатының есебі.
Ақша ағымы  ... ... ... ... ... күшін, қаржылық жағдайын, кірістілігін білдіреді .
Кәсіпорынның  жақсы қаржылық жағдайы көбіне міндеттемелерді ... ... ақша ... ... ... ... ... ақша қаражаттары қорының болмауы қаржылық келеңсіздіктерді
көрсетеді. Ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... ... талдау кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудағы басты
кезең болып ... ... оның ... кәсіпорынның өз ақша
қаражаттарын ұйымдастыра білу ... ... ... ... ... ... ... қажетті ақша қаражатының болуы негізінде
ұйымдастырылуы тиіс.
Ақша ағымын талдауды Ақша қаражатының ... ... есеп ... ... ... IAS7 ... сәйкес бұл есеп беру
қаражаттарды пайдалану көздері және бағыттары бойынша емес, кәсіпорынның
қызмет аясы – ... ... ... ... ... ... ағымын талдаудың басты көзі болып табылады .
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп ұйым басқармасы, ... үшін ... ... ... ... ... және ... қызметінің оның  ақша
қаражатына әсерін көруге, ... ... ... оның өзгерісін қарауға
мүмкіндік береді.
Ақша қаражатының  қозғалысы туралы есептің құраушы бөліктері ... ... ... және ... ... ... ақша
қаражатының келіп түсуі мен жұмсалуы табылады.
Ағымдық қызмет ақша қаражатының ұйымның пайдасы  көлеміне ... ... ... ... сатып алу(қызмет көрсету), несие бойынша
пайыздарды  төлеу,еңбекақы төлеу, салықтық аударымдар тәрізді операциялар
жатады.
Инвестициялық қызмет ... ... ... қағаздарды сатып
алу немесе шығару, несие беру кіреді.Қаржылық қызмет өзіне компания қызметі
үшін қаражаттарды меншік иелерінен алу және оны ... ... ... ... ... және өзгелерді қосады.
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есебі келесілерді  көрсетеді:
• кәсіпорынның ағымдық қызмет нәтижесіндегі ақша қаражатын анықтау;
• кәсіпорынның инвестициялық қызметі ... ақша ... ... ... ... нәтижесіндегі ақша қаражатын анықтау.
Бұл үшін баланс көрсеткіштері мен кіріс және шығыс туралы есеп қолданылады.
Кіріс және шығыс туралы есеп ... ... ... уақыттағы кәсіпорын
қызметінің қаншалықты пайдалы болғанын көрсетеді. ... ол ... ... ... ... ақша қаражатының келіп түсуі
мен шығуын анықтай алмайды.
Шығындар мен пайда есебі аударымдар әдісі бойынша, яғни ақша ... ... ... ... ... ... пайда болу
уақытынан бастап есептеледі.Ақша  қаражатының ... ... үшін ... ... туралы есепті трансформациялау қажет.
Ақша қаражатының қозғалысы туралы есепті құрмас бұрын, ең ... ... бабы ... екі кезең барысында ақша ағымын қалыптастыру көзі болып
табылды және ... бап ... ... анықтау қажет. ... ... және ... қоры ... ... ... ... әрбір баланс бабының өзегрісі қаралады, содан кейін
берілген өзгеріс келесі ... ... ақша ... ... ... көздеріне жататындығы анықталады:
• қолма-қол ақшаның бар екендігін анықтайтын негізгі ... ... ... ... ... ... өсуі ... табылады;
• сондай-ақ, кез-келген актив шотының кемуі ақша ағымының қалыптасу көзі
болып табылады (айналымнан тыс ... сату ... ... Ақша ... ... ... немесе «меншікті капитал» қатысты
кез-келген шоттың азаюын көрсетеді.Бар қорларды тұтыну ... ... ... ... активті бабының кез-келген  өсімі.Cash flow пайдалану
мысалына запастардың қалыптасуы, ... тыс ... ... ... ӨФ АҚ ақша қаражаттарының қозғалысы  туралы ... ... |2010, мың тг. ... |2011, мың тг. ... |2012, ... ... | |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 | ... қызметтен түскен
ақша қаражаттарының қозғалысы
Ақша түсімі
Өнімді өткізу
Алынған аванстар
Сыйақылар
Өзге де түсімдер
Ақша шығысы
Өзге де төлемдер
Операциялық қызмет нәтижесіндегі ақшаның өсімі
 
  | 
 
 
 
53544700
51711216
 
1789286
10269087
 

 
 
 
100,0
96,6
1,9
0,1
1,4
100,0
22,7
 
4,7
26,9
 
37,1
4,8
 
3,8 | 
 
 
 
63515990
60903860
1290662
84467
1237001
42562684
8297735
 
958417
11925495
 

 
 
 
100,0
95,9
2,0
0,1
1,9
100,0
19,5
 
2,3
28,0
 
39,5
4,1
 
6,7
  | 
 
 
 
73835975
69631567
2794968
122435
1287005
52691826
12060914
 
931724
14390388 ... | ... ... көзі ... ... ... ... Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есепті талдау көрсеткендей:
Операциялық қызмет бойынша жалпы ақша түсімі ... асып ... ... ... ... қаражаттарының өсімі байқалады. 2010
жылды қарастыратын болсақ: ақша ... ... ... өнімді
өткізуден түскен түсім есебінен (96,6%), алынған ... ... ... де ... көп емес (олар 1,9%; 0,1%; 1,4%). ... ... ... үш бап есебінен: бюджетпен есеп айырысу
(37,1%), еңбекақы (26,9%) және жеткізушілер мен мердігерлермен есеп ... ... ... өзге баптар бойынша шығыс үлесі көп емес және бірдей:
займдар бойынша сыйақылар төлеу (4,8%), ... ... (4,7%) және ... ... (3,8%). ... алғанда 2010 жыл ... ... ... ақша ... ... 15409158 мың ... ... ... ақша ... ... 2010 жыл ... өнімді өткізуден түскен түсім есебінен болып отыр (95,9%), өзге де
баптар бойынша жағдай ... ... ... Ақша қаражатының шығысы  да
2004 жылдағы баптар негізінде болды: негізгі үлес -  ... есеп ... ... бойынша есеп айырысу (28%) және ... ... есеп ... (19,5%). ... ... ... 2004 ... екі есе азайып, 2,3%  құрады, займдар бойынша сыйақылар
төлемінің үлес салмағы (4,1%), ал өзге де ... (6,7%) ... ӨФ АҚ ақша ... ... ... ... ... |2010, мың тг. |Үлес салм,% |2011, мың тг. |Үлес салм,% |2012, мың
тг. |Үлес салм,% | |Инвестициялық ... ақша ... ... сату
Қаржылық активтерді сату
Өзгелер
Ақша шығысы
Материалдық емес активтерді алу
Негізгі құралдарды алу
Өзге ұзақ мерзімді активтерді алу
Қаржылық активтерді алу
өзге де төлемдер
Инвестициялық қызмет нәтижесіндегі ақшаның азаюы                  
 
 
                                            | 
 
 
 
88217
63455
24762
 
14973979
178815
 
10894405
2331796
 
1568571
392
 
- 14885762
 
  ... ... ...
 
 
 
1344864
14815
 
1330049
18864872
401791
 
14877364
2128321
 
5050
752346
 
-16820008 | 
 
 
 
100,0
1,1
 
98,9
100,0
2,2
 
81,9
11,7
 
0,0
4,1 | |Қаржылық қызметтен  түскен ақша қаражатының қозғалысы
Ақша түсімі
Акция және өзге де бағалы қағаздар эмиссиясы
Займдарды ... ... ... ... ... ...
 
 
 
100,0
4,6
 
95,4
100,0
82,5
8,8
8,8 | 
 
 
 
34919076
 
 
34919076
40458576
34008544
2825566
3624466
 
-539500 | 
 
 
 
100,0
 
 
100,0
100,0
84,1
7,0
9,0 | 
 
 
 
15253337
 
 
15253337
19276323
15966867
3309456
 
 
-4022986 | 
 
 
 
100,0
 
 
100,0
100,0
82,8
17,2
  | |Ақшаның артуы (кемуі)
Есепті кезең басындағы  ақшалар
Есепті кезең соңындағы  ақша |-350093
2143834
 
1793741 |  |450841
1793741
 
2244582 |  ... |  | ... ... көзі ... ... ... есебі.
Бұл кесте бойынша есепті кезең басындағы ақшалар 2011жылы 2010жылға
қарағанда 16,3%-ға ... ... ... ... қарағанда
25,1%-ға көбейіп 2244582болған.Есепті кезең соңындағы ақшалар 2011жылы
2010жылға ... ... ... 2244582болса,2012жылы 2011жылға
қарағанда 13,4%-ға көбейіп 2545737 теңгені ... ... ... ӨФ АҚ ақша ... ... барысынан кәсіпорынның
өз ақша қаражаттарын ұйымдастыра білу ... ... ... ... ... көзі негізінен операциялық қызметі. Қарастырылуға тиіс
инвестициялық және ... ... ... ... ... ҚАРАЖАТТАРЫН ТИІМДІ БАСҚАРУДЫ ЖЕТІЛДІРУДІҢ ЖОЛДАРЫ
3.1 Кәсіпорынның ақша қаражаттары ағымын оңтайландыру әдістері
Ақша қаражаттары  ағымын оңтайландыру кәсіпорынның шаруашылық қызметін
жүргізу мүмкіндіктерін ескере отырып ақша ... ... ... ... процесі /5-408б./ .
Кәсіпорынның  ақша қаражаттары ағымын оңтайландырудың негізгі мақсаттары
болып келесілер ... ақша ... ... ... қамтамасыз ету;
• ақша ағымының уақыт бойынша қалыптасуының ... ... ... таза ақша ... ... қамтамасыз ету;
Оңтайландырудың негізгі объектілері болып келесілер табылады:
• жағымды ақша ағымы;
• жағымсыз ақша ағымы;
... ... ... таза ақша ... ... ... асырудың басты сілтемесі болып
факторларды игеру болып табылады, олар ақша ... ... және ... ... әсер ... Бұл ... ішкі және сыртқы деп
болады. Кәсіпорынның ақша қаражаттары ағымының қалыптасуына әсер ... ... ... ... ... негізі болып олардың жағымды және
жағымсыз ... ... ... ... ету ... ... ... қызметі нәтижесіне жағымсыз түрде ақша қаражатының
дефициті яғни ... ... ... ... тыс ... ... әсер
етеді. Ақша ағымы дефицитінің жағымсыз салдары кәсіпорынның өтімділік және
төлемқабілеттілік деңгейлерінің төмендеуіне, шикізат және ... ... ... ... қарыздың өсуіне, алынған қаржылық
несиелер бойынша уақыты ... ... ... ... еңбекақы төлемі
бойынша кідірістерге, ... цикл ... ... кәсіпорынның
меншікті капитал мен активтерінің пайдалану рентабельділігінің төмендеуіне
әкеледі.
Ақша ағымының артық болуының жағымсыз ... ... ... ақша қаражатының нақты құнының жоғалтуынан, қысқа
мерзімді инвестициялау ... ... ... ... активтер
бөлігінен кірістердің жоғалуы, сонымен қатар бұл да ... ... ... ... мен ... ... деңгейінің
төмендеуіне әкеледі.
Ақша ағымы  дефицитін жақсарту әдістері оның ... ...... немесе қысқа мерзімді болуы мүмкін. Қысқа мерзімді кезеңдегі ақша
ағымы ... ... ... ... төлем айналымын
бәсеңдету» пайдалану арқылы жүзеге асырылады. Бұл жүйе ... ақша ... ... және ... ... ... ... ұйымдастыруға негізделген. /17-377б./
Қысқа ... ... ... ... ... ... ... сатылатын тауарлар бойынша қолма-қол есеп
айырысуда баға жеңілдіктерін ұлғайту;
• нарықта ... ... ие ... ... ... ... ... жүргізуді қамтамасыз ету;
• тұтынушыларға тауар несиесін ұсыну уақытын қысқарту;
• уақыты өткен дебиторлық қарыз инкассациясын жеделдету;
... ... ... ... ... заманғы
түрлерін пайдалану – вексельдер, факторинг, форфейтинг есебі;
• өнім сатып алушыларының төлем құжаттары инкассациясын жеделдету.
Қысқа мерзімді ... ... ... ... ... меншікті төлем құжаттарының инкассациясын ... ... ... ... ... ... кәсіпорынға тауарлық несиені
жеткізу уақытын ... ... ... ... ұзақ ... активтерді сатып алуды
жалға беруге (лизинг) ауыстыру.
«Жеделдету жүйесі – төлем айналымын бәсеңдету» қысқа мерзімдегі дефицитті
ақша ... ... ... ... шеше ... алайда осы ақша
ағымының келесі кезеңдерде дефицитке ұшырау ... ... ... ... жөн. ... осы жүйе механизмін қолдана ... ұзақ ... ... ақша ... ... ... ету қажет /5, 447б./.
Ұзақ мерзімді кезеңдегі жағымды ақша ағымы  ... ... ... ... қол ... ... меншікті капитал көлемін ұлғайту мақсатында сратегиялық
инвесторларды тарту;
• қосымша акция эмиссиясы;
• ұзақ ... ... ... ... ... ... құралдарының бір бөлігін (немесе
барлық көлемін) ... ... ... ... сату ... ... беру;
Ұзақ мерзімді кезеңдегі ақша ағымының жағымсыз көлемін азайту келесілерді
жүзеге асыру арқылы орындалады:
... ... ... ... мен көлемін азайту;
• қаржылық инвестициялаудан бас тарту;
• кәсіпорынның күнделікті шығындарының сомасын азайту.
Кәсіпорынның  ақша ағымының артықшылығын ... ... ... ... ... қамтамасыз етумен байланысты.
 Кәсіпорын ақша ағымын басқаруды жетілдіру бойынша менің ұсыныстарым:
-кәсіпорын өзінің ақша ағымын ... ... ... ... жүргізуі
тиіс,
-ақша қарадаттарының айналымын жақсарту үшін ... және ... көп ... ... ... ағымын қозғалысын қадағалап отыру керек;
-жаңа бағдарламаларды іске асырып ... ... ... және корпарация қызметіндегі ақша қаражаттарының және оның
ағымдарының экономикалық маңызын, ролін зерттеу қазіргі таңдағы ... жаңа ... бірі ... ... ... ақша ... ағымын басқару қаржылық менеджердің
жұмысындағы басты бағыт.
Кәсіпорындағы жүйелік  есеп, талдау және ақша ... ... ... және ... ... ... мен төлем
қабілеттілігін қамтамасыз етеді.
Ақша қаражатының ағымын болжау, ақша ... ... ... ... тек ... ... ғана емес, сондай-ақ инвестордың да
қызығушылығын тудырады. Яғни олар сол арқылы ... ... ... және ... мен дивидендтерін төлеуге қажетті көлемде ақша
қаражатымен ... ... ... ... Осылайша кәсіпорын
басшысы да , инвестор да ақша ... ... келе ... ... ақша ... ... деңгейі туралы;
• міндеттемелері бойынша есеп айырысу мүмкіндігі туралы;
... ... ... ... қосымша қаржыландыру қажеттілігі туралы мәліметтерді ала алады.
Ақша қаражаттары  ағымын болжамдау немесе ақшалай төлемдер мен түсімдер
жоспары – бұл ... ... ... ... ... үшін ... ақша ... анықтауға мүмкіндік береді.
  Кәсіпорын басшысының назары үш негізгі шамаға аударылуы қажет:
• ақша қаражаттарының таза ағымы;
• қажетті қаржыландыру;
• ақша қаражаттарының бос ... ... ... ... ... ... шешімге келуге
болады, кәсіпорын гүлденуі оның қарекетін қамтамасыз етуі ақша қаражаттарын
шоғырландыру қабілеттілігінде. Басшы үшін ең негізгі мәселе – бұл ... ... ақша ... оң ағымдарын жоспарлау және тиімді
қаржыландыру көздерін іздеу.
Қазіргі таңда республикадағы дамушы және ең ... ... бірі ... ... ... ... ... саласын дамыту, ресурстарды
жоғары тиімділікпен пайдалану, осы бағытта жаңа ... ... алға ... ... жетуіндегі бірден-бір алғышарттары
болып табылады. Дипломдық ... ... ... болып табылатын
«ӨзенМұнайГаз» ӨФ АҚ Қазақстандық мұнай өндіру және өңдеу ... ... ... ие ... ... ... ... Кәсіпорынның өз
қызметін жүргізудегі тиімділігі мен бәсекелестік жағдайға бейімделе білу
қабілеттілігі, оның қаржылық ... ... ақша ... білу және ... бағыттарда жұмсалуы, яғни бөліну механизмі
жоғары дәрежеде жүргізілуі тиіс.
Курстық жұмыс тақырыбын  толықтай ашу негізінде ақша ... ... ... ... ... бөліну механизімін,
ақша қаражаттарын жоспарлай және болжай білу тәртібін, ... ... ... ... яғни ... табудағы басты мақсаттары мен
қызметтерін, сондай-ақ ақша қаражаттарының ... және бос ... ... ... яғни ақша қаражаттарын оңтайландыру мәселелерін
қарастырып өттік.
 «ӨзенМұнайГаз» ӨФ АҚ-на қаржылық ... ... ... ... ... механизмі бойынша келесідей шешуді талап ететін
мәселелер анықталды:
• кәсіпорынның өнімділігін ... ... ... ... өнім ... ... ... және оған бағаны өсіру ... бос ақша ... ... ... ... ... ... асырылуын жеделдету;
Осы және өзге де кәсіпорында қалыптасқан және ... ақша ... ... ... ... ... ақша ... ағымын оңтайландырудың негізгі мақсаттары
болып келесілер табылады:
• ақша ағымы көлемінің ... ... ... ақша ... уақыт бойынша қалыптасуының ... ... ... таза ақша ... ... қамтамасыз ету;
Кәсіпорынның ақша ағымын оңтайландырудың негізі болып олардың 
жағымды және ... ... ... қамтамасыз ету
болып табылады. Кәсіпорынның шаруашылық қызметі ... ... ... ... ... яғни жеткіліксіз болуы, сондай-ақ шамадан тыс
артық болуы әсер етеді. Ақша ... ... ... ... ... және төлемқабілеттілік деңгейлерінің төмендеуіне,
шикізат және ... ... ... ... ... ... алынған қаржылық несиелер бойынша ... ... ... ... ... ... бойынша кідірістерге, қаржылық цикл ұзақтығының
өсуіне, кәсіпорынның меншікті капитал мен ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның операциялық процесін жүзеге
асыру мерзімін жеделдетеді. Төлемдерді жүргізудегі кез-келген тоқтатулар
шикізат пен ... ... ... қалыптастыруға, еңбек
өнімділігі деңгейіне, ... ... ... ... әсерін тигізеді.
Кәсіпорынның ақша ағымдарын тиімді ұйымдастыру операциялық процесті жүргізу
мерзімін жеделдетеді, ол ... ... мен ... ... көлемін
арттырады.
Ақша ағымдарын тиімді басқару кәсіпорынның ... ... әсер ... Ақша ... ... ... ... қалыптасатын меншікті қаржылық ресурстарды ... ... ... ... ... төмендетуді қамтамасыз
етуге болады.
Ақша ағымдарын тиімді басқару кәсіпорынның төлем қабілетсіздік 
тәуекелін төмендетуді қамтамасыз етеді. Төлем ... ... ... әр ... ақша ... ... ... болуы мүмкін.
Ақша құралдарының келіп түсуі мен ... ... ... тепе-теңдік
ақша ағымдарын басқару арқылы орнайды және ... ... ... ... ... ... ... басқару үшін келесілерді білген жөн:
• анықталған уақыт бойынша олардың көлемі (ай,тоқсан,жыл);
• олардың негізгі элементтерін;
• ақша қаражаттарының ағымын қалыптастыратын қызмет ... ... ... ... ақша ... ... ... басқадай
түрлерін бөлек интервал бойынша қарастыру;
• ақша ағымының қалыптасуына әсер ететін ішкі және ... ... ... ақша ... ... – кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығын көрсететін негізгі көрсеткіштердің бірі ... ... ... бір ... ... таза ... ... өзгерісін білдіреді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
 
1. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2007жыл 28 ... ... жаңа ... атты ... халқына
Жолдауы, 28.02.2007 ж. Астана
2. Балабанов И.Т. «Финансовый менеджмент» ... ... ... и ... 1994 г.
3. «Финансовый менеджмент: теория и практика» //под ... Е.С.- М.: ... 1996 ... ... И.Т. ... ... ... Как
управлять капиталом?» – М.: Финансы и ... ... ... И.А. «Финансовый менеджмент» : Учебный курс.-
К.:Ника – Центр, 1999.-528с.
6. Ковалев В.В. «Введение в ... ... ... г., ... ... М.И. «Управление финансами предприятий»- /
Финансовый менеджмент/ - 2002 г. №6.
8. Кошкарбаев К.У. «Финансовые ... ... ... и ...... 2004 ... Шеремет А.Д. «Экономический ... в ... – М. 1994 ... ... А.И., ... И.В. ... финансами
корпораций»-/ Финансы и кредит/ 2005 г. №36Тургуова
А.К., Кошкарбаев К.У. ... ... в ... ... Казахстана»
//Сборник научных трудов/ Алматы: Экономика, 2000 г.
11. Родионова В.М. «Финансы»//Учебник.М.-1992 г.
12. Нурханова Г. ... ... ... ... ... г. №1.
13. «Экономика предприятия»: Учебник/ под ред. проф. О.И.
Волкова.-М.:Инфра-М,1998.-416 с.
14. «Экономика организаций»: /Учебник под редакцией Н.А.
Сафронова-2- е ... и ... ... ... Ж.Н. ... ... ... для
функционирования предприятия  в рыночных условиях»-
/Вестник НАН РК/- 2003г. ... ... ... ӨФ АҚ ... ... мен
бухгалтерлік құжаттары.
18. Есымханова З.К. «Проблемы ... ... ... - ... учет и ... г. ... Федулова С.Ф. « Управление финансовыми ресурсами ... ... их ... ... ... г ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
КГП ПХВ «Ателье» шағын кәсіпорынның ақша қаражаттарының бухгалтерлік есебін ұйымдастыру66 бет
«Транс Техно Сервис» ЖШС- нің ағымдағы және корреспонденциялық шоттардағы ақшалардың есебі86 бет
Ағымдағы шоттағы шетел валютадағы ақша қаражаттарының есебі43 бет
Ақша ағымдарын бағалау6 бет
Ақша ағымдарын жоспарлаудың қажеттілігі және оны іске асыру27 бет
Ақшалай ағымдардың мәні, түсінігі және түрлері28 бет
Инвестициялық жобалардың ақша ағымдарын бағалау36 бет
Компанияның ақша ағымдары67 бет
Компанияның ақша ағымдарын басқарудың теориялық негіздері34 бет
Ақша нарығының қазіргі кездегі жағдайы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь