Қазақстан Республикасында мұнай газ кешенін мемлекеттік реттеу

ЖОСПАР

1 КІРІСПЕ
1 МҰНАЙ.ГАЗ САЛАСЫН МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1 Мұнай.газ саласының экономикадағы рөлі және оны мемлекеттік реттеу мәселелері

1.2 Мұнай.газ саласын мемлекеттік реттеудің әдістері мен құралдары
1.3 Мұнай . газ саласын мемлекеттік реттеудің шет елдік тәжірибесі

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МҰНАЙ.ГАЗ САЛАСЫН МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

2.1 Қазақстанның мұнай.газ саласын дамытудың экономикалық бағыттары
2.2 «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ.ң мұнай.газ саласын дамытуындағы қызметін бағалау
2.3 Қазақстан Республикасындағы мұнай.газ саласын мемлекеттік реттеу жағдайын талдау
3 3 ҚР МҰНАЙ.ГАЗ САЛАСЫН МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ ТЕТІКТЕРІ
3.1 Қазақстан Республикасының мұнай.газ саласының даму мәселелері және оларды шешу жолдары
3.2 «ҚазМұнайГаз» ҰҚ АҚ.ң қызметін дамыту бағытында мемлекеттік реттеу тетіктерін қолдану бойынша ұсыныстар
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан өнеркәсібі дамуының басты бағыты – кен байлықтарымызды игеру, оның ішінде айрықша басымдылық мұнай мен газға берілген. Еліміздегі келешегі бар, жоғары табыс беретін бағыттардың бірі және бірегейі мұнай – газ саласы болып табылады. Бұл мәселеде біздің мемлекеттің саясаты қабылданған ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына арнаған «Қазақстан –2030» стратегиялық бағдарламасында «Мұнайды шетке шығарудың тек саналуан бағыттары бізді бір көршіге тәуелдіктен және бір тұтынушыға басыбайлы бағалық тәуелдіктен құтқара алады» - деп анық көрсетілген. Президент Н.Назарбаев Қазақстан мұнайын тасымалдау мәселесінде «Көпвекторлық саясатты» - ұстанады деп атап айтты [1, 23 б.].
Қазақстан Республикасында мұнай-газ секторын дамыту жөніндегі 2010 - 2014 жылдарға арналған бағдарлама (бұдан әрі - бағдарлама) Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 19 наурыздағы № 958 Жарлығымен [2] бекітілген Қазақстан Республикасын үдемелі индустриялық-инновациялық дамыту жөніндегі 2010 - 2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламаның [3] шеңберінде әзірленді.
Бағдарламаны әзірлеу қажеттілігі ел экономикасындағы мұнай-газ саласының рөлін тұрақты нығайтумен шарттасады.
Мұнай-газ саласы елдің және оның жекелеген өңірлерінің дамуына маңызды әлеуметтік-экономикалық әсерін тигізеді, шын мәнінде мемлекеттің бүкіл экономикасы үшін алға тартушы күш болып табылады, экономиканың басқа да салаларының дамуына ықпал етеді. Мұнай-газ кешені кәсіпорындарының жұмысы өңірлер мен бүкіл мемлекет ауқымындағы неғұрлым маңызды әлеуметтік бағдарламалардың іске асырылуымен байланысты.
Жарқын болашақта елдің мұнай-газ секторы серпінді дамитын болады, бұл өндірістік, әлеуметтік және экологиялық бағыттағы объектілер құрылысын қамтитын салаларды кешенді дамытудың ел үшін бірыңғай жоспарларын әзірлеу жолымен барлық мүдделі тараптардың қызметін үйлестіруді талап етеді.
Сонымен қатар, үстіміздегі жылғы 14 мамырда ҚР Үкіметі «Қазақстан Республикасының мұнай өңдеу зауыттарын кешенді дамытудың 2009-2015 жылдарға арналған жоспарын» бекітті. Бұл құжаттың басты мақсаты – елдің энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету және мұнай өңдеу саласын кешенді түрде дамыту.
Бұдан басқа, «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ 2006-2015 жылдарға арналған кешенді экологиялық бағдарламасын іске асыру шеңберінде, сондай-ақ осы проблеманың экологиялық және әлеуметтік аспектілерін ескере отырып, корпоративтік өндірістік экологиялық мониторинг жүйесін қалыптастыру жалғастырылуда. Қазіргі уақытта, оның бірінші кезеңі іске асырылды - геоақпараттық технологиялар негізінде қоршаған ортаның аэроғарыштық
1 Қазақстан Республикасы Презтдентінің Қазақстан халқына жолдауы «Қазақстан-2030: барлық қазақстандықтардың қауіпсіздігі және гүлденуі. Алматы,1997
2 Қазақстан Республикасында мұнай-газ секторын дамыту жөніндегі 2010 - 2014 жылдарға арналған бағдарламасы туралы (бұдан әрі - бағдарлама) Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 19 наурыздағы № 958 Жарлығы
3 Қазақстан Республикасын үдемелі индустриялық-инновациялық дамыту жөніндегі 2010 - 2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы.
4 «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 29 қаңтардағы № 101 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 13 желтоқсандағы № 1352 қаулысы
5 «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 13 шілдедегі № 693 қаулысына толықтырулар мен өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 желтоқсандағы № 1258 қаулысы
6 Қазақстан Республикасында мұнай-газ секторын дамыту жөніндегі 2010 - 2014 жылдарға арналған бағдарламаны бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 18 қазандағы № 1072 Қаулысы
7 Шеденов Ө. Экономикалық теория.- Алматы.- 2006 – 159 б.
8 Әубәкіров А. Экономикалық теория.- Алматы.- 2003 – 163 б.
9 Мейірбеков А.Қ. «Кәсіпорын экономикасы»,Алматы, 2003ж - 86 б.
10 Экономиканы мемлекеттік реттеу.- Алматы.- 2009.- 177 б
11 Альмагамбетов С. Качество определяет направление транспортировки казахстанской нефти // Нефть и Капитал.-2002. -№9.-С.86.
12 ҚР Статистика Агенттігінің Мәліметтері. -2010 ж.
13 Садыкова Е. Конъюнктурные изменения на мировом рынке нефти и газа и их влияние на экономику Республики казахстан // Вестник КазГУ. Серия экономическая.-2009.-№10.-С.68.
14 Борисов В. Нефть: интересы стран региона. Транскаспийский проект.-2000.-№15.-С.179
15 Ахметжанов А. Ресурсы и резервы развития нефтегазового комплекса Республики Казахстан // Транзитная экономика.- 2012.-№1.- с. 89
16 Баймуратов У. Национальная экономическая система.-Алматы:Гылым, 2000.- с. 56
17 Школьник В. Развитие нефтегазовой промышленности Республики Казахстан // Нефтегазовая вертикаль.-2007. -№15.-С.23
18 Чеботарев А. Казахстан: проблемы и перспективы выбора приоритетного маршрута экспорта нефти // Центральная Азия и Кавказ.-2001.-№3.-С. 289
19 Шетелдік инвестициялау саласындағы мемлекеттік саясатты іске асырудың негізгі тетіктері.// Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ хабаршысы. -2008. -№2. -56 б
20 Чердабаев М.Т. Основные этапы становления и развития нефтегазовой промышленности Казахстана // Нефть и газ (Казахстан). - 2002.- N3.- С.111
21 Малаева Р.А. ҚР мұнай-газ саласын мемлекеттік реттеуді ұйымдық-экономикалық жетілдірудің тетіктері.- ҚазҰТУ хабаршысы - №2.- 2012. – 89 б.
22 Қазақстан Республикасындағы инвестициялық іс-әрекеттерді жандандыруда трансұлттық компаниялардың қызметін жетілдіру. // Хабаршы ХҚТУ.-№3.- 2008.- 79 б
22 Қазақстан Республикасындағы инвестициялық іс-әрекеттерді жандандыруда трансұлттық компаниялардың қызметін жетілдіру. // Хабаршы ХҚТУ.-№3.- 2008.-201-206б;
23 Мухтаров А.К. Загрязнения природной среды, связанные с нефтью и нефтепродуктами // Нефть и газ (Казахстан). - 2003.- №2.- С.114-118;
24 Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 27 маусымында №535 қаулысымен бекітілген «Қоршаған ортаны ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау ережесі»
25 Махин В. На пути к Евразийскому союзу //Казахстанская правда - 2003.-14 мая.- С.6-8;
26 Шетелдік инвестициялау саласындағы мемлекеттік саясатты іске асырудың негізгі тетіктері.// Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ хабаршысы. -2008. -№2. 214-221б;
27 Яковлев А. В. // Нефть и газ (Казахстан). - 2008. - №3.- С.159-160.
28 «Қазақстан Республикасы Президентінің 2002 жылғы 20 ақпандағы № 811 Жарлығын іске асыру жөніндегі шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 25 ақпандағы № 248 қаулысы
29 ҚР «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ ресми сайты www.kmg.kz
30 Қазақстандағы Мұнай мен газды тасымалдауды мемлекеттік реттеу.- Транзитная экономика.- 2011.- №7.- 114 б.
31 Нефтяное законодательство Республики Казахстан. Сборник нормативных актов. Составитель к.ю.н., доцент Маулетов К.С., Алматы, Ғылым, 2011
32 Карпов Д. Решение руководства компании “КазМунайГаз” об отказе от японского кредита на реконструкцию Атырауского НПЗ пока не является окончательным // Панорама. – Июль.-2012. - №27.-С.21.
33 Экономика Казахстана на пороге 21 века. Под редакцией Мамырова Н.К. – Алматы: Казахстан Даму Институты, 2007.-С.49.
34 Хамитов Д. ПНПЗ готов увеличить производство, Деловая неделя.-2007. -№23.-С 8.
35 Бутырина Е. Дорогу осилит сильнейший // Деловая неделя.-2002.-№19.-С.91.
36 Сатинбаев А. Приватизация в Казахстане есть продукт непротивления одной из сторон // Деловая неделя.-2010.-№2.-С.23.
37 Трансұлттық корпорациялардың экономикалық қауіпсіздігі // «Қазақстан Республикасының экономикалық өсу жағдайының өзекті мәселелері» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясы. - Астана, 2007. – Б.285-287.
38 Стратегическое значение и экономическая безопасность нефтегазового сектора в Каспийском регионе // Вестник Науки Казахского агротехнического университета им. С. Сейфуллина, 2009.- №4.- C.46-53.
39 Разработка экономической модели эффективного влияния деятельности АО «ПетроКазахстан Кумколь Ресорсиз» на безопасность, развитие Кызылординской области и в целом РК // Вестник ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2010.- №3. – С.330-335.
40 Қазақстан Республикасының экономикалық қауіпсіздігінің қазіргі жағдайы // «ХХI ғасырдағы әлемдік және Қазақстан экономикасының даму барысы мен басым бағыттары» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясы. – Астана, 2010. – Б.35-40.
41 Егізбаева Ж. Мұнай компанияларының экономикалық қауіпсіздікке әсерін бағалау («ПетроҚазақстан Құмкөл Ресорсиз» АҚ-ның материалдары негізінде).- Алматы, 2010
42 Изатуллаева Б.С. Қазақстан Республикасында шетел инвестицияларын мұнай өндіру саласында тиімді пайдалануды жетілдіру.- Алматы, 2009
43 Оспанова Р. Мұнай-газ өндіруші кәсіпорындарда қаржылық менеджментті жетілдіру (Қызылорда облысының мәліметтері негізінде).- Алматы, 2011
44 «КазМұнайГаз» ҰК АҚ 2010-2012 жылдарға оның iшкi ұйымдары мен тәуелдi қоғамдардың қарызға алуын жедел саясаты//Саясат.- 2012
45 «КазМұнайГаз» ҰК АҚ бiрлескен кәсiпорындарының және iшкi ұйымдар, тәуелдi қоғамдардың 2010-2014 жылдарына бизнес-жоспар жобаларына негiзгi талаптар мен ұсыныстар
46 Ұлттық әл-ауқатты қоры «Самрук-Казына» АҚ басқаруынан көзбе-көз мәжiлiс хаттамасынан үзiндiлерi.
47 Мұнай – газ өндірудің экологиялық проблемаларын шешу//Саясат. -2012
        
        КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан өнеркәсібі дамуының басты
бағыты – кен байлықтарымызды игеру, оның ... ... ... ... ... ... бар, жоғары табыс беретін
бағыттардың бірі және бірегейі мұнай – газ ... ... ... ... біздің мемлекеттің саясаты қабылданған ҚР ... ... ... ... ... ... стратегиялық
бағдарламасында «Мұнайды шетке шығарудың тек саналуан бағыттары бізді ... ... және бір ... ... ... ... алады» - деп анық көрсетілген. Президент Н.Назарбаев Қазақстан
мұнайын тасымалдау мәселесінде ... ... - ... деп
атап айтты [1, 23 б.].
Қазақстан Республикасында мұнай-газ секторын дамыту жөніндегі 2010 -
2014 жылдарға арналған ... ... әрі - ... ... Президентінің 2010 жылғы 19 наурыздағы № 958 Жарлығымен [2]
бекітілген ... ... ... ... ... 2010 - 2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламаның  ... ... ... ... ел ... ... ... тұрақты нығайтумен шарттасады.
Мұнай-газ саласы елдің және оның жекелеген өңірлерінің дамуына маңызды
әлеуметтік-экономикалық әсерін тигізеді, шын мәнінде ... ... үшін алға ... күш болып табылады, экономиканың басқа да
салаларының дамуына ықпал етеді. Мұнай-газ ... ... ... мен ... ... ... ... маңызды әлеуметтік
бағдарламалардың іске асырылуымен байланысты.
Жарқын болашақта ... ... ... ... ... болады, бұл
өндірістік, әлеуметтік және экологиялық бағыттағы объектілер құрылысын
қамтитын салаларды кешенді дамытудың ел үшін ... ... ... ... ... ... қызметін үйлестіруді талап етеді.
Сонымен қатар, үстіміздегі жылғы 14 ... ҚР ... ... ... ... ... ... дамытудың 2009-2015
жылдарға арналған жоспарын» бекітті. Бұл құжаттың ... ...... ... ... ету және ... ... саласын
кешенді түрде дамыту.
Бұдан басқа, «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ ... ... ... ... ... іске ... шеңберінде, сондай-ақ осы проблеманың
экологиялық және әлеуметтік аспектілерін ескере отырып, ... ... ... ... ... ... ... оның бірінші кезеңі іске асырылды - ... ... ... ... аэроғарыштық экологиялық
мониторинг жүйесі енгізілді және ... ... ... ... ... экологиялық карта жасалды.
Мұнай саласының дамуымен ... ... ... ішкі экономикалық кеңістікті ұйымдастырумен ... ... ... ... Олар ... ... қарастырылады:
Біріншіден, мұнай кешені Қазақстан үшін тек маңызды өндіріс саласы ғана
емес, ол – еліміздің ... ... ... ... ... негізгі құраушыларының бірі.
Екіншіден, Қазақстан кең әлемдік шаруашылық байланыстарына қосылған
әрі жаһанданудың масштабты процестеріне енген. Мұнай мен газ ... ... ... мен ... әрі бәсекелестіктің тақырыбы мен
объектісі болып табылады, яғни ... ... ... ... мақсаттарды да жүзеге асырады. Кейде бұл мақсаттар ... ... ... ... ... ... болжамды
шығарылатын ресурстары 17 млрд. тонна құрайды, олардың 8 ... ... ... ... ... тиесілі.
Әлемдік мұнай және мұнай өнімдері нарығындағы Қазақстанның рөлі, оның
аталмыш нарыққа белсене қатысуы және әлемдік нарықта ... ... әр ... ... ... ... ... [3].
Тақырыптың зерттелу дәрежесі. Өндірістің мұнай-газ саласын дамытудағы
дамудың жекелеген теориялық және практикалық мәселелеріне: ... ... С.Б., Е.Р. ... ... С.Б., ... У.Б., ... ... А.Е., Доғалова Г.Н., Карибджанов Е.С., Кенжегузин М.Б.,
Киинов Л.К., Қажымұрат К., ... К.К., ... А., ... Б., ... Сатқалиева Т.С., Турекулова Д.М., Туркебаева Э.А., Шалболова У.Ж.,
Яновская О.А және т.б. ғалымдардың еңбектері арналған.
Қазіргі даму ... ... ... ... ... ... етуі және дамуы бойынша әдістемелік аспектілері
әлде де толық зерттелуді қажет етеді. ... осы ... ... ... ... ... және де осы ... «Қазақстан
Республикасындағы мұнай-газ саласын ... ... деп ... де сол ... ... ... ... Республикасындағы мұнай-газ
саласын мемлекеттік реттеу мақсатында берілген тақырыпқа ... ... ... ... ашу, сонымен бірге қазіргі таңдағы ең ірі
кәсіпорын - «ҚазМұнайГаз ҰК» АҚ ... ... ... ... қол жеткізу үшін ... ... ... ... ... ... рөлі және оны мемлекеттік ... ... ... саласын мемлекеттік реттеудің әдістері мен құралдарын
анықтау;
- Мұнай – газ ... ... ... шет ... ... ... ҰК АҚ-ң мұнай-газ саласын дамытуындағы қызметін
бағалау;
- Қазақстан Республикасындағы мұнай-газ ... ... ... ... ... ... мұнай-газ саласының даму мәселелері және
оларды шешу жолдарын зерттеу;
- ... ҰҚ АҚ-ң ... ... ... ... ... ... бойынша ұсыныстар жасау.
Зерттеу объектісі. «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ ... ... ... ... пәні ...... ... мемлекеттік басқару,
кәсіпорындағы қаржысын талдау, ... ... ... ... ... және ... ... экономика және қаржы
саласындағы ғалымдардың классикалық және ... ... ... кәсіпорынды мемлекеттік реттеу ... ... ... ... мұнайгаз саласын дамыту
бойынша бағдарламалық құжаттар, Қазақстан ... ... мен ... Республикасының Мұнай және газ министрлігінің
мәліметтері, «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ ... ... жж. ... ... ... ... ... анықтаушы негізгі нәтижелер
келесідей:
- Экономиканы мемлекеттік реттеу түсінігі тереңдетілген және ... ... ... ... ... Мұнай-газ саласын мемлекеттік реттеу әдістемесі берілген;
- «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ қызметінінің негізгі көрсеткіштері талданды;
- Мұнай-газ компанияларының ... ... ... ... ... жаңа үлгілері ұсынылған.
Жұмыс құрылымы. Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш тараудан, қорытынды ... ... ... және ... ... МҰНАЙ-ГАЗ САЛАСЫН МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Мұнай-газ саласының экономикадағы рөлі және оны мемлекеттік реттеу
мәселелері
Мұнай мен ... ал ... оны «тас ... деп ... ... ... болжаған орыс ғалымы М.В. Ломоносов, Пенсильванияда ең алғаш рет
мұнай ... ... ... жүз жыл ... мұнайдың шығуы жайлы
өзінің бірегей теориясын ұсынған еді. «Жер ... ... ... шөгінділерден жерасты ыстығымен қою, майлы материя шығарылып,
саңылаулар арқылы ағады... Бұл ...... ... ... ... ... ... материялардың пайда болуы, бұл тас майы – ... – деп ... М.В. ... [4, 159 б.].
Мұнайды қыздыру кезінде мұнайға біраз ұқсайтын қарамайларды ... мен ... шығу ... да орыс ғалымдары ... ... еді. ... ол кезде ... ... ... ... ... аз ... жемісті болғаны өткен ғасырдың ... И. ... ... шығу ... еді. Ұлы орыс ... ... жер ... орталық ядросы темір және құрамдарында көміртегі бар
басқа металдардың қоспаларынан құралады. Жер қыртысындағы жарықтардан өткен
сулардың әсерінен бұл ядро ... ... ... т.б.
түзеді. Жер жарықтары арқылы жоғары жер ... суық ... бере олар ... ... ... бөліктері болып табылатын ауыр
көмірсулар қоспасына айналады.
Харичков және басқа да орыс ... ... ... табиғи мұнайға
ұқсас сұйық – жасанды мұнайды алды. Д.И. Менделеев теориясы бойынша ... тау ... ... ... Мұны жиі ... ... Д.И. ... қорытындыларын барлаушылар мұнайды іздеуде көп
уақыт қолданды. Мұнай өнеркәсібінің дамуы барысында, әдетте, мұнай кездесуі
тау ... ... ... ... ... табылатын жағдайларда
кездесетініне көз жетті [5, 163 ... ... ... ... соның ішінде жағажайлық шөгінділерде
жиі табылады. Сірә, ... ... мен ... ... ... ... ... болар. Өйткені онда су ағысы болмайды, ол
тыныштықта тұратындықтан, оған ауаның келуі ... ... ... ... қалдықтар тотығар еді, ал ауа болмағандықтан, бактериялардың ... ... ... ... мұнайға ұқсас, бірақ оларда толығымен ... ... ... ... ... жайт: осы қалдықтардан
мұнай қалайша түзіледі? Әңгіме ... ... яғни ... түсі ... және ... да екі жүз градустан жоғары температурада
тұрақсыз болатын заттардың қалдықтары табылған. Ал ... ... ... ... ... ... ... тек жоғары температураларда
өтеді.
Ақыры 1930 жылы ірі кеңес ғалымы – академик Н.Д. Зелинский бұл жерде
катализ, яғни ... аз ... ... заттардың әсерінен химиялық
өзгерістерді тездететін ... орын ... ... ... ... ... ... жақын орналасқан заттарға әсер
етіп, ол жасанды мұнайды екі жүз ... ... ... ... ... ... шешілді, бірақ түпкілікті емес: ол ... ... ... ... мүмкін емес, олар өте ... ... ... іске ... заттарды ұзақ іздегеннен кейін
химия ғылымдарының докторы, профессор Андрей Владимирович ... ... ... ... ... кейбір сазбалшықтардың қатысымен
болатынын анықтады. Өсімдіктер және ... ... ... ... жануарлар сүйектері мен микроағзалар кейін мұнай түзетін
фактор болып табылатын материалдың негізін ... Лай – бұл ... және ... да ... түр өзгерген қоспасы – бактериялардың
әсерінен құмды және басқа да кеуекті тау жыныстарымен ... ... ... ... мен су ... ... және ... да тау жыныстарының
қабаттарымен қапталып, температурасы шамамен жүз градустай қабаттарға дейін
түседі. ... ... ... ... ... ... лай болатын мұнай
біртіндеп қабаттасады да, біз мұнай кенорындарынан ... ... ... ... [6, 86 ... шығуының жаңа теориясының зор тәжірибелік маңызы бар. Ол
мұнайшы-геологтарды мұнайдың ... ... ... әдісімен
таныстырады. Мұнай қалай пайда болатынын білетін кен барлаушылары оны іздеу
орындарын тез анықтайды. ... ... ... ... ... және оның ... орын ауыстыру жолдарын анықтауға болады.
Дүниежүзінде, атап ... ... ... өнім ... бай ... ... ... бірге біз өз зерттеулеріміз
үшін әлемдік тәжірибенің, біздің түсінігімізше, Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... Оларға
тұтастай мұнай кешенін ... ... ... ... ірі ... қызметі, экологиялық стандарттарды енгізу
тәжірибесі, сондай-ақ өнім сапасын ... ... ... ... Республикасының мұнай кешенін реттеу заңнамасы келесі
заңнамалық ... ... ... және кеніштерді пайдалану
туралы» ҚР Президентінің 1996 ж 27 қаңтардағы Жарлығы және ... ... күші бар 1995 ж 28 ... ҚР Президентінің жарлығы. Заңнаманың
ішкі қайшылықтары оны инвестор – кәсіпорындарымен, сондай-ақ мемлекеттік
шенеуліктермен ... ... ... ... ... ... «Мұнай туралы» Жарлыққа сәйкес: оған қол ... шарт ... ... ... және ... сараптауға жатады».
«Кеніштер және кеніштерді пайдалану ... ... ... ... және ... ... жүргізуді міндеттейді, ал «Салықтар
және бюджетке міндетті басқа төлемдер туралы» Жарлық жер ... ... ... ... ... ... ... заң шығарушылар және Үкімет «Ең жетілген заңды» шексіз ... ... және одан гөрі ... ... ... заңнамаға
тұрақтылық келтіретінін түсінгендері жөн болар.
Шетелдік елдердің үкіметтерінің көпшілігі айтарлықтай қатаң ... ... ... мемлекет меншігінде сақтауға басымдық
береді. Егер елдің энерго шаруашылығын нығайтуға ... ... ... ... онда белгілі бір энерго тасушыларда
қоғамдық қажеттілікті жақсы ... ... жеке және ... ... ... бұл ... құю желісі, белгіленген жағдайларда
мүнайгаз кеніштерін барлау және ... ... ... бойынша қосымша қуаттар
жасау, энергияның баламалы көздерін өңдіру және т.б.).
Мемлекет меншігіндегі ... ... және ... ... ... ... ... нарықта монополия жағдайына ие болады,
сондай-ақ тұтынушылар үшін мәнділігі де жоғары болады. Сәйкесті ... жеке ... ... ... ... ... отын энергетика
саланың құлдырауына соқтырады.
ТЭК салаларында монополистердің ... ... ... екі ... ... ... ... ету жағдайлары нарықтық ортаға жақындатады және қоғамдық мәні ... ... ... ... шаруашылық жүргізуі ережелерін
анықтайды. Өз кезегінде, ... ... ... жалпы ұлттық
мүдделермен байланысты кәсіпорын ... ... ... ... мүмкіндіктерін қамтамасыз етеді және оларға белгілі жеңілдіктер мен
артықшылықтар береді.
Энергетикадағы мемлекеттік реттеудің ... ... ... ... ... адал ... шарттарын жасау;
- энергетиканың тұрақты дамуына қолқабыс жасау;
- қоршаған ортаны қорғау;
- корпорацияның пайдасының нормаларын реттеу [7, 177 ... ... шет елде ... ... ... ... мемлекеттік қолдампаз орын алады. Бұл энерго тасышылардың әлемдік
нарығындағы «сілкіністер» кезеңінде анық ... ... ... ... ... ... Франция және басқа да елдерде мемлекеттік
қолдампаздық кең қолданылады.
Саланы дамытудың қазіргі бар ... ... ... ... ... болып табылады:
1) Жер қойнауын пайдаланушылардың келісім-шарттық ... ... - ... тарапынан саланы реттеуді жүзеге асырудағы
негізгі акцент. ... ... жер ... ... ... ... құзыретті органның функцияларына жер ... ... ... ... ... ... ... талаптарының орындалу мониторингі жер қойнауын
пайдаланушылар жер қойнауын пайдалану ... ... ... ... ... мен заңнама талаптарының орындалуы
жөніндегі есептілік, жазбаша ... ... ... бастапқы
ақпаратының, сондай-ақ жер қойнауы туралы ... ... ... және жер ... пайдаланушылардың жер қойнауын пайдалану
бойынша операцияларды жүргізген кезде Қазақстан Республикасы ... ... ... бақылауды жүзеге асыратын ... ... ... ... асырылады.
Келісім-шарттар талаптарының сақталуын бақылауды жүзеге ... ... ... және ... заңға сәйкес жер қойнауын
пайдаланушылардың жер қойнауын ... ... ... ... ... ... заңнамасының талаптарын сақтауын мемлекеттік
бағалауды жүзеге асыруға уәкілеттік берілген ... ... және ... ... ... ... ... береді.
Көрсетілген мәліметтерді мына мемлекеттік органдар береді:
1) индустриялық саясатты және жаңа технологияларды мемлекеттік реттеу
саласындағы уәкілетті ...... ... және ... сатып
алуға қатысты қазақстандық үлес бөлігінде;
2) тұрғындарды жұмыспен ... ... ... ... ... үйлестіретін уәкілетті орган - қазақстандық кадрларды тартуға
қатысты қазақстандық үлес, ... ... ... ... жағдайды
және оларға еңбекақының төленуі бойынша;
3) қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган жер қойнауын
пайдаланушылардың экология ... ... ... өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы уәкілетті орган жер қойнауын
пайдаланушылардың өнеркәсіптік ... ... ... ... ... сақтау саласындағы уәкілетті орган денсаулықты сақтау
заңнамасының және тұрғындардың санитарлық-эпидемиологиялық ... ... ... ... мемлекет алдындағы салық міндеттемелерінің ... ... ... ... уәкілетті орган жер қойнауын пайдаланушылардың
салық заңнамасын сақтау бөлігінде;
8) жер қойнауын зерттеу және ... ... ... ... ... ұтымды және кешенді пайдалану жөніндегі заңнаманың сақталуы
бөлігінде.
Құзыретті орган мониторинг деректерін талдауды ... ... ... ... жер қойнауын пайдаланушының келісім-шарттың талаптарын
орындамау ... ... онда ... ... ... жер қойнауын
пайдаланушыға қатысты заңдарға және келісім-шарттың ережелеріне сәйкес
шаралар ... Жер ... ... ... ... жер ... пайдалану
жөніндегі операцияларды жүзеге асырған кезде ұзақ мерзімді аспектіде кен
орындарын игерудің ... ... ... бұл ... және жер ... қорғау мәселелерінің шешілуін қамтамасыз ететін
негізгілері ... ... Осы ... іске ... ... пайдалы
қазбаларды барлаудың және игерудің неғұрлым тиімді әдістерін талдауды,
әзірлеуді және қолдануды ... ... ... ... ... және
игеру жөнінде орталық комиссия” (бұдан әрі - ОБӘК) алқалық консультативтік-
кеңесші орган құру көзделіп отыр. Комиссия жер ... ... ... ... барлау және игеру жөніндегі жобалық құжаттарды
бекіту не бас ... ... ... ... және жер қойнауын зерттеу
және пайдалану жөніндегі уәкілетті органға ... ... ... игеруді реттеудің және бақылаудың тиімді жүйесін
жақсарту, арттыру, оны қазіргі заман талаптарына бейімдеу жөнінде ... үшін ОБӘК ... ... ... ... және талдауды жүргізу
қажет.
3) Көмірсутегі саласындағы әлемдік ... ... ден қою, ... кен орындарын игерудің кен сатысында немесе
жер қойнауының өнімі аз ... ... ... үшін ... ... салу ... ... саясат жүргізу үшін негіздер.
Игерудегі қиын алынатын ... ... ... ... ... ... ... бірінші кезекші ұтымды ету қажет. Ол көлденең
оқпандарды ... ... ... ескі ... қабаттарды тереңінен
сумен жару, қабаттарға неғұрлым тереңінен кіргізіп қайталама префорациялау,
қабаттың ... ... ... ... әсер ету әдістері және
т.с.с секілді кен орындарын игеру тиімділігін арттыру жөніндегі ... ... кең ... ... ... ... ... Осы технологияларды қолдану ұңғымалардың “ескі” ... аз ... жаңа ... ... асып ... дебиттер өсімін
алуға мүмкіндік береді [8, 217 б].
4) Жасалған ... ... ... ... және жаңа ... ... әзірлеу қажеттігінен туындаған конкурстарды өткізудегі
шектеу екінші жағынан инвесторлардың геологиялық ... ... ... алып келеді.
Мамандардың болжамы бойынша Қазақстан Республикасындағы көмірсутегі
шикізатының алынатын қорлары қазіргі өндіру деңгейінде шамамен 60-70 ... ... ірі ... кен ... өсіп келе ... ... ескерсек, көрсетілген уақытша шектеулер едәуір қысқаруы мүмкін.
Сондықтан мұнай-газ ... одан әрі ... жаңа кен ... ашу ... өсуімен қамтамасыз етілуі тиіс.
1.2 Мұнай-газ саласын мемлекеттік реттеудің әдістері мен құралдары
Жоғарыдағы кіріспе бөлімде айтып ... ... ... – газ
саласын дамыту ... ... ... ... Қазақстан мұнай мен газ қоры жөнінен әлемдегі ... ... ... Онымен қоса мұнай мен газ өндіру Қазақстан мемлекетінің
пайдалы, әрі басым бағыттарының бірі. Қазірдің өзінде 180 ... ... ... ... әлеуеті өте зор. ... да ... ... ... ... да ... өзгерістердің болуы әбден
мүмкін. Өйткені, бұл салада ... ... ... ... ең ... ... қала береді. Оның үстіне Қазақстан ішкі және сыртқы саяси және
экономикалық өзгерістерден алшақ бола алмайды, соған ... ... ... де, ... мұнай-газ саласындағы ұйымдық құрылымдар мен
өзгерістердің, тәжірибелердің мәні жоғалмайды.
Қазақстан Республикасындағы көмірсутек ... ... ... ... 17 млрд. тоннаны құрайды, оның 8 млрд. ... ... ... ... ... әрі - КТҚС) ... ... ... ... Қазақстан әлемдегі 15 жетекші елдердің қатарына
кіреді. Қазақстан көмірсутек ... ... ... - ... ... иелік етеді (алынатын мұнай қорлары 4,8 млрд. тонна және ... ... ... ... жаңа кен ... ... 3 трлн.
текше метрден асты, ал ... ... 6-8 ... ... метр деп
бағаланады).
Республиканың 172 мұнай және 42 конденсатты кен орны орналасқан (оның
ішінде, 80-нен астамы игерілуде) мұнай-газды ... оның ... ... ... 62%-ын алып жатыр. Қазақстандағы мұнайдың негізгі
қорлары (90%-дан астамы) ең ірі 15 кен ... олар - ... ... ... ... ... Қаламқас, Кеңқияқ, Қаражанбас, Құмкөл,
Солтүстік Бозашы, Әлібекмола, Орталық және Шығыс ... ... ... - екі ірі ... кен орны ... мен ... ... Қазақстанның он төрт облысының алтауының аумағында
орналасқан. Бұл ... ... ... ... Қарағанды, Қызылорда және
Маңғыстау облыстары. Бұл ... ... ... ... ... батысында шоғырланған.
Мұнайдың неғұрлым барланған қорлары Атырау облысына тиесілі, оның
аумағында өнеркәсіптік ... 930 млн. ... ... ... ... кен
орны ашылды.
15-тен астам көмірсутек кен орны Батыс Қазақстан ... ... ... ... тұрғысынан Ақтөбе облысы тағы ... өңір ... ... ... 25-ке жуық кен орны ... және ... ... ... ... ... ... -
маңыздылығы бойынша Қазақстанның бесінші мұнай-газды провинциясы - Құмкөл
кен орындар тобы болып табылады.
Қазақстанның мұнай-газ саласының ресурстық әлеуетін одан әрі ... және Арал ... ... республика жүргізіп жатқан жер
қойнауы учаскелерін кең ауқымды зерттеулер ықпал ететін болады.
Каспийдің солтүстігінде алынатын 2,02 ... ... ... ... 2000
жылы ашылған Қашаған кен орны соңғы 30 жыл ішіндегі әлемдік тәжірибедегі ең
маңызды оқиға деп аталды.
Мұнай мен ... ... ... ... маңы ойпатындағы, Арал
маңындағы зерттелмеген терең ... ... ... ... және ... ... объектілерінде анықталған сейсмикалық
барлау нәтижелерімен байланыстырылады.
Қазақстан үшін табиғи газ неғұрлым перспективті энергия ... ... ... ... ... ... ... және тәуелсіз мемлекеттер
достастығы (бұдан әрі - ТМД) елдерінің арасында Ресей, Түрікменстан мен
Өзбекстаннан кейінгі 4 - ... ... ... ... газ ... 98% - ы ... ... Атырау, Батыс Қазақстан және Ақтөбе облыстарына жататын Батыс
Қазақстанның жер ... ... ... ... ... көлемінің 70%-дан астамын АҚШ,
Қытай, Ресей, Еуропалық Одақ (бұдан әрі - ЕО) ... ... ... етеді, ExxonMobil, Chevron, Agip, BG, BP/Statoil,
Shell, Total, INPEKS, Philips, ... Оман Ойл, Eni ... ірі ... және
трансұлттық компаниялар және басқалар жұмыс істеуде.
Мұнай мен ... ... ... ... келетін болсақ, 2009
жылы республикада мұнай мен газ ... ... 2008 ... 8,3%-ға ұлғайып, 76,5 млн. тоннаны құрады, ... мен ... ... 68,1 млн. ... - ... ... Республикасының аумағында 2012 жылдың қорытындылары
бойынша негізгі мұнай өндіруші компаниялар «Теңізшевройл» жауапкершілігі
шектеулі ... ... әрі - ТШО) (22,5 млн. ... ... ... Б.В.» ... шектеулі серіктестігі (бұдан әрі
- ҚПО б.в.) (11,9 мен. тонна), «ҚазМұнайГаз» ... және ... ... ... әрі - БҰ) (8,9 млн. ... ... ... (бұдан әрі - «СНЛС-Ақтөбемұнайгаз» АҚ) (6,0 млн. тонна)
және «Маңғыстаумұнайгаз» акционерлік ... (5,7 млн. ... ... ... көмірсутек шикізатының құрылықта игеріліп жатқан
кен орындарының көбі ... ... ең ... ... ... өндірістің одан әрі өсуі бірінші кезекте Теңіз және ... ... ... ... ... 2013 жылдың аяғында
Қашаған кен орнын ... ... іске ... ... ... қалған кен орындарында (Теңіз бен Қарашығанақты
есептемегенде) өндіру көлемі 45,0 млн. тоннаны ... 2009 ... ... ... ... құрайды, 2014 жылы бұл көрсеткіш 44,9 млн.
тоннаға дейін немесе жалпы өндіру көлемінің ... ... ... ... жер ... пайдаланушылардың газды
өндіруі өндіру көлемдерінің тұрақты өсу үрдісін растайды - 2012 жылы ... ... метр газ ... бұл 2011 жылғы газ өндіру деңгейінен 7,5%
жоғары.
Қазақстанның оңтүстік өңірлерін газбен тұрақты жабдықтау ... ... ... 300-330 млн. ... метр ... ... ... тобын одан әрі игеру газ өндіру құрылымында ... орын ... кен ... ... одан әрі ... мәселесі Қазақстан Республикасы
Үкіметінің кен орындарының табиғи газын сату бағасын ... ... ... ... болады, себебі газға бағаның кезең-кезеңмен
өсуіне тосқауыл қою жер қойнауын ... кен ... ... ... мен ... ... бағдарламасын жүзеге
асыру үшін жеткілікті қаражат көлемін шоғырландыруға мүмкіндік бермейді.
Сонымен бірге, газдың елеулі көлемін жер қойнауын ... ... ... ... кері ... үшін ... ... таратылатын тауарлық газдың көлемі маңызды көрсеткіш ... ... ... тауарлық газды өндіру және шығару теңгерімі
|№ |Көрсеткіштің атауы ... ... м |
|1 ... газ ... барлығы |36,0 |
|2 ... ... ... оның ... | 16,3 ... |технологиялық және өз қажеттіліктеріне |7,5 ... ... ... айдау |8,8 |
|3 ... газ ... оның ... |19,7 ... |Жер ... пайдаланушылардың өз |3,0 |
| ... ... ... | ... |Таратылатын тауарлық құрғақ газ |15,6 ... ... газ ... ... ... |1,1 |
| ... - кесте «ҚР мұнай-газ өндірісін дамыту» 2007ж.|
|В.Школьник материалын пайдалана отырып құрастырылды. ... ... 36%-ы ... ... Ресей Федерациясына
жеткізілетін қарашығанақ газының осындай көлеміне айырбасталатын, Қазақстан
Республикасының оңтүстігіне ... ... ... және ... ... ... сондай-ақ Қостанай облысына Ресей ... газ ... ... ... ... Мұндай жағдай
көрсетілген облыстардағы газ магистралі жүйесінің кеңестік газ ... ... ... ... байланысты болып отыр, 2-кесте.
Кесте 2
2012 жылғы тауарлық газды тарату теңгерімі
|Көрсеткіштің атауы ... ... тек. м ... ... құрғақ газ |15,6 ... 2-нің ... ... |3,1 ... ресурстарының жиыны, оның ішінде: |18,7 ... ... |8,6 ... |10,1 ...... ... 2013, № ... б. ... мен ... ... мәселесіне келетін болсақ, Қазақстан
Республикасында үш мұнай өңдеу зауыты ... әрі - МӨЗ) бар, олар - ... ... ... ... әрі - ... ... мұнай-химия зауыты (бұдан
әрі - ПМХЗ) және ПетроҚазақстанОйлПродактс ... әрі - ... ... компаниясы» акционерлік қоғамы (бұдан әрі - ҚМГ)
«ҚазМұнайГаз-өңдеу және маркетинг» АҚ еншілес компаниялары арқылы ... ... ... 49,7% ... және ПМХЗ-да мүліктік кешенінің
меншікті иесі және 58% ... иесі ... ... ... ... ... ... серіктестігінің жарғылық капиталындағы 100%
қатысу үлесін иеленген, ... ... 42% ... - ... АҚ-та.
Республика аумағында жоғарыда көрсетілген үш МӨЗ-ден басқа өнімділігі
жылына 10-нан 600 мың тоннаға дейін мұнай өңдеуге лицензиясы бар 32 ... ... ... тұр.
Бұл ретте, шағын-МӨЗ шығаратын барлық өнім талап етілетін ... ... ... ... ... өңдеу үшін жартылай
фабрикат, шикізат ... ... ... ... шығаратын барлық өнім
ретінде 2012 жылы нақты ... ... ... 2008 жылғы ... 12,1 ... ... 98,8 % құрады.
Республикада 2002 және 2012 жылдары мұнай өнімдерінің негізгі түрлерін
тұтыну ... ... мен ... ... ... ... ... бір
дисбалансты көрсетті (3-кесте).
Кесте 3
2002 және 2012 жылдардағы мұнай өнімдерінің ... ... ... ... ... мың ... |2002 ж. |2012 ж. |
| ... |Өндіру |Тұтыну |Өндіру |
|Бензин |1833,0 |1266,1 |3412,0 |2589,1 ... |2383,0 |1971,4 |3582,8 |3795,3 ... |183,0 |60,1 |415,8 |373,5 ... |1180,0 |2142,1 |1252,2 |3237,0 ... |5579,0 |5439,7 |8662,8 |9994,9 |
| ... – Дереккөзі: Petroleum, 2013, № 6,26-30 б. ... ... оны ... ... ... ... 47%-ға
дейінгіні құрайды. Автомобиль бензинін өндіру және тұтыну жағдайы да ... ... да ... ... өсуі орын ... ... ... тұтынудың 70%-ы жоғары октанды ... ... ... оны ... ... бұл ... 35%-ы ... есебінен
жабылады.
Мұнай өнімдерін өндіру тапшылығы мен оның импортының көлемі жұмыс істеп
тұрған МӨЗ-дердің Қазақстанның ішкі тұтынуын қанағаттандыра ... ... ... ... сипаттайды. Атырау және Шымкент МӨЗ-дің
технологиялық мүмкіндіктері мұнайды тереңдетіп өңдеуді ... ... ... - ... пен ... ... ... үлесі жоғары.
Қазақстан МӨЗ-дерінде ресей мұнайын өңдеу көлемі 50%-ды құрайды - ПМХЗ
негізінен Ресей Федерациясынан жеткізілетін мұнайды өңдеуде, ПКОП ... ... ... ... ... ... ... басым болуының себептері -
қазақстандық мұнайды тасымалдаудың отандық ... ... ... ... ... ... салынған және ресей мұнайының
жүктемесіне бағдарланған мұнай ... ... ... ... ... Батыс өңірінен Павлодар зауытына қарай мұнай ... ... ... ... ... табылады.
Қазіргі уақытта өндірілетін көмірсутек шикізатының ... ... ... және отын ... ... ... ... бастапқы өңдеу мұнай-химия шикізатын одан әрі шығармай, мұнай мен
газды сепарациялауға ... ... ... 30 жыл ... ... мұнай-химия
кәсіпорындары тауарлық өнімді ... ... ... ... сырттан әкелінген шикізатпен (Ресей Федерациясы —
синтетикалық каучуктар, қоспалардың негізгі компоненттері және ... ... ... мұнай-химия өндірістерін құру үшін жеткілікті шикізат
ресурстары бар: Қазақстан Республикасының түрлі өңірлеріндегі кен ... ... ... ... ... жалпы көлемінің 13-тен 16 %-ға дейін
және одан жоғары этан құрамының фракциялары болатын ... және ... ... ... мұнай-химия өнімі - этиленді өндіру үшін негізгі
экономикалық және ... ... ... табылады. Жол маркалы
битумдарды өндіру үшін Батыс Қазақстанның кен ... ... ... ... кен ... ... ... жоғары - 200С
кезінде 0,9371г/тек.см, қату температурасы төмен, парафині аз (2,22 ... ... ... мен ... ... ... 13,28 % масс,
1,86 % ... бұл ... ... жол ... ... үшін ... ... келеді.
Қазіргі уақытта Қазақстанда жағар майлар өндірісі жоқ және Шымкент МӨЗ-
ді жаңғырту жөніндегі іс-шаралар ... ... ... ... ... техникалық шешімдер әзірленуде. «High Industrial ... ... ... ЖШС ... ... ... және ... орау
зауыты), сонымен бірге гидрокрекинг ... ... және ... (вакуумдық газойль) базалық майлар өндірісінің ... ... ... ... ... (5 км ... ... кешені өндіретін газ, негізінен ілеспе ... ... ... кейіннен тұтынушылар мен кәсіпорындарға
жеткізілетін ... газ ... үшін оны газ ... ... ... ... Республикада жалпы өңдеу қуаты жылына 18,9 млрд. тек. м газ
өңдейтін үш газ ... ... ... әрі - ГӨЗ) бар:
-Қазақ газ өңдеу зауыты (бұдан әрі - ҚазГӨЗ);
-Теңіз газ өңдеу зауыты (бұдан әрі - ТГӨЗ);
-Жаңажол газ ... ... ... әрі - ... ... ... аздау кен орындарында газды тауарлық күйге дейін
дайындау газды кешенді ... ... ... әрі - ... жылдан бастап 2012 жылға дейінгі аралықта ... ... ... 64,9 млн. ... 2012 ... 76,5 млн. тоннаға дейін және ... ... ... 36,0 ... текше м-ге ұлғайтылған кезде, газды
кәдеге жарату жөніндегі іс-шараларды орындау жағылатын газ көлемін 3,1 -ден
1,7 ... ... м-ге ... яғни 1,4 млрд. тек.м ... ... Бұл ... ... жаратылған газдың көлемі 23,9 млрд. текше метрден
34,3 млрд. ... ... ... яғни 10,4 ... ... м ұлғайды.
Республиканың жер қойнауын пайдаланушылары бекітілген ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Жалпы алғанда, жер қойнауын пайдаланушылардың газды кәдеге жарату
жөніндегі іс-шараларды орындауы қуаты 256 МВт-тен ... 12 газ ... ... ... газды кешенді кәдеге жаратудың 12 қондырғысын
және жылына 8 млрд. текше м газ ... және 350 мың ... ... газ шығаруға арналған газ өңдеу зауытын қамтитын кәдеге
жаратылатын газды пайдалану ... жаңа ... ... ... ... ... магистралдық және газ тарту құбырлары жүйесіне
сәйкес табиғи газ ... 14 ... 9-ына ... ... ... ... елді ... газдандыру жөніндегі
іс-шараларға баса назар аударып отыр. 2009 - 2012 жылдары осы ... ... 15 ... ... астам қаражат бөлінді.
Қабылданған шаралар Ақтөбе, Атырау, Қостанай, ... ... ... Қазақстан облыстарының 80 елді ... ... ... 46 ... үй мен 4 мың жеке үйді табиғи газбен қамтуға
мүмкіндік берді.
Газдандыру жөніндегі белсенді жұмыстар жергілікті ... ... ... ... ... 2009-2011 жылдары осы мақсаттарға 30
млрд. теңгеден ... ... ... 400 ... адам ... ... ... мен газды тасымалдау мәселесіне тоқталайық. Мұнай-газ саласының
серпінді дамуы Қазақстанның бүкіл экономикасы үшін өте ... ... ... саласы Қазақстан Республикасы экономикасының құрылымында
айқындаушы роль атқарады. Статистика органдарының оперативтік ... 2012 жылы ... ... ... үлесі 20,8 %-ды, ал 2011
жылғы ресми есеп ... - ... ... ... ... ... 2012 ... бастап
енгізілген салық жеңілдіктеріне қарамастан, мемлекеттік бюджетте елеулі
көлемді құрайды. Атап ... ... ... ... ... ... ... немесе 2011 жылмен салыстырғанда 1,2 пайыздық тармаққа
ұлғайтылып 40,5 %-ды құрады. Мұнай-газ секторынан ... ... ... ... жылдағыдай 1371,4 млрд. теңгені немесе мемлекеттік
кірістердегі 36,3%-ды құрады.
2012 жылы минералдық-шикізаттық ... ... ... ... теңгені (21,4 млрд. АҚШ долл.) құрады.
Көмірсутектерді өндіру көлемдерінің ... ... ... ... ... талап етеді. Жұмыс істеп жатқан
қазақстандық мұнайдың негізгі экспорттық ... ... - ... ... ... Консорциумы құбыры (бұдан әрі - КҚК), ... - ... ... ... болып табылады.
2012 жылы қазақстандық мұнайдың неғұрлым үлкен көлемі КҚК мұнай құбыры
бойынша - 27,5 млн. ... және ... ... ... - 17,5 млн.
тонна экспортталды. Қытай бағытында - 7,7 млн. ... ... оның ... ... ... ... Теңіз экспорты - 11,1 млн. тоннаны құрады,
темір жол бойынша 4 млн. ... ... ... ... 1,8 млн. ... ... жеткізілді. 2012 жылы Қазақстан аумағы бойынша ҚХР-ға ресей
мұнайының транзиті 1,5 млн. ... ... 2011 жылы 2,0 млн. ... ... ... ... құру және ... барларын кеңейту өзекті жұмыс
болып табылады. 2012 жылы КҚК акционерлері жүйені кезең-кезеңмен кеңейту
туралы ... ... ... Каспий Тасымалдау Жүйесін құру
жөніндегі жұмыс, сондай-ақ ... ... ... ... ... салу жалғасуда.
2012 жылдың ішінде қазақстандық газ экспортының көлемі 7,0 млрд. тек. м
құрады, ... ... ... ... ... ... ... 73,3 млрд. тек. м, оның ішінде ресейлік газ - 48,0 млрд.
тек. м, ... газы - 11,9 ... тек. м, ... газы - 13,4 млрд. тек. м
құрады.
Қазақстан Республикасының аумағы ... ... ... және ... Азия - ... ... азия газы), «Бұхара газды ... - ... ... азия ... ... газ ... 1-ші
учаскесі (орта азия газы), «Орынбор-Новопсков» (ресей газы), «Бұхара-Орал»
(ресей газы) негізгі магистралдық газ құбырлары ... ... ... ... ... ... көлемі жыл сайын шамамен 100 млрд. тек. ... 2012 жылы ... ... ... ... ... мен
«Газпром» ААҚ арасындағы экономикалық келіспеушіліктердің салдарынан 2012
жылдың сәуірінен бастап ... ... ... Азия - ... газ ... ... Қазақстан Республикасының аумағы арқылы
түрікмен газын тасымалдаудың тоқтатылуына байланысты болды.
«Орта Азия — Орталық», «Мақат - ... ... және ... ... магистралдық газ құбырларын дамытуға әзірленген инвестициялардың
негіздемесі шеңберінде Түрікменстан мен Өзбекстаннан өсіп ... ... ... ... ... ету ... 2007-2008 жылдарда
«Орта Азия - Орталық» - 4 магистралдық газ ... жаңа ... Азия - ... ... ... және ... компрессорлық
станциясындағы жаңа турбокомпрессорлық цех-4 құрылысы аяқталды, бұл «Орта
Азия - Орталық» ... газ ... ... жүйесінің өнімділігін
жылына 60 млрд. текше метрге дейін ұлғайтуға ... ... үлес ... ғана жер қойнауын пайдалану жобаларында
қалыптасатын сұраныс 16-18 млрд. АҚШ долл. ... ... ... ... - ... 75% - жұмыстар мен қызметтер, оның ... ... ... ... ... мен ... ең ірі ... мұнай компаниялары. 2009 жылы есеп берген ... ... ... 450 млрд. теңгеден астам сомаға, ал 2008 жылы - 802
млрд. теңгеден астам ... ... ... мен ... ... ... негізгі мұнай-газ кен орындары Атырау, Маңғыстау, Ақтөбе,
Батыс Қазақстан, Қызылорда облыстары мен ... ... ... 70 ... ... ... мен ... облыстарының
территориясында.
Мұнай-газ саласы облыстың экономикасының басқа салаларының да қарыштап
дамуына мүмкіндік бере бастады. Мұнай мен газ ... және ... ... артуына байланысты көлік қатынасы, энергетика, телекоммуникация,
жол қатынасы дамыды. Рас, мұнай-газ ... ... ... ... ... ... және ... реформалардың қиыншылықтарын бастан
өткерді. Бұл салада түбегейлі құрылымдық өзгерістер жүзеге асып, басқару
құрылымында ... ... сай ... ... ... ... ... біздің республикадағы мұнай
көлемі 700 млрд.тоннаға жуық деп бағалануда. Көмірсутегі қоры ... өсуі ... деп ... ... ... ... және Батыс
Қазақстан облыстары да бар. Бұрынғы Жезқазған облысы және Қызылорда ... бұл ... ... ... ... да ... ... барысында
аталған облыстардағы мұнай-газ саласына, ондағы құрылымдық өзгерістерге
толығырақ тоқталсақ, орынды шығар деп ойлаймыз.
Тағы бір ... ... ... ... мәселе – Каспий теңізінің
Қазақстандық бөлігіндегі ... ... ... үшін ... ... қадамға орай ел мүддесін қорғайтын, Каспий теңізіне территориялық
жағынан қатысы бар ... ... ... басқаруды жақсарту
жүйесін қалыптастыру. Бұл ретте ерекше ескеретін ... - ... ... ... ... ... болатын. Іс
жүзінде барлық мұнай экспорттайтын елдердің бәрі ... ... ... ... осы ... ... ... жинақталған. Мұнай және
мұнай өнімдеріне конъюктура өзгерістерінің әсерін төмендету мақсатында аса
ірі мұнай экспорттаушы елдер соңғы 10 ... ... ... ... ... бөлу ... экономиканың өндірістік құрылымын жетілдіру
жөніндегі шараларды іске асыруда. Осымен бір ... ... ... ... алу ... басқа елдерге капитал экспорттау жұмыс
жүргізілуде. ... ... ... ... жылға көбейіп келе
жатқан инвестициялар көлемі экономика ... ... ... ... ... ... ... мұнай-газ секторындағы ұйымдық
өзгерістер осы салаға инвестицияның мол құйылуына жол ашқан еді. ... ... ... мұнайын өндіруді дамытуға инвесторлар 80 ... ... ... ... ... ниет білдіруде. Бұл қаражат іске ... ... ... ... ... ... ... нысандар салуға жұмсалатын ... ... де, ... бір ... мұнай-газ саласына инвестиция тарту мәселесін
арқау еттік.
Қазақстанның ғана емес, шетелдік инвесторлардың да еліміздің мұнай-газ
саласын ... ... ... ... ... құрылымдарында бірқатар
өзгерістер болды. Бұл да өнім ... ... ... ... ... ... анық. Инвесторлардың келуі арқасында экономикамыздың мұнай
секторында «Тенгизшевройл» (Атырау облысы), ... ... ... ... ... ... Қазақстан және Атырау облыстары) секілді
бірлескен кәсіпорындар пайда болды. Керек десеңіз, бұл да ... ... ... ... даму көрсеткіштерінің, оның құрамындағы
мұнайгаз кешенінің даму қарқының жоғары ... мына ... ... ... болады. Талдап отырған кезеңдегі ЖІӨ индексі 9,3
есеге, өнеркәсіптік өнімдер – 12,6 есеге, ... ... ...... ... көре аламыз (кесте 4).
Кесте 4
Қазақстан Республикасы дамуының экономикалық көрсеткіштері (2000-2010 жж.)
|Көрсеткіштер|Өлшем |2008 |2009 |2010 |2011 |2012 ... |
| ... | | | | | |2008 2012 ... ішкі ... |10213,7 |12849,8 ... есе ... | | | | | | | ... |6509,9 |7815,9 |10196,2|12,6 есе ... | | | | | | | ... ... |1878,6|2885,1 |3487,0 |4077,2 |5715,5 |44,0 есе |
|(шикі мұнай |тг. | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
| ... - ... көзі: ҚР-ның Статистика Агентігінің мәліметтері |
|бойынша есептелген. [12] ... ... ... ... ... ... басымдылыққа
ие:
1) экономикалық тиімділікті көтеру: еншілес компаниялар ... өз ... ... ... ... ... ... үшін ішкі
резервтерді табады;
2) концерндегі инновациялық ... пен ... ... ... ... ... ... тарапынан бақылауды азайту
бюрократияға шығатын шығынды азайтып, қабылданған ... ... ... ... компаниялар арасында тәжірибе алмасу және
кооперация бағыттау;
5) концерннің әр түрлі ... сан ... ... іс ... ... алуы ... есуіне мүмкіндік
береді, әр түрлі компаниялардағы менеджерлер арасында ... ... ішкі ... ... бекуіне ыкпал етеді;
6) жеткен нәтижелерге байланысты менеджерлердің дәлелдемелері жүйесінің
тиімдірек жолын құру [9, 125 б].
ҚР-ның мұнай өндіру ... ... ... ... ... жұмыс
істейді. Дегенмен, қазіргі уақытта әлемдік айналым мен ішкі қажеттілік үшін
Қазақстанда бар көмірсутекті шикізат қоры бірнеше ... ... ... ... ... ... республиканың мұнай транспортының дамымағандығы, қалыптасқан
құбырлар, айлақтар және ... ... ... ... ... ... қойып отыр;
– қазіргі құбырлар транспортының жағдайы сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... ... республиканың терең субконтинентальды орналасуы және едәуір әлемдік
мұнай нарығына дейінгі алшақтық.
Осыған байланысты, бар ... ... ... ... ... ... ... мақсатында, тек өндіру көлемін ... ... ... ... мұнай мен газ экспортын, екіншіден,
ішкі нарықты ... ... ... ... сенімді және
экономикалық жағынан тиімді мұнай транспорты инфрақұрылымын құру ... ... ... ...... тұрақтануына
ерекше үлес қосатын еліміздің базалық салаларының бірі және ... ... ... құрамдас бөлігі, шаруашылықтың алдыңғы
қатардағы айрықша саласы. Мұнай-газ саласындағы ... ... ... қауіпсіздіктермен қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ... экономикасының
тұрақты өсуіне мүмкіндік ... ... және ішкі ... ... әлемде мұнай қоры бойынша – 7-ші орынды, газ қоры бойынша – ... ... уран қоры ... – 2-ші орынды иеленеді. 2017 жылы Қазақстан
әлемдегі ірі мұнай және газ ... мен ... ... кірмек.
Қазақстанның дәлелденген мұнай қоры 2012 жылғы қаңтарға 5,3 млрд тонна
(39,8 млрд ... ... ... бұл 2012 ... 1-ші ... ... ... сай келіп тұр, деп British Petroleum-нің ... – 2013 ... ... ... Trend ... ... мәліметтер бойынша, 2012 жылы Қазақстан 81 млн. тоннадан
астам мұнай өндіріп, оның 68 млн. ... ... ... ... 78 млн. ... ... (орташа есеппен тәулігіне 1,7 млн баррель)
өндірсе, оның алдыңғы жылы 72 млн ... ... 1,55 млн ... ... ... мәліметтері бойынша 2012 жылдың қаңтары ... ... ... ... ... және газ конденсатын өндіру
көлемі 22,2 млн. ... ... отыр ... ... 5
Облыстар бойынша мұнай және газ конденсатын өндіру көлемі
|№ ... |2012 ж. |2012 ж. ... ... |2011 ... ... |(жоспар)|дейін, тонна ... | | | |, % |
| | | ... ... |(+, -) |% | ... ... |2401843 |1923550 |1787073 |-136477 |92,9% |124,2% |
|4.|Ақтөбе облысы |6536712 |5384848 |5381434 |-3414 |99,9% |103,0% ... ... |1830172 |1494259 |1424195 |-70064 |95,3% |107,0% |
| ... ... ... |96,3% |107,0% |
| |барлығы | | | | | | ...... ... 2013, № 6, 60-61 б. ... ... ... ... мұнай және газ конденсатын өндіру
көлемі жыл сайын артып отырғанын байқауға болады, яғни 2012 ... ... ... ... ... 2011 ... ... 7%-ға өскен. Атап
айтқанда, облыс тар ішіндегі ең көп өсім ... ... ... ... ... яғни ... өсіп отыр, керісінше – Батыс-Қазақстан облысының
үлесі ең төмен – 6,3%-ға кеміп отыр[10, 68 б].
Қазіргі ... ... ... ... ... ... былайша көрінеді. Әзірге қолданыстағы ... ... ... қосатын экспорттық бағыттардың жалғызы ... ... ... ... ... ... ... өткізу қабілеттілігі 12
миллион тонна және келешекте 15 ... ... ... ... ... МӨЗ ... және «Трансмұнай» жүйесі бойынша таяу және алыс шет
елде өткізіледі. Орск МӨЗ Ақтөбе мұнайын тасымалдау үшін ...... Орск ... өткізу қабілеттілігі 7,7 миллион ... ... ... ... ... ... ... тасымалдауға шек қойылмаған, бірақ бұның
экономикалық тиімділігі төмен.
Осындай қалыптасқан инфрақұрылымға қарамастан, осы ... ... ... ... ... ... соқтырып отыр:
- Ресей тарапынан айдау көлемін үлестеу;
- мұнаймен молыққан Еуропа нарығында үлкен сұранымның ... ... ... одан әрі түсіруде және тасымалдауда жоғары ... ... ... ... қабілеттілігі [11].
Келешекте Оңтүстік бағытта мұнай тасымалдау Қазақстан –Түрікменстан-
Иран мұнай құбыры бойынша іске ... ... ... ... 15
миллионнан 20 миллион тоннаға ... және ... ... ... ... ... ... құны – 1,5 милиард доллар, жылына мұнай айдау
көлемі 15-20 ... ... ... ... ... ... үшін ... 8 долларға дейін [12, 89 б].
Келешектік жоба трансазиялық ... ... бұл ... ... шығады, қуаты 50 миллион тоннаға ... Банк үшін ... ... ... Азиядан Ауғанстан
және Пакистан арқылы Араб теңізіне шығу тиімділірек, бұл ... ... Қара ... ... ... ... ... өңдірушілер үшін ірі
рыноктарда жоғары таза пайда түсіреді. Бұл ... ... ... ... ... үшін таза түсім әр тонна үшін жобамен 14 долларға
артады, Батыс Қазақстан өңдірушілер үшін Қара ... ... ... әр тонна үшін 7 доллар пайда береді. Тіпті Араб теңізі
терминалына шығу Иран ... ... ... ... Иран мұнайымен
бәсекеге түспеуге мүмкіндік береді [13, 56 б].
Сонымен, зерттеу еңбегіміздің негізгі желісі былай: ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асуы және осыған орай ... ... ... ... мен ... ... ... саласына көбірек инвестиция келуінің ... ... ... Атырау, Ақтөбе, Қызылорда т.б. ... ... ... шыға келді. Тек Қызылорда облысы ғана ... ... да ... ... ... ... ... жаңа деңгейге көтерілетін күн алыс емес деген үлкен үміт бар. Оның
көп бөлігі жергілікті ... ... ... ... ... ... ... мұнай-газ секторындағы құрылымдық өзгерістердің
нәтижесінде экономикалық дамудың болғаны рас, оны осы ... ... ... ... дәлелдеуге тырыстым.
1. Мұнай – газ саласын мемлекеттік реттеудің шет елдік тәжірибесі
Әлемдік нарықта мұнайға сұраныстың қолайлы ... ... ... өнеркәсібіне ұзақмерзімді ауқымды инвестицияларды жүзеге асыру
үшін мұнай қорларының сәйкесті ... ... ... бір ... ... ... барлығы болып табылады.
Әлемдік тәжірибеде құрлықтық қайраңның мұнай ресурстары ... ... ... ... ... ... ... уақытта құрлықтық қайранда
өңдірілетін мұнайдың үлесі әлемдік мұнай өңдірудің 35 % ... ... ол жыл ... өсу ... Бұл ... және ... ... іздеу бойынша жұмыстарды айтпағанның өзінде. АҚШ Энергетика
департаменттінің ... ... Росс пен ... ... ғана мұнай кен орындарының болжалды қорлары жобамен 50 млрд.
барр., яғни бұл өз ... ... ... ... мұнай кен орындарынан
кем емес. Америка мамандарының алдын ала есептеулері бойынша Антарктидада
сынамалы мұнай өңдіруді 2050 ... ... ... ... мүмкін болады.
Бірақ іздеу және геологиялық зерттеу жұмыстары өте үлкен капитал салымдарын
қажет етеді, оның ... жаңа ... және ... кен орындарынан
мұнайды одан әрі тасымалдау өте ... және ... осы ... оның ... ... ... арту тенденциялары бар
[14, 289 б].
Ресейде аумағындағы мұнай кен ... ... оның ... кен ... да ... қорларының бірте-бірте таусылуына
байланысты өндіруді азайтумен сипатталатын пайдалану ... тұр. ... ... ... ... - ... ... өндіру төмендейтін,
бірақ неғұрлым баяу қарқынмен немесе уақыттың белгілі бір ... ... ... ... ... шамамен 80% іріктелгеннен кейінгі
кезең.
Татарстанда мұнай өндірудің төмендеуі шекті деңгейге жетті және ол ... ... ... ... экономикасын дамыту қажеттілігі толық
көлемде қанағаттандырылмайды. Сонымен қатар, қол ... ... ... республиканың мұнай өнеркәсібінің өзінің дамуының
соңғы сатысына жетуінен, қорлар ... күрт ... ... және жаңа кен ... үшін ... ... күрделі тапсырма болып табылады.
Қиындықпен алынатын кен орындары қорын салықтық ынталандыру, ... ... ... ... кен орындарындағы аз дебитті және сулылығы
жоғары ұңғымаларды пайдалану «Жер қойнауы туралы» РФ ... ... ... «Жер ... туралы» және «Мұнай және газ туралы»
Заңдарының нәтижесінде мүмкін болды.
Осы құжаттарға сәйкес мұнай өңдеу кәсіпорындары, егер ... ... ... ... кен ... ... қасиеттері төмен иірімдерден,
аз дебитті шығынды ұңғымалардан, сондай-ақ мұнайды үшінші ... ... ... ... ... ... жүргізілген салық эксперименті (Татарстан ... ... ... компаниясына берген салық жеңілдіктері)
жоғарыда жазылған факторларды ескеретін, икемді салық саясатын өңірлік
деңгейдің ... ... ... ... (қызметкерлердің жәрдемақы
емес, жалақы алуы), ... ... ... ... және ... және өңір үшін және ... үшін дамудан басқа да
мультипликативтік нәтижелілікті ... ... ... ... ... және ... ... өсуіне әкелетінін
көрсетті.
Бұл елдің оң тәжірибесі өндірісте және тұрмыста (газдандыруды дамыту)
отын ресурсы ... ... ... ... ... ... ... тобын қалыптастыруға, мұнайды тұтынушылар мен жеткізушілердің
өзара тиімді экономикалық қатынастарын құруға ықпал ететін болады[15].
Әлемнің көптеген ... (АҚШ, ... ... ... ... т.б.) газ ... жеке заң бар.
Ресей Федерациясында газбен жабдықтау саласындағы қатынастар мынадай
заң актілерімен: мемлекеттің энергетикалық ... ... ... ... ... ... «Газбен жабдықтау
туралы» РФ Федералдық заңымен, ... ... кен ... ... ... және газ тәрізді немесе сұйытылған күйде
тасымалданатын ... ... ... «Газ ... ... ... ... реттеледі.
«Газбен жабдықтау туралы» РФ Заңы газбен жабдықтау үшін стратегиялық
мәні бар объектілердің ерекше режимін ... ... ... ... ... ... Ресей Федерациясының аумағында
бірыңғай газ ... құру мен ... ... ... ... «Газбен жабдықтау туралы» РФ Заңының ерекшелігі мемлекеттік
монополияға (газбен жабдықтаудың бірыңғай ... ... ... есебінен газ тасымалдау жүйелерін дамытуды кросс-субсидиялауға,
сондай-ақ тасымалдау тарифтерін және ... үшін газ ... ... ... ... саласындағы қатынастарды ... ... және ... негіздері Беларусь
Республикасының «Газбен жабдықтау туралы» Заңымен айқындалады.
Осы Заңның қолданылу аясы ... және ... ... деген
қажеттілігін қамтамасыз ету кезінде, ... ... ... ... салу, жөндеу және қайта жаңарту, пайдалану ... ... ... ... консервациялау және (немесе) жою
кезінде туындайтын газбен жабдықтау саласындағы қатынастарды ... ... ... ... ... ... ... консервациялау және
жою кезінде туындаған қатынастарға қолданылмайды.
Канада, Австралия, АҚШ-та, яғни ЕО ... ... ... ... мүшесі, Еуропалық газ директивасының жалпы ережелеріне сәйкес
келетін газ ... өз ... ... ... алайда, олар әрбір
мемлекеттің газ саласының белгілі бір сипатына қарай ерекшеленеді.
ЕҚ мемлекеттерінің, ... ... ... ... заңнамасында нарықты қайта реттеу бағытындағы даму ... ... ... ... ... (провинция) шеңберінде
газды тасымалдауға және таратуға монополия белгіленген, газ ... тең қол ... ... ірі ... тікелей қол
жеткізуі қамтамасыз етілген, тасымалдау тарифтерін реттеу көзделген.
АҚШ газ ... ... ... ... ... ... газ тасымалдау қызметтері монополиясының, ... ... ... ... ... ... ... тұтынушыларға
қызмет көрсету ... ... ... ... ... қол ... ... негіздерін белгілейтін
газбен жабдықтау саласындағы дамыған ... ... ... елдеріндегі газ саласындағы заңнаманы ырықтандырудың төмен деңгейін
және керісінше, алыс шетел мемлекеттеріндегі ... ... ... ... ... атап өткен жөн. Бұл өз кезегінде жалпы
алғанда бірқатар факторларға ... газ ... ... ... ... ... инфрақұрылымын дамыту деңгейі;
экономикалық қызмет тығыздығы (нарықтың сыйымдылығы, төлемге қабілетті
сұраныстың ... де ... ... ... ... ... факторлар және т.б.
Газ саласын табысты дамытуды құқықтық қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... бар ... ... ... сондай-ақ газ саласының тұрақтану кезеңіндегі дамыған елдердің
тәжірибесін ескеруі қажет [16, 56 б].
Әлем елдері үшін ... таза ... мен ... қойылатын
талаптарды қатаңдату өзекті болып отыр. Мысалы, ЕО ... ... ... ... және ... ... ... жағдайдың
нашарлауына байланысты бензин мен дизель отынына ... ... 2009 ... ... ... ... талап - Еуро-4, 2011 жылдан
бастап ... ... ... ... ... бензинге -
экологиялық залалды азайтуды қамтамасыз ететін және ... ... ... ... ... бір құрамдас бөлігі бар бензинге
талаптар белгіленген.
ЕО ... ... ... және олардағы ілеспе заттардың
құрамын шектейтін мына талаптарды көздейді:
-хош иісті көмірсутектерді, өйткені хош ... ... ... канцерогенді болып табылады;
-белгісіз көмірсутектердің - себебі тұмша пен жердің озон қабатының
жойылып кетуі;
-күкірттердің - күкірт тотығы ... ... ... және ... жете жағу үшін у ... табылады, металдардың тоттануына ықпалын
тигізеді.
Бұл ретте міндетті талап - бензинге құрамында ... бар ... ... ... қойылатын талаптар қолданыстағы
стандарттардың талаптарына сәйкес ... және ... ... ... ... хош ... қоспалар мен олефиндер - ... ... ... ... немесе 500 ррм. болу нормалары.
Еуропалық одақтың экологиялық бағдарламасына сәйкес (Еуро - 2, 3, ... ... өту) ... шарт ... ... (3-5% көп ... хош ... қоспалар - 43% (Еуро-3) және 30% (Еуро-
4); олефиндер сәйкесінше 18% (масс.) және 14%; күкірт - 0, 0150 ... ... 150 ррм және 0, 003 - 0,001 ... ... ... 30 -
10 ррm. болу ... ... қатаң нормалар [17, 111 б].
Кесте 6
Инвестициялық жобаға дейін және кейін АМӨЗ өнімдеріндегі (автобензинде)
кейбір компоненттер құрамының нормаларын салыстыру
|Көрсеткіштің атауы ... іске ... іске ... ... |
| ... дейін|асырудан | | |
| | ... | | ... ... |5,0 |1,0 |1,0 ... % көп емес | | | ... ... ррm, көп|1000 |30 |150 |50 ... | | | | ... ... ... |48,7 |35 |42 |35 ... % көп емес | | | | ... ... көзі: ҚР-ның Статистика Агентігінің мәліметтері бойынша ... [12] ... ... хош ... ... ... бойынша кешен құрылысы»
инвестициялық жобасы іске асырылғанға дейін және кейін құрамында ... ... ... күкірттің болу нормалары және ЕО ... ... ... ... ... (2009 жыл) және «Jacobs ... (2010 ... Қазақстанда шығарылатын өнімдердің көлемін ... ... ... ... сұраныс пен ұсынысқа талдау жасады.
Зерттеу нәтижелері бойынша Қытайдың және Батыс Еуропаның, сондай-ақ Азия
мен Таяу ... ... ... ... мұнай-химия
өндірістерін құру жобалары мақсатты нарықтарда бәсекелестікке қабілетті деп
анықталды.
Көмірсутектерді өңдеуді және одан әрі ... ... ... - ЖІӨ ... және отын нарықтарына тәуелділікті азайтуға ... ... бірі ... ... ... ... ... мұны
тоқсаныншы жылдардан бастап әзірлеуде және ... ... мен газ ... ... ... ... Иран мұнай экспортына және
көмірсутектердің бағасының өзгеруіне тәуелді болмас үшін ... ... ... ... ... келеді.
Солтүстік Каспийдің және басқа да ... кен ... ... зерттеу жаңа тарихтағы мұнай өндіруші елдердің бірде-бірі, бұл
мұнай жобаларына қатысушылар үшін аса ... ... ... ... қызу ... ... өткен жоқ.
Бұл жер қойнауын беретін елдер Үкіметтері тарапынан, жобалардың ... ... ... ... көп жұмыс орындары санын алу, сондай-ақ
жергілікті тауарлардың, материалдарды және ... ... ... қол ... ... болуына негізделген. Екінші тараптан мұнай
операцияларын орындайтын мердігерлер оларға ұзақ уақыттан бері ... ... ... ... нарықтағы белгілі ... ... және ... барынша пайдалану мүмкіндігін
алғылары келеді.
Басқа елдер мен компаниялардың ... ... ... егер
жүйелі шаралар әзірленсе және қолданылса, сондай-ақ тараптар осы ... ... ... бұл ... табысты шешілуі мүмкін.
Норвегияның, Малайзияның, Қытайдың, Пәкістанның, Оңтүстік ... ... ... ... ... жергілікті үлестің дамуына
шынайы қолдау көрсеткен мына шараларды атап өткен жөн:
-жоғары технологиялық өнімдер өндірісін дамытуға ықпал ... ... ... тетіктерін қолдану, сондай-ақ жалпы алғанда салық жүйесін
оңайландыру;
-жоғары сапа мен ... бір ... ... ... ... кешенге қаражат салатын шетелдік инвесторларды
қолдау;
-ғылыми зерттеу және тәжірибелік конструкторлық жұмыстарға ... ... ... әрі - ... өнім ... үшін ... емес ... құру;
-салалық ынтымақтастық және мемлекеттік-жеке меншік әріптестігінің
жоғары деңгейі;
-инвестициялық жобалардағы жергілікті үлес бойынша ... ... ... ... үшін ... еркіндік, елге әлемдік
мұнай және газ көшбасшыларын ... озық ... ... алу, ... ... ... ... материалдық базаны құру, практикалық
дағдыларды пысықтау, яғни ресурстарды дамыту үшін барлық ... ... ... ... ... барлық қызмет түрлерін мемлекеттік басқару
мен бақылау жүйесі құрылған болатын, бұдан басқа норвегиялық ... ... ... ... жаңа ... ... үшін
жағдай жасалады [18, 89 б].
Норвегиялық Үкіметтің күш-жігерінің нәтижесінде жергілікті ... ... ... ... қол жеткізілді. Бұдан басқа, 2020 жылға қарай ел мұнай-
газ технологияларының жетекші халықаралық орталығы болуға ниетті. Бұл ... ... ... ... ... инвестицияларды тарту және
көмірсутектерін барлау және ... ... ... ... ... ету ... отыр ... концессиялық келісімдер есептіліктің ... ... қоса ... ... ... ... бойынша
ғаламдық талаптарды көздеген болатын. Кейіннен жасалған келісімдерде және
қосымша директивтер жеткізу жүйесіндегі санаттарға ... ... ... ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МҰНАЙ-ГАЗ САЛАСЫН МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1. Қазақстанның мұнай-газ саласын дамытудың экономикалық бағыттары
Қазақстанның мұнай-газ ... ... ... ... елдің
экономикалық өсуін қамтамасыз ету түсінігі жатыр. Халықтың әлеуметтік-
тұрмыстық жағдайының жақсаруы мен мемлекет ... ... осы ... ... мен ... тікелей байланысты. Сондықтан да, республикада
мұнай-газ секторын дамытуға, осы ... ... ... мен
компанияларды тартуға, олардың арасында нарықтық бәсекені қалыптастыруға
ерекше назар ... ... ... ... ... және ... әдістер арқылы
жүзеге асырылады. Мемлекеттің мұнай-газ секторына ... әсер ... ... және газ ... дамытудың мақсатты бағдарламаларын жасау;
- мұнай газ өнімдерін өндіруге мемлекеттік тапсырыс беру;
- ... ... мен ... нормативтік талаптар қою;
- экспорт-импорттық операцияларды лицензиялау және квота беру.
Мемлекеттің мұнай-газ секторына жанама әсер ету әдістері осы саладағы
фирмалардың ... ... ... ... ... ... ... және газ өнімдерінің бағасын реттеу;
- экспорт-импорттық операцияларды тарифтік реттеу [20].
Мұнай-газ секторын мемлекеттік реттеу ... ... ... әкімшіліктік (тыйым салу, рұқсат беру) және экономикалық (бюджет-
салық саясаты, инвестициялық ... ... ... және газ ... ... ... қызметін реттейтін нормативтік актілерді
жасау және ... ... ... әсер ету ... ... құралдармен
жүзеге асырылады. Ал жанама әдістер ... ... ... ... өндiрудi және олардың айналымын мемлекеттiк реттеу
келесі бағыттардан тұрады:
-мұнай өнiмдерiн өндiру жөнiндегi қызметтi лицензиялау;
-мұнай ... ... және ... айналымы саласындағы техникалық
реттеу;
-шикi мұнай және (немесе) газ конденсаты көлемiнiң ... ... ... ... бекiткен ең төменгi көлемiн белгiлеу;
-мұнай өнiмдерiнiң айналымын бақылауды Қазақстан ... ол ... ... және өзге де ... органдардың
құзыретiне сәйкес, сондай-ақ мұнай өнiмдерiн өндiрудiң және ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру;
-мұнай өнiмдерiнiң қауiпсiздiгi мен сапасын бақылауды қамтиды.
Қазақстанның мұнай-газ саласы өзінің құқықтық ... ... ... ... енгізеді: инвистициялар бойынша, жер қойнауының
қорларын пайдалану бойынша, мұнайды тасымалдау, мұнай айналымы, мұнай
өнімдері, ... ... ... ... ... ... ... ен негізгі мақсаты – республикамызға мұнай-газ
қорларын ... ... ... ... ... Қазақстанда «Жер
қорлары туралы», «Мұнай туралы» заңдардан басқа бірнеше заң қаулылары бар
(мысалы, ҚР Президентінің 2003 ... ... ... Каспий теңізінің
Қазақстан бөлігін игеру туралы мемлекеттік ... ... ... ... Республикасындағы газ саласын дамытудың ... және ... ... ... кешеніне, оның ішінде мұнай
өнеркәсібіне ерекше мән берілген. Себебі Қазақстан - бүгінде әлем ... ... ... ... ... ... ... қатысты мәселенің бірі ол
мұнайдың экологияға тигізетін зардаптары болып табылады.
2007 жылдыѕ 9 қаңтарында «Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... экологиялық
заңнамасын бұзудан келтірілген залалды ... ... ... ... ... құқық бұзушылық жасаған тұлғалардың жеке тұлғалардың
денсаулығына келтірілген зиянды, жеке және ... ... ... келтірілген залалды өтеуі ерікті түрде ... ... ... ... сот ... ... ... деп
көрсетілген [21].
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 27 маусымында №535
қаулысымен ... ... ... ... ... ... ... ережесі» қабылданды [22].
Мұнай операцияларын жүргiзу кезiнде мердiгер Қазақстан Республикасы
заңдарына сәйкес салықтар мен өзге де ... ... ... ... ҚР ... ... мұнай операцияларына салық салу ... ... ... ... ... салық салу туралы
жөніндегі ... ... ... ... ... ... актілеріне өзгертулер мен толықтырулар енгізілді. Экспорттық мұнайға
салынатын ренталық салықты есептеу базасы ретінде ... ... ... Ал ол өз ... шетелдерде іс жүзінде сатылатын мұнай
көлемі мен ... ... ... ... Бұл орайда мұнайдың сапалық
сипаттамалары мен оны сатуға қатысты шығындар алып тасталады.
Республикада тікелей инвестицияларды тартудың негізгі түрі - ... ... ... ... мен ... бөлініп
шыққан кәсіпорындар болды. Осыған орай атап кететін мәселе, ол салық және
басқа да ... ... ... ... компаниялардың үлесі
мемлекеттік бюджеттің ... ... ... Соған қоса осы
компаниялардан жоспардан тыс түсетін табыс салығы, роялти, ... тағы ... ... - ... қорымыздың негізгі бөліктерін ... ... даму ... ең ... ... - оның
шикізат өндіруге бағыттылығы. [23].
Қазақстан әлемдік энергоресурстарын қалыптастыруға ықпал ... ... ... қоры бар ... қатарына жатады.
Республика мұнай мен газ конденсатының барланған қорын ... ... ... ... (тиісінше 2, 095 млрд. тонна және 0,7 ... ... ... ... ... 2,8 ... ... мұнайды және 1,8 трлн. текше
метр ... ... жылы ... 30,6 млн. ... ... және 4,7 млн. ... ... өндірілді, ал 2013 жылы 100 млн. тонна ... ... ... өзі ... ... ... сутегін өндірушілер мен
экспорттаушылар арасында негізгі позициялардың біріне ие болуға мүмкіндік
береді. Өндірудің ... ... жету үшін ... 10-12 ... ... ... болады. Онымен қоса, тек шикізат өндіруге ғана емес,
инфрақұрылым ... да ... ... ... ... ... ... молдығына қарамастан, мұнайды әлемдік нарыққа тасымалдау
жағынан да, Таяу және Орта Шығыс ... ... ... ... ... өзіндік құны өте ... 2010 жылы ... ... ... ... өндірудің төмендеуі, сондай-ақ, батыстың
жетекші экспорттаушы елдері Каспий мұнайының әлемдік ... ... ... ... ... ... саясатын әлсірету үшін мұнай
экспорттау ағынын қайта құрудың ... ... ... ... үшін жағымды инвестициялық ахуал қалыптастыруы мүмкін [24].
Қазіргі уақытта мұнай газ сеторында шетелдіктердің қатысуымен ... ... ... ... ... ... нысанындағы
кәсіпорындардың күшімен игерілген күрделі қаржының ... ... ... инвестицияның 4/1-ін құрап отыр.
Мұнай-газ секторының тұрақты дамуы Қазақстанның экономикалық ... ... ... шарттарының бірі болып табылады. Сектордың
негізгі мақсаты өндіріске жаңарту жүргізу, озық ... ... ... ... ... қарқынды дамытты.
Каспий теңізінің қазақстандық секторының көмірсутегі ресурстарын тиімді
игеруді қамтамасыз ету және ірі кен орындарында ... ... ... ... ... ... міндеттер шешілді:
- Каспий теңізінің қазақстандық секторы ... ... ... (2006 - 2010 ... іске ... ... ... үшін бәсекеге қабілетті тауарлар мен қызметтер ұсыну
үшін жоғары деңгейлі қосылған құны бар салаларды дамыту үшін жағдай жасау;
-мұнай мен ... ... ... ... ... және мұнай өнімдері
өндірісін ұлғайту [25].
Аталған міндеттерді шешу ... ... ... ... ... ... өсуін қамтамасыз ету және
өндіруді ... ... ... ... көмірсутектерін тасымалдаудың мультимодальдық жүйесін дамыту;
- теңіз операцияларын жағалаулық қолдау үшін ... ... ... операцияларын қамтамасыз ету жөніндегі теңіз порттары мен жағалау
инфрақұрылымдар ... ... ... буынды зауыттың құрылысының жобасын іске асыру және ... ... шикі ... айдау;
- Атырау мұнай өндеу зауытын қайта жаңарту жобасын іске ... ... ... ... ... ... стандарттарєа (ЕВРО-3) дейін
жеткізу [26].
Қазақстанда газ саласын дамытудың басты мақсаты газдың ішкі ресурстарын
өндіруді ұлғайту және ... ... ... ... ішкі нарықтың ... ... ... ету ... ... ... транзиттік мүмкіндіктерін
еселеп арттыру және елдің экспорттық әлеуетін одан әрі ... ... ... Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 13 қазандағы №
1072 қаулысымен бекітілген ... ... ... ... ... 2010 - 2014 ... ... бағдарлама қабылданғаны
бәрімізге белгілі.
Мұнай-газ өндіруші мұнай компанияларда, 2011 жылы ... ... ... газ жанып кетсе, 2010 жылы 1,7 ... ... ... ... ... экономикалық дамуына кері әсерін тигізіп
жатқандығын көрсетіп отыр.
Қазақстан үшін мұнай мен газ өндірісінің ұлғаюы ... ... ... тасымалдау инфрақұрылымын дамыту мәселесі күннен-күнге
маңызды болуда, жаңа экспорттық жүйелерді салу және қолда ... ... ... ... ... ... ресурстарын пайдаланудың тиімділігін арттыру мақсатында
Қазақстан тасымалдау шығындары ... ... ... қазақстандық
көмірсутегілерін неғұрлым тартымды сату нарықтарына тасымалдау жөніндегі
жобаларды іздеуді және іске ... ... ... мен ... ... ... мен ... дамуы өндіру мен
ішкі тұтынудың перспективті көлемдеріне, транзиттік ... ұзақ ... ... ... ... және ... ... жағдайға сәйкес келуі тиіс. Мұнай экспортының болжамды
көлемдерін бағалау бойынша 75 млн ... ... өсу ... ... газ экспортының ресейлік бағытына бәсекелесетін баламаның жоқ ... ... сату ... ... мен ... Федерациясының
шекарасында жүзеге асырылып жатқанын ескере отырып, қазақстандық ... ... ұйым ... ... ... әділ ... баға алу
бойынша жұмысты ... ... Бұл ... ... органдармен
("Трансферттік баға белгілеу туралы" Заңға ... ... ... Ресей Федерациясы шекарасында эксперттік бағаны келісу және бекіту үшін
нормативтік ... ... ... нормаларды енгізу тиісті жұмыс
жүргізу қажет. Ішкі газбен жабдықтауды дамыту ... ... ... ... саланы дамыту басымдықтарының бірі ... ... ... ... ... 30 және одан да көп жыл ... ұзақтығы шамамен 11 мың шақырым болатын орта және төмен ... ... ... ... бөлігі өзінің беріктілік қорын тауысқан.
Таратушы газ құбырларының техникалық жай-күйі ... ... ... ... ... ... сипатталады. "ҚазТрансГаз-Аймақ" АҚ
бөлімшелері пайдаланатын газ тарату желілері ... газ ... 18% апат ... ... Бұл ... ... құбырларды
пайдаланудың нормативтік мерзімдері 30 жыл болса, жабдық пен ... 35 ... ... ... ... басқа, газ құбырларының жылдам тозуы жер асты құбырлардың 40%-
нің ұзақтығы ... ... ... болып отыр. Газ
реттеу қосындарының жартысына дерлігі және ... газ ... ... бір ... ... немесе алмастыруды қажет етеді. Тікелей ... ... ... ... кадр ресурстарымен қамтамасыз
ету мәселесі ... ... ... ... ... ... өз ... біліктілікті арттыру мұнай-газ саласын
реттеудің маңызды бағыттарының бірі болып табылады.
Қызылорда, Ақтау, Атырау, Орал, ... ... ... ... деңгейі жоғары мамандардың тапшы екендігін айтып ... ... ... оқу ... ... жас ... ... қойылатын талаптарға сәйкес келмейтін көрінеді.
Тәжірибе ретінде ... бұл ... ... 2-3 жыл ішінде жүктелетін
міндет ретінде бекітілуі тиіс. Статистика бойынша ... ... ... 8413,5 мың ... 935,9 мыңы ғана ... ... ... етілген. Өкінішке қарай, шетелдік ... - 3-5 ... ... ... ... көмірсутектердің өте үлкен қорына ие
болу әрқашанда ұлттық әл-ауқаты ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу қажет. Мұнай-газ
саласы ұйымдарының ... ... ... ... ... және нормативтік техникалық құжаттармен қамтамасыз ... ... ... бағдарламаларына сәйкес мұнай мен ілеспе газды
өндіруді жүзеге асыратын жер қойнауын пайдаланушылар 2013 ... ... ... ... ... (жағылатын газдың технологиялық тұрғыдан
шарасыз көлемдерін алып тастағанда) ... ... ... 2014 жылға
қарай өндірілетін ілеспе газдың кемінде 95% деңгейіне қол ... ... ҰК АҚ-ң ... саласын дамытуындағы қызметін бағалау
«ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы акционерлік қоғамы (бұдан әрі -ҚМГ)
Қазақстан Республикасы ... «Ел ... ... мемлекеттің мүдделерін одан әрі қамтамасыз ету ... ... 2002 ... 20 ... № 811 ... және ... ... 2002 жылғы 20 ақпандағы № 811 Жарлығын іске
асыру жөніндегі ... ... ... ... ... ... 25 ақпандағы № 248 қаулысына сәйкес құрылды [27].
ҚМГ «Қазақойл» ... ... ... және ... және ... ... компаниясы» жабық акционерлік қоғамдарының құқықтары мен
міндеттерінің құқықтық мұрагері болып табылады [28].
2006 жылдың 12 мамырында ... ... ... Атыраудағы МӨЗ
реконструкция жобасының аяқталғанын және зауытқа жаңа қондырғылардың қоюына
байланысты ... ... ... өтті. 2006 жылдың маусымында АҚ
«ҚазМұнайГаздан» PetroKazakhstan – 33% ... ... және ЖШС ... 50% ... ... өз ... ... 2006 жылдың 20
маусымында «Атасу-Алашонкөл» (Қазақстан-Қытай) мұнай құбырына коммерциялық
эксплуатация басталды. 2006 ... ... ... қор ... ... ... компаниясының акциясы қосылды.
ҚМГ Қазақстан Республикасының заннамасы бойынша ... ... ... және өз ... Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне,
«Акционерлік қоғамдар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан әрі -
Заң) және Қазақстан ... өзге де ... ... ... әрі - ... деп ... сондай-ақ осы Жарғыға (бұдан әрі ... ҚМГ ... ... ... сәйкес жүзеге асырады.
КМГ әділет органдарында мемлекеттік ... ... ... ... ... ие ... қаржы және өндірістік қызметі шаруашылық дербестік негізінде
жүзеге асырылады.
ҚМГ-нін дербес балансы, ... ... ... ... ... және орыс ... ... мөрі бар.
КМГ-нің ҚМГ Басқармасы бекітетін және белгіленген тәртіппен тіркелетін
өзінің тауарлық белгісі бар және рәмізі, ... ... ... орыс ... ... ... ... мен басқада
реквизиттері болады [29].
Компания «Қазақойл» ұлттық мұнай – газ ... және ... және ... ... ... ... ... қоғамдарының құқықтары мен
міндеттерінің құқықтық мұрагері болып табылады.
ҚМГ Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша заңды тұлға болып ... өз ... ... ... Азаматтық кодексіне,
«Акционерлік қоғамдар туралы» Қазақстан ... ... ... әрі ... және Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілеріне
(бұдан әрі - Заңнама), ұйым ... және ҚМГ ... ... ... ... асырады.
ҚМГ Маңғыстау мен Атырау облыстарындағы құрлық бетіндегі 44 ... ... ... иесі ... табылады. Кен орындарының жалпы аумағы
837,4 км² құрайды. Компанияның өндірістік ... 90 ... ... ... келеді, ал мамандар терең білім мен бай тәжірибеге ие.
Компания Қазақстан Республикасында жүзеге асырылатын мұнай тасымалының
65%, газ тасымалының 100%, ... ... 50% ... ... ... ... ... «ҚазТрансОйл» АҚ, газ тасымалын «ҚазТрансГаз» АҚ,
танкерлік тасымалдарды «Қазтеңізкөлікфлоты» ұлттық теңіз кеме ... ... ... ... Қазақстан аумағындағы негізгі мұнай
өңдеу активтерін басқарады («Атырау МӨЗ» ЖШС, «ПетроКазахстанОйл ... ... МӨЗ» ЖШС), ... ... мұнай өңдеу зауыттарына
ие. ҚМГ мұнайды, мұнай мен газ ... ... ... ... ... осы ... сату ... экспорттық саясатта мемлекеттің
мүдделерін қорғайды.Компания сервистік бағытты дамыту, жаңа ... ... ... және ... жаңа ... жобаларды іске
асыру бойынша айтарлықтай жұмыс атқаруда.
«ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ — ... ... ... ... ... ... ... сыныптағы жоғары тиімді мұнай-газ
компаниясы. Компания мұнай мен газды барлау және өндіру, газ ... ... ... ... ... өңдеу, мұнай-химия және мұнай мен
мұнай өнімдері маркетингі секторларында ... өсу, ... газ ... ... ... ... секторында стратегиялық
маңызды активтерді іріктеп дамыту стратегиясын жүзеге асыратын болады.
Компанияның ... ... - 2015 ... ... ... отыз ірі мұнай-газ
компанияларының қатарына кіру.
Компания қызметінің негізгі мәні ретінде ... ... ... саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты іскеасыруға қатысу;
- республиканың ... ... ... және ... ... қамтамасыз
ету;
- мұнай және газ ресурстарын пайдалану, қалпына келтіру және одан әрі
арттыру ... ... ... келісім-шарттарға міндетті үлестік қатысу арқылы мұнай- газ операцияларын
жүзеге ... ... ... мемлекеттік мүдделерді
білдіру;
- Қазақстан Республикасының аумағында мұнай-газ ... ... ... қатысу;
- корпоративтік басқару және көмірсутегілерін барлау, өндіру, өңдеу, сату,
тасымалдау, мұнай-газ құбырларын және мұнай-газ кәсіпшілігі инфрақұрылымын
жобалау, ... ... ... бойынша мониторинг;
- заңнамада белгіленген ... ... ... мұнай-газ
операцияларын жүзеге асыру жөніндегі ішкі және халықаралық ... 1. ... ҰК АҚ ... құрылымы
Ескерту: дереккөзі www.kmg.kz сайты
Сызбадан көріп отырғанымыздай, ішкі және сыртқы нарықта мұнай мен мұнай
өнімдері маркетингін және ... ... ... ҰК АҚ ... ...
«ҚазМұнайГаз» Өңдеу және маркетинг АҚ (ҚМГ ӨМ) жүзеге ... ҚМГ ... ... ... ... ... ... Өндіру АҚ
компаниясы өндіретін мұнай құрайды. ҚМГ ӨМ барлық дерлік ... іс ... ... ААҚ ... ... ... ресейлік жүйесі және Каспий құбыр арнасы консорциуымының (КҚК)
мұнай құбыры арқылы жүзеге ... Осы ... ... энергия
тасымалдағыштардың әлемдік нарығына ... ... және ... қолда бар квоталарын толық пайдалану тұрғысынан алғанда ... ... ... ... ... ... қатар өндірістік қауіпсіздік
және қоршаған ортаны қорғау шараларына, ақпараттық қауіпсіздікті арттыруға,
компанияның заңнамалық және құрылтайлық құжаттарда ... ... ... ... ... ... ... қайшы
қызметтерге араластырмауға бағытталған іс-шаралар да жалпы тәуекелділікті
басқарудың айнымас ... ... ... ... ... қауіп-
қатерлерден алдын ала сақтану мақсатында түрлі іс-шаралар өткізіп ... ... ... ... ... ... тікелей
зияны тимеуі мүмкін. Қауіп-қатерлер түрлі нұсқамалар бойынша төмендетіледі.
Мәселен, өртке қарсы құрылғылар қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... бас тарту
сияқты тәсілдер арқылы қорғануға болады. Компанияның негізгі ... ... ... ... ... ету болып табылады. Бұл өсу
жаңа активтерді сатып алудың, геологиялық барлау жұмыстарының және ... ... ... ... басымдықты бағыттарының бірі – барынша ұтымдылық
және орта мерзімді ... ... және ... шығындарды
оңтайландырудың есебінен тиімділікті арттыру. Бұған Компанияның бейіндік
емес және қосалқы активтерін сатудың, озық ... ... ... ... ... ... келудің нәтижесінде қол
жеткізілетін болады.
«Қазмұнайгаз» ұлттық компаниясы» акционерлік ... ... ... ... ... ... кез-келген компанияның еркін
және бәсекелесті рыноктағы табысты қызметі үшін ... ... ... ... ... Кеңесінің, Басқарманың және акционерлердің
арасындағы қарым-қатынасты орнықтыратын тиімді жүйе іске асырылуда. Мұндай
жүйе Компания құнының өсуіне ... ... және ... ... ... ... ... береді. Компания 2006 жылы
өзінің акцияларын халықаралық рынокқа бастапқы жариялы орналастырған сәттен
бастап бұл қағидаттарға ерекше мән береді.
Сурет-2. «Қазмұнайгаз» ... ... АҚ- ның ... ... дереккөзі www.kmg.kz сайты
Суретте көрсетілген Компаниядағы ... ... ... ... қабылданған бірқатар құжаттармен және шешімдермен
регламенттеледі.
Сонымен, «ҚазМұнайГаз» ... ... ... ... ... қызмет қауіпсіздігінің жоғары стандарттарына сәйкес келетін,
тиімділігі ... және ... ... ... мұнай-газ
компаниясы.
Ішкі нарықта мұнай өнімдерін бөлшек саудада сату ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның солтүстік
және шығыс өңірлерінде орналасқан автомай құю ... ... ... ... ҚМГ ӨМ ... ... бензинді, дизель
отынын және авиакеросинді қоса алғанда мұнай өнімдерінің кең түрлерін
сатады. «ҚазМұнайГаз» ... ... ... ... сату ... кеңейту
бағдарламасын іске асыру жалғасуда және 2012 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай
бойынша ҚМГ ӨМ меншігінде 279 ... құю ... ... ... ... өзінің бөлшек сату желісін кеңейту
бағдарламасы жаңа АҚС салу ... де, ... ақ ... ... ... ... алу және ... жарақтау есебінен де ... ... АҚС ... ... ... озық ... ... қолдануда:
модульдік кешендер, ең жаңа деген отын тарату бағандары, озық бағдарламалық
жасақтама ... ... Бұл ... өнімділігін арттыруға ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. 2013
жылға қарай ҚМГ ӨМ бөлшек сату желісін 323 ... құю ... ... ... ... Жыл ... ... егіс және жинау жұмыстары
кезеңінде ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... ... 2011 жылы ауыл шаруашылығының
мұқтаждарына 422 мың тонна дизель ... ... ... табиғи газ маркетингін «ҚазТрансГаз» АҚ- тың ...... ... АҚ және ... АҚ ... Осы ... функцияларына ішкі нарыққа табиғи газды көтерме
сату, газды аймақтық газ тарату желілері бойынша ... газ ... ... пайдалану және ішкі нарықта табиғи газды сату
кіреді. 2002 жылы ҚМГ мен ... ААҚ тепе - тең ... ... ЖШС ... ... ... газ экспортын және
Қазақстанның ішкі ... ... ... сатуды, соның ішінде
өзара жеткізу (СВОП-операциялар) арқылы жүзеге асырады. «ҚазРосГаз» ЖШС 15
жылға мерзімге ... ... кен ... шикі ... ... ... ұзақ мерзімді шартының, сондай-ақ 15 жыл ... ... кен ... шикі ... ... ... ұзақ мерзімді шарты
шеңберінде сатуға арналған көлемдерді алады. «ҚазРосГаз» ЖШС Қарашығанақ
кен орнының газын және ... кен ... ... ... ... және маркетинг
жүргізеді [31].
Сурет 3. «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ ... ... ... бағыттары
Ескерту: дереккөзі www.kmg.kz сайты
Жоғарыда көрсетілген экспорттық бағыттардың ... ... ... ... ... ... сапасына, халықаралық
рыноктағы негізгі бағаға және қолданылатын құбыр желісі тарифтеріне ... ... ... ... АҚ ... ... бойынша мұнай және
мұнай өнімдерін сату көлемі және сату бағасы жөніндегі деректер
| |2010 |2011 |2012 ... | | | ... |
| | | | ... ... | | | | |іс |
| |АҚШ ... баррель |% | |
| | | |% ... ... сату | | | | | ... ... ... | | | | | ... |313 121 ... |395 582 658|10% |15% |
| |601 | | | | ... (мың ... |4947 |4314 |3 521 |-13% |-18% ... баға ... үшін |63293 |80086 |112 344 |27% |40% ... | | | | | ... баға (АҚШ |59,35 |75,17 |105,98 |27% |41% ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... ... |260 012 252|72% |23% ... (мың тоннамен) |1990 |2546 |2 237 |27% |-12% ... баға ... үшін |61389 |82893 |116 239 |35% |40% ... | | | | | ... баға (АҚШ |57,57 |77,81 |109,65 |35% |41% ... | | | | | ... ... ... |435815380 |556556299 |655 594 910|28% |18% |
|Ішкі нарыққа мұнай сату | | | | | ... ... ... сату |35861914 |40707699 |52 882 316 |10% |30% ... (мың ... |1959 |1783 |1 898 |-9% |6% ... баға ... үшін |18818 |22830 |27 858 |21% |22% ... | | | | | ... баға (АҚШ |17,65 |21,43 |26,28 |21% |23% ... | | | | | ... ішкі ... ... ... |52 882 316 |10% | ... ... | | | | | ... ... ... | | | | ... сату ... ... |708 477 226|26% |19% ... (мың тоннамен) |8905 |8643 |7 656 |-3% |-11% ... баға ... үшін |53062 |69101 |92 535 |30% |34% ... | | | | | ... баға (АҚШ |49,78 |64,86 |87,29 |30% |35% ... | | | | | ... де ... ... ... |12 716 943 |-7% |6% ... ... ... |609242398 |721 194 169|23% |18% |
|Ескерту - «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы» АҚ ... ... ... |
|жылдық есептіліктерінен алынды ... ... КҚК сапа ... ... ... қарамастан мұнай
бағасының неғұрлым жоғары болуы шартымен неғұрлым ... ... ... үшін тиімдірек бағыт болып табылады. Құбыр желілері бойынша
мұнай ... ... ... ... ... және ... ... және бұдан әрі – МГМ) келісілетіндігін атап айтуымыз
орынды, сондықтан да Компанияның сол немесе өзге ... ... ... беру ... ... жылы ... ... түскен түсім 2010 жылмен ... ... ... ... 30%-ға арту және ... сату көлемінің 3%-
ға немесе 261 мың тоннаға қысқару есебінен 26%-ға өсті және ол 597 ... ... ... ... ... ... ... негізінен 2010
жылмен салыстырғанда мұнай өндірукөлемінің төмендеуіне байланысты.
ӨАС құбыр желісі бойынша экспортқа шығарылған ... ... ... 10%-ға ... және 345 млрд. теңгені ... ... ... мұнай
сатудың орташа бағасының тоннасына 27%-дан 80 086 теңгеге дейін ... ... және ... құбыр желісі бойынша мұнай жеткізу
көлемінің 13%-ға немесе 633 мың тоннаға төмендеуімен ... ... ... ... ... ... түскен пайда 2011 ... ... ... ... ... сату ... 13%-ға немесе 148 мың
тоннаға төмендеуіне байланысты 2%-ға төмендеді.
Бұл ықпал ішінара сатудың орташа бағасының тоннасына 12%- дан 86 ... арту ... ... Осы ... сату ... 2011 ... негізінен алғанда, 2011 жыл ішінде ӨМГ ӨФ жұмысшыларының арасында
болған ... ... Өзен кен ... мұнай өндіру көлемінің 2010
жылмен салыстырғанда 5%-ға немесе 292 мың ... ... ... ... ... ... ... сатудан түскен пайда 2010 жылмен
салыстырғанда, 2011 жылы 72%-ға, 211 млрд. ... ... ... ... ... ... сатудың орташа бағасының 35%-ға тоннасына 82 893
теңгеге дейін өсуіне және КҚК арқылы экспорттау ... 27%-ға ... ... КҚК ... желісі бойынша мұнай сатудан түскен пайда
2011 жылғы 4 тоқсанда, 2010 жылғы ... ... ... ... бұл ... орташа бағасының 9%-ға 89 965 теңгеге ... ... сату ... 65%-ға ... 264 мың ... ... ... болды
[32].
2011 жылы ішкі рынокта мұнай сатудан ... ... 41 ... ... ... бұл ... сату ... 21%-ға өсуіне байланысты,
2010 жылмен салыстырғанда 10%-ға ... 2011 ... 4-ші ... ... ... 4-ші тоқсанымен салыстырғанда, сату көлемінің 23%-ға немесе ... ... ... ... 2%-ға 11 млрд. теңгеге дейін азайды.
Осыған орай сатудың ішкі ... ... ... 27%-ға ... 8
«ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы» АҚ 2010 - 2012 жылдар бойынша жұмсалған
көліктік және басқа да шығыстарды есепке ... ... ... ... асыру
бағасы туралы деректер
| |2010 |2011 |2012 ... | | | |010 |2011 |
| | | | ... | | | |с |іс |
| |АҚШ ... ... |% |% |
|ӨАС | | | | | ... ... баға |61,67 |79,18 |111,26 |28% |41% ... ... |59,26 |75,35 |106,06 |27% |41% ... ... жөніндегі |0,09 |-0,18 |(0,08) |-300% |-57% ... | | | | | ... баға |59,35 |75,17 |105,98 |27% |41% ... ... баж – ... |7,94 |13,82 |(24,51)|74% |86% |
|салық | | | | | ... ... |7,32 |7,32 |(7,75 |0% |6% ... ... комиссия |0,06 |0,07 |(0,07) |17% |1% ... |44,03 |53,96 |68,45 |23% |27% ... | | | | | ... ... баға |61,67 |79,18 |111,26 |28% |41% ... ... |58,32 |78,70 |109,98 |35% |40% ... банкі |-5,68 |-6,98 |(9,65) |23% |38% ... ... ... |4,93 |6,09 |9,32 |24% |53% ... | | | | | ... баға |57,57 |77,81 |109,65 |35% |41% ... кедендік баж – Ренталық |7,29 |13,97 ... |86% ... | | | | | ... ... |7,15 |7,62 |(7,56) |7% |-1% ... ... комиссия |0,06 |0,07 |(0,07) |17% |1% ... |43,07 |56,15 |72,25 |30% |29% ... ... | | | | | ... ... |17,65 |21,43 |26,28 |21% |23% ... шығыстар |1,30 |1,58 |(1,38) |22% |-12% ... |16,35 |19,85 |24,90 |21% |25% ... ... | | | | | ... ... |50,06 |65,50 |24,90 |31% |34% ... ... |-1,28 |-2,06 |(2,82) |61% |37% ... ... ... |0,99 |1,41 |2,30 |42% |63% ... | | | | | ... баға |49,77 |64,85 |87,44 |30% |35% ... ... баж – ... |6,05 |11,01 ... |76% ... | | | | | ... ... |5,96 |6,20 |(6,08) |4% |-2% ... ... ... |0,05 |0,06 |(0,05) |20% |-12% ... |37,71 |47,58 |58,94 |26% |24% ... - ... ... ... АҚ ... бойынша |
|жылдық есептіліктерінен алынды ... ... баға мен ӨАС ... сату ... ... ... ... сапа банкі бойынша шығыстардан, айлақтық
және кедендік алымдардан, сатулар ... ... ... Басым
жағдайда орташаландыру нәтижесі есепті кезеңдегі орташа жарияланатын баға
мен іс жүзінде сатылатын ... ... ... орташа мәніндегі
айырмашылықтың есебінен туындайды, мұның барысында мұнайға ... ... ... ... ... бұл айырмашылықтар елеулі болуы
мүмкін. Ішкі рынокта мұнай сатудан ... баға ... ... ... құн +3%) ... ... 9
«ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы» АҚ өндірістік шығыстарын құраушылар
|Шығыстар |2010 |2011 |2012 ... | | | |010 |2011 |
| |Мың ... егер ... |% |% |
| ... | | ... ... ... |54129594 |59 769 131|6% |10% ... | | | | | ... және ... ... ... ... |35% |12% ... жөніндегі | | | | | ... | | | | | ... және ... |101135010 |11 829 948|13 571 313|18% |15% |
|Электр қуаты ... ... |10 546 572|5% |-4% ... ... |1493843 |1625868 |2894028 |8% |78% ... ... |213835 ... |-3 918 ... ... | | | | | ... ... ... |16185322 |3% |20% ... ... ... ... |-40% |10% ... дереккөзі www.kmg.kz сайты ... ... ... 2011 ... ... 2012 жыл ... 10%-ға артты. Бұл өзгерістің негізгі
себебіқызметкерлерге төленетін ... ... ... ... ... қызметтер, материалдар және қорлар және өзге де шығыстардың өсуі
болып отыр. Қызметкерлерге төленетін сыйақы өткен ... ... жылы 10%-ға ... Бұл өсім ... 2011 ... 1 маусымынан
бастап еңбек төлемінің жаңа жүйесіне ... ... ... ... ... ... сонымен қатар ұжымдық
келісім шарттары бойынша 2012 жылдың 1 ... ... ... байланысты. Жөндеу және қызмет көрсету жөніндегі қызметтер
бойынша шығыстар жұмыстар құнының жоғарылуы себепті 12%- ға ... және ... ... шығыстардың артуы материалдар бағасының
артуы, сонымен қатар ұжымдық келісім ... ... ... ... ... ... шығыстар есебінен болып отыр.
Көліктік шығыстар сыртқы ұйымдардың ... ... ... ... 78%- ға ... ... ... көліктік қызметтерін
тарту «ӨзенМұнайГаз» өндірістік орындарының қызметкерлерінің жаппай жұмысқа
шықпауы, соның ... ... ... ... ... ... ... ұлттық компаниясы» сату және әкімшілік шығыстарын ... |2010 |2011 |2012 ... | | | |010 |2011 |
| |Мың ... егер өзгесі |% |% |
| ... | | ... ... ... ... |49 577 574 |7% |-14% ... мен ... |8132702 |2805102 |12 737 805 |-56% |354% |
|Басқарушылық гонорар және |7648453 |8281574 |8 751 610 |8% |6% ... ... | | | | | ... | | | | | ... жобалар |2239845 |4137061 |6 434 359 |85% |56% ... және ... ... |738146 |840 290 |6% |14% ... қызметтер | | | | | ... ... |6764400 |6394588 |5002614 |-6% |28% ... ... ... ... |1% |3% |
|Ескерту – дереккөзі www.kmg.kz сайты ... ... ... сату және ... ... 2012 жылы
алдыңғы жылмен салыстарғанда 3%-ға артты. Мұның ... ... ... өсімақылар, әлеуметтік жобалар бойынша шығыстардың артуы болып
табылады. Айыппұлдар мен ... өсуі ... ... ... ... ... ... бойынша 2012 жылдың 1 кварталында
аударыстар жүргізумен, экспорттық кедендік салық бойынша 2,3 ... ... ... ... Прорва кен орнында газды өртеу бойынша 2,6 млрд.
теңге айыппұл төлеумен байланысты.
Әлеуметтік жобалар бойынша ... ... 1 ... ... көлемінде
Орал қаласындағы су тасқыны салдарын қалпына ... ... ... сонымен қатар Маңғыстау және Атырау аймақтарына әлеуметтік
көмек көрсетумен байланысты болды.
Көліктік шығыстардың 12% - ға ... ... ... ... ... салдарынан болып отыр. Бұл түсім Өзен кен ... ... ... ... ... ... 11
«ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы» АҚ 2010- 2012 ... ... ... ... салықтар бойынша шығыстардың өзгерісі
| |2010 |2011 |2012 ... | | | |010 |2011 |
| |Мың ... егер ... |% |% |
| ... | | ... ... ... |97484645 |149 771 267|66% |54% |
|Пайдалы қазбалар өндіруге|55087266 ... |78 680 221 |29% |11% ... ... | | | | | ... ... |2810992 |2990971 |3453888 |6% |15% ... да ... |5031000 |4815027 |5 142 993 |-4% |7% ... ... ... |47% |35% ... - ... ҰК АҚ ... ... жылдық ... ... ... ... бойынша,табыс салығынан басқа салықтар бойынша
шығыстар 35%-ға артты. Оның негізгі себептері ... ... ... ... салынатын салық, мүлік салығы және басқа да ... ... ... ... ... ... ... бойынша шығыстар
2011 жылмен салыстырғанда 2012 жылы ... ... ... ... ... Brent ... мұнайдың есепті кезеңдегі бағасы барреліне
111,26 долларға, яғни 41%-ға артты. Әлемдік бағалардың өсуі ... ... 2011 жылы ... 2012 жылы 22%-ға ... ... өндіруге салынатын салықтың 2012 жылы алдыңғы жылмен салыстырғанда
артуы мұнайға деген әлемдік бағаның өсуіне және ішкі нарыққа сату ... ... ... бұл ... 2012 жылы ... ... ... табыстардың өзгерісін қарастырсақ, таза қаржылық табыс бағамдық
айырмашылықты есепке алғанда 2012 жылы 24,3 млрд. ... ... ... жылы ол 27,1 ... теңге болатын. Бұл азаю негізінен депозиттер
бойынша пайыздық табыстардың кемуі ... ... ... бұл ... ... міндеттемелері бойынша пайыздық табыстарының өсуімен дұрысталды.
ҚМГ біріккен кәсіпорындарға қатысу бойынша табысы 2011 жылғы 56,6 млрд.
теңгеден 2012 жылы 84,3 млрд. ... ... Бұл өсім 2012 ... баға
конъюнктурасының жақсы болуымен сипатталады.
Кесте 12
«ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы» АҚ 2010 – 2012 жылдардағы ... ... ... |2010 |2011 |2012 ... | | | |010 |011 |
| |Мың ... егер өзгесі көрсетілмесе |% |% |
|Салық салуға дейінгі|298922878 |291 947 153|272 592 108| |-7% ... | | | | | ... ... ... |213 834 120|188 315 796| |-12% ... (біріккен | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... |57 445 263 |63 661 222 | |11% ... тиімді |21% |20% |23% | |19% ... | | | | | ... ... |28% |27% |34% | |26% ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... - ... ... компаниясы» АҚ 2010-2012жылдар бойынша |
|жылдық есептіліктерінен алынды ... ... ... 2004 -2005 ... ... ... ... нәтижесіндегі айыппұлдар мен өсімақыларды төлеу есебінен
ұлғайды. Бұдан басқа, табыс салығының өсуі 2011 жылы ... ... ... ... болды.
Сонымен, жоғарыда қарастырылған факторларды ескергендегі кезең бойынша
пайда 2011 жылмен салыстырғанда 2012 жылы 11%- ға ... 208,9 ... ... ... қажеттілігі, негізінен, тиісті операциялық
қызметтерді қаржыландыру ... ... ... қаржыландыру қажеттілігінен (күрделі шығыстар) және ... ... ... қол ... пайда болады. Басшылық Компания өзінің
қысқа мерзімді міндеттемелерін орындау үшін және ... ... ... үшін ... ... ... ие деп
есептейді.
Кесте 13
«ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы» АҚ 2010 -2012 ... ... ... таза ... |2010 |2011 |2012 ... | | | ... |іс |
| | Мың ... |% ... ... |148 210 426 |-34% |28% ... ... |1 | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... |34 325 615 |-88% |-209% ... түскен |63 | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... |-74 934 072 |26% |-20% ... ақша |3 | | | | ... таза | | | | | ... | | | | | ...... ұлттық компаниясы» АҚ 2010-2012жылдар бойынша жылдық|
|есептіліктері негізінде автормен құрастырылды ... жыл ... ... ... ақша ... ағымы 143
млрд.теңгені құрады, бұл 2011 ... ... 33 ... теңгеге
көбірек. Бұл өзегріс 2011 жылмен салыстырғанда 2012 жылы мұнайдың ... ... ... ... ... Инвестициялық қызметтен
ақша қаражаттарының таза түсімдері 2011 жылы 34 ... ... ... ... операциялық қызметтен түскен таза ақша ағымы 115,7 ... ... бұл 2010 ... ... 33,4 млрд. теңгеге төмен. Бұл өлшем,
негізінен ... ... ... ... ... ... ... және қауымдасқан компаниялардың қатысуынан, сондай-ақ
кері капиталдағы өзгерістердің нәтижесінің артуымен байланысты. 2011 ... ... ... ақша ... таза ... 31,5 млрд.
теңгені құрады. Негізінен ақша құралдарының ... ... ... 146,7 млрд. теңге сомасындағы инвестицияларды сату ... ... мен ... мекемелерден алынған 94,5 млрд.теңге
сомасындағы дивидендтерден, депозиттер ... 33,9 ... ... ... Бұл әсер ҚМГ ... ... алу, 308,2 ... теңге
сомасында негізгі құралдар сатып алумен нивелирленген. 2010 жылы таза ағымы
252,7 млрд. теңгені құрады ... 2011 ... 31 ... 122,5 ... ... құрады, соның ішінде 114,3 млрд. ... ... ... Инк 33% ... ... алу үшін шығарылған PKI Finance
борышты бағалы қағаздарын сатып алумен байланысты.
Кесте 14
«ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы» АҚ 2010 -2012 ... ... таза ... ... ... ... |2011 ... |2012 |2011/2010 |2010/2009 |
| |31 |31 ... | | |
| ... | |
| |Мың ... егер ... |% |% |
| ... | | ... бөлігі |45650017 |60194818 |54 931 227 |32% |-9% ... ... бір ... ... |33 033 898 |-32% |-47% ... ... | | | | | ... займдар |137673160 |122286863 |87 965 125 |-11% |-28% ... мен ... ... ... |206 511 923|-8% |110% ... | | | | | ... да ағымдағы|534268078 |377800956 |321 889 708|-29% |-15% ... ... | | | | ... ... |797931 ... |188 802 ... |-15% ... активтер| | | | | ... ... |74% |81% |81% | |-11% ... | | | | ... | | | | | ... % | | | | | ... ақша ... ... |629 239 111|14% |9% ... | | | | | ...... ... ... АҚ 2010-2012жылдар бойынша жылдық|
|есептіліктері негізінде автормен құрастырылды ... ҰК АҚ ... ... алу АҚШ долларына
деноминацияланған қаржылық активтерінің өсуінің негізгі ... ... 2011 ... 16 ... ... Қаржы биржасында 1,5 млрд. АҚШ
доллары сомасында шығарылған субординацияланбаған, купондық, ... ... ... ... ... ... ... таза ақша құралдарының ағымы
2011 жылы 93,2 млрд. теңгені құрады және 2010 ... ... ... 19,2 млрд. теңгеге өсті. Бұл өзгеріс, ... ... мен ... ... тиісінше 8,2 и 5,7 млрд. теңгеге төлемдердің
арту есебінен, ... ... ... ... 2,1 ... теңгеге
артуы бойынша орын алды. 2011 жылы меншікті акциялардың ... алу ... ... ... өсті.
Компанияның 2012 жылдың 31 ... ... ... ... ... өтелмеген сома және есептелген сыйақы сомасы сәйкесінше
78,3 млрд. теңге және 1,5 млрд. теңгені құрайды. Компанияның 2011 ... ... ... 122,5 ... ... ... ... ішінде 114,3
млрд. теңге 2006 жылы Петроқазақстан Инк 33% ... ... алу ... PKI Finance ... ... ... сатып алумен байланысты.
«ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ ... ... алу АҚШ ... ... активтерінің өсуінің негізгі факторлары болып
табылады. 2011 жылғы 16 шілдеде Компания ҚМГ ҰК ... ... 1,5 ... ... сомасында шығарылған субординацияланбаған, ... ... ... сатып алды.
Қарыз құралдарына инвестициялар 2011 жылы 16 маусымда Компания
Қазақстандық Қор ... ... ҚМГ -мен ... ... ... купондық, индекстелген, қамсызданбаған облигацияларды
221 543 183 мың теңге сомасында (1 499 649 мың АҚШ доллары) сатып ... ... бір рет ... ... ... ... ... бойынша
7%-ға тең ставкасы шығарылған күнде АҚШ доллары/теңге бағамына қарай қайта
индекстелген. ... ... 2013 ... ... ... ... ... 2011
жылғы 31 желтоқсанда қарыз құралдары бойынша өтелмеген сома мен ... ... 220 ... ... және 256 928 мың ... ... жылы жедел салымдар бойынша сыйақының орташа ставкасы АҚШ
долларымен 6,6% құрады (2010 ... 9,3%). ... ... ... сыйақының
орташа ставкасы 2010 жылы теңгемен 4,7% құрады (2010 жылы: 7,9%). 2011
жылдың 31 желтоқсанында АҚШ ... ... ... ... ... 100% еншілес ұйымы ҚазМұнайГаз Қаржы ПКИ Б.В. («ҚМГ Қаржы ПКИ»)
ұзақ мерзімді берешек ... ... және ... қарызды төлеу
бойынша қамтамасыз ету ретіндеоқшауланған ... ... 27 639 ... ... (2010 жылы: 9 840 620 мың ... ... ... ... ... кіреді.
Шығарылған субординацияланбаған, купондық, индекстелген, қамсызданбаған
облигацияларды 221 543 183 мың теңге сомасында (1 499 649 мың АҚШ ... ... ... ... бір рет ... ... құралының купондық сыйақысы
бойынша 7%-ға тең ставкасы шығарылған күнде АҚШ ... ... ... ... ... ... 2013 ... маусым айында өтелуге
жатады. 2011 жылғы 31 желтоқсанда қарыз құралдары ... ... ... ... ... сыйақы 220 710.мың теңге және 256 928 мың теңге
тиісінше құрайды [33].
Кесте 15
«ҚазМұнайГаз» ... ... АҚ 2010 -2012 ... бойынша сауда және
өзге де дебиторлық берешек
| |2010 |2011 |2012 ... ... ... |49398083 |65367737 |83 586 906 ... |523914 |439253 |923 150 ... ... ... |211081 |277223 |384 254 ... ... | | | ... ... ... |84 125 802 ...... ұлттық компаниясы» АҚ 2010-2012жылдар бойынша ... ... ... ... ... ... жылдың 31 желтоқсанында АҚШ долларымен берілген сауда және өзге де
дебиторлық берешектер дебиторлық берешектің жалпы сомасының 93%-ын ... ... 90%). ... дебиторлық берешек теңгемен берілген. Сауда
дебиторлық берешек 30 күндегі өтеу мерзімі ішінде пайыз-
сыз болып саналады. Өтеу ... ... 31 ... ... ... талдауы төмендегі кестеде көрсетілген.
Кесте 16
«ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы» АҚ 2010 -2012 ... ... ... берешектің талдауы
| |2010 |2011 |2012 ... ... ... |58298195 |51 073 772 |
|0 ... 30 ... ... |2442 |7222973 |18 493 522 ... ... 60 ... ... |19324 |8599 |19 068 ... және одан аса ... ... |65529767 |84 125 802 ... | | | ...... ... ... АҚ 2010-2012 жылдар бойынша |
|жылдық есептіліктері негізінде автормен құрастырылды ... ... 31 ... бойынша Комапнияның саудалық дебиторлық
берешек сомасы «ҚазМұнайГаз – Өңдеу және Маркетинг» ... шикі ... ... болды. Саудалық дебиторлық берешек ... ... ... ... ... ... өтеу мерзіміне ие.
ҚМГ Қазақстан аумағында активтер сатып алуды Компанияның құрлықтағы орташа
келешектегі негізгі даму бағытының бірі ретінде ... ҚМГ ҰК ... және оның ... ... ... ... ... алуға қатысты тікелей құқығын пайдалану ҚМГ ... ... ... сатып алу мәмілелерін сәтті орнатуға
мүмкіндік береді. Осы ... ... іске ... мәмілелер осындай
стратегияның жоғары тиімділігін байқатады.2011 жылдың шілде айында ҚМГ
«Қазақойл ... (ҚОА) ... 50% ... ... ... ... ... және «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ-ның (ММГ) 100% акциясына ... ... B.V 50% ... ... алу ... ... органдармен мәмілелердің келісілуі күтілуде. Алдын- ала баға
бойынша, осы мәміленің нәтижесінде ҚМГ БӨ топтастырылған өнімінің өсуі ... аса, ал 2Р ... ... және ... ... өсуі 406 млн.
баррельді құрайды (18,5%). Осы ... үш ... ... алу ... 750 млн.
АҚШ долларын құрады, олардың 350 млн. АҚШ доллары ҚОА қатысу үлесінің ... 70 млн. АҚШ ... – ҚТМ ... ... 51%-н және 330 млн. АҚШ
доллары – Mangistau Investments B.V қатысу үлесінің 50%-н ... ... үшін ... ... ... ... және ... Республикасының заңнамасына сәйкес, ҚОА және ҚТМ ... ... ... ... ... бас тартуын қосқанда
бірқатар талаптарды орындау қажет.
Кесте ... ... ... АҚ 2010 -2012 ... ... активтер
құрамы мен құрылымы
|Көрсеткіштер |2010 жыл |2011 жыл |2012 жыл |
| ... ... ... ... ... ... көлемі есепті 2012
жылы өткен 2011 жылмен салыстырғанда ... мың ... ал 2010 ... 1048220300 мың теңгеге өскен. Оның ... ұзақ ... ... 2009 жылы ... мың ... 2012 жылы ... ... дейін өскен. Ұзақ мерзімді активтердің өсуіне барлау және ... ... мен ... ... ... ... еткен. Ағымдық активтер көлемі талданып отырған 3 ... 46565211 ... ... ... 4. «ҚазМұнайГаз» ҰҚ АҚ 2010 -2012 жылдар бойынша ... ... ... ... сайты
Суреттен кәсіпорынның актив балансында талданушы мерзім аяғына ... ... ... үлесі артып, ағымдық активтер үлесі төмендегенін
көреміз.Кесте мәліметтері бойынша,есепті кезең ішінде ... ... ... ... ... болады.Бұл жерде активтердің қозғалыс
коэффициентін ... ... ... ... активтердің барлық
активтер құнына қатынасымен анықталады.
Қаржылық тұрғыдан оның өсімі активтер құрылымында жағымды өзгеріс болып
табылады.Бұл ... мәні ... ... ... ... ету және ... ... өтеу мүмкіндігі
артады.Талданып отырған ұйымда оның мәні ... ... 0,3 ... ие болған.
Бұл талданып отырған 3 жылда да бұл көрсеткіштің өз оңтайлы мәнінен
төмен болғандығын көрсетеді. Бұл ... ... ... ... ... ... коэффициенттері есептеу
қажет,ол қысқа ... ... ұзақ ... ... құнына
қатынасымен анықталады.
Кесте 18
«ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ-ның қаржыландыру көздерінің құрамы мен ... |2010 ж. |2011 ж. |2012 ж. |
| |мың ... |% ... ... |% |мың теңге |% үлес|
| | | | ... | | ... ... |2358242681 |46,0 ... ... ... ... ... |3,1 |326435861 |5,7 |341393764 |5,5 ... | | | | | | ... ... ... ... ... |2248079 |0,04 |2266580 |0,04 ... |0,2 |
|капитал | | | | | | ... ... ... |4910393 |0,1 ... ... |0,03 |
|1.3. Бөлінбеген |1532273718 |29,9 |1664778234|37,09|2033329755|32,9 |
|пайда | | | | | | ... ... |3,6 ... |3,0 ... |3,1 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... | 36,7 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... Азшылық үлесі |476310276 |9,3 |559364977 |9,7 |581657604 |9,4 |
|2. ... ... |54,0 ... ... ... ... ... |37,1 |2027118577|35,2 |2194725195|35,5 |
|міндеттемелер | | | | | | ... ... ... |27,0 ... ... |
|2.1.2 «Солтүстік |312052116 |6,0 |314566180 |5,5 |320926724 |5,2 |
|Каспийде» қосымша | | | | | | ... алу ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... алу |8405223 |0,2 |9136704 |0,2 |6383473 |0,1 ... ... | | | | | | ... ... ... |1,1 |66321563 |1,2 |70309372 |1,1 |
|2.2. Ағымдағы ... |16,8 ... |17,3 ... |13,3 |
|міндеттемелер | | | | | | ... ... ... |8,8 ... |8,3 ... |4,6 |
|ағымдық бөлігі | | | | | | ... ... ... ... |0,6 |2402176 |0,04 |2246665 |0,04 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |3,1 ... |4,4 ... |3,9 ... қарыз | | | | | | ... ... ... |5,472 |56590062 |1,0 |2246665 |0,04 |
|Міндеттемелер мен |5125954725 |100 |5752399093|100 ... ... ... | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | ... – 2010-2012 жылдар аралығында «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ ... ... ... ... ... ... отырғанымыздай, ұйым активтері қалыптасатын
көздер 2012 жылы 2011 жылмен ... ... мың ... немесе
7,3%- ға артқанын ,ал 2011 жылы өткен жылмен салыстырғанда ... ... және ... ... ... ... ... капиталдың 2012
жылы 2011 жылға қарағанда 428805668мың теңгеге немесе 15,7%-ға ... 2011 жылы 2010 ... ... ... мың ... ... өсу есебінен қамтамасыз етіліп отыр.
Ол активтердің тиімді орналасқанын сипаттайды және бұл арақатынастың
оңтайлы мөлшері ұйымның салалық ... ... ... ... бұл ... мәні 2012 жылы 0,4, ал 2010 және ... 0,5 болған,яғни 2012 жылы өткен жылға қарағанда 0,1 тармаққа кеміп,
өзінің оңтайлы мәнінен кем ... ... ... ... ... қаражаттың өсу қарқынының арту нәтижесінде ... 2012 жылы ... ... ... ... ... ... коэффициенті деп те атайды.Ол
мәні жоғары болған сайын ұйым қаржылай тұрақты және ... ... ... ... ... ... ... бұл көрсеткіштің
оңтайлы мәні 0,5-0,6-ны ... ... ... ... оның ... ... сәйкес екенін байқаймыз,яғни бұл қаржылық жағдайының
тұрақты екенін куәландырады.
Әрі ... ... ... ... мен құрылымын,яғни қысқа және ұзақ
мерзімді міндеттемелерді талдау қажет.2012 жылы ... ... ... ... ... ... өткен жылмен салыстырғанда 174635951 мың
теңгеге немесе 17,6%-ға кемісе, 2011 жылы ... ... ... ... мың теңгеге немесе 15%-ға ... ... ... ... 2012 жылы 13,3%-ды
құраса, 2011 жылы 17,3% және 2010 жылы 16,8% ... ... ... ... 2012 жылы ... ... ... 4%-ға
азайғандығын көреміз.
Ұзақ мерзімді қарыздар шамасы 2010 жылы ... мың ... ... жылы ... мың ... құрады және бұл көрсеткіш үлесі ... ... Ұзақ ... ... ... ... бірақ
үлесі 1,1% мөлшерінде тұрақтаған.. Бөлінбеген пайда жыл сайын өсіп отырған.
Міндеттемелер ... ұзақ ... ... 2010 ... 2012 жылы ... мың ... ... 2194725195 мың теңге
болған. Ағымдық міндеттемелер 2 жылда 44315318 мың ... ... 2012 ... мың ... ... жалпы капитал құрамындағы элементтердің біршамасы есепті жылы
өскенін көреміз.
Сурет 5. «ҚазМұнайГаз» ҰҚ» АҚ ... ... ... ... ... дереккөзі www.kmg.kz сайты
Берілген диаграмманы талдай ... енді ... ... үлестік
құрылымына көз салайық: 2010 жылы меншікті капиталдың жалып капиталдағы
үлесі 46% ... жылы бұл ... ... ... ... отырған
жылдарда ұзақ мерзімді міндеттемелердің үлесінің де ... ... ... ... үлесі 2010 жылы 16,8%-дан 2012 жылы 13,3%-
ға ... ... АҚ -ның ... ... ... мен ... ... атауы |2010 ж.|2011 ж.|2012 ... % |
| | | | |2011 |2012 |
| | | | ... ... ... түскен табыс|14666,5|22136,8|15787,2|50,93 |-28,7 |
|(тауарлар, жұмыс, қызметтер) | | | | | ... ... ... ... |3086 |4369,2 |5955,2 |41,58 |36,3 ... (тауарлар, жұмыс, қызметтер) | | | | | ... ы ... ... |53,43 |-44,7 ... ... ... |- |3339,8 |5087,1 |- |1,52 |
| | | | | |есе ... да табыстар |1504,1 |469,6 |1650,8 |-68,78 |251,5 ... ... мен өнім ... |1149 |3872,2 |3388,2 |237,01 |-12,5 ... ... | | | | | ... шығыстар |1858,7 |5083,9 |2875,6 |173,52 |-43,4 ... ... ... |1186,6 |1108,2 |1005,5 |-6,61 |-9,3 ... да ... |1121,6 |498,6 |3311,6 |-55,55 |564,2 ... қызмет кезеңіндегі |7768,6 |7677,7 |906,9 |-1,17 |-88,2 |
|пайда (шығыстар) | | | | | ... ... ... ... |7768,6 |7677,7 |906,9 |-1,17 |-88,2 ... | | | | | ... ... ... ... |2135 |2430,8 |181,4 |13,85 |-92,5 ... | | | | | ... ... пайда |5632,6 |5246,9 |725,5 |-6,85 |-86,2 ... | | | | | ... ... ... ... ... ... ... ... ... түскен табыс 2011 ж.
50,93 %-ға жоғарылап, 20102ж. 28,7 % -ға ... ... ... ... өзіндік құны 2011 ж. 41,58% -ға, 2012 ж. 36,3% -ға өскен
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы – бұл оның ... ... ... ... ... жағдайындағы несиені өтеу қабілеті мен төлеу
қабілеттілігін сақтауда капитал мен ... ... ... ... ... ... ... мен бөлу.
Қазіргі кезде «ҚазМұнайГаз» бұл бағдарлама бойынша республикадағы 49
машина жасау кәсіпорындарына ... ... ... ... ... ... үшін өте ... негізгі технико –
экономикалық көрсеткіштерді пайдаланады, оны талдау ... ... ... АҚ -ның ... үш ... ... ... мен динамикасын қарастырамыз.
«ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы Қазақстан машина жасаушылар Одағымен
бірлесе отырып, мұнай-газ машиналарын жасауды дамыту ... ... ... ... күні ... өнім ... атаулар бойынша
шығарылады. Мысалы, терең ... ... ... шыны ... ... ... қыздыратын пештер және
тағы басқа жабдықтар толығымен ... ... ... ... ... ... ... қойылатын басты талап – сапа
көрсеткіштерінің тиісті ... ... ету, яғни өнім ... қызмет
көрсету болсын, оларды бәсекеге қабілетті ету. Сонда ғана екіжақты жақсы
қарым-қатынас орнап, жұмыс алға ... ... ... басқа күнге қаржылық ... ... ... ... ... уақытта кәсіпорын қаржы ресурстарын қаншалықты дұрыс
басқарды деген сұраққа жауап ... ... ... ... ресурстарының
жағдайы кәсіпорын дамуының қажеттіліктеріне сәйкес болғаны маңызды, себебі
жеткіліксіз қаржылық тұрақтылық кәсіпорынның төлем қабілетсіздігіне ... ... үшін ... болмауына алып келеді , ал ... ...... ... қорлары мен резервтерінің
шығыстары дамуға кедергі келтіреді.
Сурет 6. ... АҚ - ның ... ... ... дереккөзі www.kmg.kz сайты
2011 ж. дебиторлық қарыздар да 40,85%-ға төмендеп, 2012 ж. 49,44 ... ... 2012 ж. ... ... ... өсуі болып
табылады. Айналым активтерінің негізгі үлесін дебиторлық қарыздар алады,
минималды үлесі 2011 ж. – 41,26%, ал ... ... 2010 ж. – ... ... құрылымы 5-суретте көрсетілген.
Кәсіпорынның айналым құралдарын басқару дебиторлық қарыздар мен қордағы
дайын өнім, шикізатқа қаржы құралдарын шарттасылған ... ... ... өнімді пайдаланушылар сұранысын қанағаттандыру мүмкіндіктерінің
болмауы, материалдар мен ... ... ... ... айналым капиталдарының жетіспеуімен байланысты
қауіптер арасындағы тепе – теңдіктен құралады.
Талдау жасауда меншікті айналым құралдарының ... ... ... сонымен бірге оның меншікті капиталдың жалпы шамасындағы ... ... ... Бұл ... кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығының маңызды сипаттамасы болып ... ... ... ... оны ... ... деп атайды.
Мұнай өндіру өнеркәсібінің дамуының өткен кезеңдеріндегі негізгі міндет
- көмірсутек шикізатының өндіру көлемін арттыру, нәтижесінде ... ... ... базасының төмендеуі, инфрақұрылымның артта қалуы байқалып
отыр.
Мұнай өңдеу мен мұнайхимияны құру тек ... ... ... ... ... ... ... тасымалдау жобалары
Каспий маңы аймағының шикізаттық ресурстарын ... ... ... ... ... құрамы агрессивтік қоспалардың жоғарғы
концентрациясымен сипатталуын ескерсек, тауарлық конденсацияларға жету ... ... ... ... үшін жаңа ... ... құру
қажет.
Қазақстан Республикасының басты басымдылықтарының бірі – көмірсутек
шикізатын игеруді интенсификациялау мен ... ... ... ... ескерсек, Қазақстанның меншіктік дайын өнімдерді өткізу
нарығынан айырылуы, шетел ... ... ... ... ... ... нәтижелерді иеленуі ойланарлық жайт.
Республиканың мұнайгаз кешенінде күрделі ... ... үшін ... бай ... ... ... сол ... қолдану
стратегиясын түбірімен өзгерту ... ... ... ірі және
перспективті кен орындарын сата отырып, Қазақстан ... ... ... ... ... ... тиімді және кешенді пайдаланудан
артықшылықтарды шетел компанияларынан алынатын роялти, бонус, салықтар өтей
алмайды. ... ... ... ... ... ... ... инвестиция сомасы 10 млрд. АҚШ долларын құраса, олардың шикізаттық
потенциалы 90 млрд. АҚШ долларын құрайды [36].
Жоғарыда ... ... ... ... енді ұйымның қаржылық
жағдайын көрсететін маңызды көрсеткіштерді есептейік. ... ... ... деп ... ... ... қамтамасыз етілу деңгейін көрсететін көрсеткіштерді
айтамыз.
Компания негізінен жоғарыда көрсетілген лицензия, келісім шарт ... ... ... ... ... ... түрлерімен айналысады:
- Мұнайды іздестіру – барлау жұмыстары;
- Мұнай кенішін барлау, өңдеу;
- Іздеу –барлау және ... ... ... зерттеу, сейсмикалық
барлау, бұрғылау, иұнайға сәкес барлық ... ... ... ... ... құю, ... ... зертханалық талдау;
- Мұнай өнімдерін өткізу т.б. жұмыстарды белсенді атқаратынын талдадық.
3. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... реттеу
жағдайын талдау
Қазақстан Республикасында мұнай-газ секторын дамыту жөніндегі 2010 -
2014 жылдарға арналған бағдарлама ... әрі - ... ... ... 2010 жылғы 19 наурыздағы № 958 ... ... ... ... индустриялық-инновациялық дамыту
жөніндегі 2010 - 2014 ... ... ... әзірлеу қажеттілігі ел ... ... ... ... ... ... ... елдің және оның жекелеген өңірлерінің дамуына маңызды
әлеуметтік-экономикалық әсерін тигізеді, шын мәнінде ... ... үшін алға ... күш ... ... экономиканың басқа да
салаларының дамуына ықпал ... ... ... ... жұмысы
өңірлер мен бүкіл ... ... ... ... ... іске ... ... болашақта елдің мұнай-газ секторы серпінді дамитын болады, бұл
өндірістік, ... және ... ... ... ... салаларды кешенді дамытудың ел үшін бірыңғай жоспарларын әзірлеу
жолымен барлық мүдделі тараптардың қызметін үйлестіруді талап ... ... ... ... ... мәні бар маңызды
міндеттердің шеңберін айқындайды және тиісінше, оларды ... ... ... ... ... шығарушылық, әлеуметтік, экономикалық,
қаржылық және басқа да шаралар ... ... ... ... ... мәселелерінен басқа, өндірістік,
әлеуметтік және экологиялық бағыттағы ... ... ... ... күні «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы Қазақстанның мұнай-газ
секторының серпінді және тұрақты ... ... ... ... ... ... өркендеуінің мығым тірегіне айналды.
«ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы да жерге қарап қалған жоқ, ел еңсесін
көтеруге ... үлес ... ... еліміздің 2020 жылға дейінгі даму
бағдарламасында мемлекеттің инновациялық және индустриялдық ... ... ... баршаға мәлім. Компанияның бәсекеге қабілеттілігін бағалау
үшін шетелдік ... және жеке ... ... ... ... ... және ... көрсеткіштерге бағалау және салыстыру
(бенчмаркинг) жүргізіліп отырады.
Қазірдің өзінде «ҚазМұнайГаз» компаниясы ... ... ... ... ... компанияларының көрсеткіштері
бойынша жақсы ... ие. ... ... ... Роснефть,
CNPC, Sinopec сияқты әлемдік деңгейдегі ұлттық ... ... өзі оның ... ... ... көрсетіп отыр.
Әлемдік мұнай-газ саласында үлкен беделге ие Energy Intelligence
рейтингтік агенттігінің берген бағасына ... ... ҰК АҚ ... 100 ірі ... ... ... ішінен 36-орынға ие болды.
Бұл көрсеткіш бойынша біз 2009 жылы ... ... ... ... ... ... – 2015 ... қарай әлемнің отыз ірі
мұнай-газ компанияларының қатарына кіруге нық қадаммен жақындап келеді.
Қазіргі күні ... ... ... үшін ... ... қолдау көрсету аса маңызды. Қазақстандық үлесті дамыту
үшін «ҚазМұнайГаз» компаниясында атқарылып ... ... ... ... ... ... ... үлесті ұлғайту – еліміздің жалпы
дамуының кепілі болып отыр. ... ... ... ... ... ... бөліп келеді. 2012 жылы тауарлар, жұмыстар мен
қызметтер ... ... ... ... ... ... тобы бойынша қазақстандық үлес 811 млрд теңгені құрады.
Тауарлар, жұмыстар мен ... ... ... қазақстандық үлесті
арттыру бойынша шаралар кешенін іске асыру мақсатында 2010-2012 ... ҚМГ ... ... ... ... ... ... дамытуға үлес қосу бағдарламасы дайындалғаны белгілі.
Мұнай-газ саласы машина жасау өнімдерінің ірі ... ... ... ... ... жасауды дамытуға баса мән беріп
отыр.
Біріншіден, Қазақстандағы ... ... және ... ... ... ... ... көлемінің ұлғаюы, ең алдымен, мұнай-
газ жабдықтарына деген сұранысты арттырады. Ірі өндіруші компаниялардың
жоспарларына ... 2020 жылы ... ... ... 2,4 есе өседі. Бұдан
басқа, Қазақстан Республикасында Каспий қайраңындағы жаңа ірі кен ... ... ... ... ... ... өңдейтін өнеркәсіп орындары қуатының ескіруі, сондай-
ақ мұнай және газ құбырларының ескіруі Қазақстандағы мұнай-газ құралдарына
деген сұраныстың артуына себеп ... ... ... ... және газ ... 80 пайызы 20-30 жылдан ... ... ... жылы Қазақстан, Ресей мен Беларусьтің Кедендік одағы
өз жұмысын бастады. Осылайша біртұтас экономикалық кеңістік пайда ... ... ... ... үшін өнім өткізу көзі болатындығы
даусыз. Сондай-ақ бәсекеге қабілетті сапалы тауарлар шығару мен ... ... ... ... ... ... саясатының негізгі
бағыттары мыналар болып табылады:
1) Жер қойнауын пайдаланушылардың келісімшарттық міндеттемелерінің
орындалуын ... - ... ... ... ... жүзеге асырудағы
негізгі акцент. Қазақстан Республикасының жер ... ... ... ... ... жер ... келісімшарттардың талаптарын орындау ... ... ... талаптарының орындалу ... жер ... жер ... ... ... ... ... келісімшарттардың талаптары мен заңнама талаптарының орындалуы
жөніндегі ... ... ... ... ... ... сондай-ақ Жер қойнауы және жер ... ... және ... ... ... сәйкес
уәкілеттендірілген мониторингке қатысатын және жер ... жер ... ... ... ... жүргізген
кезде Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын сақтауын ... ... ... ... органның деректері негізінде жүзеге
асырылады.
Келісімшарттар талаптарының сақталуын бақылауды жүзеге асыру мақсатында
мониторингке қатысатын және ... ... ... жер ... жер ... ... ... операцияларды жүргізген
кезде Қазақстан Республикасы заңнамасының ... ... ... ... ... ... берілген мемлекеттік ... және ... ... ... мониторинг деректерін талдауды
жүзеге асыратын уәкілетті органдарға береді. Егер ... ... ... ... келісімшарттың талаптарын орындамау ... онда ... ... ... жер қойнауын пайдаланушыға қатысты
заңдарға және ... ... ... ... ... Жер ... ... игеру мәселелері жер қойнауын пайдалану
жөніндегі операцияларды жүзеге асырған кезде ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... бұл ... экология
және жер қойнауын қорғау ... ... ... ... ... ... Осы мәселені іске асыру мақсатында пайдалы
қазбаларды ... және ... ... ... ... ... және қолдануды қамтамасыз ететін «Пайдалы қазбаларды барлау ... ... ... ... (бұдан әрі - ОБК) алқалық консультативтік-
кеңесші ... құру ... ... ... жер қойнауын пайдаланушылар
ұсынатын пайдалы қазбаларды барлау және игеру ... ... ... не бас ... ... ... ... және жер қойнауын зерттеу
және пайдалану жөніндегі ... ... ... ... ... игеруді реттеудің және бақылаудың тиімді жүйесін
жақсарту, арттыру, оны қазіргі заман талаптарына бейімдеу жөнінде ... үшін ОБК ... ... тәжірибесін қорытуды және талдауды жүргізу
қажет;
3) Көмірсутек саласындағы әлемдік конъюктурадағы өзгерістерге уақытында
ден қою, сондай-ақ кен ... ... кеш ... немесе жер
қойнауының өнімі аз учаскелерін пайдалануды ынталандыру үшін мұнай-газ
саласындағы салық салу ... ... ... жүргізу үшін негіздер.
Игеру кезінде алынуы қиын қорлардың жоғары үлесін ескере отырып, аз
дебитті ұңғымаларды ... ... ... ету ... Ол ... ... ... ішінде ескі ұңғымалардан), қабаттарды ... ... ... ... тереңінен кіргізіп қайталама префорациялау,
қабаттың оқпантүптік маңына әртүрлі физикалық-химиялық әсер ету ... т.с. ... кен ... ... ... ... ... қазіргі
заманғы технологияларды кең ауқымды пайдаланудың экономикалық ... ... Осы ... ... ... ... қорында
өте аз шығынмен жаңа ұңғымалардың дебитінен асып кететін дебиттер өсімін
алуға мүмкіндік береді;
4) Жасалған келісімшарттар бойынша ... ... және жаңа ... ... ... қажеттігінен туындаған конкурстарды өткізудегі
шектеу екінші ... ... ... ... ... ... алып ... болжамы бойынша Қазақстан Республикасындағы көмірсутек
шикізатынан алынатын ... ... ... деңгейінде шамамен 60-70 жылға
жетеді, алайда, ірі мұнай-газ кен орындарындағы өсіп келе ... ... ... ... уақытша шектеулер едәуір қысқаруы мүмкін.
Сондықтан мұнай-газ саласын одан әрі ... жаңа кен ... ашу ... ... ... етуі ... көмірсутек қорларын ұлғайтудың шынайы перспективалары бар,
сондықтан ... жер ... ... әлі де ... ... ... ... назар аударған жөн;
5) Мемлекеттің Ұлттық компанияның атынан негізгі жобаларға қатысуын
күшейту.
Мемлекет ықпалының ұлғаюы соңғы жылдары қазақстандық мұнай ... ... ... ... Үкімет саясатын жүргізуші болды, оны мемлекет
көмірсутек ... ... ... ... жаңа ... алуға ынталандырады.
Атап айтқанда, жер қойнауы және мұнай туралы заңнама, оған ... ... ... ... ... жер ... пайдаланушы
құқығын, екіншіден, Каспий қайраңының қазақстандық секторын игеру жөніндегі
жобаларда үлес мөлшерінің ... 50 % алу ... ... кен ... игеруге арналған жер қойнауын пайдаланушы
құқығын және Қазақстанда сатуға шығарылатын кез ... ... ... ... ... ... ... компания арқылы ғана жүзеге асырылғанын
атап өту ... ... ... ... ... ... мемлекеттік саясатты
іске асыруға мүмкіндік береді. ... ... ... ҚМГ мұнай-газ
секторының басқа да ойыншыларымен ... ... ... мен ... ... республиканың мұнай-газ кен орындарын игерудегі ұлттық
компанияның қатысу үлесі төменгі деңгейде қалып отыр. ... ... ... ... ҚМГ ... 2010 жылы 28 %-ды ... ... ҚМГ экспансиясын қадағалау кезінде ішкі және сыртқа
нарықтарда барлық ҚМГ компаниясы үшін ... ... ... ... назар қоюды күшейту қажет.
6) Өңдеуші қуаттарға инвестицияларды ынталандыру.
2007 ... ... ... ... ... ... «Ұлттық индустриялық мұнай-химия технопаркі» арнайы экономикалық
аймағы (бұдан әрі - АЭА) құрылды. АЭА аумағы 3475,9 ... ... ... ... құрылысы Атырау облысындағы АЭА -да
жүзеге асырылатын болады, ол қазақстандық мұнай-химия өнімінің ... ... және оның ... ... ... ... ... Республикасының қолданыстағы Салық кодексі АЭА аумағында
мұнай-химия өнімдері өндірісін ... ... ... ... ... жер салығын, мұнай-химия мүлік салығын төлеуден ... ... ... Қазақстан ... ... ... ... - ... және қазақстандық
тауарлар арнайы экономикалық аймақтың тиісті аумақтық ... ... ... ... басқа кеден бажы алынбай,
тарифсіз ... ... ... ... және ... Жанар-жағармай материалдарының (бұдан әрі - ЖЖМ) нарығын реттеу
Қазақстан Республикасының мұнай ... ... ... ... ... ... ... түрлерін өндіруді және олардың
айналымын мемлекеттік реттеу туралы» ҚР Заңында белгіленген өкілеттіктерге
сәйкес жүзеге асырады.
Қолданыстағы заң 2003 жылы ... ... күні ... ... мен толықтыруларға қарамастан, қолданыстағы заңның ... бар және ол ... ... ... ... бермейді.
Сонымен, Заңға 2004 жылы әкімшілік реформа шеңберінде енгізілген
түзетулерге ... екі ... ... ... министрлігі мен Энергетика
және минералдық ресурстар министрлігінің функциялары біріктірілді. Бұл
жағдай ... және ... ... ... ... жоғалтқан
өз функцияларын іске асыруда бірқатар мәселелерді тудырды.
Сондай-ақ, қолданыстағы заңнама мұнай өнімдері нарығында баға белгілеу
саясатын тиімді және толық жүргізуге ... ... ... ... ... және ... ... реттеудің тиімді тетігінің болмауы
маңызды әлеуметтік мәнге ие және ел ... ... әсер ... ... ... күрт ... әкеп ... Көрсетілген факторлар
әлеуметтік шиеленістің өсуіне ... және ... ... қауіпсіздігіне қатер төндіреді.
Мемлекет басшысының ЖЖМ нарығын реттеу жөніндегі жұмысты күшейту туралы
тапсырмасын орындау үшін және оларға деген бағаның ... жол ... ... нарықты реттеудің жаңа тетігін енгізу қажеттігі туындады.
Саланың ерекшелігін және оның мемлекетіміз үшін ... ... ... ... ... ... ... жаңа тетігіне көшуді
көздейтін жаңа заң әзірледі.
Республиканың ішкі мұнай өнімдері ... ... осы ... ... желтоқсанынан бастап қолданылуда және іс жүзінде қолданылғаннан бері
өз ... ... ... ... ... туралы заң жобасында табиғи монополиялар
саласында және ... ... ... ... ... ... мұнай өнімдерін өндіру саласындағы уәкілетті органның келісімі
бойынша Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... мұнай өнімдерін бөлшек сатуға арналған шекті
бағаны ... деп ... ... ... нарық субъектілерінің табиғи монополиялар және
реттелетін нарықтар саласындағы уәкілетті орган белгілеген шекті бағаны
Қазақстан ... ... ... ... ... ... көздейді.
Қазақстан Республикасының Үкіметі мұнай өнімдерінің ішкі нарығын
тұрақтандыру мақсатында ... ... ... аумағынан
шығарылатын шикі мұнайға және мұнайдан өндірілетін тауарларға экспорттық
кедендік баждарды енгізді.
Қазіргі ... ... ... ... 2010 жылғы 13
шілдедегі № 709 ... ... ... ... ... ... мұнайға 1 тоннаға 20 АҚШ доллары мөлшерінде;
-ашық мұнай өнімдеріне 1 тоннаға 99,71 АҚШ ... ... ... ... 1 ... 66,47 АҚШ доллары мөлшерінде.
Сонымен қатар, ауыл шаруашылығымен айналысатын отандық кәсіпорындарды
көктемгі-күзгі дала ... ... ... ... ... және ... отыны мен мазутқа қатысты жыл сайынғы негізде
ішкі нарықта ЖЖМ-га баға тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... қолданылып отыр:
- жыл сайын 15 ... 15 ... ... кезеңде дизель отыны
экспортына 1 тоннаға 130 евро ... ... баж ... жыл ... 15 ... 15 ... ... кезеңде мазут экспортына 1
тоннаға 15 евро ... ... баж ... салынады.
8) Ішкі газ нарығын реттеу;
Газ нарығының субъектілері, яғни ... мен ... ... ... ... Үкіметінің 2003 жылғы 11
маусымдағы № 568 ... ... ... ... ... тасымалдау
және сату ережесімен, сұйытылған көмірсутекті газдарды жеткізу, тасымалдау
және пайдалану ережесімен (бұдан әрі - Жеткізу ережесімен) реттеледі.
Елдің ... ... ... газ ... ... ... ... сұраныстың ұлғаюын көздейді және газ бағасының өсуіне
алғышарт болады. Газ сату ... баға ... ... ... ... Қазіргі уақытта Қазақстандағы газдың өткізу бағасы еуропалық
газ нарығымен салыстырғанда ... ... және ... ... мың ... ... бастап 143 АҚШ долларына дейін құбылып тұрады.
2020 жылдан ... ... ... ... күрт ... ... ... өзінде Еуропа елдері нарығындағы мың текше метрі 250-340 АҚШ
долларын құрайтын жоғары бағаларды есептегенде, Қазақстанда газ ... өсе ... ... ... Федерациясы және т.б.) газ бағасын ырықтандыру
бағытын қабылдауына байланысты Қазақстанда газ ... ... ... бойынша дайындық жүргізу қажет.
Бұл ретте ішкі нарықтың бағасы ... ... ... деңгейінен
көліктік шығындарды алып тастағанда, ... тағы 20-25% ... ... энергиясы тарифында отын құрамының (газ) 70%-ға дейінгісін
құрайтынын ескере отырып, ... ... ... ... ... (мың текше
м-ге 250-340 АҚШ долл.) өсуі газдың түпкілікті құнының өсуіне, сондай-ақ
электр және жылу ... ... ... әкелуі мүмкін. Қазақстан
Республикасы Табиғи монополияларды реттеу жөніндегі агенттігінің деректері
бойынша ... ... өсуі ... жылу ... тарифтер 140%-дан
(Алматы, Оңтүстік Қазақстан облысы) 200%-ға дейін (Қостанай облысы) ұлғаюы
мүмкін.
Осыған байланысты, осы ықпалды ... ... ... ... ... кезекте тұрғындардың әлеуметтік ең осал топтары үшін
дайындау орынды.
Сұйытылған газ нарығы ... ... ... ... ... ... бір ... нарығында үстемдік (монополиялық) ... ... ... ... ... ... ... нарығында 35%-дан жоғары орынға ие субъектілер ... ... ... ... ... ... және ... газдың ішкі нарықтағы перспективасы Ішкі газбен
жабдықтау инфрақұрылымын дамыту мақсатында сомасы 64,3 ... ... ... іске ... болады:
- «Оңтүстік Қазақстан облысының газ тарату жүйесін қайта ... - ... ... іске ... Шымкент қаласының және Оңтүстік Қазақстан
облысының қазіргі бар және жаңа тұтынушыларын табиғи ... ... ... қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
- «Алматы қаласы мен ... ... газ ... ... ... - ... ... мақсаты Алматы қаласы мен Алматы облысында табиғи газды
тұтынудың болжамды өсуін қамтамасыз ету болып табылады.
- «Алматы қаласының ... ... және ... ... ... ... - 983,2 млн. ... «Алматы - Байсерке - Талғар» магистралдық газ құбырын салу» - 6,3
млрд. теңге;
- «Жамбыл облысының газ ... ... ... ... отырған
кезеңде жобалау жұмыстарын жүргізу жоспарлануда.
- «Қостанай облысының Қамысты, Федоров және Қостанай аудандарында елді
мекендерді газдандыру үшін ... газ ... ... - 7,3 ... «Бухара газды ауданы-Ташкент-Бішкек-Алматы» магистралдық газ
құбырының бойында орналасқан Жамбыл облысының елді ... ... ... ... теңге;
- «Ақтөбе облысының елді мекендерін газдандыру» - 4,8 млрд. теңге;
- ... ... АҚ ... газ ... желілерін тиісті
жағдайда күтіп-ұстау» - 8,8 млрд. теңге;
- «Алматы қаласының автокөлігін компримирленген табиғи газға ... ... іске ... - 470 ... ... ... және ... әлеуетін дамыту;
2007-2009 жылдар кезеңінде мынадай ... ... ... ... 2009 ... 14 ... № 160-ІV ҚРЗ Заңымен
ратификацияланған Қазақстан Республикасының Үкіметі, Ресей Федерациясының
Үкіметі және Түрікменстанның Үкіметі арасындағы ... ... газ ... ... туралы келісім;
-Қазақстан Республикасының 2009 жылғы 4 желтоқсандағы № 218-ІV Заңымен
ратификацияланған Қазақстан ... ... мен ... ... Үкіметі арасындағы Қазақстан - Қытай газ құбырын салу мен
пайдаланудағы ынтымақтастық туралы келісім;
-Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 5 ... № 18-ІV ... ... ... Үкіметі мен ... ... ... ... газ ... зауытының базасында
шаруашылық қоғам құрудағы ынтымақтастық туралы келісім;
-«Атасу-Алашанькоу» магистралдық мұнай құбырын пайдалану кезінде кейбір
ынтымақтастық ... ... ... ... ... мен Қытай
Халық Республикасының Үкіметі арасындағы 2007 жылғы 18 тамыздағы келісім;
-Қазақстан ... ... мен ... ... ... ... ... және газ саласындағы жан-жақты ынтымақтастықты
дамыту ... 2004 ... 17 ... Негіздемелік келісімге өзгерістер мен
толықтырулар енгізу туралы 2007 жылғы 18 тамыздағы хаттама;
-2009 жылғы 14 қазанда ... ... ... мен ... ... ... арасындағы Қазақстан - Қытай газ құбырын салу
мен пайдаланудағы ынтымақтастық туралы ... ... ... ... ... 2007 ... 18 ... ҮАК Хаттамасына қол
қойылды;
-2009 жылғы 14 қазанда Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Қытай
Халық Республикасының ... ... ... және газ ... ... ... ... туралы 2004 жылғы 17 ... ... ... мен ... енгізу туралы 2007 жылғы 18 тамыздағы
хаттама;
-«Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Ресей Федерациясының Үкіметі
арасындағы ... ... ... 2002 жылғы 7 маусымдағы келісімге
өзгерістер мен ... ... ... ... 2008 жылы 20 ... ... ... қол қойылды.
«Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Ресей Федерациясының Үкіметі
арасындағы ынтымақтастық және отын-энергетикалық кешенді дамыту туралы ... ... 2009 жылы 30 ... Мәскеу қаласында (Ресей) қол
қойылды;
10) Көмірсутектерін тасымалдау саласындағы тарифтік ... ... бір ... шығындары тұтынушылардан жеткізілетін өнімге
соңғы бағаны белгілейтін ... ... ... ... ... ету, екінші жағынан инвестицияларды ынталандыру үшін
құбыр желісі компанияларының рентабельділігінің қажетті деңгейін қамтамасыз
ету ... ... және ... ... туралы» Қазақстан
Республикасының Заңына сәйкес табиғи монополиялар салаларына магистралдық
құбырлармен ... және ... ... өнімдерін тасымалдау ... ... ... ... ... ... ... реттелетін қызметтерге арналған шығындар құнынан ... ... және ... ... ... істеуін қамтамасыз ететін пайда алу
мүмкіндігін ескеруі тиіс.
Қолданыстағы магистралдық ... ... ... ... арналған тарифтерді есептеу әдістемесі учаскелер бойынша мұнай
айдауға арналған тарифтер 1000 км-ге 1 тонна ... ... ... үлес
тарифінің негізінде есептеледі деп көзделген. ... ... ... ... ... ... ... базасына
пайда ставкасын қамтуы тиіс.
Республиканың ішкі тұтынушылары үшін ... ... ... 1000 ... метр газ ... есептелген магистралдық газ
құбырлары бойынша газ тасымалдауға арналған бірыңғай тариф ... ... ... ... ... ... ... арналған сату
бағаларын реттеу жүзеге асырылуда. Транзиттік ... ... ... ... кезде экономикалық негізделген, қолайлы тариф деңгейі,
тасымалдау жүйелеріне кемсітпеушілікке қол жеткізуді ... ... ... ... жүйесін жалғастырған жөн. 2002 жылғы 7
маусымдағы Қазақстан ... ... мен ... Федерациясы
Үкіметінің арасындағы мұнай транзиті туралы келісімге қосымшада 2009 жылғы
1 қарашадағы жағдай бойынша қолданылған деңгейде «Транснефть» АК» ... ... ... ... ... ... тасымалдау
тарифтері (5 жыл мерзімге) белгіленген. Бұл ретте, 2010 жылдан ... ... ... жыл ... ... ... көзделген.
Қазақстанның аумағы арқылы транзиттік жеткізілім жағдайында баламалы
бағыттармен салыстырғанда бағыттың бәсекелестікке ... ... ... ... газ ... және ҚР ... ... экспортқа
арналған тариф шарттық негізде жүзеге асырылады;
11) Техникалық реттеу;
Қазақстан ... ... ... бірігу қажеттігі, сондай-
ақ Қазақстанның БСҰ-ға ... ... ... ... ... ... қажеттігіне әкеледі. БСҰ талаптарына сәйкес БСҰ мүше
елдің нормативтік базасы саудада техникалық кедергілер ... тиіс ... ... талаптарымен үйлестірілуі тиіс.
Қазақстан Республикасы 1994 жылдан ... ... ... ... ... әрі - ИСО) мүшесі болып ... ... ... ... халықаралық техникалық реттеу жүйесіне өту
процесін оңтайландыру үшін ... ... ... ... ... ИСО техникалық комитеттеріне, кіші ... ... ... қатысуын кеңейтіп отыр, бұл Қазақстан Республикасы
мұнай-газ компаниялары мамандарына халықаралық стандарттарды ... ... ... тәжірибе жинақтауға, құжаттарды әзірлеу кезінде
өз елінің мүдделерін белсенді қорғауға мүмкіндік береді.
«Техникалық реттеу туралы» ... ... ... ... енуі ... ... шетелде қабылданған және
халықаралық стандарттарға негізделген техникалық реттеу моделіне ... ... ... ... және газ ... ... ... техникалық реттеу (техникалық регламент) саласында нормативтік-
құқықтық актілерді, өз ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық талдауын жүзеге
асырады, техникалық регламенттерді әзірлеу ... мен ... мен өзге де ... сондай-ақ халықаралық нормалармен
олардың үйлесу жоспарын қалыптастырады.
Нормативтік-техникалық ... ... және ... ... саны өте ... ... ... тартуды талап
етеді. Саланың кадр ресурстары халықаралық стандарттар бойынша арнайы оқу
курстарынан өтуі тиіс. Зерттеу институттары мен ... ... ... ... өзара байланыс күшейтілуі тиіс.
«Техникалық реттеу туралы» ... ... ... ... жүргізу үшін мұнай-газ саласы құрылды және
стандарттау жөнінде ... ... ... ... Техникалық реттеу және метрология комитеті төрағасының
бұйрығымен «Мұнай, газ, оларды өңдеу өнімдері, материалдар, ... ... ... және газ өнеркәсібі үшін құрылыстар» техникалық комитеті
(бұдан әрі - ТК) ... ТК ... ... стандарттау бойынша
негізгі жұмыс бағыттарын айқындау, оған бекітілген стандарттау ... ... ... ... стандарттарды, стандарттау жөніндегі
өзге де құжаттарды әзірлеу, ... және ... ... ... қатысу үшін құрылды.
2008-2009 жылдары Еуропалық комиссияның ... ... ... газ ... мен сапа практикасына ерекше назар аударып,
стандарттар мен ... ... ... ... ... оның ... ... қауіпсіздік пен газ саласының кейбір негізгі
техникалық ... ... ... ... одан әрі ... критерийлерін ескере отырып, маңызды халықаралық стандарттар
мен ережелерді бейімдеуге ықпал ету болып ... ... ... сала ... ... ... ... халықаралық нормативтік ... ... ... ... ... және ... ... мен сала стандарттарын ... ... ... ... ету, ... нормативтік-техникалық құжаттар қорын
құруға, өнім сапасы мен қауіпсіздігі саласында ғылыми-техникалық прогресс
жетістіктерін барынша пайдалануға мүмкіндік береді;
12) Каспий ... ... ... ... мәселелеріне едәуір
назар аударылуда.
Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 ... 16 ...... ... ... ... ... секторын
игерудің мемлекеттік бағдарламасына (бұдан әрі - ... ... 2003 ... 21 ... № 843 ... бекітілген
Мембағдарламаны іске асыру жөніндегі 2003-2005 жылдарға арналған (І ... ... ... ... инфрақұрылымын дамытудың
бас жоспары және КТҚС жағадағы алаңын дамытудың кешенді ... ... ... ... 2006 ... 13 ... ... Мемлекеттік бағдарламаны іске асырудың 2006 ... ... ... (II ... ... ... сәйкес Түпқараған
шығанағының жағалауындағы және ауданындағы ... ... ... ... ... елде ... ... шикізатының едәуір
үлесін ішкі және сыртқы нарықтарға жеткізуді ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Магистралдық құбырлардың елді энергетикалық және экономикалық қауіпсіздігін
қамтамасыз ... ... рөлі осы ... ... ... айрықша әдістерді қолдануды талап етеді.
Магистралдық құбыр саласындағы қатынастар Жер қойнауы және жер ... ... 5 ... ... Көрсетілген Заң жер
қойнауын пайдалану саласындағы қатынастарды ... және ... ... ... жер ... кешенді зерттеуге және
пайдалануға бағытталған. ... ... ... ... саласындағы
қатынастар өндірістік циклдік ... да ... ... және жер
қойнауын зерттеу мен пайдалану кезеңіне жатпайды.
«Магистралдық құбыр туралы» Қазақстан ... ... ... ... ... негіздерін белгілеуді,
мемлекеттік органдардың осы қызметті реттеу жөніндегі ... ... ... ... қатысушыларының құқықтары мен
міндеттерін айқындауды көздейді және магистралдық ... ... ... ... ... ... Республикасының
магистралдық құбыр саласындағы ұлттық ... ... ... болады.
Магистралдық құбырдың елдің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін
стратегиялық маңызын ескере отырып, осы ... шешу жеке заң ... аса ... ... ... ... ... тікелей реттейтін нормативтік құқықтық
актілер Жеткізу ережесі ... ... Газ ... және ... ... ... ... ... ... ... «Жер қойнауы және жер
қойнауын пайдалану туралы» ... ... ... ... газ саласының қазіргі шынайылылығын толық көлемде көрсететін,
газбен жабдықтауды және газды тұтынудың жалпы шарттарын ... және ... және ... ... ... осы ... инвестиция тартуға
ықпал ететін бірыңғай заңнамалық акті жоқ.
Жеке заңды ... ... заң ... реттелмеген газ саласының,
оның ішінде орталық атқарушы органдардың және ... өзін ... ... ... ... мемлекеттік қадағалау және бақылау
органдарының рөлі мен функцияларына қатысты газ саласының, ... ... ... ... және ... алу мәселелеріне қатысты құқықтық
қатынастардың көптеген мәселелері мен проблемаларының көптігінен туындады.
Жеке заң ... және ... ... газ ... арасындағы қатынастар реттелген жағдайда, газдың мотор отыны
және химия өнеркәсібі үшін ... ... ... ... ... ... ... саладағы техникалық прогресс қамтамасыз
етіледі, газдың республика ... ... және ... ... газ ... ... пен ... күшейеді, бұл газ
саласынан елдің кірістерінің ұлғаюына әкеледі;
14) Қазақстандық тауарлар мен ... ... ... ... мақсатында Қазақстан Республикасының
Үкіметі қазақстандық үлес бөлігінде нормативтік құқықтық базаны дамытуға
бағытталған ... ... іске ... ... ... 24 ... қабылданған Жер қойнауы және жер ... ... ... ... ... ... ... нормалары қазақстандық үлес бойынша заңнаманың ... ... ... үшін құқықтық жауапкершілікті
арттырады. Келісімшарттық міндеттемелерді бұзған компанияларға қатысты
келісімшартты бұзғанға дейін ... ... ... ... ... ... талаптарды күшейту;
Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы Заңның талаптарына
сәйкес мына жағдайларды қоспағанда, алауларда ... және ... ... ... ... ... ... авариялық жағдайлардың туындауы, персоналдың
өміріне немесе халықтың денсаулығына және ... ... ... ... ... кен ... ... пайдалану
кезінде;
-технологиялық жабдықтарды іске қосу-реттеу, технологиялық ... ... ... техникалық қызмет көрсетуі және
жөндеу жұмыстары кезінде газды болмай қоймайтын технологиялық жағу кезінде.
Қазақстан Республикасының Экологиялық ... ... ... Газды кәдеге жарату жобалары да табиғатты қорғау заңнамасының
талаптарына ... ... үшін ... ... ... ... ... сараптамадан өтті.
Кейбір нормативтік құқықтық актілерді, бірінші кезекте Каспий теңізінің
жағалау аймағының қызметіне ... ... ... ... 2011 ... және Қазақстан Республикасының ішкі су айдындарында мұнай
төгілуінің алдын алу және ... ден қою ... ... ... ... ... талаптарына сәйкес келетін
мотор отындарын шығару және кейіннен оған өту үшін ... ... ... ... және мазут қауіпсіздігіне қойылатын талаптар»
техникалық ... ... ... ... және ... ... қойылатын
талаптарды белгілейтін «Бензин, дизель отыны және ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының аумағында айналымы кезінде, автомобиль және өзге де техника
үшін автомобиль ... және ... ... ... ... ... нормативтер: 2010 жылғы 1 қаңтардан бастап - 2 экологиялық
кезең, 2014 ... 1 ... ... - 3 ... ... 2016 ... ... бастап - 4 экологиялық кезең енгізіледі.
Сонымен қатар, өңдеу ... ... ... ... қол ... үшін ... міндеттерді шешу қарастырылып отыр:
-отандық көмірсутек шикізатын терең ... ... ... арттыру.
-мұнай-газ саласының жаңа өндірістері үшін барлық деңгейлі мамандарын
дайындау.
Кәсіпорынның ұзақ мерзімді активтерінің құны жылдан ... ... ... және ... ... ... де өсуі байқалуда.
Сөйтіп, «ҚазМұнайГаз»ҰК АҚ жылдан – жылға жақсы көрсеткіштерін анықтай
отырып, еліміздің экономикасын көтеруге ... үлес ... отыр деп ... ҚР ... ... ... РЕТТЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ ТЕТІКТЕРІ
3.1 Қазақстан Республикасының мұнай-газ ... даму ... ... шешу ... ... ... ... тиімді басқаруда
экономикалық қауіпсіздігі және ... газ ... ... ... ... ... өндіруші салаға инвестицияларды
тарту тетігін жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... өндіру саласының 2010 және 2015
жылдардағы пайдалылық деңгейін анықтауға болжамдық есептер ... ... ... ... стратегияның ұлттық үлгісін құру ұсынылған [37].
Бүгінгі таңда Қазақстанның ... ... ... ... Бұл
үшін келесідей экономикалық, ұйымдастырушылық-құқықтық, әдістемелік және
әлеуметтік сипаттағы шаралар жиынтығын жүзеге асыруды ұсынуға болады:
1) Экономикалық ... ... ... бәсекеге қабілетті
салаларды және өндірістің халықаралық ... ... ... салаларды қолдау, салықтық ауыртпалылықты төмендету және
нақты сектордағы ... ... ... ... жинақтарды
инвестицияларға айналдыру тетіктерін жетілдіру, инвестициялық қызметтегі
бәсеке ортасын дамыту және т.б.
2) Ұйымдастырушылық - ... ... ... мемлекеттік
кепілдік беру жүйесін дамыту, инвестициялық қажетті заң ... ... ... ... ... жоғарлату т.б. жатады.
3) Қазақстандық корпоративтік қағаздар ... ... ... ... ... ... ... өңдеу, қарастыру және
бекіту үрдісін ... ... ... асуы үшін ... ... ... ... күшейту және ... ... ... ... әдістемелік ұсыныстарды өңдеу және қолдану
инвестициялық қызметті ... ... ... құрайды.
4) Мұнай өндіру саласындағы инвестициялық қызметті жандандырудағы тағы
бір маңызды шара бұл келесідей әлеуметтік шаралар болып табылады: ... ... ... ... ... ... және квалификациясын арттыру, әлеуметтік инфрақұрылымды дамытуға
ықпал жасау, еңбек ету жағдайын ... ... өмір сүру ... ... ... тиімді қолдана ... ... ... тағы да ... ... іске ... мүмкіндік
туады.
Мұндай шараларды атқару үшін отандық және ... ... ... тартқан жөн. Мұнай өндіру саласын айтарлықтай жағымды
өзгерістермен толықтыру және ... ... ... ... ... ... үшін аса маңызды салаларға ноу-хау және ... мен ... ... ... ... тарту қажет.
Мұнай өндіру саласын тиімді бағытта жұмыс жасауын қамтамасыз ету үшін
жоғары деңгейдегі мемлекеттік органдар шетелдік инвестициялардың ... ... мен ... қызметтерін пайдалана ... ... ... экономикасын көтеру мен қайта құруға және оның
тиімді түрде әлемдік нарыққа енуіне ... ... ... ... мен ... ... салаларға бағыттау мақсатында кепілдіктер
мен жеңілдіктер жүйесін қолдану тиіс.
Жоғарыда аталған міндеттерді орындау үшін трансұлттық компаниялар ... ... ... ... ... құру қажет.
Мұнай өндіру саласында шетел инвестицияларын тартуда ... ... ... ... сондай-ақ олардың іс-әрекеті
өнеркәсіп өндірісі саласында шаруашылық ... ... де ... ... ... ... трансұлттық компаниялардың еліміздің
экономикасына тигізетін оң ... ... ... ... ... ... ... жүйесіне енгізу;
- шетелге мұнай экспортының үлесін арттыру;
- бюджетке валюталық түсімдердің келісін ұлғайту ... ... ТК ... ... экономиканың өңдеуші салаларының
дамуын тежейтін импорттық тәуелділікті күшейту арқылы ... ... ... ... ... кәсіпорындарының қаржылық нәтижесіне көптеген факторлар
әсер етеді: өндіріс ... ... ... ... ... ... ... бірге жұмыспен қамтылғандар және жұмыссыздар
саны т.б.
Мұнай-газ саласы облыстың экономикасының ... ... да ... мүмкіндік бере бастады. Мұнай мен газ өндіру және өңдеу, тасымалдау
көлемінің ... ... ... қатынасы, энергетика, телекоммуникация,
жол қатынасы дамыды. Рас, мұнай-газ секторы өзінің ... ... ... ... және ... ... ... бастан
өткерді. Бұл салада түбегейлі құрылымдық өзгерістер жүзеге асып, басқару
құрылымында ... ... сай ... ... геологтарының бағалауы бойынша, біздің республикадағы мұнай
көлемі 700 ... жуық деп ... ... қоры ... өсуі ... деп саналатын аймақтардың қатарында Ақтөбе және Батыс
Қазақстан облыстары да бар. ... ... ... және ... облысы
да бұл жағынан қалыса қоймайды. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық өзгерістерге
толығырақ тоқталсақ, орынды шығар деп ойлаймыз.
Тағы бір ерекше тоқталуды қажет ететін ...... ... ... мұнай көздерін игеру үшін мемлекет тарапынан
жасалған қадамға орай ел мүддесін ... ... ... ... қатысы бар мемлекеттермен бірлесе ... ... ... ... Бұл ретте ерекше ескеретін ... - ... ... ... ... ... ... Іс
жүзінде барлық мұнай экспорттайтын елдердің бәрі дерлік осындай ... ... осы ... біраз тәжірибе жинақталған.
Мұнай және мұнай өнімдеріне конъюктура өзгерістерінің әсерін төмендету
мақсатында аса ірі ... ... ... ... 10 ... ... алынатын табысты қайта бөлу есебінен экономиканың өндірістік
құрылымын жетілдіру жөніндегі шараларды іске асыруда. Осымен бір ... ... ... ... алу ... ... елдерге капитал
экспорттау жұмыс жүргізілуде. Қазақстанда ... ... ... ... келе жатқан инвестициялар көлемі ... ... ... орта болып табылады [39].
Осыған байланысты, Каспий теңізінің Қазақстандық секторын кешенді әрі
тиімді игеру ... ... ... ... ... күші ... ... теңізі айлағында алдын-ала жасалған болжамға ... ... ... жуық ... қоры бар. ... ... ... кен орындарынан мұнай өндіру жылына 150-200 миллион тоннаға жетіп,
25-30 жыл бойы осы ... ... ... мүмкін. Сондықтан да Каспий
теңізінің қазақстандық ... ... ... байланысты басқару мен
құрылымдық өзгерістерге осы ... ... ... ... ... ... деп ... тоқталғанымыздай, Қазақстанның мұнай-газ секторындағы ұйымдық
өзгерістер осы салаға инвестицияның мол құйылуына жол ашқан еді. ... ... ... ... өндіруді дамытуға инвесторлар 80 миллиард АҚШ
долларынан астам қаржы ... ниет ... Бұл ... іске қосылатын
кәсіпорындардың жұмысын қамтамасыз ететін өндірістік, инфрақұрылымдық және
әлеуметтік ... ... ... ... [40]. Осы ... ... ... секторында тауарлар мен қызмет түрлеріне
ауқымды ... ... ... да Қазақстанның мұнай-газ
секторына инвестиция тартудың ... тек ... ... ... қана
қоймай, осы жағына да ой жүгірткеніміз дұрыс болар. Сол себепті де, ғылыми
еңбегіміздің бір ... ... ... ... ... мәселесін
арқау еттік.
Қазақстанның ғана емес, шетелдік инвесторлардың да еліміздің мұнай-газ
саласын өркендетуге қаржы құюына байланысты басқару ... ... ... Бұл да өнім ... ... арттыруға, экономикалық өсуге
жол ашқаны ... ... ... ... ... ... ... (Атырау облысы), «Арман», «Теңге» (Маңғыстау
облысы), «Степной леопард» (Батыс Қазақстан және Атырау облыстары) ... ... ... ... ... десеңіз, бұл да басқарудың жаңа
құрылымы.
Тіпті ... ... ... ... ... ... ... аймақ саналатын Қызылорда облысы индустриалды өлкеге айналып ... Тек ... ... ғана ... ... ... да ... экономикалық, әлеуметтік хал-ахуалы жаңа деңгейге көтерілетін
күн алыс емес деген үлкен үміт бар. ... ... ... ... ... артып келе жатқандықтан. табыс та мол. Оның көп бөлігі ... ... ... ... ... жұмсала бастады [41].
Мұнай-газ саласының жағдайын талдау оның мықты және осал ... мен ... ... мүмкіндік тудырды.
Мұнай-газ саласында бірқатар шешілмеген проблемалар бар, атап ... ... ... және Қашаған кеңейту жобаларының шешімдерін
қабылдаудың орындылығы;
2. Игерудің соңғы кезеңіндегі, негізінен БӨ жер ... ... ... ... ... кен ... ... жалғастырудың экономикалық тиімділігі;
3. Ресурстық базаны көмірсутек шикізатының жаңа кен ... ... ... ... ... қоры ... шын мәнінде таусылды;
4. Жоғары технологиялық процестер және көмірсутек шикізатын ... ... ... ... ... қанағаттанғысыз жағдай;
5. Жоғары қосылған құнмен бәсекеге қабілетті экспорттық мұнай-химия
өнімін құру бағытында саланы ... ... ... ... ... үшін жұмыс істеп тұрған
экспорттық жүйелерді кеңейту және жаңаларын құру.
Мұнай мен газ ... ... ... және ... кеңейту
жобаларының шешімдерін қабылдаудың орындылығы,өндірудің одан әрі өсуі Теңіз
және Қарашығанақ кен ... ... ... Қашаған кен орнын
тәжірибелік-өнеркәсіптік игерудің басталуына ... ... және ... ... ... ... ... етіледі.
Жоба операторларымен бірлесе отырып, көрсетілген кен орындарында жаңа ... үшін ... ... жалғасуда.
Теңіз кен орнын одан әрі игеруді дамыту үшін осы әсер ету ... ... алу және ... кері ... көлемдері мен мөлшерлері
туралы сараланған шешім қабылдау ... алу үшін ... және ... қорының, олардың жұмыс тәртібінің, газды қайта ... ... ... ... ... ... ... талап етіледі. Бұған «Теңізшевройл» ... Буын ... мен ... және ... ... қорларын іріктеу дәрежесі
байланысты болады [48].
ТШО шикі мұнайды кері айдау технологиясын қолданып, өндірісті одан ... ... ... Негізгі мақсаты - мұнай өндірудің ... ... шикі ... ... кері ... және ... ... бөлігінде таралудың табысты өтуіне ... ... одан әрі ... қамтамасыз ету болып табылады.
Жобаны іске асырудың орындылығы туралы ... ... ... ... ... ... пакетінің негізінде жобаның
техникалық және экономикалық көрсеткіштерін талдаудан ... ... ... ... шығындар (мұнайды сепарациялау және бастапқы
өңдеу, газ айдау объектілері), ... ... және ... ... сондай-ақ сағалық қысымды төмендету объектілерін салуға
қосымша шығындар талап етіледі.
Қарашығанақ кен орнын игеру перспективалары ... ... ... жер
үсті құрылыстарының өнімділігі мен жай-күйіне тығыз байланысты. Сондай-ақ
өндіруші және газ ... ... ... ... және ... жұмысының
технологиялық режимін оңтайландыру жөніндегі жұмыстарды жүргізу сұйық
көмірсутек ... ... өсу ... ... ... кен ... игерудің 2-кезеңі Базалық Жобалау сатысында, оны 2011
жылдың ортасына қарай аяқтау жоспарлануда. ... ... 1 ... ... ... 46 ... өндіру деңгейіне қол жеткізу үшін
тәулігіне 275 мың баррельден екі кезекті қамтиды. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... Компани Б.В.) кен орнын
игерудің 2-кезеңі құнының шығындарын төмендету және оның экономикалық
тартымдылығын арттыру ... ... ... петрофизикалық және физика-химиялық зерттеулердің, сондай-
ақ қысқа ... ... ... ... ... ... нәтижелерін басшылыққа ала отырып, түрлі
компаниялардың мамандары жаңа Қашаған кен ... ... жаңа ... дайындады және ол мемлекеттік органдардың қарауында
жатыр.
Жобаға сәйкес Қашаған кен орнының ... ... кен ... ... ... үшін жобалық шешімдер қабылдау мақсатында ілеспе газды қайта
айдау тиімділігін зерттеу және ... ... ... ... ұсынылады. Осы жоба іске асырылған жағдайда 2015 ... ... кен ... ... әрі ... ... жолдары мен
перспективалары туралы ақпарат пайда болады.
Кесте 20
2010-2014 жылға дейінгі ... және газ ... ... ... ... атауы |2009 ж. |2010 ж. |2011 ж.|2012 ж.|2013 |2014 ... ... | | | |ж. | ... және газ ... |80,0 |81,0 |83,0 |83,0 |85,0 ... тонна | | | | | | |
| ... ... ... ... ... және газ ... |
|сайтынан алынды ... кен ... ... игерудің соңғы сатыларында, негізінен БӨ
жер қойнауын пайдалану келісім-шарттарының ... ... ... ... ... ... соңғы сатыларына мынадай белгілер тән:
-мұнай қорларын игеру үшін талап етілетін инвестициялардың басым бөлігі
игерілін қойды - ... ... ... ... ... бар ... ... айтарлықтай физикалық тозу деңгейімен
сипатталады және жаңа ... ... ... (дублер-ұңғымаларды
бұрғылау, құбыр жүйесі мен өзге де ... ... ... ... ... үшін қабаттардың мұнай қайтарымын
арттыру саласындағы ... ... ... ... ... (тік ұңғымаларды бұрғылау және екінші оқпандарды кесу)
енгізуді дәлелдеу қажеттілігі туындайды;
-кез ... ... ... экологиялық қауіпсіздік
факторының рөлі күшейеді [49].
Қолданыстағы салық кодексі Үкімет деңгейінде суланған, аз ... ... кен ... ... жоғары көмірсутек шикізатының кен
орындарын игеретін, сондай-ақ рентабельдігі төмен ... ... ... ... жер қойнауын пайдаланушылар үшін төмен ставка
белгілеу мүмкіндігін көздейді. Ауыр геологиялық сипаттағы кен ... ... ... ... ... ... сатыларындағы, ауыр
өндіру жағдайларымен кен ... ... ... ... ... кен ... ... соңғы сатысының техникалық-экономикалық
сипаттамасы ... ... және ... ... ... ... үшін ... экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету, қол
жеткізілген мұнай өндірісі деңгейлерін тұрақтандыру, сондай-ақ ... ... ... аясын кеңейту міндеттері өзекті міндеттер болып
табылатынын көрсетті.
Игерудің соңғы сатылары үшін экологиялық ... ... ... ... Бұл ... ... және ... өңдеу өндірісінің жоғары
техногендік жүктемесіне, сондай-ақ ... ... ... және ... ... ... ... Осыған орай қолданылатын
технологиялық шешімдерді кешенді бағалаудағы әдістемелік жолдарды ... ... ... ... жағдайда:
-кен орындарының нақты жағдайлары үшін мұнай қайтарымдығын ... ... ... бейімдеу және енгізу;
-тұтқырлығы жоғары және ауыр мұнайды жылыту әдісімен өндірудің жаңа
жоғары ... ... ... ... және енгізу;
-кен орындарының алынуы қиын мұнай қорларын өндіру үшін қабаттарға
газбен және ... әсер ету ... ... және ... және газ ... ... ... және бекіту сапасын арттыру;
-мұнай және газ ұңғымаларындағы селективтік оқшаулау әдістері;
-өнеркәсіптік құбырлардағы тоттанумен күресу;
-мұнай қайтарымын арттыру, ұңғымалардың ... ... ... ... ... бойынша мамандандырылған зертханалар құру жөніндегі
жобалар сияқты мәселелерді шешу мүмкін ... ... ... ... ... жаңа және негізгі базалық: Қарашығанақ,
Теңіз, Жаңажол, Толқын және ҚМГ-га ... тағы ... ... ... ... кен орындарын (Қашаған және т.б.) дамыту жолымен
қамтамасыз етіледі. Өндірілетін газ ... ... газ ... ... отырып, тауарлық газды өндіру және шығару қарқыны
мұнай ... ... және кен ... игеру бойынша қабылданған
технологиялық шешімдермен (мысалы, газды кері айдау) айқындалады ... ... 2010 жылы ... газ ... ... ... ... млрд. тек. метрді, ал 2014 жылға қарай - шамамен 55,8 млрд. ... ... ... ... ... сондай-ақ кері айдау көлемдерін
ескергенде, 2009 жылы тауарлы газды өндіру және шығару балансы және ... ... ... болжамды көлемдер 20-кестеде көрсетілген.
Кесте 21
2014 жылға дейінгі тауарлық газды өндіру мен ... ... ... ... ... ... ... өсуі ... базаны уақытылы
толықтыруға қатысты тиісті саясатты қалыптастыруды талап етеді. Ресурстық
базаны көмірсутек шикізатының жаңа ... ... ... ... құрылымдарының қоры бүгінгі күні шын мәнінде
таусылды.
Қазіргі уақытта, Каспий теңізінің қазақстандық секторында ҚМГ ... ... ... ... Аташ және ... ... ... жұмыстарын жүргізіп жатыр.
Дархан, Шағала, Исатай, Абай, Жеңіс, Бөбек, ... ... ... да ... ... ... барлауға перспективтік объектілер
болып бағаланады, олар бойынша ұлттық компания ... ... ... ... іс-шаралар кешенін жүргізуде.
Жалпы, КТҚС-тегі мұнай мен газға перспективті ... ... ... ... ... ... тектес кен
орындарын басшылыққа ала ... ... ... ... ... болады деп болжануда.
Қазақстан Республикасы заңнамасының нормаларына сәйкес жер қойнауын
пайдалану құқығын беру екі тәсілмен: ... ... ... және ... ... ... ... арқылы жүргізіледі. 2007 жылдың
сәуірінен бастап конкурстар өткізудің ... ... ... жаңа объектілеріне жер қойнауын пайдалану құқықтарын ұлттық
компания ғана ... ... ... ... жер ... ... ... алу конкурстары мына
қағидаттардың орындалуын қамтамасыз етеді:
-конкурс шарттарының ашықтығы (транспаренттік);
-объектінің нарықтық бағасын айқындау;
-дәйекті негізді инвестициялық ... ... ... уағдаластықтарды сақтау;
-неғұрлым технологиялық және тәжірибелі жер қойнауын пайдаланушыларды
тарту.
Жалпы, Қазақстанның мұнай-газ секторындағы құрылымдық ... ... ... ... рас, оны осы ... ... нақты цифрлармен дәлелдеуге тырыстым.
Сонымен, зерттеу еңбегіміздің негізгі желісі былай: ... ... ... байланысты мұнай-газ саласындағы ұйымдық
өзгерістердің жүзеге асуы және ... орай ... ... ... ... мен ... ... ҰҚ АҚ-ң қызметін дамыту бағытында мемлекеттік реттеу
тетіктерін қолдану бойынша ұсыныстар
Экономиканың жаһандану жағдайларында ... ... ... ... экономикалық жетілдірудің тетіктері мұнай-газ саласын
дамыту әдістерінен құралады. Бұған келесілерді жатқызуға болады:
- жалпы мұнай мен газ ... ... ... ... ... ... ... дамыту, тасымалдау және инфрақұрылымды
дамыту,
- мұнай-газ саласын ... ... жаңа ... ... үлес ... ... ... кадр ресурстарымен қамтамасыз ету және қоршаған ортаны қорғау және
төтенше жағдайлардың алдын алу.
Мұнай-газ ... ... ... ... деген даму перспективасы
Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясында толық қамтылған және
Қазақстанның әлемдегі ... ... 50 ... ... кіруі жөніндегі
негізгі бағыттарда айқындалған. Бірақ, қазірде әлемдегі болып ... ... бұл ... ... орындауға өз әсерін тигізеді.
Соған қарамастан, Қазақстан ... осы ... ... ... алуды
түрлі жобалар жасау, заңдарға өзгертулер енгізу жүйелері қаралып жатыр.
Мұнай-газ саласын мемлекеттік реттеу болашаққа деген даму перспективасы
Қазақстан Республикасы үшін ... 5-7 ... ...... ... ... химиясы базасын жасау. Бұл үшін жаңа мұнай-газ
кеніштерінің ... ... ... ... даму ... осы ... жүзеге асыру
жылдамдығына байланысты болады. Оны шешу үшін ... ... ... мен ... біріккен кәсіпорындардың қаражаттарын
жұмылдыру керек деп ойлаймыз.
Қазақстанның көптеген мұнай-газ кеніштерінде өнім ... ... ... ... ... және экономикалық тиімділігі төмен.
Осыған байланысты ... ... ... ... ... Бұл ... бәсекеге
қабілеттілігін, тиімділігін төмендетеді және мұнай құятын ... мен ... жиі ... орын ... ... және газ
қалдықтарының шығу жағдайларына байланысты іргелес аймақтардың ... ... ... ... ... белсенді бөлігін жаңарту
қосымша инвестицияларды талап етеді. Бүгінгі күні көмірсутектерді өңдеуге
күрделі қаражат ... ... ... олардың көп бөлігін
сатуға мәжбүр болуда.
Демек, қазірдің өзінде-ақ шаралар жүйесі әзірленуі тиіс, ... ...... ... ... кепілдік беретін көмір
Бүгінгі күні «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы Қазақстанның мұнай-газ
секторының серпінді және ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық өркендеуінің мығым тірегіне айналды.
«ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы да жерге қарап қалған жоқ, ел еңсесін
көтеруге қомақты үлес ... ... ... 2020 жылға дейінгі даму
бағдарламасында мемлекеттің инновациялық және индустриялдық дамуына ерекше
назар ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін бағалау
үшін шетелдік ұлттық және жеке ... ... ... ... ... және өндірістік көрсеткіштерге бағалау және салыстыру
(бенчмаркинг) жүргізіліп отырады.
Қазірдің ... ... ... ... негізгі
көрсеткіштері әлемнің жетекші мұнай-газ компанияларының көрсеткіштері
бойынша жақсы ... ие. ... ... ... Роснефть,
CNPC, Sinopec сияқты әлемдік деңгейдегі ұлттық компаниялармен қатар
тұрғанының өзі оның ... ... ... ... отыр.
Әлемдік мұнай-газ саласында үлкен беделге ие Energy Intelligence
рейтингтік агенттігінің берген ... ... ... ҰК АҚ ... 100 ірі ... ... ... ішінен 36-орынға ие болды.
Бұл көрсеткіш бойынша біз 2009 жылы ... ... ... ... ... ... – 2015 жылға қарай әлемнің отыз ... ... ... ... нық қадаммен жақындап келеді.
Қазіргі күні әлеуметтік-экономикалық тұрақтылықты сақтау үшін ... ... ... ... аса ... ... ... дамыту
үшін «ҚазМұнайГаз» компаниясында атқарылып жатқан жұмыстар бойынша кеңірек
мағлұмат беретін болсақ, Қазақстандық үлесті ұлғайту – ... ... ... болып отыр. Сондықтан «ҚазМұнайГаз» қазақстандық үлесті
дамытуға ... ... ... ... 2012 жылы ... жұмыстар мен
қызметтер жеткізуге жасалған шарттардың жалпы көлеміндегі «ҚазМұнайГаз»
компаниялар тобы бойынша қазақстандық үлес 811 млрд ... ... ... мен ... сатып алуда қазақстандық үлесті
арттыру бойынша шаралар кешенін іске асыру ... ... ... ҚМГ ... ... Қазақстан Республикасындағы мұнай-газ
машиналарын жасауды дамытуға үлес қосу бағдарламасы дайындалғаны белгілі.
Мұнай-газ ... ... ... ... ірі ... ... ... мұнай-газ машина жасауды дамытуға баса мән беріп
отыр.
Біріншіден, Қазақстандағы Теңіз, ... және ... ... ... мұнай өндіру көлемінің ұлғаюы, ең алдымен, мұнай-
газ жабдықтарына деген сұранысты арттырады. Ірі ... ... ... 2020 жылы ... ... ... 2,4 есе ... Бұдан
басқа, Қазақстан Республикасында Каспий қайраңындағы жаңа ірі кен орындарын
игеру бойынша жұмыстар жүргізіліп жатыр.
Екіншіден, мұнай өңдейтін өнеркәсіп ... ... ... ... ... және газ ... ескіруі Қазақстандағы мұнай-газ құралдарына
деген сұраныстың артуына себеп болады. ... ... ... және газ ... 80 ... 20-30 ... астам жөндеусіз
пайдаланылуда.
Үшіншіден, өткен жылы Қазақстан, Ресей мен Беларусьтің Кедендік одағы
өз жұмысын бастады. Осылайша біртұтас ... ... ... ... кеңістік қазақстандық өндірушілер үшін өнім өткізу көзі болатындығы
даусыз. Сондай-ақ бәсекеге ... ... ... ... мен ... ... кезде «ҚазМұнайГаз» бұл бағдарлама бойынша республикадағы 49
машина жасау кәсіпорындарына ықпал етуді көздеп ... ... ... ... ... жасаушылар Одағымен
бірлесе отырып, мұнай-газ машиналарын жасауды дамыту ... ... ... ... күні ... өнім барлық атаулар бойынша
шығарылады. Мысалы, ... ... ... ... шыны ... құбырлар, мұнайды қыздыратын пештер және
тағы басқа жабдықтар толығымен қазақстандық кәсіпкерлерден сатып алынады.
Бұл ретте қазақстандық кәсіпкерлерге ... ... ...... тиісті деңгейін қамтамасыз ету, яғни өнім ... ... ... оларды бәсекеге қабілетті ету. Сонда ғана екіжақты жақсы
қарым-қатынас орнап, ... алға ... ... ... әл-ауқатын жақсартуға қашан да үлкен көңіл бөлетіндігі
баршаға аян. «Нұр Отан» партиясының ХІІІ ... ... ... ... ... адамдарға ірі кәсіпорындардың акцияларына
иелік ету мүмкіндігіне жол ашты. «Халықтық ІPO» туралы айтқаны ... ... ... тағы бір ... ... жауапкершілік – біздің компанияның ұзақ ... ... бір ... ... және ... қызметінің басым
бағыттарының бірі. Биылғы Жолдауында Елбасы білім беру, денсаулық сақтау,
халықты жұмыспен қам-тамасыз ету, ... ... ... халықты сапалы ауызсумен қамтамасыз етуде реформалар
жасалатынын атап айтты. «ҚазМұнайГаз» ... тобы бұл ... ... ... белгілі.
Өткен жылы ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің қажеттіліктері ... мың ... ... ... ... ... ... жеткізілгеніне
алдымен тоқталайын. Бұл ретте субсидиялардың жалпы құны 2,475 млрд ... ... үшін 130 мың ... ... ... ... ... соған орай субсидиялар 1 млрд теңге шамасында болды.
Компанияның маңызды міндеттерінің бірі – халықты ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін 8,5 млрд текше метр ... ... ... ... 8 млрд теңге болатын 27,9 млрд текше
метр газ сақталды.
Бірлескен ... ... ... ЖШС ... ... млрд ... метр, соның ішінде SWAP-операциясы бойынша 3,25 млрд текше
метр ... газы ... Бұл ... ... ... 2,39 млрд текше метр және Қостанай облысына жеткізілетін 0,86
млрд текше метр газға ... ... ... Біз ішкі ... үшін газдың мың
текше метріне 85 АҚШ доллары көлеміндегі ... ... ... ... ... ... газ ... 223 АҚШ долларынан астам соманы құрайды.
Тұтастай алғанда, құрғақ Қарашығанақ газы мен ішкі ... ... ... және ... арналған төмендетілген тарифтерді қарама-
қарсы бағытта жеткізу жөніндегі SWAP операцияларын өткізу ҚР ішкі ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жағынан әлсіз қорғалған тұрғындарының материалдық
жағдайына теріс әсер етуді тежейді.
Айта кеткен жөн, «ҚазМұнайГаз» ... ... ... ... ғана шектелмей, қазіргі күні жаңа жұмыс орындарының көптеп ашылуына
ықпал етіп отыр.
Газ құбыры ... ... ... және ... ... аумағы арқылы өтеді. «Бейнеу-Бозой-Шымкент» магистральды газ
құбырының құрылысы барысында 3500 қазақстандық мамандар ... ... ... ... 500-ге жуық жұмыс орны ашылады. 1,5 млн ... ... ... болады.
Бұдан басқа, «ҚазМұнайГаз» Астрахань – Маңғыстау су құбыры арқылы Еділ
суын жеткізумен де айналысатынын айта ... жөн. Өмір ... ... су ... ... жылдан артық уақыт бойына Қазақстанның қуаңшылықты
Маңғыстау және Атырау ... су ... ... ... ... ... ... тұщы сумен тұрақты қамтамасыз етіп отыр. Өңірдің ... ... ... және ауыл ... өнімдерін өндірушілерге
су береді.
2012 жылы «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы Маңғыстау облысында тұратын
оралмандардың – ауыл шаруашылығын өндірушілердің қажеттіліктері үшін ... ... 12,8 млн ... ... ... ... ... ұлттық компаниясы тек өндірістік жетістіктерге жетуді
ғана көздемейді, қоғамның жан-жақты ... ... ... бөліп, мәдениет,
білім және денсаулық салаларының деңгейін жоғарылатуға, өмірдің сапасын
жақсартуға ... ... ... ... ... ... жас
мамандардың кәсіби ... және нық ... ... ... ... жасауға, салауатты өмір ... ... ... ... тікелей қатысы жоқ басқа да әлеуметтік
мәселелерге қамқор болып келеді.
Әлеуметтік жағдайлары әлсіз тұрғындарды ... ... ... және ... ардагерлеріне «Қазақстан Республикасының ардагерлер ұйымы»
қоғамдық бірлестігі арқылы, сондай-ақ мұнай-газ саласына еңбегі сіңген
қайраткер ардагерлерге ... ... қоры ... ... ... ... еншілес тәуелді ұйымдарды есептемегенде, демеушілік және
қайырымдылық көмек көрсетуге өткен жылы 6,1 млрд ... ... жылы ... ... және ... ... ... 9 млрд
теңгеден астам қаржы бөлу ... ... ... алу ... 1 595,2 млрд ... ... оның 776 млрд
теңгесіне тауарлар, 393,1 млрд теңгеге – жұмыстар, 425,7 млрд ... ... ... болатын. Демек, қазақстандық үлес пайызға шаққанда
51% болды, тауарларда – 31%, жұмыстарда – 63%, қызметтерді сатып алуда 75 ... ... ... ... ... «ҚазМұнайГаз» ҰҚ АҚ-ң ... ... ... реттеу тетіктерін қолдану бойынша мынадай
ұсыныстар ... ... ... өндіру көлемін 2014 жылы 85,0 млн. тоннаға дейін ұлғайту (2012
жылға қарай 111,1 %)
- ... ... ... 75,0 млн. ... ... ұлғайту (2012 жылға
қарай 110,1 %);
-  шикі газ өндіру көлемін 2014 жылы 55,8 млрд. тек.м. ... ... ... ... 155,0 ... ... газ экспортының көлемін 2014 жылы 14,6 тек.м. дейін ұлғайту
(2009 жылға қарай 280,5 %);
-  барланған көмірсутек қорларын ұлғайту 2015 ... ... ... ... ... ...  Каспий теңізінің қазақстандық секторының жағадағы инфрақұрылымының
басым объектілерінің тізбесіне сәйкес жағадағы
 -инфрақұрылымының объектілерін ... 2014 жылы ... ... ... зауыттарында мұнай өңдеу көлемін
15,1 млн. тоннаға ... ... (2012 ... ... 124,8 ... ... ... 87-90 % дейін жеткізу;
- отандық мұнай өнімдері сапасын экологиялық саты-3 сапа стандарттарына
дейін жеткізу;
- мұнай өнімдерін тұтыну құрылымын ... ... ... ... өнім ... ... және ... 2014 жылы газ тасымалдау көлемін жылына 129,3 млрд.текше м. дейін,
оның ішінде ... ... газ ... ... 5,0 ... ... м ... ұлғайту (2012 жылы жылына 3,6
млрд.текше м дейін);
-  мұнай құбырларының өткізу қабілетін жылына 87 ... ... ... Құбыр Консорциумы (бұдан әрі - КҚК) - ... ... ... ... - ... - жылына 20 млн.тоннаға дейін;
-  газдың халықаралық транзитінің көлемін 2014 жылы жылына 101,1 млрд.
тек.м. дейін ұлғайту;
- 2014 ... ... ... 500 мың ... ... оның ішінде Ақтау
қаласында жылына кемінде 420 мың тонна битум өндіру бойынша ...  хош ... ... ... ... - ... жылына 133 мың
тоннаға дейін, параксилолды жылына 496 мың ... ... ... 2015 ... ... базалық мұнай-химия өнімінің өндірісін полиэтиленді
жылына 800 мың тонна және полипропиленді жылына 500 мың ... ... ... саласы ұйымдарының техникалық реттеу ... ... ... және нормативтік техникалық
құжаттармен қамтамасыз етілуін ұлғайту;
- 2014 ... ... ... ... сатып алуындағы
қазақстандық үлес ... ... ... 16 %-ға, жұмыстар мен
қызметтер бойынша 85 %-ға жеткізу;
-  инвестициялық ... ... ... ... ... ... алға қойылған міндеттерді орындай отырып, келесідей
көрсеткіштерге қол жеткіздік. Әлемдік мұнайөнімдері нарығында Қазақстанның
алатын рөлі ... ... ... ... Ал оны болашақта әрі дамыту
бойынша жұмыстар толассыз жүргізілуде. Негізінен ол ... бар ... ... жоғарылатып қана қоймай, Каспий теңізі арқылы
мұнайды Еуропа мен Парсы шығанағы елдері нарығына шығаратын ... ... ... белсенді қолға алынған.
Біздің жүргізілген Қазақстан ... ... ... ... арналған талдауымыз отандық мұнай өңдеудің төмен
сапасы проблемасы ескірген жабдықпен мұнайды ... ... ... ... ойластырылмаған маркетингтік саясатпен, ... ... ... оны ... ... көрсетті. Отынның көпшілігінің сапасына қойылатын талаптар
басқа елдерге қарағанда ... ... бұл ... ... ... оларды
мұнай өнімдерінің халықаралық нарығында бәсеке қабілетті ете ... ... ... ... ... өткізу барысында айтарлықтай
жоғалады. Көтерме және жеке сауда нырығында мұнай ... ... ... ... болмауы елеулі проблема болып табылады, бұл этилденген
бензинді тұтынуды және өндірудің шарты болады.
Өнімнің ... ... үшін ... өндіру, оны өңдау және сату
бойынша кәсіпорындардың күш-жігерлерін біріктіруге мүдделік таныту қажет.
Мұндай ... ... ... бірі ... ... ... құрылуы болып табылады.
Қазақстанда тікелей кіріккен мұнай компанияларын құру келесі негізгі
себептерге сай мұнай өңдеу өнімдерінің сапасын ... ... ... Барлық технологиялық цикл барысында сапаны басқару. Мұнай өңдіретін
және мұнай өңдейтін кәсіпорындардың экономикалық ... ... ... ... ... компаниясында іске асуы мүмкін және бұл өндірістік
тізбектердің әртүрлі ... ... ... және ... ... – МӨЗ» ... тізбегі бойынша тиімді басқаруға
мүмкіндік береді.
2) Шикізаттық ... ... ... ... ... ... ... шеңберінде шикізат (материалдар, компоненттер) жеткізу
және ... бөлу ... ... ... ... жеткізулері
өндірістің керекті ырғағына қол жеткізумен ... ... ... ауытқуларын басқаруға мүмкіндік береді. Осының нәтижесінде ... ... ... ... және кәсіпорынынң технологиялық сұлбасын
сапаға сәйкестігін оңтайландыруға ... ... бұл ... және шығарылатын мұнай өнімдерінің сапасын жақсартуға оң әсер
етеді.
3) Инвестициялық бағдарламаларды іске ... үшін ... ... ... ... ... ... және
төлемсіздіктер дағдарысы жағдайларында тікелей кіріккен мұнай өнеркәсібі ең
пайдалы өндіріске қаржыны ... ... үшін ... ... ... ... ... кәсіпорындардың өндірістік – қаржылық
тұрақтылығын көтеруге мүмкіндік ... ... және ... ... ... ... пайда көлемі кеңейеді. Бұдан басқа
банктермен берік және өзара пайдалы байланыстар ... ... ... ... ... болады. Шет елдік инвесторлар үшін ірі,
тұрақты дамып келе жатқан шаруашылық бірлігінің шеңберінде ... ... ... ... Мұның бәрі өндірісті жаңғырту және жаңалау
үшін мүмкіндік жасайды, ол өнімдердің сапасының жақсаруына келтіреді, демек
өнімдердің ішкі және ... ... ... ... арттырады.
Мұнай өнімдерінің ішкі нарығын игеру, «алға» ... ... МӨЗ үшін ... маңызды міндет болып табылады. Бұл бағытта табысқа
қол жеткізу МӨЗ қабілеттілігімен және ... ... ... ... ... шектелетін шеңберде шартталады. Бұл
міндетті МӨЗ маркетингтік қызметі шешуі қажет.
МӨЗ маркетингтік ... ... ... ... ... ... ету жүйесін жақсартуды, өнімнің тұрақты жоғары
сапасын, жолай қызметтердің ... ... және ... мен мұнай өнімдеріне
бағалардың жалпы деңгейін төмендетуді қамтамасыз етуді іске асырады.
Сонымен жұмысты ... ... ... ... ... ... ... елдегі мұнай өңдейтін алпауыт компанияларды мемлекет өз
қарамағына алуға талпыныс жасауы керек;
ә) елде ... ... ... ... ... жөн, бұл жылда
қымбаттайтын жанар-жағармай бағасын тізгіндеуге сеп болады;
б) мұнайдан түскен түсім, сатылған мұнайдың ... ... ... ... ... ... ден қою керек, мұнайдан ақырына дейін
өнім алуға ұмтылыс жасаған жөн.
Мамандар тарапынан айтылған осы ... ... ... министрлік
ескерсе, мұнай-газ саласындағы қауіпсіздік мәселесі де, мұнай ... ... ... жұмыстары да өзінен-өзі реттеле бермек.
Қазақстан Республикасында мұнайөнімдері сапасын мемлекеттік реттеуді
күшейту қажет. Бұл бағытта жұмыс істеуде бірқатар экологиялық, ... және ... ... мәселелерді шешу қажет.
Нәтижелер келесідей болуы тиіс:
- автомобиль отындарын жеке ... ... ... ... ... жасау; мұнда бағыттардың бірі – автомайқұю
станцияларының жабдығын және қызметтерін сертификаттау;
- бензинге жаңа стандарттар және ... ... жаңа ... ... ... стандарттарды нақты әзірлеу, оларды енгізілу
кезеңдерін анықтау және олардың орындалуын қатаң ... іске ... Бұл ... ... ... сапасын арттыруды, мұнай өңдеудің
екіншілкті процестерін енгізуді ынталандыратын болады;
- экологиялық таза өнім ... ... ... икемді
тетіктерін әзірлеу;
- МӨЗ жаңа өте жоғары технологиялық деңгейге қол ... ... есте ... қажет, біздің республикамызда біз экологиялық
талаптарға ... ... ... ... жол бермеуіміз қажет.
Сондықтан МӨЗ қаржы-техникалық базасын ... ... ... ... ... атап ... ... кіріккен мұнай компанияларын құру
керек.
Республиканың мұнай өңдеу өнеркәсібінің дамуы ... ... ... және Павлодар МӨЗ жаңалау және қайта құру;
2. Маңғыстау МӨЗ құрылысы;
3. Атырау МӨЗ қайта құру және кеңейту;
4. Экспорттық мұнай ... ... Ірі ... ... ресурстарына бағдарланған өңдеудің жаңа
нысандарының құрылысы.
Мұндай өте ... ... іске ... үшін ... ... шетел инвестицияларын тарту қажет:
- барлық мұнай саласын қайта жарақтандыру үшін қажетті ... ... және оны ... ... және ... ... технологияларымен
жабдықтау;
- Қазақстан Республикасының және аймақтарының барлық мұнайгаз ... және ... ... және ... дамыту;
- мұнайгаз кешенін дамыту базасында мұнай мен мұнай өнімдерін одан ... ... ... ... ... саласын мемлекеттік реттеу болашаққа деген даму перспективасы
Қазақстанның 2030 ... ... даму ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына кіруі жөніндегі
негізгі ... ... ... ... ... ... ... түрлі
проблемалар бұл стратегиядағы міндеттерді орындауға өз ... ... ... ... Үкіметі осы көптеген мәселелердің алдын ... ... ... ... өзгертулер енгізу жүйелері қаралып жатыр.
Мұнай-газ саласын мемлекеттік реттеу болашаққа деген даму перспективасы
Қазақстан Республикасы үшін алдағы 5-7 ... ...... ... ... ... базасын жасау. Бұл үшін жаңа мұнай-газ
кеніштерінің ресурстары шикізат ретінде қолданылады.
Әлеуметтік-экономикалық даму ... осы ... ... ... ... ... Оны шешу үшін барлық ресурстарды ұлттық
компаниялар мен корпорациялардың, ... ... ... керек деп ойлаймыз. Қазақстанның көптеген мұнай-газ кеніштерінде
өнім өндіру күрделі жағдайда жүреді. Жабдықтар тозған және ... ... ... ... ... ... ... талап етеді. Бұл
олардың бәсекеге қабілеттілігін, тиімділігін төмендетеді және мұнай ... ... мен ... жиі ... орын ... мұнай және газ
қалдықтарының шығу жағдайларына байланысты ... ... ... ... ... ... ... белсенді бөлігін жаңарту
қосымша инвестицияларды талап етеді. Бүгінгі күні ... ... ... ... ... республика олардың көп бөлігін
сатуға ... ... ... ... ... ... әзірленуі тиіс, бұлардың
негізгі нәтижесі – қоршаған ортаның тұрақтылығына ... ... ... ... тасымалдау және өңдеудің барлық буындарының
сенімді жұмысы болмақ. Көмірсутек ресурстарын ұтымды әрі кешенді пайдалану
- дамудың басты бағыты болуы ... ... ... ... Республикасы Презтдентінің Қазақстан халқына жолдауы «Қазақстан-
2030: барлық ... ... және ... ... Қазақстан Республикасында мұнай-газ секторын дамыту жөніндегі 2010 - 2014
жылдарға арналған бағдарламасы туралы (бұдан әрі - ... ... ... 2010 ... 19 ... № 958 Жарлығы
3 Қазақстан Республикасын үдемелі ... ... 2010 - 2014 ... ... ... ... ... Үкіметінің 2004 жылғы 29 қаңтардағы № ... ... ... ... ... ... Үкіметінің 2007
жылғы 13 желтоқсандағы № 1352 қаулысы
5 «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 ... 13 ...... ... мен ... енгізу туралы» Қазақстан Республикасы
Үкіметінің 2008 жылғы 24 желтоқсандағы № 1258 қаулысы
6 Қазақстан Республикасында мұнай-газ секторын дамыту жөніндегі 2010 - ... ... ... ... ... ... Республикасы
Үкіметінің 2010 жылғы 18 қазандағы № 1072 Қаулысы
7 Шеденов Ө. Экономикалық теория.- Алматы.- 2006 – 159 ... ... А. ... теория.- Алматы.- 2003 – 163 б.
9 Мейірбеков А.Қ. «Кәсіпорын экономикасы»,Алматы, 2003ж  - 86 ... ... ... ... Алматы.- 2009.- 177 б
11 Альмагамбетов С. Качество определяет направление транспортировки
казахстанской нефти // ... и ... ... ҚР ... Агенттігінің Мәліметтері. -2010 ж.
13 Садыкова Е. Конъюнктурные изменения на мировом рынке нефти и газа и ... на ... ... ... // ... ... Серия
экономическая.-2009.-№10.-С.68.
14 Борисов В. Нефть: интересы стран региона. Транскаспийский ... ... А. ... и ... ... ... комплекса
Республики Казахстан // Транзитная экономика.- 2012.-№1.- с. ... ... У. ... ... система.-Алматы:Гылым, 2000.-
с. 56
17 Школьник В. Развитие нефтегазовой промышленности Республики ... ... ... ... ... А. ... проблемы и перспективы выбора приоритетного
маршрута экспорта нефти // Центральная Азия и Кавказ.-2001.-№3.-С. 289
19 Шетелдік ... ... ... ... іске асырудың
негізгі тетіктері.// Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ ... -2008. ... ... ... М.Т. ... ... становления и развития нефтегазовой
промышленности Казахстана  // Нефть и газ ... - 2002.- N3.- ... ... Р.А. ҚР мұнай-газ саласын мемлекеттік реттеуді ұйымдық-
экономикалық жетілдірудің ... ... ... - №2.- 2012. – ... Қазақстан Республикасындағы инвестициялық іс-әрекеттерді жандандыруда
трансұлттық ... ... ... // ... ... 2008.-
79 б
22 Қазақстан Республикасындағы инвестициялық іс-әрекеттерді ... ... ... ... // ... ... 2008.-
201-206б;
23 Мухтаров А.К. Загрязнения ... ... ... с ... ... // ... и газ ... - 2003.- №2.- С.114-118;
24 Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 ... 27 ... ... ... ... ... ластаудан келтірілген залалды
экономикалық бағалау ... ... В. На пути к ... ... //Казахстанская правда - 2003.-14
мая.- С.6-8;
26 Шетелдік инвестициялау саласындағы ... ... іске ... ... ... атындағы ХҚТУ хабаршысы. -2008.
-№2. 214-221б;
27 Яковлев А. В. // Нефть и газ (Казахстан). - 2008. - №3.- ... ... ... ... 2002 жылғы 20 ақпандағы № 811
Жарлығын іске асыру ... ... ... Қазақстан Республикасы
Үкіметінің 2002 жылғы 25 ақпандағы № 248 қаулысы
29 ҚР «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ ресми ... ... ... Мұнай мен газды ... ... ... экономика.- 2011.- №7.- 114 б.
31 Нефтяное ... ... ... ... ... ... ... доцент Маулетов К.С., Алматы, Ғылым, 2011
32 Карпов Д. Решение ... ... ... об ... от
японского кредита на реконструкцию ... НПЗ пока не ... // ...... - ... Экономика Казахстана на пороге 21 века. Под редакцией Мамырова Н.К. ... ... Даму ... ... ... Д. ПНПЗ ... ... производство, Деловая неделя.-2007.
-№23.-С 8.
35 Бутырина Е. Дорогу осилит сильнейший // Деловая ... ... А. ... в ... есть ... ... одной
из сторон // Деловая неделя.-2010.-№2.-С.23.
37 Трансұлттық корпорациялардың экономикалық қауіпсіздігі // ... ... өсу ... өзекті мәселелері» халықаралық
ғылыми-тәжірибелік конференциясы. - Астана, 2007. – Б.285-287.
38 ... ... и ... ... ... в Каспийском регионе // Вестник Науки Казахского агротехнического
университета им. С. ... 2009.- №4.- ... ... ... ... эффективного влияния деятельности АО
«ПетроКазахстан Кумколь ... на ... ... ... и в ... РК // ... ЕНУ им. Л.Н. ... №3. – С.330-335.
40 Қазақстан Республикасының экономикалық қауіпсіздігінің қазіргі жағдайы
// «ХХI ... ... және ... ... даму ... ... ... халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясы. – ...... ... Ж. ... ... ... ... әсерін
бағалау («ПетроҚазақстан Құмкөл Ресорсиз» АҚ-ның материалдары негізінде).-
Алматы, 2010
42 Изатуллаева Б.С. Қазақстан Республикасында шетел инвестицияларын ... ... ... ... ... Алматы, 2009
43 Оспанова Р. Мұнай-газ өндіруші кәсіпорындарда қаржылық менеджментті
жетілдіру (Қызылорда облысының мәліметтері ... ... ... ... ҰК АҚ 2010-2012 жылдарға оның iшкi ұйымдары мен тәуелдi
қоғамдардың қарызға алуын жедел саясаты//Саясат.- ... ... ҰК АҚ ... кәсiпорындарының және iшкi ұйымдар,
тәуелдi қоғамдардың 2010-2014 жылдарына бизнес-жоспар жобаларына ... мен ... ... ... қоры «Самрук-Казына» АҚ басқаруынан көзбе-көз мәжiлiс
хаттамасынан үзiндiлерi.
47 Мұнай – газ өндірудің экологиялық проблемаларын шешу//Саясат. -2012
НОРМАТИВТІК ... ... ... ... ... 30 ... өзгерістер мен толықтыруларымен)
1. «Қазақстан Республикасының мұнай-химия өнеркәсібін дамытудың 2008 -
2013 ... ... ... ... ... ... ... 2004 жылғы 29 қаңтардағы № 101 қаулысы
2. «Каспий теңізінің қазақстандық ... ... ... іске ... ... 2006 - 2010 жылдарға арналған (II
кезең) іс-шаралар жоспарын ... ... ... ... 2006 жылғы 13 шілдедегі № 673 қаулысы
3. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 29 ...... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің
2007 жылғы 13 ...... ... ... ... 2006 ... 13 ... № 693
қаулысына толықтырулар мен ... ... ... ... ... 2008 жылғы 24 желтоқсандағы № 1258 қаулысы
5. Қазақстан ... ... ... ... жөніндегі 2010 -
2014 жылдарға арналған бағдарламаны бекіту туралы Қазақстан Республикасы
Үкіметінің 2010 ... 18 ... № 1072 ... ... Республикасы Үкіметінің Қазақстан Республикасын үдемелі
индустриялық-инновациялық дамыту жөніндегі 2010 - 2014 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламаны іске ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 14 сәуірдегі №
302 қаулысын іске асыру мақсатында Қазақстан ... ... ... ... ... секторын дамыту жөніндегі 2010 -
2014 жылдарға арналған бағдарламаны бекіту туралы ... ... 2010 ... 18 ... № 1072 Қаулысы
8. «Қазақстан Республикасын ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарлама туралы»
Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 ... 19 ... ... ... ... ... және саяси жедел жаңару жолында: ҚР
Президентінің Қазақстан ... ... ... 2011 ... 18 ... ... Жеті жарғы, 2011.
10. Назарбаев Н.Ә.«Болашақтың іргесін ... ... 2011 ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 2010 жылға дейінгі дамуының стратегиялық
жоспары: ҚР Президентінің бұйрығымен бекітілген, 2007 ... 4 ... 735. - ... ... Қазақстан Республикасының 2009-2015 жылдарға арналған индустриалды ... даму ... – ҚР ... мен ҚР ... ... № 30, 2008.

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 5 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаңажол мұнай газ кешенінің автоматтандырылуын жобалау25 бет
CREDO DAT жүйесі туралы мәліметтер5 бет
«Инвестициялық процестегі құрылыс кешенінің рөлі»13 бет
Агро маркетинг27 бет
Агробизнес және агроөнеркәсіп кешені10 бет
Агробизнес және агроөнеркәсіптік кешен9 бет
Агробизнесті мемлекеттік реттеудің қажеттілігі11 бет
Агроөнеркәсіптің кешенінің қалыптауы және халық шаруашылығындағы алатын орны5 бет
Байқоңыр ғарыш айлағы құрылғалы 49 жыл болды10 бет
Муниципалдық тұрғын үй саясаты26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь