Дебиторлық қарыздар: түсінігі, түрлері, бағалау мен тану

Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
1. Дебиторлық қарыздар есебі туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.1 Дебиторлық қарыздар: түсінігі, түрлері, бағалау мен тану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2 Дебиторлық қарыздар бойынша есеп айырысуды ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.3 Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық қарыздарының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.4 Дебиторлық қарыздар айналымдылығын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
Пайдаланылған және қосымша әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
Дебиторлық қарыз (ДҚ) - ақшалай қаражат, тауар, қызмет алу үшін сатып алушыларға және басқа тұлғаларға қойылатын талап.ДҚ қаржылық есепті (ҚЕ) құру үшін өтпелі (қысқа мерзімді) немесе қайтарымсыз (ұзақ мерзімді) болып сұрыпталады. Сонымен қатар ДҚ саттық және саттық емес боп сұрыпталады.
Саттық ДҚ - бұл, қарапайым шаруашылық іс-әрекеттер жасау кезінде сатып алынған тауарлар мен қызметтер үшін клиенттер төлейтін сома. Саттық ДҚ ең қолайлы ДҚ және есеп бөлімшелері мен вексельдерді алу үшін топталуы мүмкін. Алуға арналған шоттар өз алдына «ашық шот» болады, олар қысқа мерзімді несиелерді ұзарту нәтижесінде пайда болады. Алуға арналған вексельдер - бұл келешекте белгілі бір уақытқа белгілі бір соманы төлеуге берілетін жазбаша уәде. Саттық емес ДҚ әр түрлі операцияларды жүзеге асыру барысында пайда болған және жазбаша уәделі төлемді жасау немесе тауар не қызмет көрсетуде болады. Мысалы:
• міндетті тұлғаларға және жұмысшыларға берілген өтем ақылар;
• көмекші мекемелерге төленген өтем ақылар;
• алуға арналған дивиденттер мен пайыздар;
• сақтандыру компанияларға;
• соттағы айыпталушыға;
• тауарды қайтарылуы жөнінде мемлекеттік органдарына;
• қайтаруға жататын заттар үшін сатып алушыларға (контейнерлер, қорапталған сөмкелер) талаптар қойылады.
ДҚ тек қана онымен байланысты кіріс танылғанда бірақ танылады. Алуға арналған есептер басқа компаниялардағы ақша құралдарына, тауарларға, қызметке және т.б. ақшалы емес активтерге наразылығын өзіне қосады. Алуға арналған есептер компанияның күндегі іс-әрекетінде қабылданған тауарлары мен қызметтері үшін клиенттердің қарыздық сомасын көрсетеді. Саттық ДҚ деп аталатын бұл шоттар есептік - фактуралармен немесе басқа құжаттармен расталады. Көбінесе өтеу уақыты ретінде 30 күннен 90 күнге дейін саналады, бұл уақыт өтіп кеткен жағдайда алуға арналған есеп мерзімсіз болып саналады. ДҚ тек қана онымен байланысты кіріс танылғанда бірақ танылады. ДҚ күмәнді қарыздарға, ақшалай жеңілдіктерге, сатылған тауардың қайтарылуына түзетулердің бастапқы құнымен бағаналанады, осының нәтижесінде алуға арналған шоттың таза бағасы анықталады. Операциялардың нәтижесі мен басқа жағдайлардың есеп әдісіне сәйкес олардың орындалу фактісімен расталады, ал ақша қаражаты немесе эквиваленті алынған немесе төленген кезде расталмайды.
Пайдаланылған және қосымша әдебиеттер тізімі
1. Налоги-учебник под ред. Д.э.н., профессора Черника Д.Г.-М: Финансы и статистика, 2000 г.
2. Құлпыбаев С. К. Қаржы. Оқу құралы. Алматы, 2005ж.
3. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы- учебник для вузов. Алматы: Фин Эко,2001 г.
4. Пикалова М., «Финансы финансистов»
5. http://www.uchi.kz/
        
        Кіріспе
Дебиторлық қарыз (ДҚ) - ақшалай қаражат, тауар, қызмет алу үшін ... ... және ... ... ... талап.ДҚ қаржылық есепті (ҚЕ) құру үшін өтпелі (қысқа мерзімді) немесе қайтарымсыз ... ... ... ... Сонымен қатар ДҚ саттық және саттық емес боп сұрыпталады.
Саттық ДҚ - бұл, қарапайым шаруашылық іс-әрекеттер ... ... ... ... тауарлар мен қызметтер үшін клиенттер төлейтін сома. Саттық ДҚ ең қолайлы ДҚ және есеп бөлімшелері мен ... алу үшін ... ... ... ... ... өз алдына болады, олар қысқа мерзімді несиелерді ұзарту нәтижесінде пайда болады. Алуға арналған вексельдер - бұл ... ... бір ... белгілі бір соманы төлеуге берілетін жазбаша уәде. Саттық емес ДҚ әр түрлі операцияларды ... ... ... ... ... және ... ... төлемді жасау немесе тауар не қызмет көрсетуде болады. Мысалы:
* міндетті тұлғаларға және ... ... өтем ... ... ... ... өтем ақылар;
* алуға арналған дивиденттер мен пайыздар;
* ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдарына;
* қайтаруға жататын заттар үшін сатып алушыларға (контейнерлер, ... ... ... қойылады.
ДҚ тек қана онымен байланысты кіріс танылғанда бірақ танылады. Алуға арналған есептер басқа компаниялардағы ақша құралдарына, тауарларға, қызметке және т.б. ... емес ... ... өзіне қосады. Алуға арналған есептер компанияның күндегі іс-әрекетінде ... ... мен ... үшін ... ... ... ... Саттық ДҚ деп аталатын бұл шоттар есептік - фактуралармен немесе басқа құжаттармен расталады. Көбінесе өтеу уақыты ... 30 ... 90 ... дейін саналады, бұл уақыт өтіп кеткен жағдайда алуға арналған есеп ... ... ... ДҚ тек қана ... байланысты кіріс танылғанда бірақ танылады. ДҚ күмәнді қарыздарға, ақшалай жеңілдіктерге, сатылған ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде алуға арналған шоттың таза бағасы анықталады. Операциялардың нәтижесі мен басқа жағдайлардың есеп әдісіне ... ... ... ... ... ал ақша ... немесе эквиваленті алынған немесе төленген кезде расталмайды.
1. Дебиторлық қарыздар есебі туралы ... ... ... ... ... ... мен тану
Борышкер, дебитор (латын сөзінен - борыш, міндеттеме дегенді білдіреді) екі немесе одан да көп тұлғалардың ... ... ... ... - ... ... бір ... қарыз - басқа заңды тұлғалар мен азаматтардың кәсіпорынға арналған қарыз сомасы. Нақты емес есеп беру ... ... ... ... ... ... шаруашылық іскерлігінің объективті процесін көрсетеді.
Дебиторлық қарыздың құрылу сипаты бойынша жақсы және анықталмаған болып ... ... ... ... не ... ... ... орындау жолымен, сонымен қатар, есеп берудің әрекет етуші формаларымен негізделгендер жатады. Анықталмаған дебиторлық қарызға есеп беруді ... ... ... бар ... есеп ... қаржы тәртібін бұзылуы, материалдық құқықтарды шығаруда бақылаудың әлсіреуі, жетіспеушіліктер мен ... ... ... ... ... болғандар жатады.
Дебиторлық қарыз халықаралық және Қазақстандық бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... сомма ретінде анықталады.
Дебиторлық қарыз - айналым капиталының маңызды компаненті. Егерде бір кәсіпорын келесі кәсіпорынға ... ... ... тауардың құны бірден төмендейді. Дебиторлық қарыз иемденуге құқы барзаңды құқықтармен байланысты кәсіпорын активтері болып табылады.
Дебиторлық ... ... ... ... ... ... Саудалық дебиторлық қарыз
* Басқа да дебиторлық қарыз
Жалпы активті мүлік, құндық бағасы бар, мүлікшілік және ... ... деп ... ... ... болашақ экономикалық пайдалылық - субъектінің ақшалай қорлар ағымына потенциалды, ... және ... ... ... ... Сонымен бірге, дебиторлық қарыз - бұл активке айналған және иемденуге құқы бар, заңды ... ... ... экономикалық пайда.
Дебиторлық қарыз активінің негізгі 3 сипаттамасы бар:
- ақшалай ... ... ... және жанама құруға қабілеттілікті қамтамассыз ететін, болашақ пайданы туындатады.
- активтер шаруашылық субъект басқаратын ресурстар ... ... ... ... пайда немесе потенциалды қызмет көрсетулер заңды немесе оны алу мүмкіндіктеріне заңды дәлел қажет. Мысалы,активті сату фактісінің көрінісінде сатушыда дебиторлық қарыз ... алу ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Бірақ та,егер сатып алушы дебиторлық қарызды жабуға белгілі бір ... ... онда ... ... яғни ... түсімдерге бақылауын жоғалтады, осының нәтижесінде актив болудан қалады;
- ... ... ... ... ... ... бақылауында болмайтын пайда жатпайды. Сонымен бірге, сол немесе басқа шаруашылық операция болатын жөнінде бухгалтердің шешімі кілтті кезең болып ... ... қол қою ... ... ... болатын болашақ мүмкін пайда бекітіледі.Тек бухгалтер ғана жағдайдың, фирма актив ретінде көрінісінде,толық немесе толық емес маңызы барын ... Көп ... ... операцияның біткенін білдіреді. Егер бір жыл ішінде сомма алынбаса, ағымдағы ... ... ... толық қосылуы мүмкін.Сонымен қатар, ұзақ мерзімді активтар құрамында 1 жылдан аса саналатын дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... қатар 1997 жылға дейін Қазақстан Республикасында әрекет еткен бухгалтерлік есеп жүйесінде активі кәсіпорынға ие барлық шаруашылық құралдар деп қарастырады. ... ... ... сәйкес өзінділігі - активтер болашақта табысқа айналатын, шығындардың ... ... ... ... ... активке салынған шығындар қалай анықталатыны, сонымен қатар дебиторлық қарызды қарастыру қажеттігі туындалады.Осымен байланысты бухгалтерлік есепте ақша төлемеу, керісінше осы ... ... ... ... ... ... саналады. Сонымен бірге, берілген есеп беру кезеңіндегі табыстар ... ... болу ... ... ... ... ... есеп жүйесіне өтумен байланысы келесі түрлерін бөледі: сатып алушы және тапсырыс беруші дебиторлық борыш, ... ... ... ... ... тұлғалар, басқа да дебиторлық қарыз, болашақ кезеңдердің шығындары,берілген аванс бойынша дебиторлық қарыз.Дебиторлық қарыздар мерзіміне ... екі ... ... 1. ... ... ... қарыз 2. Ұзақ мерзімді дебиторлық қарыз
1.2 Дебиторлық қарыздар бойынша есеп айырысуды ұйымдастыру
Кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... ... жеке ... оларға сатқан тауарлары, көрсеткен қызметтері, сондай-ақ аванс ретінде алдын ала төлеген төлемдері үшін алашақ қарыздары -- ... ... ... тиісті шоттар) деп аталады. Осы кәсіпорындар мен ұйымдарға ... ... бар ... және жеке ... ... ... ... Өтелетін (алынатын) уақытына қарай алынуға тиісті дебиторлық қарыздар ... ... ... ... және ұзақ мерзімді алынуға тиісті қарыздар болып екіге ... Бұл ... ... "Алынуға тиісті шоттар" бөлімінің шоттарында есептеледі.
Есеп беретін уақыттан кейінгі бір жыл ... ... ... дебиторлық қарыздар ағымдағы активтер қатарында есептеледі. Олардың қатарына жататындар:
- ағымдағы активтерді сатып алуға төленген ... ... ала ... төлем;
- тапсырылған (берілген) шоттар бойынша алынуға тиісті қарыздар;
- вексельдер бойынша ... ... ... ... ... мен оның ... ... арасындағы түрлі операциялар негізінде туындаған дебиторлық қарыздар;
- ұйымның лауазымды ... ... ... ... ... ... қарыздар. Кәсіпорынның балансындағы алынған вексель деп аталатын бабындағы сома басқа заңды немесе жеке тұлғалардың ұйымға вексель бойынша төлейтін ресми ... ... ... ... ... шоттар бойынша қарыздар (дебиторлық қарыздар) иелік ету ... ... ... құқығымен байланысты актив болып саналады. Қорытындылап айтатын болсақ "дебиторлық борыш" дегеніміз, бұл -- ... ету ... ... ... құқықтармен байланысты активте қамтылған алдағы уақыттағы экономикалық тиімділік.
Ұйымның қаржы жағдайын сыйпаттайтын көрсеткіштердің ... ... ... ... ... Яғни ... қарыздардың есептелген уақыты мен өтелу уақытының арасындағы мерзім күндерінің саны. Ұйымның дебиторлық борышы оған байланысты кіріс танылған жағдайда ғана анықталады. ... ... ... ... мен ... құнынан баға жеңілдіктерін (скидки) және қайтарылған тауарлардың құнын алып тастағандағы қалдық сома бойынша есептеледі. Бір ... ... ... бойы алынбаған дебиторлық қарыздар "Ұзақ мерзімді дебиторлық қарыздар" болып есептеледі. Дебиторлық қарыздардың пайда болған (есептелінген) уақыты мен ... ... ... ... байланысты пайыздар бойынша кіріс көп жағдайларда ескерілмейді. Кәсіпорындар өздерінің тауарларын сатқанда кейде сатып ... баға ... ... ... ... қадамға баруының басты себебі сатып алушыларды қызықтыру арқылы сатылатын тауарларының көлемін арттыру болып табылады. ... ... баға ... ... ... ... күмәнді қарыздарының сомасын қысқартуға үлкен әсер етеді. Халықаралық тәжірибеде баға жеңілдіктері (скидки) терминімен (сөзімен) бірге сауда ... ... ... ... ... Өз экономикасын нарықтық жолмен жүргізіп келе жатқан елдердегі ұйымдар сауда жеңілдігін тауарларды ... ... ... ... ... сауда жеңілдігін қолдануының мақсаты баға жеңілдіктерін (скидки) пайдаланғандағы жағдаймен бірдей деп айтуға болады.
Кейбір жағдайларда сапасының ... ... ... ақау болу ... ... ... ... тура келеді. Бұндай тауарларды қайтарып алу сатушы ұйымдар үшін тиімсіз болады. Сондықтан да ... ... ... ... немесе жеке тұлғаның осы тауарлар бойынша борыш сомаларының мөлшерін қысқарту туралы талабын ... ... тура ... ... аталған жеңілдікті жасау ұйымның келіп түсуге (алынуға) тиісті табыстарының көлемін азайтатындығы сөзсіз. Бұл жағдайда ұйымның бухгалтериясында жасалынған жеңілдік сомасына:
Д-т: Баға ... -- ... ... ... қарыздар -- шоты түріндегі бухгалтерлік жазуы жазылады.
Егер сатылған ... ... ... ... ол үшін жазылатын бухгалтерлік жазу мына түрде бейнеленеді:
Д-т: Сатылған тауарлардың қайтарылымы -- ... ... ... қарыздар -- шоты
Кәсіпорындардың бухгалтериясы дебиторлық қарыздар есебін жүргізу барысында мына төменде аталған құжаттарды ... ... ... 7 -- ... - "Жұмысшылар мен басқа да тұлғалардың борышы" деп аталатын шотының кредиті бойынша;
нөмірі 8 -- Журнал-ордер -- ... ... ... құн ... ... ... "Басқадай дебиторлық қарыздар" және "Берілген аванстар" деп аталатын шоттардың кредиті бойынша;
нөмірі 9 -- ... ... ... -- ... ... ... ... бойынша;
нөмірі 10 -- Журнал-ордер -- "Күдікті қарыздар ... ... ... ... ... ... несие (кредиті) бойынша;
нөмірі 11 -- Журнал-ордер -- "Сатып ... және ... ... ... ... және ... ... серіктестіктердің дебиторлық борышы" шотының кредиті бойынша жүргізіледі.
Сатып алушылар мен ... ... және ... дебиторлармен есеп айырысудың есебі бойынша жоғарыда аталып өткен тіркелімдерден басқа дебиторлық қарыздардың есебіне талдамалық ... ... ... ... ... ... ... анықтамалары және тағы да басқа тіркелімдер (құжаттар) қолданылады. Жалпы есеп тіркелімдерін толтыру шаруашылық операцияларының мазмұнын сипаттайтын бухгалтерлік жазулардың жиынтығын анықтау үшін ... ... ... есеп стандартында (соның ішінде Америка Құрама Штаттарының бухгалтерлік есеп стандартында) ұйымның бухгалтерлік ссеп ... ... ... ... ... ... үшін міндетті ортақ есеп беру формалары қарастырылмаған. Есеп нысанын таңдау құқығы ... бас ... ... яғни ол алғашқы құжаттарды топтастырудың ең қарапайым әдісін таңдап, шоттар корреспонденциясын жүргізуге міндетті. Шоттарға келетін ... олар ... есеп ... ... қатысатын, эпизодтық болып бөлінеді және олар басқадай операцияларда қолданылады. Дебиторлық қарыздар шоттарында есептелетін сомалардың дұрыстығы мен олардың толықтығын бақылау үшін ... ... ... ол ... ... ... корреспонденцияланатын шоттармен салыстыру арқылы жүргізіледі. Мұндағы басты, мақсат, -- әрбір ... ... ... мен ... ... ... ... табылады. Дебиторлық борышты есептеудегі басты мәселе сату мерзімін ... ... ... яғни ... алушыларға тиеліп жіберілген немесе жөнелтілген тауарлардың (жұмыстар, қызметтер) қашан сатылғанын тануында. ... ... ... қарағанда, тауарлардың тиелуі мен сатып алушыға қаржылық және есеп айырысу құжаттарының ұсынылуы, тауарлардың сатылғандығы деп танылады.
Дебиторлық қарыздар келесідей ... ... ... ... дебиторлық қарыздар:
1200 Қысқа мерзімді дебиторлық борыш
1210 Сатып алушылар мен тапсырыс ... ... ... дебиторлық қарызы
1220 Еншілес ұйымдардың қысқа мерзімді дебиторлық қарызы
1230 ... және ... ... ... ... ... қарызы
1240 Филиалдар мен құрамдық бөлімдердің қысқа мерзімді дебиторлық қарызы
1250 Жұмыскерлердің қысқа мерзімді дебиторлық қарызы
1260 Жал ... ... ... дебиторлық қарыздар
1270 Алынуға тиісті қысқамерзімді сыйақылар
1280 Басқа да қысқа мерзімді дебиторлық қарыздар
1290 Күдікті талаптар ... ... Ұзақ ... ... ... Ұзақ мерзімді дебиторлық борыш
2110 Сатып алушылыр мен тапсырыс берушілердің ұзақ ... ... ... ... ... ... ұзақ ... дебиторлық қарызы
2130 Ұйымдасқан және бірлескен ұйым дардың ұзақ ... ... ... ... Филиалдар мен құрамдық бөлімдердің ұзақ ... ... ... ... ... ұзақ ... ... қарызы
2160 Жал бойынша ұзақ мерзімді дебиторлық қарызы
2170 Алынуға тиісті ұзақ ... ... ... ... да ұзақ ... ... ... келгенде дебиторлық қарыздарды басқару - бірден бір көкейкесті мәселесі болып табылады. Дебиторлық қарыз екі ... ... ... ... ... ... ... - неғұрлым сатылымдар көлемі көп болса, соғұрлым дебиторлық қарыздардың көлемі де көп болады.
:: кәсіпорнның ... ... ... - ... - кәсіпорын клиенттерді сақтап қалу және клиенттерді тарту мақсатында өз клиенттеріне төлем төлеу уақытын ұзақ бере отырып қарызды ... ... ... ... ... ... дебиторлық қарыздарының құрлымы мен деңгейін анықтауға мүмкіндік береді.Дебиторлық қарыздың айналым коэфиценті - бұл ... таза ... ... орташа жылдық дебиторлық қарыздарға қатыныасымен есептелінетін қаржылық көрсеткіш.
1.3 Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық қарыздарының есебі
Жалпы кез келген ұйымның бухгалтерлік есебіндегі мына ... ... ... ... мерзімді дебиторлық қарызы
1230 Ұйымдасқан және бірлескен ұйымдардың ... ... ... қарызы
1240 Филиалдар мен құрамдық бөлімдердің қысқа мерзімді дебиторлық қарызы
сол ұйымның барлық еншілес және тәуелді серіктестіктерінің, бірлесіп бақыланатын ... ... ... ... ... ... көрініс табады.
"Шаруашылық серіктестіктері" дегеніміз пайда табу мақсатына негізделген және жарғылық қоры құрылтайшылардың салған ... ... ... ... ... ... ... тұлғалар болып табылады. Қазақстан Республикасындағы шаруашылық серіктестіктер: толық серіктестік, сенім серіктестігі, жауапкершілігі шектеулі серіктестік, қосымша жауапкершілікті ... және ... ... ... ... ... Осы жоғарыда айтылған еншілес серіктестік дегеніміз, басқа (негізгі) шаруашылық серіктестік оның ... ... ... қоса ... ... ... табылады. Еншілес шаруашылық серіктестігі өзінің негізгі шаруашылық серіктестігінің қарыздарына жауап бермейді. Тәуелді серіктестіктердің еншілес серіктестіктерден айырмашылығы, олар ... боп ... және ... ... өз ... ... қорлары болмайды, ал олардың балансы ішкі қолдануға ғана арналады. Сонымен ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есе-бін өздері жүргізіп, есеп тіркелімдерін, бас кітапты тол-тырады және баланстарын жасайды.
"Бірлесіп бақыланатын заңды тұлғаның ... ... жеке ... есеп ... және ... ... қаржылық есеп беруінде өзінің үлестік қатысуын көрсетуі қажет. Ол үйлесімді (пропорционалды) ... үшін есеп ... ... ... ... қолдану негізінде жүзеге асады.
Меншіктің осы бір түрлерін айқындайтын анықтамалар азаматтық кодексте толық түрде көрініс тапқан (228-234 баптары). Еншілес, тәуелді ... және ... ... ... ... ... шоттары мына шоттармен корреспонденцияланады:
- Еншілес, тәуелді серіктестіктерге, бірлесіп бақыланатын ... ... ұйым ақша ... ... ... ... серіктестіктердің және бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардың борышы" шоты,
К-т: "Ақшалар" шоты түріндегі бухгалтерлік жазуы жазылса, - Сатылған өнім, тауар, ... ... мен ... емес активтер және материалдардың құнына еншілес, тәуелді және бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардың ... ... ... ... "Еншілес, тәуелді серіктестіктердің және бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... ... немесе "Негізгі емес қызметтен алынатын кіріс" деп аталатын шоттардың тиістілері түріндегі бухгалтерлік жазу ... ... ... ... ... мен ... емес ... және материалдардың құнына есептелінген қосылған құн салығы сомасына:
Д-т: "Еншілес, тәуелді серіктестіктердің және ... ... ... ... ... ...
К-т: "Қосылған құн салығы шоты" түрінде корреспонденция жазылса,
- Шетелдік валютадағы қарыздар бойынша тиімді ... ... ... ... серіктестіктердің және бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардың борышы" шоты,
К-т: "Бағамдық айырмашылықтан алынатын кіріс" шоты түрінде ... ... ... ... жене ... ... ... тұлғалардың дебиторлық қарыздарының жабылуына:
Д-т: "Алынған вексельдер" немесе "Ақшалар" шоттарының тиістілері,
К-т: ... ... ... және ... ... заңды тұлғалардың борышы" - деп аталатын шот түрінде екі жақты жазу жазылады. Еншілес, теуелді серіктестіктер мен бірлесіп бақыланатын заңды ... ... ... ... ... ... кредиторлық қарыздардың есебінен жабылуына:
Д-т: "Еншілес, тәуелді серіктестіктерге және бірлесіп бақыланатын завды түлғаларға қарыз" ... ... ... ... ... және ... бақыланатын заңды тұлғалардың борышы" шоты түрінде жазу жазылады.
Еншілес, тәуелді серіктестіктер мен бірлесіп ... ... ... ... ... тауарлы материалдық құндылықтарды жеткізу үшін алынған аванстар есебінен жабылғанда мына төменде көрсетілгендей түрінде бухалтерлік жазу жазылады.
Д-т: "Тауарлық-материалдық қорларды жеткізіп беру үшін ... ... ... ... ... мен ... қызметтер үшін алынған аванстар" -- деп аталатын шоттардың тиістілері,
К-т: "Еншілес, тәуелді серіктестіктердің және ... ... ... ... ... ... жоғарыда айтылғандармен қатар шетелдік валютадағы қарыздар бойынша тиімсіз бағамдық айырмашылық пайда ... ... ... ... ... ... -- деп аталатын шот,
К-т: "Еншілес, тәуелді серіктестіктердің және ... ... ... ... ... шоты ... бухгалтерлік жазуы жазылады.
Еншілес, тәуелді серіктестіктердін және бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалардың дебиторлық борышы шоты бойынша жүргізілетін операциялар
1.4 Дебиторлық қарыздар ... ... ... құрамы мен құрылымының динамикасын талдау - ... ... ... және оның ... ... абсолютті және салыстырмалы арту немесе кему мөлшерін белгілеуге мүмкіндік береді.
Қаржылық есептің маңызды элементі болып саналатын активтерді, талдау барысында, осы ... ... ... бары, құрамы, құрылымы және оларда болған өзгерістер зерттеледі. Активтердің жалпы құрылымын және оның жеке топтарын талдау, олардың рационалды таратылыуын талқылауға ... ... ... өсуі ... кәсіпорынның болашақтағы дамуын көрсететін болғандықтан, ол осы кәсіпорын жұмысының оң нәтижесін сипаттайды.
Алайда, кәсіпорын мүлік құнының өсу себептерін талдағанда, жоғары ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерден айтарлықтай ауытқуына әкеліп соқтыратын инфляция әсерін ескеру қажет. Отандық ... ... ... алу тек ... ... баланстық құнын құру барысында жүргізіледі.
Отандық есептік-аналитикалық тәжірибеде өндірістік қорлар, ... өнім және ... ... бағалау жүргізілмейді. Сондықтан да олардың қнының өсуі, инфляциялық фактор әсерінен болатыны күмәнсіз.
Баланс мәліметтері бойынша активтердің құрамы мен олардың ... ... ... үшін ... ... кесте құрылады.
Кесте мәліметтерінен активтердің нақты құнын көрсететін баланс валютасының есепті жылы 9406 мың теңгеге немесе 28,9%-ке артқандығын көруге ... Бұл ... әрі ... ... ... оның жұмысының оң нәтижесін сипаттайды. Алайда активтерді талдай отырып, олардың қалай таратылғанын және есепті жылы неге ... ... ... ... кәсіпорынның өндірістік потенциалы мен оның негізгі құралдарының жағдайын және ... ... ... ... тартылу деңгейін) анықтау қажет. Ол үшін, ең алдымен кәсіпорынның өндірістік потенциалының көлемін анықтау қажет, ол туралы ... ... ... ... ... ... ... бойынша оның құнына негізгі құралдардың,
өндірістік қорлардың, аяқталмаған өндірістің, ... және ... ... ... ...
Екінші әдістемеде кәсіпорынның өндірістік потенциалын анықтайтын активтер құрамына жоғарыда көрсетілгендерге қосымша, аяқталмаған күрделі қаржылар және ... ... құны ... Бұл әдістеме кәсіпорындарда болып жатқан даму процесін әлдеқайда дәл сипаттайды. - деп жазады. А.Д. Шеремет пен Р.С. Сайфулин. Көрсеткіштердің мәні ең ... ... ... аз ... ... ... есепті кезеңдегі қызметінің қаржылық нәтижелері активтерді меншікті қаражат есебінен ... ... ... болса, өндірістік мақсаттағы мүлікті арттыру үшін ұзақ мерзімді қарыз қаражаттарын тартқан жөн.
Дебиторлық қарызды талдай отырып,күмәнді дебиторлық қарызды анықтау және 2008 ж ... ... ... соңына құру қажет.Резерв сомасын екі әдіспен анықтауға болады:
- несиеге таза айналвмын пайыз әдісі;
- төлеу мерзімдері ... есеп ... ДТ -5510 .КТ 1290 ... ... ... ... ... сомасын ДТ -1290 КТ- 1210 резерв есебінде шығынға жазылады.
Яғни дебиторлық ... ... ... ... ... ... фирмаға дебиторлық қарызға ақша алу құқығын белгілі бір төлемге ату мүмкіндігін атап өтейік.Бұл операциялар факторинг деп аталады және ... ... мен ... ... ... алып ... несиелік саясатында баға беру үшін сатылымдар көбеюінен болатын ... ... ... саясатты өзгертумен байланысты қосымша шығындармен салыстыру қажет.
Жаңа шартардағы сатылымдар ренбельділігі дебиторлық қарыздар бойәынша қосымша ұстанымдардан артық болғанша кәсіпорын клиентердің ... ... ... ... ... болады.Клиентердің несиеге жарамдылық стандарттарын түсіндіргенде компания несиелеу бөлімін кеңейтумен және қарыздарға қызмет көрсетумен, сонымен ... ... ... ... ... ... ... қосымша шығындарға ие болады.
Айта кеткен жөн, кәсіпорынның қаржы жағдайына дебиторлық борыштың нақты бар болуы ... оның ... ... және ... яғни бұл ... ... болу себебі әсер етеді. Дебиторлық борыштың пайда болуы кредиторлық борыш сияқты ақшаны аудару арқылы есеп айырысу жүйесі кезеңіндегі шаруашылық қызметтегі ... ... ... ... ... борыш барлық уақытта есептеулер тәртібінің бұзылуы нәтижесінде туындап, барлық уақытта да қаржылық ... ... ... болмайды. Сондықтан да, оны меншікті қаражатты толығымен айналымнан шығару деп есептеуге болмайды, өйткені оның бір ... ... ... ... ... табылады да кәсіпорынның төлем қабілеттілігіне ешбір ықпал етпейді.
Кәсіпорынның дебиторлық борышы қалыпты және өтелмеген болып екіге бөлінеді. Өтелмеген дебиторлық ... ... ... өтіп ... есеп айырысу құжаттары бойынша тиелеп жіберілген тауарлар үшін қарыздар жатады. Өтелмеген дебиторлық борыш ... ... ... ... және қаржы тәртібінің бұзылуын көрсетеді. Осыған байланысты талдаушы оның құрылымын зерттеу негізінде өтелмеген дебиторлық борышты анықтауы тиіс. ... ... ... және ... толық танысып шыққаннан кейін оны нақты құны бойынша бағалау керек. Себебі дебиторлық борыштың барлығы бірден өндіріліп алмауы мүмкін. Оның ... ... ... ... ... жағдайлардың негізінде анықталады. Бухгалтерлік тәуекелдің мәні, сол өткен кезең тәжірибесі болашақтағы зиянға сай келмеуі мүмкін немесе ағымдағы жағдайлар толығымен ескерілмей ... ... ... зияндар елеулі дәрежеде болады. Талдаушы дебиторлық борыштың қайтарылу ықтималдылығын анықтаудың және оны дайындаудың ... мен ... ... ... ... қайтарылмау пайызы бірнеше жылдардың орташа мәліметтер бойынша есептеледі. Мысалы, есептеу үшін 3 жылдың мәліметтері алынған, олар: 1,9%, 3,3% және ... ... Үш жыл үшін ... ... ... ... ... 4,0%-ға тең. Алайда оны зерттеліп отырған кезеңдерге ұғынбай таратуға болмайды. Нақты ... ... ... ... ... ... ... өсу бағытын. Сондықтан, келесілерді зерттеу қажет:
* бір немесе бірнеше негізгі қарыз тұлғалардың үлесіне қайтарылмайтын дебиторлық борыштың қанша пайызы келеді (бұл ... ... ... ... ... ... қарыз тұлғалардың ішінде біреуінің борышты төлемеуі, кәсіпорынның қаржы жағдайына әсер ете ме;
* ... ... ... ... ... ... ...
* ескі вексельдерді ұзарту дебиторлық борыштағы вексельдердің қандай үлесін көрсетеді;
* тұтынушының пайдасына жеңілдіктер (бағасын кеміту) мен басқа да ... ... ... ба, ... оның ... ... құқы.
Дебиторлық борыштың өтімділік және сапалық көрсеткіштерін зерттеу маңызды болып табылады.
Дебиторлық борыштың мөлшерлі ... ... ... ... ... болу ... ... топтастыру керек.
Талдау жүргізушінің келесі әрекеті баланс активінің құрылу көздерін талдау болады. Бұл кезде кәсіпорын мүлкінің келіп ... оны ... алу және оның ... да, кәсіпорынның өзінің де, қарызға алынған капиталдың да есебінен жүргізілуі мүмкін екендігін есте ... ... Ал ... ... мен ... алынған капиталдың арасындағы қатынас оның қаржылық тұрақтылығын көрсетеді.
Дебиторлық берешектің айналымдылық коэффициенті ... ... - ... ... ... ... ... кезеңі (ұзақтығы):
(13.37.)
Дебиторлық берешекті өтеу кезеңі (Тбө):
(13.38.)
Дебиторлық борыштың ұлес салмағы ағымдағы активтердің жалпы көлемінде (ҰДБ):
(13.39.)
мұндағы: - кезең басындағы (соңындағы) дебиторлық ... ... ... ұлес ... (ҰКБ):
(13.40.)
мұндағы: ДБб - баланс бойынша дебиторлық борыш;
КБае - аналитикалық есептің мәліметтері бойынша кұмәнді дебиторлық берешек.
Сонымен бірге, ағымдағы активтерді бағалау мен ... ... ... ... бар. Бұл әр ... мәнді ұғымдар, өйткені талдау тек негіз ғана болады, ... ... ... ... тиімділігін бақылау қажетті де. ұғымы операциондық аудитті өткізу талаптарына өте дәл жауап береді. Бағалауға талдау нәтижесінде ... ... ... оның ... ... ... өрлеуші мәнге сәйкестігі тұрғысынан қарау кіреді.
Қорытынды
Дебиторлық берешек - кәсіпорындар мен ұйымдардың заңды не жеке ... ... ... ... ... ... төлеген төлемдері үшін алашақтары, яғни заңды не жеке тұлғалардың берешектері. Осы кәсіпорындар мен ұйымдарға берешек борышы бар ... және жеке ... ... ... ... ... уақытына қарай дебиторлық берешектер ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді дебиторлық берешектер болып 2-ге бөлінеді.
Есеп беретін уақыттан кейінгі бір жыл ... ... ... ... ... қатарында есептеледі. Олардың қатарына мыналар жатады:
- ... ... ... алуға алдын ала төленген сома;
- тапсырылған ... ... ... ... ... ... бойынша алынуға тиісті борыштар
- ұйымның лауазымды тұлғаларының дебиторлық берешегі;
- ... ... ... жылдан артық уақыт бойы алынбаған дебиторлық борыштар болып есептеледі.
Дебиторлық берешек шот-фактурамен, ресми ... ... ... ... пайда болу сипатына қарай қалыпты және ақталмайтын болып бөлінеді. Ұйымның жұмыс ... ... ... есеп айырысудың қолданыстағы нысандарымен пайда болғандары қалыптыға жатады. Мерзімінде төленбеген дебиторлық берешек ақталмайтын болып саналады. Ол есеп және ... ... ... ... және ... есеп ... кемшіліктер, тауар-материалдық қорларды жіберуді бақылаудағы босаңсулар салдарынан болады.
Кейбір жағдайларда сапасының төмен болуынан немесе қандай да бір ақауы болуы ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдар сатып алушыға босатқан, жіберген немесе өткізген тауарлары үшін вексель алуы мүмкін.
Сатып алушылар мен ... ... ... және жеке ... ... ... ... ұдайы зерттеліп, оны анықтау жүйесі жаңарып отырылады. Сөйтсе де оларға сатылған тауарлар немесе ... ... үшін ... есеп ... ... ... ... сомалардың бір бөлігі ғана өтеліп, қалған бөлігінің төленбей қалуы тәжірибеде кездесіп отырады. Мұның алғашқы белгілері 1) борышкер ... ... ... қалуы 2) ол кәсіпорындар мен ұйымдардың таратылуы, 3) талап ету ... өтіп ... ... ... ... келісім шартта көрсетілген мерзімде төлемеген шоттары "күмәнді қарыздар" деп аталады. Күмәнді қарыздарға - уақытында ... ... және ... қамтамасыз етілмеген дебиторлық борыштар жатады. ҚР заңына сәйкес талап ету мерзімі өтіп кеткен дебиторлық берешек күмәнді қарыз болып саналады. ... ... ... ... ... борыштарды есептен шығарудың екі тәсілі бар. Бірінші - тікелей есептен шығару әдісі, мұнда ... ... ... ... деп ... ... ғана ... есептен шығарады. Екіншісі резервтік әдіс, бұл жағдайда шығындар алдын ала қарастырылған тәсілмен есептеледі.
Пайдаланылған және қосымша әдебиеттер ... ... под ред. ... ... ... ... ... и статистика, 2000 г.
* Құлпыбаев С. К. Қаржы. Оқу құралы. Алматы, ... ... В.Д., ... К.К. ... ... для ... ... Фин Эко,2001 г.
* Пикалова М.,
* ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«АЗИЯ МАГИСТРАЛЬ»-ДЫҢ ҚОСЫЛҒАН ҚҰН САЛЫҒЫНЫҢ ЕСЕБІ32 бет
«Экологиялық – құқықтық реттеудің түсінігі, мәні. Қоғам мен табиғаттың өзара байланысы.»32 бет
«Қылмыстық атқару-құқығы» пәнінен лекциялар37 бет
Азаматтық - құқықтық жауапкершіліктің шарты және негіздері56 бет
Азаматтық iс бойынша талап қою өндiрiсi туралы40 бет
Азаматтық іс жүргізудегі дәлелдемелер73 бет
Азаматтық іс жүргізудегі тараптар, олардың құқықтары мен міндеттері64 бет
Азаматтық заңнаманың түсінігі мен жүйес31 бет
Азаматтық процесстің қатысушылары (жалпы сипаттама)67 бет
Азаматтық процесстегі бірігіп қатысушылық және процесстегі тиісті және тиісті емес тараптар түсінігі82 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь