Өндіріс. Өндіріс ресурстары мен факторлары

МАЗМҰНЫ


КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 ӨНДІРІС ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК
1.1 Өндірістің қоғамдағы экономикалық маңызы.. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Өндіріс жүйесіндегі адамның орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

2 ӨНДІРІСТІК ФАКТОРЛАР МЕН РЕСУРСТАРДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
2.1 Өндіріс ресурстары түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
2.2 Өндіріс факторларының түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
2.3 Өндіріс факторларының нарығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
Кіріспе

Экономикалық теория - бұл адамдардың шексіз қажеттілігін қанағаттандыру үшін қоғамдағы шектеулі немесе сирек кездесетін ресурстарды пайдалану арқылы игіліктерді өндіруді зерттейтін ғылым. Экономикалық ойлау адамзат қоғамының құрдасы болып табылады. Экономикалық теория дербес ғылым болып XVI­XVII ғасырларда тауар – ақша қатынастары кеңейген капитализм кезеңінде түбегейлі қалыптаса бастады.
Экономикалық ғылым ең алдымен экономикалық қажеттіліктер мен оларды қанаттандыру жолдарымен әдістерін зерттейді. Қажеттілік – бұл адам баласының өмір сүруіне бір нәрсенің жетіспеуін сезінеді. Ол сезім оларды қызметке, күш – жігер жұмсауға, ойлауға итермелейді.
Экономикалық теория бірнеше қызметтер атқарады:
1. Танып - білу қызметі - қоғамдық экономикалық процестер мен құбы-лыстарды терең, әрі жан-жақты зерттеп бөлуі және түсіндіруі тиіс.
2. Дүниетанымдылық көзқарас қызметі – экономикалық құбылыстардың сипаттамасына тіршілік позиция құруына жағдай жасайды.
3. Ғылыми болжам қызметі - ғылыми болжам жасап және қоғамдық дамудың болашағын айқындайды.
4. Практикалық қызметі – нақты принциптерді және шаруашылықтың тиімді әдістерін жасаумен, сондай-ақ мемлекеттің саясатын ғылыми дәлелдеумен түсіндіреді.
5. Методологиялық қызметі – экономикалық теория барлық экономиканың ғылыми жүйесі үшін методологиялық негіз болып табылады.
Экономикалық теория қоғамдық ғылым ретінде үш сұраққа жауап беруі тиіс:
- Не өндіру керек? – қандай тауарлар және қызметтер өндірілуі қажет?
- Қалай өндіру керек? – қандай ресустар, қандай технологияны пайдалану арқылы өндіру қажет?
- Кім үшін өндіру керек? - өндірілген тауар қалай бөлінеді, кімге арналады, кім сатып алады?
Қоғамның қажеттілігін барынша толық қанағаттандыру мәселелерін шешу барысында экономикалық теория таңдау проблемасымен тығыз байланыста болады.
Экономиканы өндіріссіз елестету мүмкін емес. Өндіріс экономиканың негізі, басты қайнар көзі болып табылады.
Өндіріс - бұл қоғам дамуына қажет материалдық игіліктер мен қызметтер жасау мақсатымен табиғат заттарына адамның ықпал ету процесі. Бұл процестің дамуы ұзақ мерзімді қамтиды жабайы өнімдер өндіруден өте күрделі техникалық жүйелер, өзгерістерге икемді кешендер, есептеу машиналар өндірісіне дайын.
Адамдардың материалдық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін өндіріс, яғни өмірлік қажеттіліктерді қанағаттандыру үрдісі қажет. Өндіріс деген ұғым
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Экономикалық теория. Оқу-тәжірибелік құрал /Шумеков З.Ш., Сүйіндіков Ж.С., Жанағұлов А.Ш.-ҚЭУҚ-Қарағанды 2005
2. Макроэкономика. Оқу-тәжірибелік құрал /Бұғыбаева Р.О.,Жанағұлов А.Ш., Жетпісбаева М.Қ., Сүйіндіков Ж.С., Есдаулетова М.А.-Қарағанды 2002.
3. Экономикалық теория. Акимбеков С.А./Астана, 2002.
4. Экономикалық теория. Оқулық / Әубәкіров Я. Ә., Байжумаев Б. Б. ж.б. - Алматы, 2000.
5. Экономическая теория: Учебное пособие. / Под ред. И.К. Ларионова.- М.:
Изд. Дом «Дашков и К°».
6. Сахариев С.С., Сахариева А.С. Современный курс Экономической теории
А.Даникер 2002.
7. Экономикалық теория. Оқулық / Әубәкіров Я. Ә., Байжумаев Б. Б. ж.б. –
Алматы, 2000.
        
        ҚАЗТҰТЫНУОДАҒЫ
ҚАРАҒАНДЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ БАСҚАРУ ФАКУЛЬТЕТІ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕОРИЯ ЖӘНЕ МЖБ КАФЕДРАСЫ
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
тақырыбы «Өндіріс. Өндіріс ресурстары мен факторлары»
Орындады: УА-11 вк
тобының студенті
Қасымова А.С.
Ғылыми ... ... ... ... ... ... ... Өндірістің ... ... ... ... жүйесіндегі ... ... ... ФАКТОРЛАР МЕН РЕСУРСТАРДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
2.1 ... ... ... ... ... ... ... теория - бұл ... ... ... үшін ... шектеулі немесе сирек кездесетін
ресурстарды пайдалану арқылы ... ... ... ғылым.
Экономикалық ойлау адамзат қоғамының құрдасы болып табылады. Экономикалық
теория дербес ғылым болып XVI­XVII ... ... – ақша ... ... кезеңінде түбегейлі қалыптаса бастады.
Экономикалық ғылым ең алдымен экономикалық қажеттіліктер мен оларды
қанаттандыру жолдарымен әдістерін ... ... – бұл ... өмір ... бір ... жетіспеуін сезінеді. Ол сезім оларды
қызметке, күш – жігер жұмсауға, ... ... ... ... қызметтер атқарады:
1. Танып - білу қызметі - ... ... ... мен ... ... әрі ... зерттеп бөлуі және түсіндіруі тиіс.
2. ... ... ...... ... ... ... құруына жағдай жасайды.
3. Ғылыми болжам қызметі - ... ... ... және ... ... айқындайды.
4. Практикалық қызметі – нақты принциптерді және шаруашылықтың тиімді
әдістерін жасаумен, сондай-ақ мемлекеттің саясатын ... ... ... ...... ... ... экономиканың ғылыми
жүйесі үшін методологиялық негіз болып табылады.
Экономикалық теория қоғамдық ғылым ... үш ... ... беруі
тиіс:
- Не өндіру керек? – қандай тауарлар және қызметтер өндірілуі қажет?
- Қалай өндіру керек? – ... ... ... ... ... өндіру қажет?
- Кім үшін өндіру керек? - өндірілген тауар қалай ... ... кім ... ... ... ... толық қанағаттандыру мәселелерін шешу
барысында ... ... ... ... ... ... өндіріссіз елестету мүмкін емес. ... ... ... ... көзі ... ... - бұл қоғам дамуына қажет материалдық игіліктер мен қызметтер
жасау мақсатымен табиғат заттарына адамның ықпал ету процесі. Бұл ... ұзақ ... ... ... ... өндіруден өте күрделі техникалық
жүйелер, өзгерістерге икемді кешендер, есептеу машиналар өндірісіне дайын.
Адамдардың материалдық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... ... Өндіріс деген
ұғым қоғамдағы бір қатар ... мен ... ... ... ... ... ... барлық даму кезеңдеріндегі
өндірістің басты ... ... күші ... ... ... ... және
өндіріс құралдары (заттық немесе материалдық фактор) болып ... ... ... ... ұшырап отырады. Қоғам өркендеген сайын олар
үнемі дамып, жетілдіріліп ... ... ... ... ... ... күрделенуі байқалып отыр. Қалыпты ... ... ... ... жаңа ... маңыздары бар элементтер мен факторлар
қосылуда.
Өндіріс (жаңа заманға сәйкес) "қоғамдық үрдіс" болып табылады. Бұл
дегеніміз, ... ... ... ... хабарласып жұмыс істейді.
Курстық жұмыста өндіріс туралы жалпы түсінік ... ... әсер ... ... мен ... ... ... басты қайнар көзі өндірістік ресурстар туралы мәліметтер
қарастырылады. Адамзат баласының жалпы алғандағы ... ... ... Өндіріс туралы жалпы түсінік
1.1 Өндірістің қоғамдағы экономикалық маңызы
Қоғамдық өндірістің адамзат өміріндегі орны мен рөлі ... ... бір жыл ... ... апта ... болса, адамзат аштықтан құрып
кеткен болар еді. Қазіргі таңда да ... ... ... ... ие ... отыр. Өндіріс өндіргіш күштер мен өндірістік қатынастардың
бірлігі. Ал оның орын алуы мен ... ... бір ... ... - өзінің өміріне қажетті материалдық жағдайларды жасау
мақсатымен адамның табиғатты белсенді ... ... ... өнімді өндіру үшін төрт элемент керек:
- сол өнімді дайындайтын табиғи зат
- өнімді жайындау үрдісінде пайдаланылатын еңбек құралы
- адам ... оның ... ... қызметі
- аталған үш элементті өндіріске қосатын ... ... ... ... дамуының материалдық негізі – ол өндіріс.
Қоғамдық өнімнің төрт сатыдағы қозғалысы қоғамдық ... ... ...... игіліктерді пайдалы өнімді өндіру процесі.
2. Бөлу - әрбір адамның ... ... ... ... ...... бір ... басқа өнімге айырбастау процесі.
4. Тұтыну - өндірілген өнімді ... ... ... дамудың қандай сатысында болмасын, адамзат қоғамында, адамдар
өмір сүру үшін ... ... ... тұрған үй және басқа материалдық
игіліктер болуы керек. Адамдардың өмір ... ... ... ... ... өндіріс процесінде жасалады.
Өндіргіш күштер - бұл адам ... ... және ... ... ... ... күштер. Ал адамсыз өндірістің және тұтынудың болуы
мүмкін емес. Сондықтан өндіру және ... үшін ... ... ... ... ... болып табылады. Өндіргіш күштердің ішкі
құрылымы болады. Олардың ... ... ... ... және ... ... атап айту ... құралдары екі бөлшектен құралады:
1. Еңбек заттары – ол адамның ... ... ... ... ... – ол ... еңбек затына ықпалын жүргізетін құрал.
3. Тұтыну тауарларын жасау үшін инвестициялық ... ... ... қажет [1].
Ешбір қоғам материалдық игиліктер өндірмей тіршілік ете ... нені ... ... ... қалай бөлу керек екені кез
келген қоғамның негізгі экономикалық мәселелері болып табылады.
Қазіргі қоғамның ... ... ... ... ... ... ... тауар формасына айналуында. Қазіргі
шынайы өмір фактілері адамзат қоғамының б.үгінгі таңдағы ... әрі ... даму ... айқындау үшін теориялық тұрғыдан ... ... ... Саяси жүйеге, мемлекет құрылысына тәуелді емес әр
түрлі қоғамдық өндіріс формалары бар екенін көрсетіп отыр. Оқулықтарда және
ғылыми әдебиеттерде адамзат ... ... ... екі ғана ... және ... өндіріс болған және солай болуда деген пікір терең
тамыр жайған. Қоғамдық өндірістің жалпыға ... ... мен ... ... ... ... сондай-ақ жоспарлы шаруашылықтар
туралы да айтылады.
Қазіргі ... ... ... көптеген басылымдарда
«тиімділік» ұғымы жиі қолданылады. Дегенмен, бұл ұғым әлі ... ... ... әртүрлі мағынада қолданылып, ортақ анықтамалық ... ... ... да, ... ... әртүрлі көзқараста қарау
керек. Мысалы, тыңайтқыштың ... ... ... ... т.б. Барлық жағдайда бұл сөзге мінездеме біреу.
«Тиімділік» ұғым ... ... мен ... ... ... арасындағы
қатынас. Тиімділік ұғымы латын сөзінің «эффектус» деген сөзінен шыққан.
Сонымен, «эффектус» ... ... ... және ... ... тиімділік – өндіріс (өнім) нәтижесінің шығынға қатынасы [2].
Өндірістің тиімділігі – қажетті түпкілікті нәтижеге қол жеткізу ... ... ... қызметінің жұмсалған ресурстарға (еңбекке‚
материалдарға‚ қаржыға) қатынасы, яғни өндіріс нәтижесінің пайдаланылған
ресурстарға қатынасынан көрініс ... ... ... экономикалық
(өнімнің‚ пайданың өсуі‚ т.б.) және әлеуметтік (еңбек жағдайының жақсаруы‚
қоршаған орта мен адам ... ... т.б.) ... ... ... экономикалық тиімділік және әлеуметтік тиімділік
түрлеріне бөлінеді. Шаруашылықты жүргізудің ... ... ... ... ... тиімділігі еңбек ... ... ... зиян ... ... ... ... да көрсеткіштерінің төмендеуі есебінен өнім өндіру көлемін ұлғайтуға
немесе пайда алуға жол ... ... ... ... ... ... тиімділігінің нәтижелілік көрсеткіштері: шығарылған ... ... ... немесе пайда, ресурстар тиімділігінің нәтижелілігі –
еңбек пен өндіріс құрал-жабдығының ... ... ... ... тиімділік көрсеткіштері алуан түрлі. Мысалы‚ ұлттық табыс‚
өнім шығару ... ... ... ... осы ... ... ... қатынасы экономикалық тиімділік ... ... ... ... өнім сапасы‚ оның материал сыйымдылығы‚ қор сыйымдылығы
өндірістің тиімділігінің қосынды ... ... ... ... ... ... ... нәтижелерге қол жеткізу үшін негіз
болып табылады‚ ал олар өз ... ... ... ... ... ... етеді. Сондықтан өндірістің тиімділігінде экономикалық және
әлеуметтік көзқарастың бірлігі мен ... ...... аса ... ... бірі ... ... экономикалық тиімділігі – күрделі экономикалық категория.
Экономиканы табысты болу проблемаларының қатарында ауыл ... ... оның арту ... ... анықтаудың маңызы зор.
Өйткені, сол деңгейдегі көрсеткіштер арқылы оның келешектегі өсу ... ... Онда ... нәтижелеріне де, шығынға да әсер
ететін көптеген факторлар қарастырылуы тиіс.
Өндіріс тиімділігін ... ... ... жағдайында, ең алдымен
нақты өнімнің көлемінің артуы, ұлттық табыстың қоғам мүшелерін толығымен
материалдық және ... ... ... етуі деп те ... ... ... оның нәтижесі қаншалықты маңызды болғанымен, ол ... ... ... ... ... ... ресурстар (шығын)
арқылы алынғанын көтсетпейді. Белгілі бір ... әр ... ... әр ... ... ... ... алынуы мүмкін және
керісінше, бірдей ресурстардың әр түрлі нәтижеберуі мүмкін. Сондықтан, ... ... ... ... салыстыру керек. Нәтижемен қатар
пайдаланған немесе тұтынған ресурстады, яғни ағымдағы өндірістік ... ... ... ... экономикалық нәтиженің осы нәтижені
туғызатын ресурстарға қатынасы немесе керісінше, ресурстардың экономикалық
нәтиже шамасына қатынасы сипаттайды.
Экономикалық тиімділік ... ... ... ... ... арқылы қол жеткізгені туралы түсінік береді. Нәтиже неғұрлым көп
және жұмсалған ... ... аз ... ... ... де
соғұрлым жоғары болмақ және керісінше.
Экономикалық тиімділік көптеген және алуан түрлі факторлардың әсерімен
қалыптасады. Еңбек, жер, су және материалдық ... ... ... ... ... ... ... Экономикалық тиімділік
көптеген және алуан ... ... ... ... ... кәсіпорындарында өндірістің экономикалық тиімділігін арттырудың
проблемасын шешудің күрделілігі мен оның экономикалық маңызы, жер, негізгі
өндірістік қорлар және еңбек ... ... ... ... етуі ... ... және ... негіздері ... ... ... бағыттары бойынша ғылыми негізде
сарапталды.
1.2 Өндіріс жүйесіндегі адамның орны
Адам тарихи дамудың жемісі. ... ... ... ... ... күш, ... алып тұлғасы. Адам – өндіргіш
күштің басты элементі, өндірістің субъективті жеке ... ... ... іске аспайды, оның ... ... ... солардың мүддесі үшін қызмет етеді.Игіліктерді өндіруші
бір ғана күш бар. Ол да адам. Қоғамды ... де ... Адам ... өмір ... ... ... болады, соның өрісінде дамиды. Адам
барлық қоғамдық өндіріс түрлерінің шешуші факторы. ... ... ... ... ол үнемі даму үстінде болады. Адамның өндірістегі
орны, рөлі, адамға қойылатын ... ... және тағы ... ... Еңбектің сипаты мен мазмұны, ұйымдастыру, басқару,
тиімділігін арттыру, жұмыс жағдайлары мен жұмыс ... ... ... және тағы ... сан ... ... қоғамда да әр түрлі болып
келетіні белгілі. Сондықтан өндіріс жүйесінде адам ... ... ... ... ... ... сәйкес келеді, сонымен белгіленеді.
Өндірісте адам ... ... ... тән ... даму ... бар.
Олардың негізгілері: бірлескен жұмыс ... ... ... және ... білімінің өсуі, мамандық дәрежесінің көтерілуі,
маманданған еңбектің нәтижелілігі ... ... ... ... ... ... құрамының және ой еңбегі мен дене еңбегінің
арақатынастарының өзгеруі, еңбек мазмұнының және жұмысшылардың ... ... ... адам ... ... арта ... ... басқалар.
Өндірістегі адам факторының даму заңдылықтарының бірі – жиынтық жұмыс
күшінің қалыптасуы. Бірлескен жұмыс күші – тарихи ұзақ ... ... ... ... ... ... және кооперацияның нәтижесі.
Оның материалдық негізін өндіріс құрал-жабдықтарының дәрежесінен ... ... ... ... ... ... бұл құбылысты қажет еткен жоқ.
Әрбір деталь және жекелеген операциялар бойынша еңбек бөлінісі бірлескен
жұмыс күші ... ... ... ... ... оны біржолата
қалыптастырады. Машина еңбекті кооперациялауға, қоғамдастыруға топтастыруға
еңбек бөлінісіне ... жол ... ... өндіріс факторы ретіндегі
дамуының негізгі заңдылығы оның жалпы және кәсіби білімінің өсуі.
Әлемдегі дамыған ... ... ... және ... білімінің биік
деңгейге көтерілгені өмір талабы. Келесі заңдылық- маманданған еңбектің
салмағы ... ... ... және тиімділігі артты. Бұл өндірістің
материалдық базасының жақсаруымен, озық ... мен ... ... ... ... уақыт ішінде жоғары білікті еңбек,
жай еңбекке қарағанда анағұрлым көп тұтыну құнын ... ... ... мен тиімділігі жоғары.
Қоғамдық өндіріс дамыған сайын ондағы күрделі еңбектің басым болуы ... ... ... еңбек жай еңбектен көп тиімді. Сондықтан өндіріс
оны басым ... ... ... ... ... нәтижесі,
шаруашылықтың салалық құрылымының өзгеруі, жаңа өндіріс салаларының дүниеге
келуі, ... ... ... түсуі кәсіптік құрылымның өзгеріп тұруын
заңды процеске айналдырды. Жаңа кәсіп, жаңа мамандық түрлері пайда болды.
Өндірістің дамуы нәтижесінде дене және ой ... ара ... ... ... Адамның өндірісте атқаратын қызметтерінің ішінде ой еңбегі
басым болып келеді. Бұл ғылыми техникалық ... озық ... ... ... ... Адамзат қоғамының даму сатысының
бәрінде еңбек мазмұны күрделі бола ... ... ... ... ... ... ... икемді технологияны
енгізгенде және тағы басқа ғажайыптардың бәрі де ... ... ... енгізеді. Бұл экономикалық дамудың жлпылама негіздерінің зор
ерекшелігі.
Өндірістегі адам факторының дамуындағы ... ...... ... қызметінің өзгеруі. Адам өндіріспен тікелей араласудан
қалады, оның ... ... ... ... ... Сонымен қатар еңбек функцияларының деңгейі кеңейеді, әр түрлі
олперацияларды атқаратын кең ... ... жаңа типі ... ... ... формациялардың даму тарихы өндірісте адамның
маңызы мен рөлі арта түсетіндігін көрсетеді.
Қазіргі қоғамдық өндірісте өнеркәсіп жұмысщыларының ... ... Бұл ... ... ... ... қолданылуына және еңбек
шығынын аз тілейтін жаңа сала мен ... ... ... келешек дамуы ғылыми сыйымдылығы басым салалар арқылы жүзеге
асуға тиіс. Барлық ... ... ... ... ... саны азайды.
Ғылыми өндіргіш күштердің тікелей элементіне айналу ... ... ... ... ... қана ... ... шегін ұлғайтады. Оған
әсер ететін келсі тобы материалдық емес саладағы ... ... және ... ... оң ... барған сайын арта түсуі. Олай болса,
еңбектің мән-маңызын және еңбек белсенділігін арттыру жолдарына ... жөн. ... ... және ... ... өндірудің қайнар
көзі. Күрделі мәселелердің бірі – адамның жұмыстағы белсенділігін арттыру.
Белсенділіктің түрлері өте көп. Бұл жерде ... ... ... ... ... Өндірістің дамуы сатысында еңбектің сипаты және ... ... ... ... түрлерінің мағынасы артты. Мысалы, еңбек
белсенділігі, іскерлік, жауапкершілік, ... ... ... ... ... сипаты, еңбек нәтижесіне иелік
етуі еңбек қуанышы және т.б. Бұлардың іске асу ... ... мен ... ... ... байланысты. Еңбек белсенділігін арттырудың
сан алуан амалы бар. ... ... ... ... ... ... ... жағдайын, қоғамдық қатынастарды жақсарту,
өндіргіш күштерді жетілдіру, қоғамдық өмірді демократияландыру, қол еңбегін
азайту, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... өсіру, жаңа типтегі адамдарды қалыптастыру, жаңаша ойлау
және жаңа коммерциялық шаруашылық ... іске ... ... ... және ... жаңа сапалық дәрежеге көтеру, басқару жүйесін
жетілдіру, еңбек бәсекесін үнемі қолдап отыру, ... ... ... ... ... және т.б. Еңбек белсенділігін арттырудың
жолдар қоғам дамуының барлық сатыларына тән. ... ... іске ... әр ... Ол ... ... ... сипатына байланысты.
Қазіргі өндірісте жаңа типтегі адамдар қалыптасып келеді. Олардың негізгі
белгілері жоғары біліктілігінде, өндірістік өзгерістерге тез бейімделуінде.
Бұларға тән ... ... мен ... белгілері жоғары
болуында.
Жаңа типті адам туралы түсінік мазмұны өзгермейтін мәңгілік ұғым ... ... ... ... ... ... ... Өнеге тұтар,
үлгі болар адам болу қоғамдық өндірістің өзегі және күре ... ... аз да ... ... адамдардың болғаны өмір шындығы. Олай болса,
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... бұл категория
экономикалық дамудың жалпыға ... ... ... ... ... ... ... негізінің келесі тобы – басқару жүйесін
жетілдіру, еңбек бәсекесін ... ... ... ... уақытын неғұрлым
ұтымды пайдалану, еңбек тәртібін және басқа тәртіптерді нығайту, қол
еңбегін ... ... ... және ... ... ... дамудың жалпы негізі ретінде еңбек белсенділігін арттыруға
белгілі дәрежеде әсер ... ... ... адамның барлық жағдайын
белгілейді. Еңбек ... ... үшін ... ... ... ... ояту қажет. Әрбір адам қоғамда істелініп жатқакн әрекет әділетті
де, рақымшыл, адамгершілікті, сөз бен ... ... ... ... мен ... ... ... жоқ деп түсінген жағдайда еңбек
етуге құлшына түседі.
2 Өндірістік факторлар мен ресурстардың теориялық негіздері
2.1 Өндіріс ресурстары ... ... ... өндіріс қоғамының табиғатпен қатынасы, байланысы
болып табылады. Осы қатынастар өндірістік ... ... ... ... ... ... ... өндірістің әр түрлі
элементтерінің жиынтығы болып табылады, бұлар ... және ... мен ... ... ... ... ... (французша
ressourse — құрал-жабдық, мүмкіндік), босалқы қорлар — ... ... ... ... ... мен ... көздері.
Өндірістік ресурстар – ... ... ... ... ... ... ... факторы табиғаттан пайда болады
және оны адам ... ... ... бұл ... ... ... әртүрлі құралдарының жиынтығы. Ресурстарға
жататындар: ... ... адам ... ... ... және
т.б. Осы замандағы индустриалдық нарықтық ... ... ... ... ... революция кезеңінде өте маңызды рөл
атқарады. Өндірістік ресурстар — фирманың, ... ... ... алу үшін ... ... құрал-жабдықтың, бейматериалдық
активтердің, басқа да құндылықтардың, ... ... ... ... ету ... ... ... білдіретін іргелі
экономикалық теория ұғымы.
Табиғи ресурстар – дегеніміз бұлар адамның өмір сүруінің ... ... ... өндіріс процесінде қолдануға болатын
қоршаған ... өте ... ... ... күн қуаты, су
ресурстары, ... ... ... - ... өздері өндірістің (еңбек құралдары
және заттары) нәтижесі болып табылатын, ...... ... ... ... ... табиғи, материалдық және ... тән және ... ... табылады. Нарық экономикасында бұлардың
қатарына қаржы ресурстары қосылады. ... ... ... ... ... ... қызмет процесінде өндіріс ресурстары маңызды орынға ие,
сондықтан қазіргі таңда ... ... және ... ... қатынасы өте актуалды мәселе болып табылады. Ресурстар
саласындағы қаражат ... ... ... ... ... ... және оның ағымдағы күйін анықтайды. Қазақстан ... ... ... өндіріс ресурстарын тиімді және
рационалды түрде пайдалану ... ... ... ... ... қызметі процесінде барлық кәсіпорындардың алдында қалыпты жұмыс
жасау үшін қажетті ресурстардың ... ... ... ... ... ... ... үшін болашақтағы
жағдайдың тиімді анализдеуді бағалау керек. Кәсіпорынның қаражат саясаты
ресурстарды ... ... ... ... түрде экономикалық
бағалау қажеттігін көрсетеді.
Өнеркәсіпті ресурстарды меңгеруге итермелейтін бірнеше себептер бар.
Мұндай себептердің бірнеше түрі бар, ... ... ... түрге
топтастыруға болады: қаражат көрсеткіштерін жақсарту, өндірістің деңгейін
жоғарылату, өндірістік қызметтің ... ... ... ... ... деңгейі әр түрлі. Егер өндірістің қалыпты
көлемін ұлғайтуға келсек, бұл ... ... ... қандай
ресурсты қандай көлемде көбейту қажеттігін анық ... Ал ... ... ... жоғарылатуға келсек, бұл жағдайда
бірнеше факторларды қарастыруға тура келеді: кәсіпорынның күйін ... ... ... ... қол жетімділігі, ... ... ... ... жүрген есеп беру формаларының
жаңа талаптарға сәйкес келуі.
Қолданылған ресурстардың көп түрлілігіне ... ... ... 3 ... бөледі:
-натуралды немесе табиғи (жер, т.б.);
-материалды (капитал);
-адам ресурстары (еңбек).
Түрлі ... және ... ... ... ... ... пайдалануға негізделеді. Экономикалық ресурстар деп тауарлар
мен қызмет көрсету процестерінде қолданылатын ресурстардың барлық түрллерін
айтады. Өндірістің ресурстарына ... ... ... потенциал
-кәсіпкерлік мүмкіндіктер.
Экономикалық ресурстарға сұраныс тауарларға сияқты құрылады, бірақ
оған ... ... тән: ... ... ... ... ... табылады, өйткені ол аталған ресурсты қолданып өндірілген
өнімге сұраныспен байланысты. Ресурсқа сұраныс ... ... ... мен ... байланысты кеңейіп немесе қысқарып отырады [3].
Ресурстарды басқару ұйымды басқаруға ... ... Адам ... кез ... ұйым үшін ... және ... ресурстарды басқарумен
қатар, жалпы басқарудың бір құраушысы болып табылады. Алайда өз ... ... адам ... ... ... өзгешеленеді де,
басқарудың ерекше әдістерін қажет етеді. ... ... ... ... ерекшелігін ескерген жөн.
Оның мәні мынада:
Біріншіден, өндіріс құралдарына қарағанда (машиналар, ... ... бар, ... ... олар ... әсерге сапалы түрде жауап
бере алады. Яғни, ұйым мен қызметкер арасындағы өзара байланыс процесі ... ... ... ... ... ... ... жаңарып дамып отыруға
қабілетті. Технологиялар мен оған қоса ... ... ... жылдың ішінде
ескеріп отыратын ғылыми-техникалық прогрестің ... ... ... ... ... қабілеті кез ... ... ... ... аса ... да ұзақ ... көзі болып
табылады.
Үшіншіден, қазіргі заманғы қоғамдағы адамның еңбек ету өмірі 30-50
жылды құрайды, осыған ... ұйым мен ... ара ... ... сипат алады.
Төртіншіден, материалды және табиғи ... ... ... ... бір ... ... ... келеді де, ұйымнан осы
мақсаттарына жетуде көмек күтеді.
Мамандарды басқару ... ... даму ... ежелден бастау
алады. Туыстық ұйымдарға біріккен ... ... ... қоғамның алғашқы
өкілдері-ақ өздерінің өте шектеулі ресурстарын ... ... ... отыратын, күнделікті еңбек бөлінісі, еңбек ... және ... ... ... ... ... кез ... обьектіні немесе процесті басқару
секілді ұйымдық қызмет болып табылады.
Ғылыми-техникалық процестің жеделдеуімен, нарықтық қатынастардың одан
әрі дамуымен және ... өрши ... ... XX ... соңғы
жылдары мамандар алдына адам ресурстарын басқару саласында жаңа ... ... ... ... ... ... өндірістің
енгізілетін факторларына еңбекті, ... ... және ... жатқызуға болады. Экономикалық ресурстар эконмика лық
деңгейде өте ... ... ие. ... рационалды пайдаланудан өндіріс
факторларының иелерінің пайдасы, шығындарды және дайын ... ... ... ... ... ... кеңейтудің бірнеше жолдары бар. Техникалық ... ... ... ... ... ... ресурстардың көлемін
ұлғайту есебінен жүргізуге болады. Бірақ мұндай ... ... ... ... біркелкі болмайды. Қосымша жұмыскерлерді жалдау немесе
шикізатты сатып алуды ұлғайту бір ... ... ... кеңейтк мен
қосымша жабдықтарды орнату бір басқа.
Жалпы түрде ресурстарды ұсыну белгілі бір ... ... ... ... ... да бір жылы ... күшін бірнеше миллион адам
құрады, ... ... ... ... ... мына ... мұнай
өндірілді және сол сияқты. Әрине, ресурстардың мөлшері өзгеріске ... ... ... ... ... ... қоймайды. Көптеген табиғи
ресурстардың шектеулі екендігін ... ... олар ... түрде
шектелмеген. Әркезде де жаңа кен орындарының пайда ... ... ... алмастырғыштарды жасап шығару мүмкіндіктері бар. Барлық өндірістік
ресурстарға шектеу бар, бірақ қатаң түрде ... ... ... ... жабдықтарды, өндірістік құрылыстарды ұсыну қатаң түрде
шектелмеген, өйткені жабдықтарды, ... ... ... ... ... болады. Жер де қатаң шектелмеген. Бірақ жер мөлшері шекті, оны
ирригациялы, мелиоративті және басқа жұмыстармен ұлғайтуға ... ... ... ... ... еңбекті бағалау, жұмыс күнінің,
аптаның ұзақтығы, жұмысссыздық бойынша жәрдемақының ... ... ... ... ... ... ... факторлары. Материалдық игіліктерді жасап
шығаратын ... ... Өнім ... адам ... әсер етеді, оларға өзінің материалдық ... ... ... Айтқандай, өндіріс дегеніміз тікелей
тұтыну үшін, немесе, өндірісті әрі қарай жүргізу үшін, ... ... ... ... ... осы ... онын әлеуметтік формасы қандай
болмасын сақталады. Игіліктерді дайындауға қатысатын факторларды аныктап
білу маңызды мәселе ... ... ... мен ... ... әсер ... ... маңызды элементті,
немесе объекті, өндіріс факторлары деп атайды. Өнім өндіруде пайдаланатын
осындай ... өте коп ... Және әр ... ... өндіруге
икемделген өзіндік факторлар ... ... ... ... қажет. Факторларды бөліп, топтастырудың көптеген әдістері бар.
Марксистік теория факторларға жұмыс күшін, еңбек ... ... ... ... екі ірі топ ... ... жеке ... күші және өндірістің заттық факторы — ... ... және ... ... ... ... ... өндірістің жеке факторына жұмысшы
күші яғни адамның еңбекке деген физикалық және интеллектуалдық ... ... ... заттық факторына барлық құрал-жабдықтардың
жиынтығы жатады. Жеке және заттық факторлар өзара байланыстың ... ... Онын ... ... мен ... ... ... басты факторларының ... Ол ... әр ... ... еңбек заттарының қасиеттерін, формаларын, құрылуын өзгертуді
талап ... ... ... ... ... ... қызмет
етуін, олардың сан жағынан сәйкес болуын, т.б. көздейді.
Маржиналистік ... ... төрт ... ... ... деп ... Ол адамның іс-әрекетінің нәтижесіне
жатпайды. Өндіріс факторларының осы тобына өндіріс ... ... ... ... мен пайдалы кендер жатады. Осы категорияға
егістік жер, ... ... ... ... қатарына тауар мен
қызметтер ... ... ... ... ... ... коммуникациялары. т.б. Олардың техникалық
күйі үздіксіз жақсартылып ... және олар ... ... оның
тиімділігіне шешуші әсер етеді [4].
Еңбек -игіліктер дайындауға және ... ... Жеке ... ... ... дайындығына, төжірибесіне,
денсаулығына сәйкестенген ... ... адам ... құрайды.
Адамның еңбегінің шеберлігі, өнегелілігі жоғары болған сайын, оның ... ... ал ... сай ... (еңбек ақысы) кобейеді. Осы күнгі адам
капиталына жұмсалған инвестициялар қоғам үшін ең тиімді болып және ... ... ... ... - бұл ... ... ... Осы фактор
өндірісті ұйымдастырып жүргізуде белсенділікті, іскерлікті, ... ... кең ... ... ... — адам ... ерекше түрі. Бұл игіліктер мен
қызметтерді ... ... ... ... факторларының бір
бірімен келісімді, сәйкес түрде қызмет ... ... ... ... осы ... ... мынада: олар қауіп-қатерлікке, шығынға
үшырау мүмкіндіктерінің болуына тәуекелдік ... ... ... ... ... онімнің жаңа
түрін, алдыңғы қатарлы ... ... ... ... ... Кәсіпкерлік қызмет шама жағынан және
нәтижелілік жағынан квалификациясы өте жоғары еңбек ... ... ... ... топтастырудың айырмашылықтары неде?
Біріншіден, марксистік теория бойынша, өндіріс факторлары экономикалық
категория ретінде өндірістің әлеуметтік бағытын анықтайды. Осылай. өндіріс
процесінің алғашқы ... ... ... ... ... ... ... «әділеттік» үшін күресінің болу мүмкіндігі долелденеді. ... ... ... жүруіне кажет тек жалпы техникалық-
экономикалық элементгер деп карайды.
Екіншіден, маржиналистер капитал деп енбек ... мен ... ал ... шартын жеке фактор деп бөледі. ... ... ... құралдарын және еңбек заттарын біртұтас ... ... ... Егер ... ... ... табиғат жағдайлары туралы
болса, олардың ... ... ... ... ... ... ... бойынша, бұл жағдаймен ғылымның басқа саласы айналысуы керек.
Үшіншіден, маржиналистер кәсіпкерлік іс-әрекетті ... ... ... ... оны ... шығарады. Жалпы айтқанда, факторларды
топтастыру айырмашылығының себебі - ... ... ... ... қолданылуы. Өндіріс факторлары қоғамның даму процесіыде өзгеріп
тұрады, сондықтан оларға ... ... деп ... ... ... деп ... және
экологиялық факторлар аталады. Осы екі фактордың пайда ... осы ... ... тығыз байланысты. Ал ғылымның өзі жекедара ... ... ... ... ... ... квалификациялы жұмысшы
күшін дайындауға, адам капиталының потенциалдық мүмкіндігін жоғарылатуға,
оның әсері шешуші ... ... ... ... өндірістің экологиялық
факторының маңызы өсіп келеді. Бұл ... ... ... ... болғандығынан, соның қызметіне кедергі туғызады, ... ол ... ... дем ... рөлін атқарады. Факторларды
талдауға қорытынды жасай келе мына жағдайды тағы айта кетейік: ... ... ... ... ғана ... болуы мүмкін.
Белгілі бір затты, қызметті өндіру үшін факторлардың белгілі тобы қажет. Ал
өндіріс факторларының бастылары жер, және ... және ... ... бір-бірімен байланысып және бірін-бірі ... ... Есте ... жәй: ... ... ... бірі басып кызмет
ете алатын қасиеті ... Бұл ... ... бір ... ерекшелігі мен мүліктің конструктивтік өзгешелігі, бірақ,
басым ... ... ... ... ... ... жатады. Кәсіпкер тапшы және қымбат өндіріс ... аз ... ... тандайды. Демек, бос жердің тапшылығы
үйлерді көп қабатты, биік ... ... ... ... ... ... екенін мой- ындай отырып, өндіріс факторларының
әрқилы комбинациясын пайдалануға мәжбүр болады. Топтастыру қандай ... ... ... ... өнім ... пайдаланылады. Айтайық, өте жабайы
өндірісте бір фактор бір өнім жасауға қолданылсын.
Бұл жағдайда өнім бір фактордың функциясы болып ... ... ... ... ... оньщ ... (өнім) көп факторларды
қолданудың нөтижесі болып табы лады. Бұнда әрқилы ситуациялар кездесуі
мүмкін, ... ... ... фактор қолданылмайды;
- оның мүмкіндігінің бір бөлігі қолданылады;
- өнімнің ... ... ... ... ... ... тым көп санын өндіруге қолданылады.
Факторларды өнім өндіруге қолданудың шексіз көп вариантын график арқылы
керсетуге болады.
Фирмалардың практикалық іс-қимылында факторларды әр ... ... ... көп ... болады деп жорамал жасалады. Ғылыми-
техникалық прогресс және техникалық ... жаңа ... ... ... ... ... және жаңаөнім пайда болуына әкеліп соғады. Сөйтіп,
фактордың көмегімен өнім ... ... ... Осы ... ... ... өтеуге керексіз болып қалған қосымша өнімді етеуге
жеткілікті болады. Осы қосымша ... ... ... өнім деп ... ... өндірісті қосымша өсіруге көмектесе алады. Қорытынды
мынау: өндіріс факторын жақсы пайдалану, осы ... ... одан ... шарты, ұлғаймалы ұдайы өндірістің шарты болып ... ... ... ... ... еңбек өнімдері, материалдық
игіліктердің жиынтығы жасалады. Алынған өнімнің шамасының (массасының), оны
өндіруге жұмсалған ... ... ... ... өнімділігін сипаттайды.
Еңбек өнімділігінің көрсеткіші натуралдық ... ақша ... ... ... ... ... еңбек шығындарына (мысалы, адам/сағат)
немесе осы өндірістегі жұмыскерлердің санына қатынасын білдіреді [6].
Өндіріс (жаңа заманға сәйкес) ... ... ... ... ... барлық адамдар бір-бірімен байланыста хабарласып жұмыс ... ... ... ... ретінде ақпарат үлкен рөль атқарады.
Ақпарат бұл сақтау өндеу және жеткізу объектісі болып табылатын ... ... ... ... бұл ... процеске
қатысушылардың баға, тауармен қызмет ... ... ... ... ... экономикалық теорияда төрт өндірістік факторлар
көрсетіледі: жер, еңбек, ... ... ... ... ... жер екі ... ... жер беті
ретінде, экономикалық мақсатта пайдалануға қажетті табиғи игілік ретінде.
Егер қажетті миниралды және органикалық тынайтқыштарды ... ... ... ... құнарлығы сақталып қана қоймайды одан сайын
жақсаруы мүмкін. Адам саны артқан ... адам ... ... жер көлемі
жылдан жылға қысқаруда.
Капитал:
- Өндіріс факторы ретінде және ... ... ... ... Өндіріс факторы ретінде капитал өндіріс құралдарын сипаттайды. Мұнда ұзақ
уақыт пайдаланылатын ... ... ... жер қысқа мерзім пайдаланылатын өндіріс ... ... ... жол ... қызметі).
Нақты капитал пайда болу үшін өндіріс құралдарын сатып алуға қаржы
қажет. Осы ... ақша ... ... ... Өндіріс құралдарын сатып
алуға капиталдың жұмсалуы қаржыландыру, ал ақша капиталын нақты капиталға
айналдыру- инвестициялау деп аталады.
Еңбекті де екі ... ... ... адамның ойлау қабілетімен
қимылдау қабілеті, өндіріс процесінде пайдалануға болатын қоғамдағы барлық
еңбек ресурстары.
Еңбек қызмет ретінде ... оны ... ... ... ... интелектуалды және басым қимылдау қабілетін қажет ететін деп бөледі.
Білім ... ... көп ... ... ететін еңбек,
- көп дайындықты қажет етпейтін еңбек,
- ешқандай дайындықты қажет етпейтін еңбекдеп бөлінеді.
Соңғы ... ... ... ... ... факторына
кәсіпкерлік қаблетті де жатқызды. Кәсіпкерлік қабілет - бұл барлық өндірісі
факторларын тиімді ... ... бар адам ... ... ... ... ... тән болуға тиіс.
1). Өндіріс факторларын дұрыс үйлестіру мен ... үшін оның ... ... ... ... ... ... қабылдай білуі керек.
3). Жаңамалдыққа ұмтыла білуі керек.
4). Тәуекелшіл болуы ... ... ... ... ... және материалдық емес
өндіріс деп бөлуге болады. Адам қоғамының даму негізі - материалдық өндіріс
болып ... ... ... ... өмір ... ... істеу үшін
қажетті игіліктерді өндіреді. Материалдық емес өндіріске ... ... ... ... игіліктер өндіру, қызмет көрсету саласы жатады.
Қоғамдық өндірістің құрылымы 1 кестеде бейнеленген [6].
1 кесте.
Қоғамдық өндірістің ... ... ... емес ... ... ауылшаруашылығы, |Денсаулық сақтау, білім беру, ... ... ... байланыс, мәдениет, |
|сауда, қоғамдық тамақ саласы, |несиелік мекемелер, қоғамдық ... су ... және т.б. ... басқару органдары. |
Өндіріс үзіліссіз, қайталанып отыруы қажет. Өндіріс процесінің тұрақты
қайталануын, үзіліссіз ... ... ... деп ... ... өндірісте өндіріс процесінің көлемі мен ауқымы үзіліссіз
өзгермеген күйде қалады. Өндіріс процесінің көлемі мен масштабының ... ... және ... ... ... өндіріс дейміз.
Нақты өмірде адамдар алтернативті (баламалы) шығындармен кездеседі.
Егер ресурстар бір нәрсеге ... ... ... ... қортынды жасасақ
ресурстарды пайдалану - бұл кейбір ... ... яғни ... ... ... оларды басқа мақсатта пайдалану мүмкін емес. Бұл
жоғалған мүмкіндіктерді өлшеп бағалануға ... ... ... ... ... арқылы бейнелеуге болады.
Барлық жүйелер қоғамдық өндірістің негізін құрайтын 5 мәселені ... ... ... Не ... ... қандай қызмет көрсету қажет,
қанша өндіру ... ... ... ... ... қалай өндіру керек, қандай
технология керек, кім үшін өндіру ... ... ... ... ... яғни ... еркіндігі.
2.3 Өндіріс факторларының нарығы
Экономикада бөлу процесі өте маңызды рөл атқарады, ол өндірілген
өнімдегі әрбір ... ... ... мүшелерінің табысы, әл-ауқат, тұрмыс
дәрежесін сипаттайды. Бұл тақырыпта меншікке сәйкес ... ... ... ... жер, ... ... ... – жалақы, пайда мен пайыз, жер
рентасы. Бөлу баға ... ... ... ... ... ... механизмін ұғыну үшін нарықтық экономикада өндіріс ... ... соны ... ... ... – бұл ... күшін тауар ретінде сату - сатып алу туралы
экономикалық қатынастардың жүйесі. Нарықтардың басқа да ... ... ... ... ... ... ұсыныс пен сұраныс туады.
Еңбек нарығына тән қасиеттер:
– жұмыс орындарын ұсынатын кәсіпорындардың ... мол ... ... ... ... ... еңбеккерлердің санының мол болуы (жұмыс күшінің
ұсынысы);
... ... ... - бір ... және ... - бір ... ықпалының жүрмеуі;
– жұмыс күшінің жалақының мөлшерімен бағалануы.
Қазіргі экономикалық теорияда жалақыны кең және тар ... ... Кең ... ... ... ... жалпы еңбекақысы. Бұл жағдайда жалақы сомасына еңбекақымен
қатар ... және ... да ... ... ... Тар
мағынада, жалақы – пайдаланған еңбек бірлігінің бағасы.
Жалақы номиналды және нақты түрінде ... ... ... ... берілетін жалақы, яғни еңбектердің өз еңбегі үшін алған ақша
санасы.
Нақты жалақы еңбеккердің алған ақша санасына өзі үшін және ... ... ... өмір сүру ... сатып алуға болатынын көрсетеді.
Нақты жалақы екі факторға тәуелді: ... ... ... және ... тұрмыс дәрежесін сипаттайтын ... ... ... ... жалақының жалпы дәрежесі графикте сұраныс пен
ұсыныстың ... ... ... көрініс табады. Еңбекке деген
сұраныстың қисығы тауарға деген сұраныс қисығына ұқсас, ал ... ... ...... ... ... ... болады.
Жұмыс күшіне сұраныстың өсуі жұмыспен қамту ... және ... ... ал ... ... - ... ... жағдайына жалақыны
төмендетуге әкеледі. Сұраныс пен ұсыныстың қисықтарының қиылысуы ... ... ... Е нүктесінде жұмыспен толық қамту ... ... ... ... ... ... ... қоғамдағы жұмыс күшінің жиынтық ұсынысы
төмендегі көрсеткіштермен анықталады:
- халықтың жалпы саны;
- жалпы халық санының ішіндегі еңбекке қабілеті бар халықтың үлесімен;
- ... бір ... ... ... ... ... (апта, ай, жыл);
- халықтың сапалық құрамымен, яғни мамандық ... ... ... ... ... ... ... әсерін тигізетін
теорияда екі фактор бар. Бұл ... ... - ... ... ... мен ... ... (тиімділігі).
Алмастыру эффектісінің пайда болу себебі жалақының өсуімен байланысты.
Жалақы өскен кезде әрбір атқарған сағатқа көп ақы ... Яғни ... бос ... пайда болады. Осы пайда болған бос уақыт шығынды
ұлғайтады, сондықтан еңбеккер бос ... ... ... ... ол бос ... ... жұмыспен алмастыруға тырысады. Бұл жұмыс
күші ұсынысының өсуіне ... ... ... ... ... ... бағытта қызмет
атқарады. Жалақының өсуіне еңбеккер өзінің бос уақытын өсіру ... ... яғни ... ... ... ... қысқарту көрінеді. Бос
уақытының өсуі еңбек ұсынысының төмендеуіне әкеледі.
Жалақыны екі ... ... ... болады:
- мерзімдік жалақы еңбектердің нақты атқарған жұмыс уақытының шамасына
байланысты ... ... ... ... ... ... өндірген өнімінің мөлшеріне
байланысты төленеді.
Осы көрсетілген жалақының формалары өз кезегінде бірнеше ... - көп ... ... ол ... ... ... ол сонымен
қатар материалдық емес элементтерді де ... атап ... ... білімі. Капиталдың екі негізгі формасын айтуға болады: ... ... - ... ... ... – ақша ... тиімді
пайдалану арқылы ол иесіне табыс әкеледі, Капиталдың өсімі – пайызы деп
аталады.
Нарықтағы сатушылар мен ... ... ... ... капитал нарығы деген түсінікке анықтаманың екі түрлі болуы
мүмкін.
Өндіріс ... ... ... деп олардың құндық өлшеміндегі
физикалық капитал түсініледі. Бұл ... ... ... өндіріс
факторлары нарығының бір бөлшегі болып ... ... ... деп ақша капиталы түсініледі. Сондықтан капиталдар
нарығы қарыз ... ... ... ... ... ... капиталының нарығы деп ақша капиталы объектісінің қызметін атқаратын
және осы капиталға сұраныс пен ұсыныс ... ... ... ... Қарыз капиталдарының нарығы ақша нарығына және капиталдар
нарығына бөлінеді. Ақша ... ... бір ... ... банк
операцияларын жүргізумен байланысты болады. ... ... ... ... және ұзақ мерзімді операцияларына қызмет етеді.
Капитал нарығындағы сұраныс – бұл өздерінің инвестициялық ... ... ... беретін фирмалардың физикалық капиталға сұранысы. Ақшалай
салым түрінде капиталы бар үй шаруашылықтары бизнеске ... ... ... өз капиталын береді. Бұл үшін олар ... ... ... ... алады.
Несие проценті – белгілі бір мерзімде капитал иесіне оның ... үшін ... ... ... проценті капиталға деген сұраныс
пен ұсыныс ... ... ... ... ... келесі факторларға
тәуелді: инвестицияның пайдалылығына, экономиканың дамуына, ... ... ... салым салу саласына тәуекелге және басқа ... - ауыл ... ... ... ... және ... ... фактор болып табылады. Жер қоғамдық өндірістің негізі ... ... ... ... ... Мысалы, өндеуші өнеркәсіп үшін
ол - кәсіпорын орналасатын алаң, ал ауыл шаруашылығы үшін жер әрі ... әрі ... заты ... ... ... заты дегеніміз – жерді өңдеп,
оған тұқым сеуіп, онда өнім ... Ал, ... ... ... ... ... сепкен күннен бастап өнімді өсіру қызметін Жер атқарады. Жердің
өндіріс құрал-жабдығы ретінде ... бар: ... ... ... ... ... жер адам ... өнімі
емес, табиғаттың жемісі, сондықтан, оның құны жоқ, ... ... ... ... және ... яғни бағасы бар.
Жердің саны шектелген, сондықтан жердің ұсынысы абсолютті икемсіз. ... ... ... әсер ... Жер ... Жер ... нарыққа алыс-жақын орналасуы.
Жер нарығында тек сұраныс белсенді фактор. Жерге сұраныс өзгерістерінің
нәтижесі шамалы болғандықтан, оны ... осы ... ... баға ... ... ... ... меншікке келетін табыстың бір түрі, капиталды жерге пайдалану
құқы үшін меншік ... ... ... Оның ... ... келісімінде
белгіленеді. Жер рентасы – жер учаскесін уақытша қолданғанға ... Жер ... екі түрі бар: ... және ... ... – бұл жериелерінің иемденетін табыстарының ... Оның ... деп ... ... – ол ... мен басқа да
жағдайларға байланыссыз ... ... ... жерлерден алынады. Мұны
жерге меншік монополиясы болу салдарынан, жер ... ... ... үшін ... ... Қай елде ... ... азық-түлікпен
қамтамасыз ету үшін құнарлы жермен қатар ... ... ... де
пайдалануға тура келеді. Сондықтан нарық бағасы ... ... ... өнімдердің жеке өндірістік бағасымен ... ... ... ... де орта ... ... ... алынатын болады.
Мұндай артық пайданы абсолюттік рента түрінде жер иелері ... ... ... ... көзі ... ... және нарыққа
жақын жерлерде өндірілетін ауыл шаруашылығы өнімдерінің жеке ... ... ... ... ... кем ... да, сондай
жерлерді пайдаланатын жалгерлердің үстеме пайдасы болып ... ... ... ... және жер учаскелерінің ... ... ... ... ... ... ретінде жер иелеріне
көшуін дифференциальдық бірінші рента деп атайды.
2. Жердің ... ... ... ... ... ... үстеме
пайданы дифференциалдық екінші рента деп атайды. Екінші дифференциалдық
рента егіншілікті интенсивті жүргізу әдісін және ... ... ... ... ... ... ... бар
тұқымдарды тілейді.
Жердің экономикалық құнарлылығын арттыру дегеніміз - жерді ... ... яғни жаңа ... ... ... тұқымдар,
тыңайтқыштар т.б. қолдану арқылы.
Жерге жекеменшік болғандықтан, ол да ... ... ... ... ... бағасы екі жағдайға: жер рентасына және банк пайызды
шамасына байланысты ... келе ... ... ... ... экономикадағы алатын рөлінің үлкен ... ... ... ... ... ... Өндірістік факторлардың да
экономикаға қосатын үлесі елеусіз. Өндіріс құрылымдары, қарапайым ... ... ... мәселелері көрсетіліп талданды. Адам экономикада
материалдық игіліктіжасаушы және тұтынушы болып саналады. Адам мен өндіріс
тығыз байланыста. Қоғамдық ... ... ... ... ... құрайды. Адамзат баласының тіршілігінің ... ... ... ... Ол ... ... өндіру, бөлу, айырбас және
тұтыну процесін қамтиды. Өндіріс процесінің қоғамдық формасы ... ... ол ... ... ... болуға, яғни оқтын-оқтын сол бір сатылардан
қайта–қайта өтіп ... ... ... ... ... ... бөліс және тұтыну саласында да өзгерістер жүріп жатады. Қоғамдық
өндіріс дамыған ... ... ... ... ... болуы да заңдылық.
Экономикалық тиімділік көптеген және алуан түрлі факторлардың әсерімен
қалыптасады. Еңбек, жер, су және материалдық ресурстар ... ... ... ... ... табылады. Өндірістің экономикалық
тиімділігін арттырудың проблемасын шешудің күрделілігі мен ... ... жер, ... ... қорлар және еңбек
ресурстарының ... ... ... етуі мен ... ... және
әдістемелік негіздері өндірістің экономикалық тиімділігін ... ... ... ... ... тиімділігін көтеруді нарықтық экономика жағдайында, ең алдымен
нақты өнімнің көлемінің артуы, ұлттық табыстың ... ... ... және рухани жағынан қамтамасыз етуі деп те түсіну керек.
Өндірістің экономикалық тиімділігі – күрделі ... ... ... болу ... ... ауыл шаруашылығы
өндірісінің тиімділігін, оның арту деңгейін ұқыпты ... ... ... сол ... ... арқылы оның келешектегі өсу жағдайына
мүмкіндік жасалынады. Онда өндірістің нәтижелеріне де, ... да ... ... ... ... ... ... – қажетті
түпкілікті нәтижеге қол жеткізу жолында адамның өндірістік‚ шаруашылық
қызметінің ... ... ... материалдарға‚ қаржыға)
қатынасы, яғни өндіріс нәтижесінің пайдаланылған ресурстарға қатынасынан
көрініс табатын нәтижелілік.
Ғылыми-техникалық процестің жеделдеуімен, ... ... ... ... және бәсекенің өрши түсуімен адам ресурстарын басқару
саласында туындаған жаңа мәселелерді шешуде ... ... өте ... ... ... ... ... Оқу-тәжірибелік құрал /Шумеков З.Ш., Сүйіндіков
Ж.С., ... ... ... ... ... ... /Бұғыбаева Р.О.,Жанағұлов А.Ш.,
Жетпісбаева М.Қ., Сүйіндіков Ж.С., Есдаулетова М.А.-Қарағанды 2002.
3. Экономикалық теория. Акимбеков С.А./Астана, 2002.
4. Экономикалық теория. ... / ... Я. Ә., ... Б. Б. ж.б. ... 2000.
5. Экономическая теория: Учебное пособие. / Под ред. И.К. Ларионова.- М.:
Изд. Дом «Дашков и ... ... С.С., ... А.С. ... курс ... ... 2002.
7. Экономикалық теория. Оқулық / Әубәкіров Я. Ә., Байжумаев Б. Б. ж.б. ... ... ... ... ... нарығы
Капитал нарығы

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Кәсіпорын ресурстары және оларды пайдалану тиімділігі7 бет
Кәсіпорынның инвестициялық қызметін қаржыландыру45 бет
Нарықтық экономика жағдайындағы еңбек ресурстарын пайдалануды ұйымдастыру және оны жетілдіру жолдары18 бет
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
Шығыс Қазақстан облысының туризмінің қазіргі жағдайы мен туристік іс - шаралар44 бет
Экономикалық ресурстар және өндіріс факторлары18 бет
Экономикалық өсу8 бет
Геосаясат сұрақ-жауап түрінде82 бет
Кеңқияқ мұнай кен орының бу-жылулық өндеу арқылы игеру әдісі57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь