Белок өндірісін арттырудағы дәнді бұршақ дақылдарының алатын орны


Белок-жер шарындағы өмірдің кілті. Белоктар - әр қырлы биологиялық катализаторлар, оларсыз организмде бірде-бір биохимиялық процестер жүрмейді. Организмде белоктар зат алмасу процесінде азайып жұмсалады да, олардың қоры әр қашан да толықтырылып тұрады. Организмнің 1/5 бөлігі белоктан тұрса және 2/3 бөлігі қатты қалдықтан тұрады, сол себепті адам организмі белок резерві онша көп болмайды. Сондықтан күнбе-күн белокті тамақты аминоқышқылдармен жолықтырылып отырылады, олар адамзаттың қоректенуі үшін табылмайтын және басқамен ауыстырылмайтын қорек болып есептеледі. Негізгі ауыстырылмайтын амин қышқылдарымен тамақты толықтыру белокті құрамының толық бөлінуіне талап етеді (аргенин, метионин, лезин, гисьяин, фенил-аларин, летсин, вомен, турифтедан, теонин).
Егер адам организмі белокпен бірге 8 негізгі аминқышқылын қабылдау керек болса, ал бала организмі оған қосымша тағы екі аминқышқылын талап етеді (аргинин,гистидин).
Егер, ұзақ уақыт тамақта белок аз болса онда ол денсаулыққа зиян тигізеді, яғни салмақты азайтады, қанның мөлшерінің азаюна себепші болады, жұмысқа қабілеттілікті төмендетеді және т.б. Ал егер тамақта белок көп болса ол да әрбір ауруларға себепші болады. Сондықтан адамның тамағында нағыз белоктардың болғаны абзал. Орта жастағы адамға күніне 80-100г белок қажет, немесе 1.6-1.3 г белок 1кг дене салмағына қажет. Белок қабылдау нормасы адамның жасына,жұмыс тәртібіне,денсаулығына байланысты болады.
Адам организмін негізінен белокпен қамтамасыз етушілер өсімдік және мал шаруашылықтар өнімдері.
Дәнді бұршақ дақылдарын тағамға пайдалану, басқа тағамдарға қосымша, организмді сапалы тез қорытылатын белоктармен, минералды заттармен және витаминдермен қамтамасыз етеді.Витаминдер организмінің асқорыту мүшесін
Ұсынылған әдебиеттер.
Негізгі: Қ.Ш. Жанабаев және т.б. "Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру" Алматы, 1994, 128-144 б.
Қосымша: В. П. Черногольвин " Дәнді бұршақ дақылдар " Алматы, 1982, 39-48б

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Белок өндірісін арттырудағы дәнді бұршақ дақылдарының алатын орны. Ас
бұршақ және май бұршақтың өсіру технологиялары.

Белоктың адам және жануар өміріндегі маңызы, өсірілетін аудандары мен
өнімділігі.
Ас бұршақ пен май бұршақтың морфобиологиялық ерекшеліктері.
Аудандастырылған сорттары.
Дәнді бұршақ дақылдарды өсіру технологиялары.

Белок-жер шарындағы өмірдің кілті. Белоктар - әр қырлы биологиялық
катализаторлар, оларсыз организмде бірде-бір биохимиялық процестер
жүрмейді. Организмде белоктар зат алмасу процесінде азайып жұмсалады да,
олардың қоры әр қашан да толықтырылып тұрады. Организмнің 15 бөлігі
белоктан тұрса және 23 бөлігі қатты қалдықтан тұрады, сол себепті адам
организмі белок резерві онша көп болмайды. Сондықтан күнбе-күн белокті
тамақты аминоқышқылдармен жолықтырылып отырылады, олар адамзаттың
қоректенуі үшін табылмайтын және басқамен ауыстырылмайтын қорек болып
есептеледі. Негізгі ауыстырылмайтын амин қышқылдарымен тамақты толықтыру
белокті құрамының толық бөлінуіне талап етеді (аргенин, метионин, лезин,
гисьяин, фенил-аларин, летсин, вомен, турифтедан, теонин).
Егер адам организмі белокпен бірге 8 негізгі аминқышқылын қабылдау керек
болса, ал бала организмі оған қосымша тағы екі аминқышқылын талап етеді
(аргинин,гистидин).
Егер, ұзақ уақыт тамақта белок аз болса онда ол денсаулыққа зиян
тигізеді, яғни салмақты азайтады, қанның мөлшерінің азаюна себепші болады,
жұмысқа қабілеттілікті төмендетеді және т.б. Ал егер тамақта белок көп
болса ол да әрбір ауруларға себепші болады. Сондықтан адамның тамағында
нағыз белоктардың болғаны абзал. Орта жастағы адамға күніне 80-100г белок
қажет, немесе 1.6-1.3 г белок 1кг дене салмағына қажет. Белок қабылдау
нормасы адамның жасына,жұмыс тәртібіне,денсаулығына байланысты болады.
Адам организмін негізінен белокпен қамтамасыз етушілер өсімдік және мал
шаруашылықтар өнімдері.
Дәнді бұршақ дақылдарын тағамға пайдалану, басқа тағамдарға қосымша,
организмді сапалы тез қорытылатын белоктармен, минералды заттармен және
витаминдермен қамтамасыз етеді.Витаминдер организмінің асқорыту мүшесін
және зат алмасу процесін реттейді.
Белоктардың құрамынан және калоритілігінен дәнді бұршақ дақылдары ет,
балық, және басқа тағамдардан асып түседі.
Дәнді бұршақ дақылдары топырақты азотқа байытады , себебеі атмосферадағы
азотты өзіне түйнек бактериялары арқылы қабылдайды. Сондықтан дәнді бұршақ
дақылдары көптеген дақылдарға жақсы алғы егіс болып есептеледі.
ТМД мемлекеттерінде дәнді бұршақ егісі 5,2млн ға , ал Қазақстанда 160
мың га. Соңғы жылдары май бұршақ дәніне сұраныстың артуына байланысты оның
егіс көлемі артуда. Ас бұршақ солтүстік облыстарда өсірілсе,ал май бұршақ
оңтүстікте өсіріледі. Дәнінің орташа өнімділігі 10-11 цита.
республикада егілетін негізгі бұршақ дақылдарының өкілі-асбұршақ болып
есептеледі.
Ас бұршақ тұқымының 20-36% белок,52-АЭЗ ,1.5% май,3.5% клетчатка және 2%
күл болады солтүстік Қазақстанда егілетін ас бұршақ сорттарында 24-27%
белок болады. Ас бұршақты азық-түлікке және жемшөпке пайдаланылады., Сұлы
және басқа бір жылдық дақылдармен араластырылып пішен , көк балауса,
пішенндеме және витаминді шөп ұнын алуға өсіріледі.
Бұршақтың отаны Ауғанстан. Біздің елімізде 6-8 ғасырда егілген,
сондықтан ол ерте себілген дақылдарға жатады.
Ас бұршақ 6 түрден тұрады. Мәдени түрлерінің ішінде ең көп тарағаны егістік
ас бұршақ-негізінен тамаққа және мал азығына пайдаланылады.
Ас бұршақ 1 жылдық өсімдік, тамыры – кіндік тамырлы, сабағы – жатаған,
ұзындығы 150 – 250 см .Жапырағы жұп қауырсынды, басында мұртшалары болады.
Жемісі- бұршақ қап, онда 3-10 дейін тұқым бар.
Май бұршақ – 1 жылдық өсімдік. Сабағы тік, биіктігі 1-1,5м, тамыры – кіндік
тамырлы, жапырағы – 3 салалы. Жемісі - бұршаққап, қабында 1-5 тұқым бар.
Өсімдіктің өне бойы түкті

Биологиялық ерекшеліктері
Ас бұршақ тұқымы суыққа төзімді және ылғал сүйгіш дақыл. Тұқымы +1-2 С
жылылықта өне бастайды. Егер, тәуліктің орташа жылылығы 10-15 С болса, онда
көбі 7-10 күнде қысқарады. Оның өсіп-өнуіне қажетті ең қолайлы тем-ра +15-
20 С ал мах – 35 С.
2. Ас бұршақ в түрден тұрады. Мәдени түрлерініңішінде ең көп
таралғаны егістік ас бұршақ - негізінен тамаққа және мал азығына
пайдаланылады.
Ас бұршақ бір жылдық өсімдік тамыры кендік тамырлы, сабағы –
жалпиған, ұзынығы 150-250 см. Жапырағы жұп қауырсынды, басында мұртшалары
болды. Жемісі бұршақ қап, онда 3-10 дейін тұқым бар.
Май бұршақ – бір жылдық өсімдік. Сабағы тік, биіктігі 1,0-1,5м,
тамыры - кіндік тамырлы, жапырағы - үш салалы. Жемісі – бұршақ қап, қабында
1-5 тұқым болабы. Өсімдіктің өне бойы түкті.
Биологиялық ерекшеліктері. Ас бұршақ суыққа төзімді және ылғал
сүйгіш дақыл. Тұқымы +1-20 жылылықта өне бастайды. Егер, тәуліктің орташа
жылылығы 10-150 болса, онда көгі 7-10 күнде қысқарады. Оның өсіп - өнуіне
қажетті ең қолайлы температура +15-200, ал мах 350.

Генеративті органдарының қалыптасуымен гүлденуіне қолайлы температура
+160-200 буршағының жетіліп, тұқымының толысуы үшін +160-220 . Бұршақтың
сыртына байланысты толық пісуіне қажетті тәуліктік орта температура
жиынтығы +11000-17000 болуы қажет.
Ас бұршақ өркендер +40-60 , кейде +80 бозқырауды көтереді.
Ас бұршақ тұқымы борту кезінде өзінің салмағының 100-110% мөлшерінде
ылғал сіңіреді. Ас бұршақ ылғал сүйгіш дақыл, алайда ол құаншылықты
аудандарда өсіп жетіле алады, бұл қасиет оның жақсы дамыған тамыр жүйесіне
байланысты. Яғни ас бұршақты Солтүстік Қазақстанда суарылмайтын жерлерде
өсіруге болады.
Ас бұршақ өсімдігі тез өседі. Көктеп шығудан гүлденуіне дейін –30-40
күн қажет. Өсімдік төменгі жағынан бастап гүлденеді.
Ас бұршақ үшін ең жақсы топырақ – извегі саздық және құмдық
топырақтар. Құмды, сортты, батпақтанған, қышқыл топырақ ас бұршақ өсіруге
жарамсыз. Ең қолайлы топырақ РН-6,0-7,0 сол кезде түйнек бактерияларың
белсенділігі жоғары болады. Асбұршақ қара-қоңыр топырақта жақсы өсіп
дамиды.
Ас бұршақ ылғалды сүйетін дақыл, әсіресе бастапқы фазада.
Тұқымның бөртуі үшін 100-120% су қажет етеді, өз салмағына қарағанда және
генеративтік мүшесін сияған кезде.
Жылылыққа қатынасы арқылы. Дөңгелек тұқымды сорттардың
тұқымдарының өнуі үшін 1-2 0С, ми тәріздес тұқымдарға 4-50С ғана қажет.
Тәуліктік температурасы 15-200С болса, дақылдың көгі 8-12 күннен кейін
шығады да, ал температура одан төмен болса көгінің жер бетіне шығуы
кешеуілдейді. Көктеу кезнде 4-50С шамасындағы қысқа суықты көтереді.
Көктеу- гүлдену аралығы ерте пісетін сорттарда 20-25 күнге
созылады, ал кеш п3сет3ндерде 45-50 күндей. Ыстық күндерде гүлдену фазасы
ерте бітеді өс, ал ылғалды және салқын кезде дақылдың делегациялық мерзімі
ерте пісетін сорттарда 45-60 күн, ал кеш пісетңндерінде 120 және одан
көпке созылады.
Жоғарғы өнімді саздық жерлерде (топырақтың қарашірігі бар құммен
саз араласқан жерде) жақсы өнім береді.
Тұзды және тұздауыт топырақтарды дақыл нашар өседі және құмдауыт
жерлерде.
Май бұршақ жылуды жақсы көретін дақыл. Өсіп-өнуі үшін барлығы 1700-32000С
активті температура қажет. Ең төменгі температура тұқымының өсуіне 80С , ал
қолайлысы 12-140С. Көгі 2-30 суықты көтере алады. Кәдімгідей өсіп- өнуіне
18-250температура қажет.
Вегетациясы 100-160 күндей.
Ылғалды талғамдылығы- жақсы көреді. Тұқымның бөрітіп және өнуі үшін
100-160 % ылғал қажет, өз салмағымен салыстырғанда. Транстрациялық
коэффициенті 400-700. Ылғалды ең көп қажет ететін мерзімі гүлдену және пісу
кезеңі. Ең қолайлы топырақтың ылғалдылығы 80 % .
Жарықты сүйетін дақыл қысқа күндік өсімдік әр түрлі топырақта өсе
береді, тек қана қышқылт, тұзды және батпақты жерлерде нашар ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Жармалар. Дәнді бұршақ дақылдар
Дәнді бұршақ дақылдары
Дәнді бұршақ дақылдары, ерекшеліктері
Дәнді дақылдар, бұршақ, көкөніс, жеміс-жидектерге сипаттама
Дәнді дақылдарды стандарттау
Экологияның ғылымдағы алатын орны
Бұршақ тұқымдас дақылдар
Дәнді-дақылдарды қабылдау
Дәндi дақылдар
Ашытқылардың белок жинақтаушы қасиеттерін зерттеу
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь