Әл-Фараби

Орта ғасырда Қазақстанның Отырар өңірінде (қазіргі Шымкент облысы) аты бұкіл дүние жузіне әйгілі болған асқан ойшыл, ұлы ғалым, энциклопедияны Әбу Наср әл-Фараби дүниеге келді. Оның балалық шағы Арыс, Сырдария бойында өтті. Әбу Насрдың өз құрбы-құрдастарынан бір ерекшелігі табиғи асқан зеректігі мен өнер-білімге деген таудай талабы еді. Ол сәби кезінен халық аузындағы ертегі-әңгімелерді, жыр-дастандарды, өлең-саздарды тыңдап, ой зердесіне тоқыды. Отырар медресесіндегі оқуды тауысып, ондағы аса бай кітапханадағы қол жазбаларды толық меңгереді. Әбу Наср білімін кемелдендіру, ғылымды терең игеру мақсатымен сол кездегі дүниежүзілік аса ірі мәдени орталық саналатын Бағдад қаласына келеді. Мұнда ол Аристотель, Евклид, Птолемей еңбектерін оқып үйренеді. Ғылым негіздерін игеруде еңбек қорлық пен төзімділіктің Әбу Наср үлкен үлгісін көрсетеді. Бір дерек бойынша ол Аристотельдің «Физикасын» 40 рет, «Риторикасын» 200 рет оқыған көрінеді. Ол ана тілімен қатар араб, парсы, грек және басқа бірсыпыра тілдерді білген.
Әл-Фараби 25—30 жас шамасында бүкіл дүниежүзілік ғылым-білімді терең де жан-жақты меңгереді, енді өз тарапынан құнды-құнды еңбектер жазып, бұрын белгісіз болып келген ғылыми жаңалықтар, заңдар мен қағидалар аша бастайды. Әбу Наср сол тұстағы ғылым мен өнердің барлық салалары бойынша 150-ден астам еңбек жазған. Оның «Музыканың ұлы кітабы», «Ғылымдар тізбегі», «Органон», «Алмагеске түсініктеме» атты еңбектері ғылымның болашақ дамуына, кемелденуіне үлкен ықпал жасады. Замандастары мен шәкірттері әл-Фарабиды ай-рықша құрметтеп «екінші ұстаз» яғни «екінші Аристотель» деп атаған.
Әл-Фараби өз еңбектерінде дүниені танып білуде адам ақыл-ойының мүмкіндігін жоғары бағалайды, сондықтан дұрыс пайымдау туралы ғылым — логикаға көп мән берді. Ғылым мен философияны жетік білу үшін логика
        
        Әл-Фараби
870-950
Орта ғасырда Қазақстанның Отырар өңірінде (қазіргі Шымкент облысы) аты
бұкіл дүние ... ... ... асқан ойшыл, ұлы ғалым, энциклопедияны Әбу
Наср әл-Фараби дүниеге ... Оның ... шағы ... Сырдария бойында
өтті. Әбу Насрдың өз құрбы-құрдастарынан бір ... ... ... мен өнер-білімге деген таудай талабы еді. Ол сәби кезінен ... ... ... ... ... ... ... Отырар медресесіндегі оқуды ... ... аса ... қол жазбаларды толық ... Әбу Наср ... ... ... ... ... сол кездегі дүниежүзілік аса
ірі мәдени орталық саналатын Бағдад қаласына келеді. ... ол ... ... еңбектерін оқып үйренеді. Ғылым негіздерін игеруде еңбек
қорлық пен ... Әбу Наср ... ... ... Бір ... ол Аристотельдің «Физикасын» 40 рет, «Риторикасын» 200 рет ... Ол ана ... ... ... парсы, грек және басқа бірсыпыра
тілдерді білген.
Әл-Фараби 25—30 жас шамасында бүкіл дүниежүзілік ... ... ... ... енді өз ... құнды-құнды еңбектер жазып, бұрын
белгісіз болып ... ... ... ... мен ... аша ... Наср сол тұстағы ғылым мен өнердің барлық салалары бойынша 150-ден
астам еңбек ... Оның ... ұлы ... ... тізбегі»,
«Органон», «Алмагеске түсініктеме» атты еңбектері ғылымның ... ... ... ... ... ... мен шәкірттері әл-Фарабиды ай-
рықша құрметтеп «екінші ұстаз» яғни «екінші Аристотель» деп атаған.
Әл-Фараби өз еңбектерінде дүниені ... ... адам ... ... ... ... дұрыс пайымдау туралы ... ... көп мән ... ... мен ... ... білу үшін ... мен
тіл біліміне жүйрік болу керек екенін барынша уағыздайды.
Әл-Фараби — математика мәселелерімен де кеп айналысқан ғұлама ... ... ... ... ... ... қарастырылады. Әл-
фараби «арифметика мен геометрия ... ... ... ... ... ... архитектура, жер өлшеу, астрономия, музыка
мұқтаждарына шебер пайдаланады. Мысалы, ол ... ... ... ... өту» ... алдын-ала біліп, оны дер кезінде
бақылаған.
Бұл оқиға 910 ж. 24 ноябрьде күн шыға ... ... ... тағы бір ... ... ... жүру ... мұқият зерттей
келіп, оның дүркін-дүркін ауытқуын ашуы ... ... ... және ... жер ... ... ... болжауға ұмтылған сәуегейліктің,
балгерліктің жалған екенін ғылыми негізде дәлелдеп ... ... ... ... қала ... ... атты ... еңбегінде зорлықсыз,
бейбітшіл, әділ қоғамның үлгісін болжап сипаттайды. Алайда әл-Фараби ... ... ... ... таба ... аса ... ... тамаша орындаушы және ақын болған. Ол
домбыра, қобыз секілді аспап түрлерін жасап, ... ... ... Ұлы ... ұзақ ... шет ... жүргенде өзінің туған отаны
Отырарды бір сәт те ұмытпаған. Оған оның мына ... ... ... ... туған жер — қалың елім,
Қамығамын сағынып алау ... мен, ... ... ... ... ... қарауменен.
Қазақ жүздері. Этникалық аумақ.
Кез келген этноәлеуметтік организмнің (ЭӘО) өз ... ... ... ... бір қауымдастығы болады. Қазақ халқы
мен оның этникалық аумағының құрылу, қалыптасу дәуіріндегі ... ... үлп ... ... ... ... қалыптасқан ірі
этноаумақтық тайпалар бірлестіктері (немесе одақтары)-жүздер этноәлеуметтік
организмнің жоғары санаттарының бірі ... ... ... ... — Ұлы жүз, Орта Жүз және Кіші ... халқының негізгі кәсібі Евразия далаларында ерте заманның ... ... ... бір ... ... мал ... Ал егер ... процестер жайында айтар болсақ олар ... ... ... ... бірін бірі ауыстыруымен
байланысты, ол жөнінде ... ... ... ... ... ... болу себептері туралы әдебиет көп, бірақ олардың ең
ертеректе айтылуы XVII ... ... ... ... ... көптеген
зерттеушілер айналысты және айналысып келеді, ал бұл мәселе ... әр ... ... С. А. ... ... ... жері үш ... дейінгі кезеңде— X—XII ғасырларда бөлінді деп ... Н. ... бұл ... жоңғар шапқыншылығы дәуіріне жатқызады. Ш. Ш.
Уәлиханов ... «үш ... ... ... ... жүретін жерлерде
өз құқықтарын қамтамасыз ету үшін одақтар құрған...» ... ... ... ... ... — Ред.) байланыстырады.
Ш. Ш. Уәлихановтың жүздер пайда болуының ... ... ... ... мейлінше жакын, оған кейінгі тарихшылардың көзқарастары да
жақындайды. В. В. Бартольд жүздердің ... болу ... ... ... ... мал ... ... жағдайларының айырмашылығында
деп біледі. Осындай аудандардың бірі- Жетісу және Сырдарияның орта ағысы,
екіншісі—Сарысу өзені мен Сырдарияның төменгі ... ... ... аумағы болатын. В. В. Бартольдтің пікірінше, жүздердің құрылуына
да осылайша оқшаулану себеп болған.
В. В. ... ... М. ... қолдап және одан әрі дамытып,
географиялық фактормен қоса саяси процестер де зор рөл ... ... ... ерекше саяси одақтар ретінде қалыптасуын...» М.
Вяткин ХҮІ ғасырдың ... ... ... Т. ... ... және ... құрылғаны
туралы нақты мәліметтер жоқ. Шығыстың азын-аулақ ... ... ... ... ... ... Т. ... XVI ғасырдың екінші
жартысында қоғамы ... бір ... ... ... ... жүйесінің
біртіндеп ауысуы орын алған деп жорамалдайды.
«Жүз» ... шығу тегі ... ... ... және ... ... болу ... анықтаудағы үйлесімді келісім осы кезге дейін болмай
отыр. Қазақстан ... осы ... де ... ... ашу мен ... міне ... ... болуы мүмкін. Көптеген зерттеушілер қазақ «жүзін»
арабтың «джуз» — бір ... ... ... ... деген сөзімен
сәйкестендіреді. Алайда араб деректемелерінде ... ... ... бір ... ... ... ... ешқандай
мәліметтер жоқ. Олар орта ғасырлардың аса ыждағатты тарихшылары ... ... ... мен ... ибн ... (ХҮ-ХVІ ғғ.) шығармаларынан
да табылмайды.
Махмұд бен Уәлидің 1634—1641 жылдарда жазылған шығармасында Шайбани хан
өлгеннен кейін оның ұлы ... «осы ел мен ... ... ете бастады»
делінген. Және одан ері: ... ... мен ... үшін Ақ ... таңдап
алды, ол әрі Йуз-Орда ретінде де белгілі», — дейді.
В. П. Юдин Йуз-Орданы қазіргі ... ... ... ... ертеде «йуз» терминінің болғаны туралы айтылуы ... ... ... ... ... ... болмайды дейді.
«Йуз-орда» — «жүз-орда» қоғамның ұйымдық құрылысын көрсететініне және
өткен кездерге мұқият шолу ... оның ... ... ... ... ... ... жатқанын анықтауға
мүмкіндік беретіні күмәнсіз. Б. з. б. III ғасырдың аяғы — б. з. II ... ... ... ... Ғұн ... екі ...... және
батыс бөліктеріне бөлінген 24 тайпаның одағынан құралған. Әрбір тайпаның өз
жері болған. Ең ... ... ... көсемді де сайлайтын жалпы ғұн
кеңесінде шешілген. Ғұн әскерін ... ... ... ... кездің өзінде-ақ қалыптасқан.
Мемлекетті екі бөлікке бөлуді ғұн әскерлері құрылысының ондық есебімен
бөліну жүйесін жуан-жуань тайпаларының қуатты ... ... ... ... ... ... ... толис-тардуш, екі қанаты жүйесі
монғол қоғамы ұйымының ... ... ... өз ... ... ... алынған жерлердің де әскери жүйесінің негізіне аумақтық және
рулық тұрмыс негізін қалады: ... ... ... он ... ... ескі ... бойынша әскер үш бөлікке: орталық — кэль,
сол қанат немесе сол жақ қол (шығыс жағы) — зюнгар, оң ... ... оң ... ... жағы) — бэрунгар бөліктеріне бөлінген.
Боғыршыны оң жақ ... ... ... ... қызметіне
тағайындаған кезде Шыңғыс ханның төменде келтіріліп отырған ... ... да, осы ... жағын алтын тауларға (яғни Алтайға дейін) басқар» деген
сөздеріндегі «түмен басы» (он ... ... ... ... ... аударыңыздар. Мұқалиді ол сол жақ қолдың (шығыс жағының) түмен-басы
етіп тағайындаған.
Бұл арада ... ... ... ... оның ... ... (қанатқа бірнеше корпус енген), қайта әскери-аумақтық шен мағынасында
қолданған.
Мұндай әскери мағынадағы ... ... ... ... кейін де сақталған және қазақ халқының этногенезі мен құрылуы
кезеңінде де сақталғаны күмәнсіз. Кезінде Ақ Орданың Жошы ... ... ... айтудың өзі жеткілікті. Баһадүр кезінде ол Йуз-Ордаға
сәйкес келеді — бұрынғы ондық жүйе ... ... ... ... мен жаңа этно ... ... кезеңіндегі әскери-аумақтық құрылымдардың шамамен алынған схемасы
мынандай болған ... ... рет ... ... ... әлде бір ... мағынасында). Уақыт өте келе монғолдардың
үшке бөлінген әскери-аумақтық ұйымының орнын этноаумақтық құрылымдар басып,
оларда ... және ... ... ... ... бұл ... мысалынан көрінеді. Жүзге бөліну принципі
кейінгі мемлекеттік құрылымдар мен ... ... ... ... Ақ Орда мен Моғолстан кезеңінде (XIV ғасырдың ... — XV ... ... ... сол мемлекеттер тайпаларының
этникалық тұрақтануы орын алды және ... ... ... ... ... ... көпшілігі түрік тектес болды...» деп жазады.
Қазақстан халқының ХІІІ ғасырда монғолдардың шапқыншылығы ... ... ... даму ... ... ... екі қазақ жүзінің:
Ұлы (Жетісу және Моғолстанның басты ... және Орта ... ... ... ... кейбір аудандары) жүздерінің қалыптасу
орталықтарына ... ... ... орталық—Кіші жүз қалыптасқан Батыс
Қазақстанды да қосу керек.
Алтын Орда ыдырағаннан кейін Маңғыт ұлысы едәуір ... ие ... ... ... кезінде (XV-XVI ғғ.) бұл ордада ноғайлар санының өсуі
себепті Ноғай Ордасы деп ... ... оның ... салмақ алуы
маңғыттардың монғол тайпаларының біржола ... әкеп ... ... түрік тайпалары: қыпшақтар, ... ... ... ... және басқалар, яғни қазақ халқының ... ... ... ... ... мен ноғайларды тілдерінің жақындығы ғана
емес, материалдық және ... ... де ... Бұл ... де ... ... ... теңізі мен Астрахан арасында қазақ
ордалары және ... ... ... ... ... ... орналасқан.
Ноғай ордасындағы XVI ғасырдың екінші жартысындағы өзара қырқыстар Ноғай
ордасының ыдырауына, олардың бір ... ... ... ... ... Кизи ... көшіп кетуіне әкеп соқты, ал Жайық өзенінде калған
ноғайлар (бұрын 1563 жылы ... ... ... ... ... қол ... қазақ халқының құрамына және оның этноаумақтық
бөлігі — Кіші жүзге кірді.
Қазақтардың ру ... ... ... ... әскери қызмет
атқарған адамдардың хабарларын деректі деректемелер тобына жатқызып, оларды
өткен ... ... ... ... ... ... өйткені
көшпелі қоғамның рулық-тайпалық құрылымы тіпті ... ... ... ... ... ... ... ал олардын сыртқы көрінісі
— рулық схеманың негізгі таксономикалық деңгейлері өзгермейтін қасиеті
болады.
Әскери ... ... ... Т. ... пен И. Кунициннің Қалмақ
даласына барған кезінде көргендері туралы «сұрап ... ... ... жерінде қазақтардың Үлкен ордасы мен Қырғыз ордасының
бодандықта екенін және ... ... ... көрдік...». Бұл хабар 1616
жылы айтылған және қазақтардың Үлкен (Ұлы) ордасы туралы ең ... сөз ... ... Егер Үлкен орда болса, оның антиподы — Кіші
орда өзінен-өзі сұранып тұрады. ... ... ... ...... ыдыраған кезде екі: Жайық өзенінде — Үлкен, ал Солтүстік Кавказға
кеткендерден Кіші ноғайлар (Кіші ... ... ... басшысының атымен Кизи
ұлысы) құралғанын-ақ еске алайық.
1731 жылдың аяғында қазақтардың бодандығы туралы келіссөз жүргізу үшін
Кіші жүзге келген ... М. ... ... ... ... «...Қырғыз-
қайсақ ордасы үш бөліктен, атап айтқанда: Ұлы жүз, Орта жүз. Кіші ... ... Орта ... Кіші ... ... деп жазып алған.
Орынбор экспедициясынын (1734 ж.) бастығы И. Кирилловтың хабарында
қазақ жүздері ... ... ... ... ... ... ... қазақ жүздері туралы мейлінше толық
түсініктер бар, оларды неғұрлым ертеректегі ғасырлар ... ... ... ... ... этникалық жерінің қалыптасуы — ұзаққа
созылған процесс және ол алдыңғы ғасырлар ішінде ... ... ... тоғысқан жерлерінде әлде бір өзгерістер болуы мүмкін. Бірақ
жүздердің аймақтары, олардың сипаты сақталып қалды, өйткені жүздер ... ... ... біртұтас аумағы болып табылатын салыстырмалы болса
да, тұрақты этноаумақтық ... ... Г. ... ... ордаларының
жай-күйі туралы түсінігінде» және XVIII ғасырдың аяғына жататын «Капитан
Андреевтің Орта орданың шығу ... ... ... ... аумақ пен оны мекендеген ... ... ... ... ... ... мәліметтеріне қарағанда, Үлкен орда (Ұлы жүз) алты
тайпадан: дулат, сіргелі, сары үйсін, ... ... және ... ... Г. ... Ұлы жүздің ірі тайпалары: албан
шапырашты, судан, ысты, ошақты ... ... жоқ. Мұны ... ру ... бәрі бірдей ықылас білдіре қоймағанымен және
оның үстіне Қазақстанның оңтүстік-шығысында әскери-саяси жағдайдың ... ... ... ... Қытайдың 1745 жылы ... ... ... ... ... ойраттар әлі де күшті еді. Қытай
тарихшысы Вэй Юань төрт ... ... ... — Ред.) ... ... екеуі Ұлы жүздің аумағында болған, ... ... ... ... шоростар, Үрімшідегі хошоуттар еді. Жоңғарларды ... XVIII ... аяғы — XIX ... ... ... ... Волконскийдің хабарлауына қарағанда, шаңырақ саны 40 000 ... ... ... мен ... ... ... ... Кукон ауданында,
Жоңғария жерінде (автор жоңғарлар басып алған ... ... ... ... ... ... ... бойында, Шыңғыс-Шаған тауларында
көшіп жүрген.
Құрамында 20 000 шаңырақ бар сіргелі ... ... ... ... ... мен Қуандарияның жоғарғы ағыстарында, Алакөл мен
Аунамаз көлдерінің төңіректерінде көшіп жүреді. Бұл тайпа ... ... және ... ... ... болған. 70 000 шаңырағы
бар сары үйсін және ... ... ... тайпасымен аралас көшіп
жүреді. Шаңырақ саны 3000 болатын қаңлы және шанышқылы ... ... ... ... ... жерде қатаған тайпасы туралы аздап айтып өту қерек. Ш.Ш. Уәлиханов
«Қоқан хандығы туралы жазбасында» шанышқылы ... ... ... тайпалары бір тайпа дейді. Бұдан әрі ол Үлкен орданың қатаған және
қаңлы рулары Ташкент төңірегінде ... ... және ... ... ... құрайды, бұл орайда қаңлылар зекет төлейді және қажет
болған жағдайда қосымша әскер береді деп ... ... ... әскердің
пұрсатты бөлігі болған және бұл осы тайпаның тағдырында қасіретті рөл
атқарған.
XVI ғасырдың ... ... ... ... қатаған тайпасының
қазақтары Қашғарияға кеткен. Ғазы сұлтанның ұрпақтары Қашғарияда маңызды
мемлекеттік қызметтер атқарды, ал ... ... Есім ... ... ... ... XVII ... бірінші ширегінде қатаған-
қазақтардың қалдықтары Ташкентте билікті басып алған Тұрсын-Мұхаммедке
бағынды. 1628 жылы Есім хан ... ... оның ... ... Ш. ... қатағандар деп санайтын шанышқылылар
қазақтардың арасында жеке ... ... жоқ, ... ... ... ... ... бірге көшіп жүрген жағдайындағы
сияқты, басқа рулардың қауымына ... ... ... ... Үлкен ордада (Ұлы жүзде) 133
000 әулет болған.
Г. Волконскийдің мәліметтерінде Орта ... ... алты ... олар — ... ... ... ... уақтар және
қоңыраттар.
Саны 35 000 шаңырақтан ... ... ... ... ... ... және Ертіс бойында ... ... 900 ... ... жоғарғы ағысында, ал қыстаулары Торғай маңында, Алакөл
көлінде, Жыланшық өзенінің сағасында болған, 10 000 шаңырақ ... мен ... ... ... ... ... көшіп жүрген. 15 000
шаңырақ наймандар мен ... ... ... ... өзендерінің
кеңістігінде, Ақтуар тауларында бірге ... қыс ... ... ... төңірегіне кеткен.
30 000 шаңырақ арғындардың қыстаулары Баянауыл, ... ... ... Шаған тауларында, Торғайдың жоғарғы ағысы, Ұлытауда
болған, ал жазда олар Ерейментауға және ... ... ... ... 9000 шаңырақ Ертісті бойлай көшіп жүрген, 4000 шаңырақ Ішқоңыр құмы
мен Шу өзені бойында қыстап, жаздыгүні Сарысу ... және Есіл ... ... ... ... 11000 ... ... Есіл өзенінің
бойында, Көкшетау мен Мұқшатауда қыстап, көшіп жүрген. 80 000 ... ... ... ... ... жаздыгүні Торғай мен Тобыл бойына
көшіп барған, 6000 шаңырағы Аят ... ... ... жүріп, қыста Сары
бұтан өзенінің бонындағы торғай даласында,Тосын құмдарында ... 1000 ... ... ... ... ... ... шаңырағы Тобыл, Аят өзендерінің бойында көшіп жүрген, ал қыстаулары ... ... және ... ... Усть-Үй бекінісіне дейінгі қазақ
линиясы тұсында ... 3500 ... ... ... ... линиясына
қарай Аманқарағай және Белібай алқабына, ал қыста Шикияқ және ... ... ... ... ... ... жүрген. 2000 шаңырақ
қыпшақтар жаздыгүні Торғай, Мойынды өзендерінің бойында, Обағанның жоғарғы
ағысында көшіп-қонған.
1000 шаңырақ ... Ұя, ... ... ... көшіп,
Верхнеуральскіден Степной бекінісіне дейінгі линия маңында және ... ... ... 4000 ... ... ... ... шығыс
жақ жағалауын ... ... ... және ... ... Обаған өзеніне қараған далада қыстайтын болған.
Орта жүздің екі тайпасы — керейлер мен уақтар және Кіші ... ... ... ... ... Есіл ... ... Жайылма көлінің
маңында көшіп жүрген де, қыста Ертіске кеткен.
Г. Волконскийдің мәліметтерінде Өскемен ... ... ... Ертіс бойында, Тарбағатай тауларында көшіп жүрген керейлер туралы
айтылмайды. Талицк және Долон форпостарының арасында ... ... ... уақтар туралы және Шығыс Қазақстандағы керейлер мен ... ... ... ... да ... жоқ. Бұл олқылықты капитан
Андреевтің мәліметтері толтырады, бірақ өкінішке қарай, ... ... саны ... ... Орта жүз ... 159 000 ... ... Кіші
орда (Кіші жүз) ірі-ірі үш ру бірлестігінен: байұлы, әлімұлы және жетірудан
тұрған. 1200 шаңырақ байүлының ... ... ... ... ... Сырдарияда, 7200 шаңырағы Троицк және Орск ... ... ... ... 13 000 ... мен ... ... 28 000
шаңырағы Торған, Қарасқай ... ... ... ... сол ... Тұмарлық, Қызылтал алқабында және Жаңадария бойында қыстаған.
10 000 шаңырақ адайлар, масқар руының 3000 шаңырағы және байұлы тайпасының
шаңырақ саны 10 000 ... ... ... ... Жайық және Жем өзендерінің
аралығында, Бұлдырты. Жосалы, Шыңғырлау және басқа өзендерде ... ... ... Олар ... Жайықтың, Жемнің сағаларында, Орал
қазақтары лиинясының бойында және басқа жерлерде қыстаған.
Әлімұлының 18 500 шаңырағы Ырғыз өзенінің ... ... ... көшіп
барып, Сырдарияда, Қуандария мен Жаңадарияда, 11 000 шаңырақ Қарақұмның
арғы жағындағы Құлақшы, Барбы-Қайрақты ... ... және ... Ырғыз өзенінің бойында, басқа да жерлерде қыстап жүрген. Әлімұлы
тайпасының әр тұрлі руларынан тұратын 22 000 ... ... ... ... Жем, ... ... ... Қобда өзендерінің бойында Жайық өзеніне
дейін көшіп барып, ... ... ... ... Арал теңізінің
жағасында, Қарақұм ... ... Жем ... және ... ... ... (әлімұлы) руының 2200 шаңырағы жазда Елек және Ор
өзендерінің жоғары ағыстарында көшіп жүріп, ... ... ... Верхне
озерной бекінісіне дейін барып қыстаған.
Табын (жетіру) руының 300 шаңырағы Сырдариядан Қарақұм ... ... ... өзендеріне қарай көшіп, Сырдариядағы Қорқыт, Қуат алқабында және
басқа жерлерде қыстайтын ... ... ... керейіт руына жататын
4000 шаңырақ Сырдарияда қыстап, жаздыгүні Ырғыз өзеніне Қарашатауға дейін
барып ... 4000 ... ... Арал ... ... және ... жағында қыстап, жаз кезінде Жем жайылымдарына кеткен. Жетіру
тайпасының 12000 ... ... Орал ... ... көшіп жүріп, Жайық
өзенің жоғары қарай бойлап, Орынборға дейін барып қыстаған, ал 7000 ... ... ... Қарашатауда жәнеТобыл өзенінде көшіп жүрген ... ... ... Верхне-озерный бекінісінен Верхнеуральск бекінісіне
дейінгі жерде қысты өткізген. Рамадан ... 300 ... Кіші ... басқа
рулары арасында көшіп жүрген.
Кіші жүзде барлығы 165 700 шаңырақ, ал үш ... 458 100 ... ... XVIII ғасырдың аяғына қарай - ұлы ... ... ... сұлама», 1723 ж.) кезінде-жоңғарлар шапқыншылығы және бір ғасырдан
астам уақытқа созылып, көптеген қазақтардың ... ... ... қуып ... ... саны ... ... Егер 1 шаңырақта 3 адам болады деген
коэффициентгі алсақ, Ұлы жүзде — 399 000 ... Орта ... - 478 200, ... - 497 100, ал үш ... ... 1 млн 374 300 адам ... шығады.
Алайда Г. Волконскийдің мәліметтерін түпкілікті ... ... ... ... ... және ... (Ұлы ... сияқты ірі
тайпалар жөнінде мәліметтер жоқ, Орта жүз бойынша ... ... ... т. т. ... мен ... тұратын қазақтар санының көбірек болғаны
күмәнсіз және Г. ... ... ... ... ... ... 2
млн адам болған деп кәміл сеніммен топшылау керек.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аль-фараби және педагогика3 бет
Ақжан Машани «Әл-Фараби және Абай»6 бет
Ақжан әл-Машанидің Әбу Насыр әл-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы жайында зерттеу жұмыстары66 бет
Болон үдерісі аясында әл- Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің әлемдік білім беру жүйесіне интеграциялануы89 бет
Жүсіпбек Аймауытұлы мақалалары мен аудармалары. Ақжан Машани «Әл-Фараби және Абай»14 бет
Махмұд Қашқари,Қожа Ахмет Ясауи, Әбу Насыр Әл-Фараби7 бет
Отырар- Фарабидің Отаны4 бет
Фараби дүниетанымында дін және тәңір мәселесі5 бет
Фараби трактаттарындағы білім, тәрбие және адамгершілік - гуманизм мәселелері5 бет
Фарабидің музыкалық ілімі23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь