Заттық құқық жәнеменшік құқығы туралы жалпы ережелер

Жоспар

КІРІСПЕ
ЗАТТЫҚ ҚҰҚЫҚ
1. Заттық құқықтың ұғымы және белгілері
1.2 Меншік иесі болып табылмайтын тұлғалардың заттық құқықтары
МЕНШІК ҚҰҚЫҒЫ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР
2.1 Меншік құқығының анықтамасы мен мазмұны
2.2 Меншік құқығына ие болу негіздері және тоқтатылуы

ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Азаматтық құқықпен реттелетін қоғамдық қатынастар негізінен мүліктік қатынастар болып табылады. Материалдық игіліктермен (мүлікпен, жұмыспен, қызмет көрсетумен, ақшамен, құнды қағаздар және басқа да мүліктермен) байланысы бар қоғамдық қатынастар мүліктік қатынастар деп аталады. Мұндай қатынастар иемдену немесе мүліктің тиістілігіне қарай (заттық қатынас), мүліктің бір адамнан екіншісіне ауысуы, өтуі (Міндеттемелік қатынас), меншік иесінің кайтыс болуына байланысты заттың тағдырын шешу (мұрагерлік қатынас) тәрізді қатынастар тұрғысынан көрінсе, онда олар азаматтық заңмен реттеледі. Бір сөзбен айтқанда, (мүліктік қатынас дегеніміз мүліктерді сатып алу, иемдену, басқа адамдарға беру мен пайдалану жөніндегі қатынас болып табылады.
Мүліктік құндылық қатынастарға ең алдымен қатысушылардың құн заңына сүйенетін мүліктік қатынастарының теңдігіне негізделген тауар-ақша қатынастары және өзге де қатынастар жатады десек, нарықтық экономика жағдайында тауар-ақша қатынасы азаматтық құқықты реттеудің негізгі өзегіне айналады.
Мүліктік қатынас адамдар арасындағы қатынас болғандықтан ол мүліктік емес қатынастармен біте қайнасып, ұштасып жатады.
Қазақстан Республикасы Азаматтық заңдары мүліктік емес қатынастардың екі түрін, атап айтқанда, мүліктік қатынасқа байланысты мүліктік емес жеке қатынастар мен мүліктік қатынастарға байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастарды реттейді. Мүліктік емес жеке қатынастың бірінші тобына мүліктік қатынаспен байланысы бар мүліктік емес жеке қатынастар жатады. Бұл жердегі "байланыстылық" деген сөз жеке қатынастардың мүлікке бағыныштылығын көрсетпейді, қайта қоғамдық қатынастардың біртұтас бірлікте болуын айқындайды (мәселен, авторлық, өнертабыс және т.б. қатынастар). Мысалы, бір ұйым басқа бір Заңды тұлғаның тауарлық белгісін заңсыз қолданса, онда ол әлгі тұлғаға зиянын тигізеді. Мүліктік емес қатынастан келіп, мәселен, шығарманың авторы үшін мүліктік қатынастың мүмкінділігі пайда болады. Сондықтан мүліктік қатынасқа байланысты мүліктік емес жеке қатынастар Азаматтық құқық нормаларымен тәртіптеледі.
Мүлік қатынасына байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастардың екінші түрі мүліктік қатынасқа қарағанда өзге фактілерге орай және басқа субъектілер арасында да туындайды. Ол жеке адамдар мен ұйымдарға ғана тән әрі олардан ажырамайтын игілік болып табылады, сондай-ақ онда мүлік мазмұны болмайды, ақшамен де бағалауға келмейді.
Мүліктік емес жеке қатынас Қазақстан Республикасы Конституциясымен реттеледі. Конституцияның II тарауы адам мен азаматтың ажырамайтын құқықтарына арналған. Сонымен Азаматтық құқыққа мүліктік қатынастарға
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБМЕТТЕР

1.Төлеуғалиев Ғ. «Азаматтық құқық». (Жалпы бөлім). – Алматы. 2001 ж. 470-бет.
2.ҚазақстанРеспубликасының «Бағалықағаздарнарығытуралы» Заңы. - Алматы. 1997 ж. 283-бет.
3.Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі. (Жалпы Бөлім). -Алматы. 2001 ж.312-бет.
4.Ынтымақов С.Қ. «Азаматтық құқық». (Жалпы бөлім). - Алматы. 2006 ж. 220-бет.
5.Жайлин Ғ.А. «ҚР Азаматтық құқығы». (Ерекше бөлім). –Алматы. 2006 ж. 378-бет.
6.«ҚазақстанРеспубликасының Азаматтық кодексі» (Жалпы бөлім).-Алматы.2011ж. 304-бет.
        
        Жоспар
КІРІСПЕ
ЗАТТЫҚ ҚҰҚЫҚ
* Заттық құқықтың ұғымы және белгілері
1.2 Меншік иесі болып табылмайтын тұлғалардың заттық құқықтары
МЕНШІК ҚҰҚЫҒЫ ТУРАЛЫ ... ... ... ... ... мен ... Меншік құқығына ие болу негіздері және тоқтатылуы
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
КІРІСПЕ
Азаматтық құқықпен реттелетін қоғамдық қатынастар негізінен мүліктік қатынастар болып табылады. ... ... ... ... ... ... ақшамен, құнды қағаздар және басқа да мүліктермен) байланысы бар ... ... ... ... деп ... ... қатынастар иемдену немесе мүліктің тиістілігіне қарай (заттық қатынас), мүліктің бір адамнан екіншісіне ауысуы, өтуі ... ... ... ... кайтыс болуына байланысты заттың тағдырын шешу (мұрагерлік қатынас) тәрізді қатынастар тұрғысынан көрінсе, онда олар ... ... ... Бір сөзбен айтқанда, (мүліктік қатынас дегеніміз мүліктерді сатып алу, иемдену, басқа адамдарға беру мен пайдалану жөніндегі қатынас болып табылады.
Мүліктік ... ... ең ... ... құн ... ... мүліктік қатынастарының теңдігіне негізделген тауар-ақша қатынастары және өзге де қатынастар жатады десек, нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... ... өзегіне айналады.
Мүліктік қатынас адамдар арасындағы қатынас болғандықтан ол мүліктік емес қатынастармен біте қайнасып, ұштасып ... ... ... ... ... емес қатынастардың екі түрін, атап айтқанда, мүліктік қатынасқа байланысты мүліктік емес жеке қатынастар мен мүліктік қатынастарға байланысы жоқ ... емес жеке ... ... ... емес жеке қатынастың бірінші тобына мүліктік қатынаспен байланысы бар ... емес жеке ... ... Бұл жердегі "байланыстылық" деген сөз жеке қатынастардың мүлікке бағыныштылығын көрсетпейді, қайта ... ... ... ... ... айқындайды (мәселен, авторлық, өнертабыс және т.б. қатынастар). Мысалы, бір ұйым басқа бір Заңды ... ... ... ... қолданса, онда ол әлгі тұлғаға зиянын тигізеді. Мүліктік емес қатынастан келіп, ... ... ... үшін ... ... ... пайда болады. Сондықтан мүліктік қатынасқа байланысты мүліктік емес жеке қатынастар Азаматтық құқық нормаларымен ... ... ... жоқ ... емес жеке ... ... түрі ... қатынасқа қарағанда өзге фактілерге орай және басқа субъектілер арасында да туындайды. Ол жеке адамдар мен ... ғана тән әрі ... ... ... болып табылады, сондай-ақ онда мүлік мазмұны болмайды, ақшамен де бағалауға келмейді.
Мүліктік емес жеке ... ... ... ... ... ... II тарауы адам мен азаматтың ажырамайтын құқықтарына арналған. Сонымен Азаматтық құқыққа мүліктік қатынастарға ... жоқ ... емес жеке ... ... кең ауқымы енеді. Қорыта айтқанда, азаматтық құқық, міне осындай. Енді>жөніндегі мәселеге кеңінен ... бұл ... ҚР ... кодексін және Ғ. Төлеуғалиев, С.Қ. Ынтымақов, Ғ. Жайлин сынды тұлғалардың еңбектерін және де т,б материялдарды пайдалана отырып жаздым.
ЗАТТЫҚ ҚҰҚЫҚ
1. ... ... ... және ... Заттық құқық деп белгілі бір тұлғаның өз қарамағындағы жеке заттарға үстемдік (қожалық) етуін айтады. Әдетте адамның затқа қатынасы әртүрлі болады, ... ол сол ... ... иесі, екіншіден, оны иеленуші, үшіншіден, өзгенің затын меншіктену құқығын еншілей алады.
Олардың ара жігі заңда өзіне тән ерекшеліктерімен айқындалады.
Азаматтық кодекс жүйесінде ... өзі ... ... және ... ... ... болып бөлінеді. Оның соңғысына жерді пайдалану құқығы, шаруашылық жүргізу құқығы, оралымды басқару құқығы және басқа да заттық ... ... ... ... жылы қабылданған Азаматтық кодексте заттық құқық деген түсінік болған жоқ. Әрине, оның мәнісін де ... қиын ... ... ... ... кодекс тұлға мен затты, меншік иесі мен меншік объектісін ... ... ... ... ... құқығы заттық құқықтың жалпы жүйесіндегі негізгі құқық институты бола тұрса да, түптеп келгенде ол заттық құқықтың бірі болып ... Заң ... ... ... түсірумен қатар оған өкілеттілікті жүктейді. Мысалы, өзге заттық құқықтың субъектілері сол заттың меншіктен туатын ауыртпалығын көтереді немесе белгілі бір ... ... ... ... ... асыру өкілеттігі беріледі. Барлық заттық құқықтарға меншік құқығына, сондай-ақ басқа да ... ... ... тән ... ... ... ... құқықтар қатарына жататындығы дей аламыз. Ал қоғам мүшелерінің бәрі бірдей шексіз (абсолютті) құқықпен қорғалады. Мысалы, ... ... ... ... ... құқығы жоқ.
Цивилистика ғылымында зат адам еңбегімен жасалған, сондай-ақ табиғи күйінде кездесетін физикалық дене және адамның пайдалануына болатын сыртқы материалдық дүниенің ... деп ... ... ... ... -- өкілетті жақтың немесе өзге жақтардың заң құжаттары арқылы танылатын және ... ... бір ... (жақтардың жиынтығына) тиесілі әртүрлі заттарға өз қалауы бойынша тікелей үстемдік (қожалық) ету құқығы болып табылады.
2. Кеңес заңдарыңда заттық құқық ережелері ... ... ... 1922 жылы ... ... ... ... 1964 жылға дейін қолданылып келген Азаматтық кодексіңде заттық құқықтың -бөлімдері болған еді. Ол ... ... ... салу ... және ... құқығы деп бөлінді. Мұндай бөлудің өзі иелену құқығының, меншік ... мен ... ... ... ... ... классикалық түрінен біршама ерекшеленді. Алайда, бұдан былай заңдық құқықты дамыту шектеліп қалды. Оған РСФСР-дің 1922 жылы қабылданған Азаматтық кодексінен ... ... ... алып ... (меншік құқығымен әркез сәйкес келмеуіне байланысты) оның ... кері ... ... ... ... объектілердің айрықша мемлекет меншігіне айналуы да (жер және басқа табиғи ресурстар) оған себепкер болды. Заң ... ... және ... деп ... ... тастады. Демек, заттар өндіріс құрал-жабдығы және тұтыну заттары деп бөлінетін жағдайға жетті де, ал жердің тек мемлекет меншігіне ауысуымен түсіндірілді. ... ... да 1964 ... ... ... ... құқық арнайы бекітілмей қалды, оған тек "Меншік құқығы" деген -бөлім енгізілді, бұл, сайып келгенде, социалистік меншікке қолайлы жағдай ... үшін ... ... ... ... ... ... меншік құқығы нормалары ретіңце көрініс тапты. Мұның өзі оның бұл құқықтармен заңдық табиғаты жағынан біртұтас екендігін дәлелдейді. Әрі бұл ... тек ... ... еніп қана ... ... өзге де ... түрлері, мысалы, меншік иесі болып табылмайтын адамдардың заттық ... ... ... 194 және ... кодекстің "Иелену мерзімі" деп аталатын 240-бабы негізінде иелену мен пайдаланудың жаңа ... ... ... болды. Біздің ойымызша, еңді иелену құқығының екі түрін бөліп қарауымыз керек: а) АК-тің 188 және 194-баптарына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... және меншік иесі болып табылмайтын адамдардың заттық құқықтары (АК-тің 195-бабы); ә) мерзімдік иелену құқығы, яғни мүліктің меншік иесі ... ... ... ... ... жеке қозғалмайтын мүлкіндей 15 жыл бойы, не өзге мүлікті кем дегенде 5 жыл адал және үдайы иеленген ... ... ... тұлға. АК-тің 240-бабының шарттары сақталса, мүлікке меншік құқығын (иелену мерзімін) алады.
3. Заттық ... ... ... ... ... ... оның бірқатар белгілерін атап өтелік: заңда бекітілген заттық кұқықтың шектелген шеңбері; заттық құқықтардың ... ... ... ... ... ... ету; ... үздіксіз байланыс жасау; осыдан келіп "құқықтылықтың жалғасуы" өкілеттігі шығады; затты алудың заңды ... ... және ... ... ... ... ... заңның өзімен айқындалған (АК-тің 188, 194, 195-баптары), яғни тұлғалардың өз беттерімен заттық құқықтың жаңа түрлерін жасауға ... жоқ. Айта ... ... ... ... аясы тек Азаматтық кодекспен шектеліп қалмай, бұл кодекске енгізілмеген кейбір заттық құқықтар басқа заңдарда көрініс табуы ... ... ... ... ... ... ... Демек, бұл барлық басқа субъектілердің аталған құқық өкілеттілігін жүзеге асыруына бөгет жасамау міндетін алға тартады. Шексіз (абсолюттік) ... ... ... ... ... міндеттемелік құқық. Бұл құқық бойынша міндетті болатын бір ғана жақ ... ... ... Бұл ... сол ... болған субъектіге не міндетті субъектілерге ғана күші бар, сондықтан міндеттемелік құқықты ... тек ... ғана ... Мысалы, мәмілеге негізделген құқықтардың бәрі де міндеттемелік құқық болып табылады. Бұл ... ... ... ... сол міндеттерді мойнына алушылардан ғана талап етуге болады. Мысалы, затты беру, белгілі бір жұмысты орындау, т.т. ... ... ... ... ... өзінің объектісімен ерекшеленеді. Заттық құқықтың объектісіне жеке дара -- белгілі бір мүліктер ... ... ... заттар, сондай-ақ материалдық емес өзіндік игіліктер заттық құқықтың объектісі бола апмайды. Өйткені, заттық құқықтың ... тән ... ... ... ... ... ... болып табылады әрі бұл затты сыйға беруге болмайды, заттай жүзеге асады.
Екінші жағынан алғанда, заттық ... ... ... сипаты басқа адамдармен қатынасқа түскеңде айқын көрінеді. Мәселен, олар меншік иесінің құқығына қол сұқпауға міндетті. Демек, заң меншік ... ... ... азаматтарға өз құқығын жүзеге асыруға бөгет жасамауына жағдай жасайды. Мысалы, меншік иесінің ... ... ... ... ... заңсыз түрде бөгет жасау әрекеттерінің бәрі де жоғарыда айтылған міндетті бұзушылық болып табылады.
Заттық құқықтың маңызды белгісі оның затқа ... ... етуі ... ... ... өзі ... объектісі араға үтттінттті бір адамды салып үстемдік етпейді ... ... Бұл ... ... ... ... күйінде болуы мүмкін, ал кейде заттық құқықтың шектелуіне орай шектелген түрінде де кездеседі.
Заттық құқықтың тағы бір ... ... иесі ... ... ... ... кезде өзінің құқығы иеленуші ретінде сақталын қалатындығы деуге болады. Азаматтық кодекстің 188-бабына сәйкес меншік иесі ... ... ... қатысты өз қалауы бойынша кез келген әрекеттер жасауына, соның ішінде мүлын басқа адамдардың меншігіне беріп, иелігінен шығаруға, бірақ өзі меншік иесі ... қала ... ... ... ... ... меншік құқығы сақталады. Егер зат заңсыз иеленген болса, онда ол синдикацияланады, яғни меншік иесі өзінің заңсыз ... өз ... ... ... ... ... кепілге салынған мүлікке құқық басқа тұлғаға құқықты мирасқорлық тәртібімен көшірілгенде ... ... ... ... ... құқық мекемеш меншіктену құқығы басқа адамға ауысқан кезде бұл ... ... ... мүлікке оралымды билік жүргізу құқығының сақталып қалуына байланысты заттық құқық та сақталады (АК-тің 208-бабы).
Заңда заттық құқықтың затты алудың заңды ... ... ... ... ... 198-203-баптары) мен қорғау нысанының ерекшелігі (АК-тің 260-261-баптары) көрсетілген.
4. Заттық құқықтың түрлері. Заттық құқық екі үлкен топқа бөлінеді: меншік ... және ... иесі ... ... тұлғаның заттық құқығы. Азаматтық кодекстің 195-бабында заттық құқықтың үлгі тізімі келтірілген, бірақ онда бәрі ... ... ... ... ... құқығымен қоса жерді пайдалану құқығы, шаруашылық жүргізу құқығы, оралымды басқару құқығы, басқа да заттык, құқықтар жатады. Өзге заттық (құқыққа ... және ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін (АК-тің 206-бабы). Сондай-ақ отбасы мүшелерінің тұрғын үйді ... ... ... үй ... ... ҚР ... 22-бабы) және жер қойнауын пайдалану құқығы ("Жер туралы" Қазақстан Республикасының Заңы, 2-бөлім), тағы ... ... ... ... бола ... ... тән нәрсе, оны иеленіп, пайдаланып, билік еткенімен, мүліктің меншік иесі бола алмайды. Шаруашылық жүргізуге құқығы бар мемлекеттік кәсіпорындар, егер заң ... ... ... ... ... ... ... немесе ол уәкілдік берген мемлекеттік органның келісімінсіз кәсіпкерлік ... мына ... ... 1) ... ... ... құрылыстарды, жабдықты және кәсіпорынның басқа да негізгі қорларын өзге ... ... және ... ... ұзақ ... (үш ... астам) жалға беруге, уақытша тегін пайдалануға беруге; 2) филиалдар және енпгілес кәсіпорыңдар құруға, жеке кәсіпкермен бірге ... мен ... ... құруға, оларға өндірістік және ақша капиталын салуға; 3) жеке кәсіпкерлерге қарыз беріп, олар бойынша Қазақстан Республикасының ... ... ... қайта қаржыландырудың ресми ставкасынан төмен сыйақымен (мүлдемен) төлетіп алуға; 4) үшінші тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... жоқ. (АК-тің 200-бабының 1-тармағы).
Рим құқығында бұл құқық "Басқа біреудің ... ... деп ... ... ... ... заңдық құқықтың жіктелуі (классификациясы) толық түрде берілмеген. Әдебиетте заттық ... ... ... бар. ... ... ... ... түрге бөледі: белгілі бір мүлікке қатысты құқық (мысалы, жер учаскесіне); белгілі бір адамға қатысты құқық ... ... ... ... өмір бойы тұру ... ... ... байланысты бекітілген құқық (мысалы, жария сервитуттар); жеке мүлдені қорғау ушін бекітілген құқық (мысалы, жер учаскесін өмір бойы мұрагерлікпен иелену); белгілі ... ... ... затын пайдалануға берілген құқық (мысалы, сервитуттар); бөтеннің затына билік жасауға берілген құқық (мысалы, ипотека).
Л. В. ... ... ... ... жіктеп, оны мынадай топтарға бөледі: 1) меншік иесінің мүлкіне шаруашылық жүргізуге ... ... ... құқығы; 2) азаматтардың мүлкін белгілі бір шектеу ... ... ... ... құқық; 3) ұйымдар мен азаматтардың жер учаскесін паидаланудағы заттық құқықтары; 4) мүліктің ... ... ... кепіл ұстаушының өкілдігі. Заттық құқықтардың бұдан басқа да түрлері әр жағдайда кездесуі мүмкін (сот шешімімен, шарт бойынша және ... ... иесі ... ... ... ... құқықтары
1. Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстан -- 2030" деп аталатын халыққа ... жеке ... ... ... ... арқылы беки түсетіндігі, сондай-ақ меншік құқығын қорғайтын заңдық жүйелердің құрылатындығы айтылған.
Заттық құқықты жіктеу әр заманда әрқалай ... ... ... орыс құқығында ол меншік, басқа біреудің затына құқық, кепіл, иелену деп бөлінді. Рим құқығында меншік, еркіндік (өз ... ... ... ... ... және басқа біреудің затына құқық оның соңғысына сервитуттар (жер және жеке), эмфитевзис (бөтен адамның ауыл шаруашылық жерін өндеу үшін пайдалану), ... ... қала ... ... салу құқығы және сол құрылысты пайдалану) тәрізді заттық ... ... ... заңдық жүйесін құру меншік иесі болып табылмайтын адамдардың құқылық ... ... ... ... ... ... ... жерді пайдалану мен сервитутқа қатысты заттық құқықтан бастамақшымыз. Шаруашылық ... ... мен ... ... ... ... меншік құқығы" тарауында қаралады.
Жерді пайдалану құқығы -- ... ... ... ... ... Заңдарыңда жерді пайдалану құқығыы заттық құқық болып есептелмеді. Қазақстан Республикасының "Жер туралы" Заңы мен жер пайдалану құқығына ... ... ... ... ... Бұл орайда меншік құқығынан басқа жер учаскесін және меншіктегі уақытша пайдалану құқығы, сервитуттар және басқа да заттық құқықтар пайда ... "Жер ... ... ... 4-тармағына сәйкес жерді пайдалануға байла - нысты меншік құқықтар азаматтық заңдардың нормаларымен реттеледі, ... ол "Жер ... ... ... келмеуі тиіс. Заң сондай-ақ "Жерге меншік құқығы, жер пайдалану құқығы және өзге де ... ... деп ... арнайы бөлімді енгізген (Заңның ІІ-бөлімі).
Жерді пайдалану құқығы дегеніміз -- ... ... ... жер ... ... және ... ... негізде мерзімсіз (жерді тұрақты пайдалану) немесе белгілі мерзім ішінде (жерді уақытша пайдалану) иелену және пайдалану құқығы.
Бұл анықтамада ... ... ... ... жеке меншік құқығы негізгі ерекшелікке ие. Өйткені, жеке меншік иесі жер учаскесін иеленеді, пайдаланады және оған билік етеді, ал жерді ... ... ... ... ғана ... ... ... Ал жерге билік ету меншік иесі ретінде мемлекет құзырыңда болады. Оның үстіне заң жер пайдаланушыға жерді ... бір ... ... ... ... ... ... "Жер туралы" Заңның 22-бабына сәйкес:
1)мемлекеттік және мемлекеттік ... ... ... жеке және ... ... ... және уақытша;
5) бастапқы және кейінгі болып бөлінеді.
Мерзімі бойынша жер пайдалану түрақты (мерзімсіз) және ... ... ... ... ... жер ... төмеңдегідей Мемлекеттік жер пайдаланушыларға: 1) кондоминиум объектілеріндегі үйлерді (құрылыстарды, ғимараттарды) үй-жайларды шаруашылық жүргізу құқығымен немесе оралымды басқару құқығымен ... ... ... 2) ауыл шаруашылық және орман шаруашылығы өндірісін жүзеге асыратын заңды тұлғаларға; 3) ... ... ... ... ... жер ... жүзеге асыратын заңды тұлғаларға; 4) заң актілері көзделген өзге жағдайларда беріледі. Түрақты жер пайдалану құқығы шетелдік жер пайдаланушыларға тиесілі бола ... ("Жер ... ... ... ... ... пайда - лану құқығы қысқа мерзімді (5 жылға дейін және ұзақ ... 5 ... 49 ... ... болуы мүмкін. Бастапқы ұзақ мерзімді ақылы жер пайдалану құқығы бар мемлекеттік емес жер пайдалануіыылар, егер заңда өзгеше ... ... ... жер ... ... ... бір бөлігін) жалға (кіші жалға) немесе өтеусіз уақытша жер пайдалануға ... ... ... ... уақытша жер пайдалану құқығын иелігінен шығаруға құқығы. Жер ... ... ... 1) жер ... - лану ... беру; 2) жер пайдалану құқығын тапсыру; 3) жер пайдалану құқығының әмбебап құқықтық мирасқорлық тәртібімен (мұраға қалдыру, Заңды тұлғаны қайта ... ... ... ... ... Жер ... құқығын беру, басқа біреуге тапсыру және оның ауысуы жер учаскесінің нысаналы мақсатын ескере отырып жүзеге асырылуы ... ... ... 1) ... ... ... ... 2) Азаматтық-құқықтық мәмілелердің негізінде; 3) заңдарда көзделген өзге де негіздерде пайда болады. Жер учаскесінің ... ... ... ... бір аумағы, нақты мекені және сыртқы шекарасы болады.
Жер учаскелері өзінің құқықтық ... ... жер ... - лану объектісі ретінде шаруашылық бағыты, нысаналы мақсатты пайдаланылуы, жер пайдалану субъектісі, жерді пайдалану құқығының түрлеріне орай ... ... ... ... ... немесе шығарылмайтын, өтеулі немесе өтеусіз алынатындығына байланысты) бір-бірінен ерекшеленеді. Жер пайдаланудың өзіне тән объектісі жалпы жер пайдаланудағы жер ... ... ... Жер үлесі дегеніміз -- жер учаскесіне құқықтар мен міндеттерге басқа тұлғалармен бірге қатысудың "Жер ... ... және өзге де заң ... ... ... мен ... ... мүмкін сан жағынан анықталған үлесі болып табылады.
Жер пайдаланудың маңызы Азаматтық кодекстің 195-бабының 2-тармақшасында ... Жер ... ... ... ... ... жер пайдалану құқығының кімде болуына қатысты келеді. Мемлекеттік жер пайдаланушылар шаруашылық жүргізуге ... ... соң жер ... ... ... ... ... оның өзі мақсатты пайдалану ціеңберінде жүзеге асады әрі ол жер бөлу ... ... дл ... ... ... ... қала ... Жерді алып, оралымды басқаруға құқығы бар жер пайдаланушылар, сондай-ақ жер учаскесін иеленеді және оны пайдаланады, бірақ ... ... ... де, ... ... меншік иесі болып табылатын мемлекеттік емес Заңды тұлғаларда да болады. Сонымен, мемлекепік жер ... ... ... жер ... ... ... сондай-ақ кепілдікке беруге хакысы жоқ, бұған жер учаскесіңде орналасқан жылжымайтын мүлікті белгіленген тәртіппен оқшаулауға не оның кепілдікке берілуіне ... ... ... ... жер ... ... ... жер учаскесін ұзақ мерзімді жалға беруіне болады, ... бұл ... ... ... орган ретінде мемлекеттен келісім алуы тиіс, ал өзіне тирсілі жер учаскесін біреуге ... ... ... ... ... ... бұл тек қызмет -бабына орай жер учаскесін бөлгенде ғана мүмкін болады.
Жер учаскесін пайдалану заттық құқықтар осы учаске шекарасындағы, яғни аумағындағы ... ... ... ... су тоғандарына, орман ағаштарына қолданылады.
Егер "Жер туралы" Заң мен өзге заң ... ... ... жер пайдаланушылардың: 1) жер учаскесін оның мақсатынан туъшдайтын мақсаткд пайдалана отырып, жерде дербес шаруашылық жүргізуге; 2) ауылшаруашылық және өзге де ... ... және ... ... ... ... өнімі мен жер учаскесін пайдалану нәтижесінде алынған өзге де өнімді және оны өткізуден түскен табысқа меншік, ... ... ... ... 3) өз ... ... үшін жер ... бар қүмды, сазды, қиыріпық тасты және басқа да жалпы таралған пайдалы қазбаларды, шымтезекгі, екпелерді, ... және ... ... ... ... ... ... көздемей, бегіленген тәртігшен пайдалану, сондай-ақ жердің өзге де пайдалы қасиеттерін пайдалану; 4) жер учаскесін мемлекеттік қажеттер үшін альт ... ... ... ... ... ... толык көлемінде өтетіп алу; 5) меншік, шаруашылык жүргізу, ... ... ... жер ... нысаналы мақсатына кайшы келмейтін түрғын үйлер, өндірістік тұрмыстық және өзге де үйлер (құрылыстар, ғимараттар) ... ... ... ... өзге де ... ... жүргізу, тоғандар мен өзге де суаттар жасау қүқысы бар ("Жер ... ... ... ... туралы" Заңда жер пайдаланушылардың міндеттері тәртіптелген және жер учаскесіне пайдаланушыларға берілмейтін ... де ... Жер ... құқығын тоқтату негіздері. Жер пайдалану құқығын тоқтату заңда немесе шартта қаралған негізде ... ... "Жер ... ... 63-бабындағы тұжырымды келтіре кетелік: "Жер учаскесіне жер пайдалану құқығын: 1) жер ... ... ... жер ... ... ... ... шығарып бергенде; 2) жер пайдаланушы жер пайдалану ... бас ... 3) жер ... ... заң ... көзделген өзге реттерде айрылғанда токтатылады".
Жер пайдалану құқығынан бас тартуға байланысты заң белгілі бір ... ... ... ... өзі ... керек немесе өздеріне тиесілі жер учаскесіне құқықтарды сактауға ниет білдірмей, ол құқықтардан шеттетілгенін ... ... ... ісәрекеттер жасауы мүмкін жер пайдаланушы құқықтарынан бас тартқандығын айқын ісәрекет жағдайда (басқа жақка кету, учаскені ұзақ уақыт бойы ... және т.б.) бұл ... жер ... ... ... ... ... ретінде есепке алын, жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеуді ... ... ... ... ... ... ... иесіз мүлж ретінде бір жыл өткен соң мұндай жер учаскесі жергілікгі атқару органдарының талабы бойынша сот шешімімен мемлекет меншігіне ... ... ... бас ... осы ... пайдалану құқығын басқа адам сатып алғанға дейін, жер пайдаланушының жер ... ... ... мен ... ... ... ... ереже бойынша, жер пайдаланушыдан жер учаскесін алуға (сатып алуға) жол берілмейді. ... ... ... бір ... оған ... етіледі: 1) жер пайдаланушының міндеттемелері бойынша жер учаскесінің күнын өндіріп алу. Айта кетелік, бұл орайда жер ... ... ... ... ... ... ... алынған жер учаскесіне пайдалану құқығы пайда болған сәттен бастап тоқтатылады; 2) мемлекеттік қажеттілік үшін жерді ... алу ... алу); 3) ... ... ... ... бүзып пайдаланған жер учаскелерін жер пайдаланупшдан алу; 4) тәркілеу. ... ... үшін ... ... жер ... жер ... Заңдарда көзделгендегідей сот арқылы тегін алу жағдайы да болады. Бұған коса жер пайдаланушының құқыған тоқтатуда мынадай негіздер болуы мүмкін: 1) жер ... ... ... ... 2) жер учаскесі кепілде түрган жағдайларды коспағанда жер учаскесін жалға беру шартының немесе ... ... жер ... ... мерзімінен бұрын тоқтатылуы; 3) соларға баиланысты жер пайдаланушыға қызметтік жер үлесін беруге ... ... ... ... ... ... Азаматтық кодекстегі сервитутты1 (латынның servituts деген сөзінен шықкан, ... ... ... ... білдіреді) бөтен меншікке болатын заттык құқықты (затты) немесе бөтеннің затын пайдалануды шектеу деп түсіну керек.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде сервитутка анықтама ... оны ... ... ... жок. Оған ... Азаматтық кодекс сервитутты мүлдем реттемейді екен деген ұғым тумауға тиіс. Азаматтық кодекстің 188-бабының ... "Заң ... ... ... ... мен шектерде меншік иесі өз мүлкін басқа адамдардың шекгеулі түрде пайдалануына жол ... ... деп ... ... ... ... азаматтық заң сервитуттарға накты аныктама мен оның тізімін бермегенімен, бұл институпъщ өмірдің әркилы жағдайларына кеңінен қолдануға жалпы ... ... ... та ... ... казіргі заңдарыңда жер сервитуты деген түсінік кенінен мәлім, айталық, ол "Жер ... ... ... деп ... ... ... ... елеулі белгілерінің қатарына мыналар жатады: 1) өзге ... ... ... құқық, бұл жағдайда меншік құқығы бұзылмайды, меншік құқығышан ешқандай жеке өкілдік туындамайды, тек сервитутты жүзеге асыру мөлшеріңце ғана ... ... оған жол ... тек шьщамдылық керек немесе ештеңе істемесе болғаны; 2) ... ... -- ... бір ... оның алар пайдасы мен мүлдесі үшін жер учаскесін беру болып табылады (мысалы, бөтен біреудің үйіңде өмір бойы тұру құқығы); 3) ... ... ету ... ... ... калатындықтан, билік етуге жол берілмейді. "Жер туралы" Заңның 53-бабының 2-тармағына сәйкес сервитут мәміленің, оның ішінде сатып ... және ... мәні ... ... ... бола ... 4) ... "жалғасу құқығы" төн. Мысалы, "Жер туралы" Заңда "Сервитут басқа тұлғаларға қамтамасыз етілуі үшін сервитут белгіленген құқықпен бірге ғана ... ... деп ашық ... субъектілері азамат, Заңды тұлға және мемлекет болып табылады. ... ... (жер) және жеке ... ... ... (жер) сервитуттар белгілі бір тұлғаның пайдасына емес, белгілі бір жер учаскесінің пайдасына тағайындалады. Жеке тұлғаның қоршалмаған, жабық емес жер учаскелеріңце ... ... да бір ... ... ... хақысы бар. Мемлекет және мүлікті пайдалануда нормативтік шектеу кряды, айталық, көріігі құқығы тәрізді, онда ол жеке сервитут болып табылады. ... ... ... ... ... арқылы тарту мұның айқын мысалы болып есептеледі.
Сервитуттар икемді және икемсіз болып жіктеледі. Икемді ... ... ... ... оның ... ... тұлғаның кіруі жатады. Айталық, мал айдау, жер учаскесін зерттеу жұмыстарына пайдалану және т.б. ... ... ... ... иесінің оған іргелес учаскені пайдалануда өзімен санасуын талап ету құқығы болып саналады. Оған, әсіресе, әуежайлар құқығы жатады, өйткені әуежай аумағына ... ... көп ... ... мен құрылыстарды салғызбауды олар талап ете алады.
Сервитуттар заң күшінде немесе шартпен тағайындалады. Олар біржақты келісім болмаса, оны жүзеге асырудың ... ... ... "Жер ... ... ... ... сәйкес бөтен жер учаскесін шектеулі нысаналы мақсатта пайдалану ... ... ... ... 1) тікелей нормативтікқұқықтық актіден; 2) мүлделі тұлғаның жеке меншік иесімен немесе жер пайдаланушымен жасаған шартының негізінде; 3) жергілікгі атқарушы ррганның ... ... 4) сот ... ... 5) заң ... көзделген өзге де жағдайларда пайда болуы мүмкін. Мысалы, ... ... ... мал ... ... жеке ... ... немесе жер пайдаланушылардан жерді қайтарып алмай, өздерінің жерлерінен мал өтетін жеке мештк иелерімен немесе жер пайдаланушылармен келісе отырып, аудандық ... ... ... ... (екі ... одан көп ... ... атқарушы орган -- акт мүлделі тұлғаның жеке меншік иесімен немесе жер пайдаланушымен шарт негізінде сервитут тағайындауын қарастыратын ... ал ... ... шарт ... бас ... қалса, онда оны мүлделі жақ сотқа береді. Мұндай құжаттарды жергілікті атқару органдары да бекітілген тәртіппен қарай алады.
Сервитуттың ... ... ... ... ... Егер сервитут тікелей нормативтікқұқықтық актіден туындамайтын болса, оның пайда болуы, ... және ... ... мүлікке не онымен мәміле жасау құқықтарын тіркеу үшін белгіленген тәртіппен мемлекеттік тіркеуге жатады (АК-тің ... ... ... заттық құқық ретінде оның Заңдық күші анықтайды. Өюлдігінің *нақты ... ... ... ... етуші тұлға мен менигік иесі немесе жер пайдалануіпы арасында жер учаскесіне байланысты жасалатын шартқа тағайыңцалады. "Жер туралы" Заңның ... ... жеке ... иесі ... жер ... ... жер ... жеке менпгік немесе жер пайдалану қүқьиъшьщ объектісінен, ал қажет ... ... өзге ... де жеке ... ... жер ... ... субъектісінен осы учаскені шектеулі пайдалану құқығын беруді талап етуге құқылы.
Көрші немесе өзге жер ... ... ... ... мына ... ... ете алады: 1) егер жеке менпгік иесінің немесе жер пайдаланушының өз учаскесіне басқа жолмен өтуге ... ... аса қиын ... ... ... шығыңцарды талап етсе, көрші немесе өзге жер учаскесі арқылы жаяу немесе көлікпен жүріп ... 2) ... ... қуаты, байланыс желілерін тарту және пайдалану, сумей, суғарумен, жылумен жабдықтауды, мелиорацияны және жеке меншік иесінің немесе жер пайдалануіпының көрші ... өзге ... ... ... ... ... болмайтын басқа мүктаждарын қамтамасыз ету үигін белгіленуі мүмкін.
Затқа меншік иесімен, яғни сервитут тағайындалған адам мен ... ... ... ... ... ... ... мына мәселелер туындайды: 1) жер учаскесін шектеулі пайдалану құқығының субъектісі және меншік иесіне ... жер ... ... байланысты барлық шығыңдарды өтеп тұруға тиісті ("Жер туралы" Заңның 52-бабының 4-тармағы); 2) ... үшін ... ... ақы ... мүмкін ("Жер туралы" Заңның 52-бабының 5-тармағы); 3) ауыртпалық түскен учаскенің міндеті өз учаскесіне белгілі бір бөтен әрекеттердің орын ... ... етуі ... ... не ... әрекеттерден бас тартуы керек. Мысалы, жер учаскесін іздестіру ... үшін ... ... жұмыстарды жүргізу мерзімдері, орны, жерді пайдаланғаны үшін төлемдердің мөлшері шығынды өтеу және жерлерді нысаналы мақсатына сай ... ... ... ... жөніндегі, сондай-ақ басқа да шаргтар іздестірушінің жеке меншік иесімен немесе жер пайдаланушымен ... ... ... та ... да ... құқықтар тәрізді заң бойынша тоқтатылады. Заң жер сервитуттарына қатысты оның тоқтатылуының екі жағдайын қарастырады: ... ... ... ... жойылуына байланысты ол жеке ментттік иесінің немесе жер пайдаланушының талабы бойынша тоқтатылуы мүмкін; ... ... ... ... жер ... мұндай ауыртпалықтың салдарынан өзінің қолданылуы мақсатында пайдаланылмайтын реттерде жеке меншік иесі немесе жер пайдаланушы ... ... сот ... ... ... құқылы ("Жер туралы" Заңның 57-бабы);
МЕНШІК ҚҰҚЫҒЫ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР
2.1 Меншік құқығының анықтамасы мен мазмұны
Меншік қай қоғамның да сан ... ... ... ... ... Сондықтан да меншік құқығын құқық институты ретінде қараған кезде оны ... ... ... категория деп түсіну керек.
Меншік дегеніміздің өзі материалдық игіліктерді -- табиғаттың өнімдері мен еңбекті -- меншіктену әрі ... ... Ол ... ... ішкі ... арқылы пайда болады.
Сонымен, меншік затты иелену, меншіктену екен, оның өзі заттың пайдалы қасиеттеріне орай жүзеге ... ... оны ... соң ... ... пайдаланып, оған билік етеді. Меншіктің экономикалық қатынасы құқық нормаларымен реттеліп, меншік құқығына айналады.
Әлемдік құқықтану доктринасы мен отандық заң ғылымы меншік ... ... ... ... ... және ... ... меншік құқығы деп бөледі.
Материалдық игіліктерді иелену, пайдалану және билік етуге байланысты қоғамдық қатынастарды реттейтін азаматтық ... ... ... ... ... мен басқа да заңдық, нормативтік құжаттар) әңгіме болғанда шын мәнінде ... ... ... ... яғни меншіктің құқық институтын құрайтын нормалардың жиынтығы екенін көреміз (мысалы, АК-тің 188-276 баптары). Меншік құқығының ... ... ... ... ... иесі өз ... бойынша өзіне тиесілі мүлікті пайдалануына және оған билік етуге құқылы екендігін, яғни сату-сатып алу, жалға беру және тағы ... ... ... ... ... ... алатындығын әңгіме еткенімізде меншік құқығының субъективті жағына тап боламыз (АК-тің 188-бабы).
Азаматтық кодекстің 188-бабында меншік құқығына мынадай анықтама берілген: "Меншік ... ... -- ... заң ... ... танылатын және қорғалатын өзіне тиесілі мүлікті өз қалауынша иелену, пайдалану және оған ... ету ... Бұл ... мейлінше дәл әрі ғылыми жағынан толық берілген. Өйткені, субъектіге "тиесілі" деген сөзбен шектеліп қалмай, ... өз ... ... ... және ... ету құқығын береді. Меншік құқығына анықтаманы субъектінің мүлікке заңға сәйкес билік етуі, оны өзінің ... ... деп ... ... Яғни ... ... ... кұқығы заттардың жиынтығын сипаттайды, айналадағылар бір заттың белгілі бір тұлғаның меншігі екендігін сол арқылы біледі. құқық институт жүйесінде ол ... ... ... ... ол: сөзсіз және шектеусіз меншікке құқық -- ... ... ... ... ... заттық-құқықтық титулдар (estates) жүйесін құруда үстемдік етуі заңдастырылған және оған толық құқылы. Осындай үстемдікке қол ... ... ... иесі ... ... берген қасиеттерінің бәрін пайдаланып, оны өзгертуге, өндеуге, билік етуге, тіпті бөтен біреуге беруге, жойып жіберуіне ... құқы бар. ... заң ... ... тану заң ... ... ... жүзеге асады, өйткені, затқа үстемдікті шектеу меншік иесінің еркіндігіне белгілі бір дәрежеде ықпалын тигізеді, демек, затқа меншік иесінің билігі шексіз ... ... ... Сондықтан да Азаматтық кодекстің 188-бабындағы меншік құқығын шектеу мұндай құқықтың шексіз ... ... сол ... де тұлғаның өз иелігіндегі затты иелену, пайдалану және билік ету құқығы заң арқылы айқындалады. Меншік ... ... ... ... ... өз ... жүзеге асыруы басқа тұлғалар мен мемлекеттің құқықтарын және заңмен қорғалатын ... ... тиіс ... ... ... құқықты немесе заңды мүддені бұзу басқа түрлерде де кездесуі мүмкін, айталық, меншік иесі өзінің монополиялық немесе басым жағдайларын ... ... ... көзге қиянатқа жол беруі мүмкін (АК-тің 11-бабының 3-тармағы). Міне, осындай теріс пиғылды әрекеттерге жол бермеу үшін де ... ... ... ... ... иесі өз ... ... асырған кезде азаматтардың денсаулығы мен айналадағы ортаға келтірілу мүмкін зардаптарға жол ... ... ... ... (АК-тің 188-бабының 4-тармағы).
Азаматтық кодекстің 188-бабында қаралған меншік құқығының иелену, пайдалану және билік ету тәрізді құрамдас бөліктерінен басқа оны заңмен ... да ... ... ... ... ... ... емес, меншік иесі өзінің мүлкін сақтауға, қорғауға, өзге адамдардың сырттан әрекет етпеуіне ... ... ... бар. Егер ... құқықтары бұзылып жатса, онда ол затты қайтарып алуға, қалпына келтіруге, келген залалдың орнын толтыруға құқылы.
Азаматтық ... ... ... сәйкес меншік құқығының мерзімі шексіз болады. Мүлікке меншік құқығы Азаматтық ... ... ... ... ғана ... ... ... құқығының мазмұнын меншік иесіне тиесілі иелену, пайдалану және билік ету тәрізді өкілеттіктер құрайды. Бұл өкілеттіктердің әрқайсысы ... ... ... элементтері болып табылады. Меншік иесі аталғандардың қай-қайсысын да үшінші бір тұлғаға бере алады, тіпті үш өкілеттіктің бәрін де беріп ... өзі ... иесі ... қала алады. Мысалы, ол заттарын теміржол, әуежай және қонақ үйдің зат сақтайтын ... ... өз ... ... ... игілігіне береді.
Кейде заң талаптарына сәйкес меншік иесінен несие берушінің талабын "қанағаттандыру үшін мүлкі ықтиярсыз алынуы мүмкін, онда меншік иесі әлгі үш ... де ... ... ол ... ... ... иесі ... қала береді. Қарызын өтегеннен кейін мүлкін сатқаннан қалған қаржыны алуға құқылы, сөйтіп, заттарын кері ... соң оның ... және ... ету ... ... ... ... мүлікті нақты иелену мүмкіндігін заң жағынан толықтай қамтамасыз етуді жүзеге асырады. Ол меншік иесіне затқа іс ... ... ... ... ... ... пайдалану үшін маңызды алғышарт жасайды.
Заң иеленуді заңды, заңсыз, адал ниетті және арам ниетті деп бөледі. Егер ... ... ... ... ... онда ол ... иелену болып табылады. Яғни құқық негізінде меншік құқығы жүзеге асырылуы тиіс. Затты (мүлікті) заңсыз иелену, егер оны зорлықпен немесе ... ... ... ... ... ... ... кездейсоқ иеленіп, оны қайтару жөніндегі та - ланты кұлағына ілмесе, бұл да ... бұзу деп ... ... заңының 903-параграфында "меншік иесі ... өзінің затына өз қалауы бойынша билік етеді" делінген. Швейцарияның ... ... ... ... иесі болып табылатын тұлға ... затқа өз ... ... ... ете ... деп ... (jus utendi, jus fniendi jus ... ... иесінің өкілеттіктерінің сипаттамасы болып табылады, рим құқығының ортағасырлық заңгерлері еңбектерінде оны кездестіре аласыз, ал шын мәнінде ... жеке ... ... иесі ... ... тізімін бере алған жоқ. Қазіргі ағылшын-саксон құқығы меншік иесінің 11 өкілеттігін қарастырады: 1) иелену құқығы, яғни игілікке нақты физикалық ... ... 2) ... асыру құқығы, яғни өзіне пайдалы қасиеттерін алудың және оны мейлінше ... ... ... 3) ... ... немесе шешім қабылдау құқығы, игілікті кім, қалай пайдаға асыруды қамтамасыз ету туралы; 4) кіріс түсіруге құқық, яғни мүлікті пайдалану нәтижесінде ... ... 5) ... ... ... алу, ... тұтыну, өзгерту құқығы; 6) қауіпсіздікке байланысты кұқық, яғни игілікті сырттан болатын қауіп-қатерден, тиер залалдан қорғау; 7) ... ... беру ... 8) ... ... мерзімге шектеусіз қожалық ету; 9) сыртқы ортаға зиян тигізу арқылы пайдалануға тыйым ... 10) ... ... ... ... жауапкершілік құқығы; 11) өкілеттікті қалпына келтіруді қамтамасыз етуді жүзеге асыратын жағдайлар мен ... ... ... ... ... ... ... затының заңсыз екендігін білсе, білуге тиісті болса, онда ол арам ниетті иеленуші делінген. Қарсы жақ өзінің талабын ... зат ... адал ... қатарына жатады (АК-тің 261-бабы). Ал, керісінше, егерде мүлік оны иеліктен ... ... ... ... ... ... ... мұны білмесе және білуге тиіс болмаса (адал алушы), мүлікті меншік иесі немесе меншік иесі мүлікті ... ... адам ... не ... екеуінен де ұрланған, не олардың иеленуінен бұрын бұлардың еркінен тыс өзге жолмен ... ... ... ғана ... иесі бұл ... ... ... етіп алдыруға құқылы.
Азаматтық кодекстің 188-бабында иеленудің әр түрі туралы айтылмаған, тек аталған баптың 3-тармағында ғана бөтеннің затына құқық ... ... ... жолы мен ... ... Сонымен бірге заңда ерекше негіз бар "Иелену мерзіміне" жол беріледі (АК-тің ... ... ... ... ... ... ... затты өз билігінде нақты түрде ұстауымен ерекшеленеді. Бұл ... ... ... ... яғни ... ... меншік құқығын алғанға дейін оны басқалардан қорғауға құқылы (АК-тің 240-бабының 2-тармағы), ал екінші ... осы ... ... ... ... ... ... меншіктенуге құқық алады. Сонымен, иеленудің мерзіміне мынадай белгілер тән: а) ол ... ... ... нақты үстемдік етеді; ә) осы тұлғаның затқа адал, ашық және үздіксіз ... ... ... етуі. Демек, иеленудің мерзімі иелену құқығыынан меншік құқығының құрамдас бір бөлігі ретінде ерекшеленеді. Оған қоса бұл ... түрі ... ... ... да ... сонымен бір мезгілде затты иелену құқығын өзгеге бергенімен, меншік иесі болып қала ... ... ... шарты бойынша).
Пайдаланудың өкілеттік құқыгы дегеніміз -- мүліктен оның пайдалы ... ... ... сондай-ақ одан пайда табудың заң жүзінде қамтамасыз етілуі. Пайда кіріс, өсім, ... төл алу және өзге ... ... ... (АК-тің 188-бабының 2-тармағы).
Пайдаланудың өкілеттік құқығынан жай пайдалануды ... білу ... ... ... ... ... ... құқықты қамтамасыз ететін меншік құқығы субъектісінің өкілеттілігі. Пайдалану -- осы ... ... ... ... табылады, яғни затты нақты пайдаланып немесе оны ... ... ... ... иесі өзінің пайдаланудың өкілеттік құқығын қалай жүзеге асыруды өзі шешеді. Бірақ та, Конституцияның 6-бабын ... ... яғни ... ... ... ... қарсы келмеуі керек. Демек, қоғамдық маңызы бар объектіні пайдаланғанда, меншік иесі тек өзінің ғана емес, қоғамның да мүддесін ойлауына тура ... ... ... ... көрнекті шығармаларын, айталық мұрагер меншік иесі ретінде бүлдірмеуге міндетті. Меншік иесі басқа ... ... ... құқығын беруіне хақылы (мысалы, жалға, арендаға беру т.б.). Пайдалануға өкілеттік алған тұлға оны өзі үшін пайдалана бастайды (мысалы, затты пайдалану, өнім алу). ... ... ... иесі ... өкілеттігіне сәйкес табысты жанама жолмен түсіреді, айталық, затты пайдаланудан түскен кірісті иеленеді, немесе белгілі бір пайызды еншілейді.
Заң негізінде немесе ... да ... ... орай ... иесі ... ... не ... шектелуі мүмкін. Мәселен, тұрғын үйді не оның бір бөлігін ... жай ... тыс ... ... заң ... жүзеге асады ("Тұрғын үй қатынастары туралы" Заңның 4-бабы).
Билік ету құқығы дегеніміз мүліктің заң жүзіндегі тағдырын белгілеудін заңмен қамтамасыз етілуі ... ... ... ... ... ... ... объектілеріне қатысты заңды мәмілелер жасауға өкілетті. Мысалы, меншік иесі өзінің меншік құқығын өзгеге беріп, кепілдік құқық ... ... ... ... ... онда ол билік құқығын жүзеге асырғаны болып табылады. Билік ету құқығы арқылы мәмілелер жасалған кезде меншік иесінің құқығы өзгеге толықтай не ... ... ... ... ... иелік ету және пайдалану құқықтары беріледі). Билік етудің өкілеттігін жүзеге асырудың манызды түрі меншік иесінің мүлікті өз иелігінен ... ... ... ... ... ... өз орнын табу үшін меншік иесіне билік ету қажет. Әдетте тауарлар ... үшін ... ... ... ... ... ... сатушыдан сатып алушыға ауысады. Сондықтан да сатушы тауардың меншік иесі ретінде меншік құқығын өзгертуге ... алуы ... ... ету ... ... асыру мақсаты меншіктің әр түрлі түрлеріне сәйкес келеді.
Әдетте меншік иесі ... ... ... ... да ... асыруға міндетті деген ереже жоқ. Шешімді қалай қабылдайды, қалай билік етеді -- оны бір өзі ... Дей ... ол бұл ... ... бұрмалауға жол беруге тиіс емес. Әрине, кейбір жағдайда меншік иесі өзінің билік ету құқығын қоғам мүлделі болғанда ... ... ... Заң мен басқа да құқықтық негіздерге орай меншік иесінің билік ету құқығы ... не ... ... Белгілі бір жағдайларда билік ету құқығы тек ... ... ... ... ... ... ету қабілеті шектеулі адамдармен билік ету құқығын асыру үшін келісім жасаған кезде ... ... ... ... ... ету ... ... меншік иесі болып табылмайтын тұлға арқылы да ... ... Бұл ... ... ... ... немесе меншік иесімен жасалған келісімшарт негізінде (мысалы, теміржол жүкті иесіне беруге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... иесі өз ... игілігін көріп қана қоймай (мүлкін пайдаланудан пайда тауып, тұтыну қажеттілігін қанағаттандыру), оған меншігіндегі мүлікті күтіп ... ... да ... ... ... ... жүргізіп, сақтандыру шараларын жүзеге асырады және т.б. Егер заңда қаралмаған болса, өзіне түсетін ауыртпалықты үшінші біреуге ... ... Егер ... ... ... ... жақтарда болса, олардың өзгенің мүлкін күтіп ұстауға жұмсалған ... егер ... ... ... ... ... ... тиіс. Мысалы, оған қараусыз кеткен малды ұстап, баққанға кеткен шығынды айтуға болады.
Шартпен басқа да мәселелер қаралуы ... ... ... ... уақытша пайдалануға берген кезде оны күтіп-сақтау пайдаланушыға жүктеледі. Күтімсіз және заңсыз ұстаған адамға мүлікті күтіп ұстауға ... ... ... ... 189-бабы).
Ауыртпалық жағдайы деп заттардың кездейсоқ жойылу немесе кездейсоқ бүліну қаупін айтады. Иеліктен айрылған ... ... ... немесе кездейсоқ бүліну қаупі, егер заң құжаттарында немесе шартта ол өзгеше белгіленбесе, ... ... ... ... пайда болуымен бір мезгілде соған көшеді. Мүліктің бүлінуі не жойылуына ... ... ... ... заң немесе шарт негізінде сол мүлікті алушының мойнына жүктеледі. Мысалы, шарт жасаушылар ондай қауіпті шарт жасау кезінде алдын-ала ескереді (сатып ... яғни зат ... ... сатып алушыға меншік құқығы ауыспай тұрғанда мәселенің басы ашылуы тиіс.
Екінші бір жағдай мерзімінің өтіп кетуіне байланысты. Мәселен, егер иеліктен ... адам ... беру ... ... жіберілуіне кінәлі болса немесе сатып алушы оларды қабылдау мерзімінің өткізіліп жіберілуіне кінәлі болса, кездейсоқ жойылу немесе кездейсоқ бүліну ... ... ... ... тарап көтереді (АК-тің 190-бабының 2-тармағы).
§ 2. Азаматтық кодекс бойынша меншік құқығының нысандары мен түрлері
Қазақстан Республикасы Конституциясының 6-бабында: ... ... ... ... пен жеке ... танылады және бірдей қорғалады", -- деп ... ... ... екі ... -- жеке ... және ... ... екендігін тәртіптейді.
Конституцияда меншікті екі нысанға бөліп қарау олардың мемлекетке меншік құқығының субъектісі ретіндегі қатынасының белгісіне орайластырылған. ... орай жеке ... ... емес ... болып саналады. Егер меншік құқығының субъектісі мемлекет болса (тікелей ... ... ... ... ... онда ... мемлекеттік меншік жөнінде болады. Ал субъект мемлекеттік емес заңды тұлға немесе ... деп ... онда жеке ... деп есептелінеді.
Сонымен, меншікке субъектілер: мемлекет, әкімшілік-аумақтык, бөліністер, ... ... мен ... бола ... меншікті түрлерге де бөледі. Азаматтық кодексіне сәйкес мемлекеттік меншік республикалық және коммуналдық болып еыге ... ... пен ... ... өзі, ... ... ... меншік иесін сипаттайды және осы екі элементтің біреуінің ... ... шын ... ... ... мүмкіндік бермейді". Конституцияның 87-бабында коммуналдық меншікті басқару жергілікті атқару ... ... ... ... ... ... ... отырып, қарауындағы мүліктерді өзінің органдары мен мемлекеттік ... ... ... басқарады. Қазақстан Республикасы Азаматтық Заңдармен реттелетін қатынастарға осы қатынастардың өзге ... тең ... ... ... мемлекеттік өкімет билігі мен басқа органдары өздерінің осы органдардың мәртебесін айқындайтын заң құжаттарында, ережелерде және өзге де ... ... ... шегінде Қазақстан Республикасының атынан өз әрекеттері арқылы мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтар мен ... ... ... ... ... ... өкілдік ете алады.
Заңдарда көзделген реттер мен тәртіп бойынша Қазақстан Республикасының арнайы ... оның ... ... мемлекеттік органдар, заңды тұлғалар мен азаматтар өкілдік ете алады (АК-тің 111-бабының 1 және 2-тармақтары).
Азаматтық кодекстің 191-бабына сәйкес жеке ... ... және ... емес ... ... мен ... бірлестіктерінің меншігі ретінде көрінеді. Сөйтіп, ұжымдық меншік пен азаматтардың меншігі ... ... ... терминнің аясына бірігеді. Оларды біріктіру мемлекеттен бөліп қарау ... бұл ... ... ... ... ... ... салық саясатын жүргізуге, немесе мемлекеттік әкімшілік аппараттың жөнсіз араласуынан қорғайды.
Мемлекеттік емес заңды тұлғалар мен азаматтар өздеріне ... ... ... ... иесі ... ... Мысалы, акционерлік қоғамның акциясының белгілі бір бөлігі мемлекетке тиесілі болғанымен, оны мемлекеттік меншік деп айтуға келмейді, себебі ол жеке меншік ... қала ... жеке ... категориясы жеке дара (өзіндік) меншік ұғымына сай келеді. ... ... ... ... ол ... ... деген жеке дара өзіндік (тұтынушылық) және жеке меншік ішкі дифференциациясы болуы ... ... ... жүзеге асыру, яғни оның иелік етуі, пайдалану және ... етуі ... ... мен ... орай ... сәйкес шектелуі мүмкін. Қазақстан Ресгтубликасының "Тұрғын үй қатынастары туралы" Заңының 40-бабында меншік иесінің ... ... ... ... ... ... оны ... жұмыстар жүргізумен байланысты өзгертуіне, соның ішінде қайта жоспарлауына және қайта жабдықтауына тыйым салынады.
Жеке меншіктің ерекше түріне кондоминиум меншігі де ... ... ... ... ... ... ... да "Тұрғын үй қатынастары туралы" Заңының 31-бабының 1-тармағы) ... ... ... ... ... ... жоқ екендігін ескерте кеткен жөн. Үй-жай меншік иелерінің әрқайсысы өзіне бөлек (жеке-дара) меншік құқығы бойынша тиесілі үй-жайды өз ... ... ... ... және оған билік етуге құқылы.
Үйдің бөлек (өзіндік) меншікке жатпайтын бөліктері (кіре беріс, баспалдақ, лифтілер, төбелер, шатырлар, подвалдар, пәтерден тыс не үйге ... ... ... мен ... жер ... оның ... көріктендіру элементтері және ортақтасып пайдаланатын басқа да мүліктер) үй-жай меншігі иелеріне ортақ меншік құқығы бойынша тиесілі ... ... ... ... ... мүліктегі (ортақ меншіктегі) үлесі оған тиесілі үй-жайға бөлек (өзіңдік) меншікке ... ... ... егер меншік иелерінің келісімінде өзгеше көзделмесе, бөлек (өзіндік) меншіктегі тұрғын үй-жайлардың немесе тұрғын емес үй-жайлардың ... ... ... ... ... алаңына қатынасымен анықталады. Мұндай үлесті заттай бөліп беруге болмайды.
Кондоминиумның әр алуан түрінің кұкылық тәртібінің ерекшеліктері заң құжаттарымен ... ал ... үй ... ... ... тұрғын үй кондоминиумы жайында айтылған.
Азаматтық кодекстің 209-бабына сәйкес екі немесе бірнеше адамның меншігіндегі мүлік оларға ортақ ... ... ... ... ... ... сипаттама берген кезде мүліктің құқықтық тәртібінің мазмұны мен ерекшелігі мүліктің қайсыбір түріне жататындығына ... ... 3. ... ... ... ... туралы Заңдардың дамуы
1. Қазақстан Республикасының ұлттық меншігі құқығының қалыптасуы айтарлықтай қиын жағдайда өтті.
КСРО-ның ... ... жеке ... ... ... меншікті халықтың меншігі деп жоғары деңгейде тәртіптеді. КСРО ... ... ... үш ... ... ... ... колхоздық-кооперативтік және кәсіподақтары мен басқа да қоғамдық ұйымдардың меншігі, сондай-ақ социалистік меншіктен туындайтын ... ... ... ... 10, 11, 12-баптары, Қазақ КСР Конституциясының 10, 11, 12-баптары).
Оның үстіне ... ұзақ ... бойы ... яғни ... ... ... азаматтырдың өзіндік меншігінен басым бағалады. Ал оның соңғысы тиісті ... ... ... және ... ... ... ... жылдардың басынан бастап "Социалистік меншіктен" бас тарту үрдісі басталды. КСРО Конституциясының 10-бабы (КСРО Заңының редакциясы 1990 ... 14 ... және 1990 ... 6 ... ... ... туралы" Заңның 4-бабы 1-тармағының негіздерінде меншік мынадай түрлерге бөлінді: "азаматтардың меншігі, ұжымдық және мемлекеттік".
КСРО Конституциясының ... ... ... меншік бүкіл халықтың игілігі деп танылды. Мемлекеттік ... ... ... кеңес мемлекетіне жататын бір қорды құрды, ол бұл меншіктің дара және бірден-бір субъектісі болды, ал Қазақ КСР-інің егемендігі тек сөз ... ... ... ... туралы" Заңы (21, 22, 23-баптары) жерді және басқа табиғи ... ... ... ... ... жатқызбады. Бұл объектілер КСРО-ға да, республикаларға да бірдей қарайтын, сөйтіп, шын мәнінде меншік субьектілерінің даралығына қайшы келді. Осындай жұмбақ ... әр ... өз ... ... ... қойып, мынадай салдарға душар болды, айталық, осы баптарға сүйеніп, Қазақстан Украинаның жерін меншіктеуге, керісінше, ... ... ... құқылы болуына әкеп соқты. Әлгі "жалпы игілік" деген ұғымның өзі бұл мүлікті иесіздікке душар етті, зат бір ... ... ... ... ... ... оның нақты иесі де болған емес. Демек, әу бастан "халықтың игілігі" ... ... ... ... да, ... ... әкелген жоқ. Өз кезегінде Қазақ КСРнің Конституциясы да меншік бүкіл халықтыкі деп жар салды, бірақ та ... ... сөз де тағы ... ... ... алмады. Егер меншік субъектісі экономикалық мағынада халык десек, оның бір де бір бөлігі өз ... ... иесі ... ... ... ... ... тауар-ақша қатынасына қайшы келді, нәтижесіңде мемлекеттік мүлік нақты қатынастардан шығып қалды. Бірыңғай меншік иесіне тауарсыз экономика ғана тән еді. Шын ... ... ... ... оның бір ... ... ... мен азаматтар) иелік етуі тиіс.
2. КСРО-дағы меншік туралы занда бұрынғы "өзіндік меншік" ұғымының орнына "азаматтардың ... ... жаңа ұғым ... ... (2-бөлім). Заң әдебиеттерінде жеке меншік тек капиталистік шаруашылыққа ғана тән емес, бар болғаны тауарлы шаруашылықтың белгісі деп тұжырымдалды.
Қазақ КСР-дің өзін-өзі ... және ... ... ... ... КСРО шеңберінде дербес респуб - лика ретінде шаруашылық жүргізуді ... мен ... ... қарастырды, сол арқылы жалдамалы еңбекті пайдалану нәтижесіңде жеке-дара (өзіндік) меншікті және жеке-дара -- өндірістік меншікті енгізу идеясы ұсынылды.
Қазақ ... 1990 ... 15 ... қабылдаған "Меншік туралы" Заңында тұңғыш per меншік құқығының принциптері мен ұғымы бекітіліп, Қазақ КСР-нің жері мен ... ... ... ... меншік жарияланды. Меншіктің қалған басқа түрлері де республиканың меншігі болып танылды дей тұрғанмен, онда ... ... ... жағы да ескерусіз қалған жоқ. "Мемлекет иелігінен алу және жекешелендіру ... ... ... ... аумағындағы барлық ұлттык байлық оның меншігі болып табылады және республиканың заңдық ... ... деп ... ... ... ... өзінің меншігін, КСРО-ның меншігін, республикалык және коммуналдық меншіктерді құрды.
3. Қазақ КСР-нің меншік туралы заңындағы ең бір ұнамды түс оның ... ... ... меншігі былайша тұжырымдалды: "азаматтың дене және рухани қажеттерін табыс келтірмей қанағаттандыруға арналған өзіндік меншігі; табыс келтіруге ... жеке ... ... ... ... та ... бірқатар ережелеріне елеулі түзетулер қажет еді.
Сонымен, мемлекеттік меншіктің құқық субъекіісі Халық депутаттары Кеңесінің барлық деңгейі деп ... ... ... иесі ... ... ... органдар емес, мемлекет немесе әкімшілік-аумақтық құрылым аталды. Бұл заңда көңілге ... ... де ... ... Қазақ КСР-і мемлекет ретіңде коммуналдық меншіктің субъектісі бола алмады (Заңның 19-бабы).
Қазақ ССР-інің ... ... ... ... үш түрі ... ... ... ұжымдық және мемлекеттік. Заңның 24-бабына сәйкес жер мемлекеттің ... ... деп ... ол тек ... ... ... мұрагерлік құқығына ғана берілетін болды. Тұңғыш peт осы заңда заттық құқық ... ... ... құқығы және т.б.).
1994 жылы 27 желтоқсанда Қазақстан Републикасының Азаматтық кодексінің қабылдануы меншік құқығының жағдайын түбірімен өзгертті.
Азаматтық кодекс азаматтық-құқықтық ғылымының ... және ... ... ... ... қол жеткен жетістіктерінің ең таңдаулысын заңды түрде тұжырымдады да ... ... ... Меншік құқығына ие болу негіздері және тоқтатылуы
Меншік құқығына ие болу негіздері. Меншік құқыгын азаматтық ... ... ... ... ала ... Азаматтық кодекстің 235-бабы меншік құқығына ие болуына әдейі арналған. Бірақ та заң меншік ... ... ... ... ... ... жасады деуге болмайды. Азаматтық кодекстің 235-бабында "тәсіл" ұғымы қолданылмайды (бір нәрсені жүзеге асыру кезіндегі әрекеттер немесе әрекеттер жүйесі). ... ... оның ... ... ... ... заңдық фактілер негізінде алынуы мүмкін. Мұндай заңдық фактілер негізделуімен көрінеді (АК-тің 7-бабы).
Меншік құқығын алуда бастапқы және туынды негіздерін ... ... бір ... ... ... ал ... бір жағдайда құқық қабылдаушылық сай келеді, оның соңғысына ерекше баға беріледі.
Бастапқысына жататын талап деп мынаны айтамыз: зат бұрын ... және ... ... оған ... рет ... ... зат бұрын болса, меншік құқығы оған бұрынғы меншік иесінің құқығынан тәуелсіз жүзеге асады. Сондықтан да Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... жатқан қозғалмайтын мүлікке меншік құқығының пайда болуы (236-баптың 1-тармағы); өндеу (237бап); иелену мерзімі (240бап) олжа (245-бап); қараусыз жануарлар (246-бап); ... ... ... ... ... (248-бап); көмбе (247-бап).
Туынды негіздер меншік иесі құқығын алуда бұрынғы меншік иесінің құқькына тәуелді болуымен ... Жаңа ... иесі ... ... ... одан бұрынғысының құқығы бір мезгілде тоқтатылады. Алдымен меншік құқығына ие болу негіздерінің жалпы сипаттамасына тоқталайық.
Меншік құқығының туынды негіздерінің пайда ... ... ... алу-сату, заем, несие және т.б), сондай-ақ мұрагерлікке (Заң мен өсиет бойынша) ... ол ... ... ... құрған кездегі құқықты мирасқорлық тәртібімен жүзеге асады. Туынды негіздерге сонымен қатар мүлікті тәркілеу ... ... ... ... ... ... 3-тармағы), реквизациялау (АК-тің 249-бабының 3-тармағы), жер учаскесін алын қоюға байланысты қозғалмайтын мүлікті ... ... ... ... 5-тармақшасы), күтімсіз ұсталған мәдени немесе тарихи қазыналар сатып алынған реттер (АК-тің 249-бабының 6-тармақшасы) қатысты және ... ... ... ... да оған ... меншік иесіне тек заттың ғана меншік құқығы емес, осы затқа байланысты құқықтар мен міндеттердің барлығы ... ... үй ... ... ... сол үймен байланысты жасалған жалдау немесе кепіл шарттары көшеді. Тағы бір мысал: мұраны қабылдап алған мұрагер мұра қалдырушының борыштарына ... ... ... ... ... құны ... ... береді. Сондықтан да меншік құқығына ие болудың туынды негізіне әрқашанда мирасқорлық қасиет тән. Меншік ... ие ... ... жаңа ... иесі ... ... иесі еншілеген барлық өкілеттікті түгелдей өзіне алады деуге болмайды. Мәселен, бұл жаңа меншік иесіне қандай мүліктің ауысуына және оның иесі кім ... ... ... ... ... жеке ... жаңа иеленушінің меншік құқығыы қандай болатындығына (мемлекеттік немесе жеке меншік) байланысты.
Енді меншік құқығының бастапқы негіздеріне тоқталайық.
Азаматтық кодекстің 235-бабының ... ... ... ... ... ... ... дайындалған немесе жасалған затқа құқықты жатқызады. Меншік құқығы ... ... ... да ... ... Егер ... ... көзделмесе, затты дайындап не оны жасаған адам соның меншік иесі атанады. Жаңадан дайындалып, жасалған заттар ... не ... ... ... ... кодекстің 236-бабына сәйкес салынып жатқан үйлерге, құрылыстарға, өзге де мүлік кешендеріне, сондай-ақ өзге де жаңадан ... ... ... ... ... құқығы осы мүлікті жасау аяқталған кезден бастап пайда болады. Егер заң құжаттѸрында немесе шартта құрылысы аяқталған объектілерді қабылдап алу көзделген ... онда ... ... ... осылайша қабылдап алынған кезден бастап аяқталған болып есептеледі. Қозғалмайтын мүлік мемлекеттік тіркелуге тиіс ... оған ... ... ... ... ... ... пайда болады.
Қозғалмайтын мүлікті жасау аяқталғанға дейін, ал ... ... -- оны ... ... ... ... мүлікке қозғалмайтын мүлік жасалатын материалдар мен басқа мүлікке меншік құқығы туралы ережелер қолданылады.
Заң бастапқы негіздерге мүлікті пайдалану нәтижесінде алынған ... ... ... ... ... 235-бабының 1-тармағы). Зат күйіндегі жеміс дегеніміз өздігінен өсіп-өнген органикалық дүние, ол затқа айналып, ... ... ... ... ... ... мүмкін (ол табиғат не адам күшімен өндіріледі), сондай-ақ оны таза табиғи ... ... деп ... (бұйым, өнім және т.б.) немесе табыстар көзі болып табылады (мысалы, жалға ақы төлеу немесе пайыздар (және т.б.). Зат ... ... мен өнім және ... ... ... ара ... ашып ... бұл АК-тің 193-бабында қарастырылған: мүліктерді пайдалану нәтижесінде алынған түсімдер (жемістер, өнімдер, ... егер ... ... бұл ... ... туралы шартта өзгеше көзделмесе, осы мүлікті заңды негізде пайдаланушы адамға тиесілі болады.
Меншік құқығын алудың бастапқы негізіне ... де ... (бір ... ... ... одан екінші бір зат жасайды). Сонда әлгі өнімге құқық алатын оны жасаған адам ба, әлде ... ... иесі ме? ... ... ... ... шартта өзгеше көзделмегеңдіктен, адам өзіне тиесілі емес ... ... ... ... жаңа ... ... меншік құқығын материалдардың меншік иесі алады. Алайда, егер өңдеу құны материалдардың құнынан едәуір асып кетсе, жаңа ... ... ... адал жұмыс істеп, өңдеуді өзі үшін жүзеге асырған адам алады. Бұл екі ... да ... ... ... құнын төлеу немесе меншік иесіне материалдың құнын өтеу мәселесі ... Бұл ... ... ... өз ... ... ... меншік құқығын алған материалдардың меншік иесі ол затты өңдеуді жүзеге асырған адамға оның ... ... ал ол адам жаңа ... ... құқығын алған ретте соңғысы материалдардың меншік иесіне олардың құнын ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде материалынан айрылған меншік иесі жаңа затты өз меншігіне беруді және өзіне келтірілген залалдардың орнын толтыруды талап ... ... ... ... 2, 3 ... ... ... болуының бастапқы негіздеріне өнімді жинауға балық, аң аулауға арналған көпшілік қолды заттарды меншікке айналдыру да жатады. Заңдар мен жергілікті ... ... ... иесі берген жалпы рұқсатқа сәйкес ормандарда, бөгендерде немесе басқа аумақта ... ... ... аулауға, аң аулауға, басқа нәрселерді жинауға немесе аулауға жол ... ... ... ... меншік құқығын оларды жинауды және аулауды жүзеге асырған адам ... ... ... Мысалы, осы нормаға сәйкес азаматтар мен заңды тұлғалар өз әрекеттері кезінде белгіленген ережені сақтау талап етіледі (аң аулау, балық ... және т.б.). ... ... ... тұлға тиісті жауапкершілікке тартылады.
Меншік құқығын алудың бастапқы негіздеріне Азаматтық кодекс тұңғыш рет иелену мерзімін де енгізді. Бұл негізді ... ... ... ... мерзіміне орай айтып кеткен болатынбыз (АК-тің 240-бабы). Кеңес үкіметінің азаматтық кодексінде тек талап мерзімі ғана болғанды. Бірақ иелену мерзімі ... ... ... еді. ... ... ... ... мерзімі тұңғыш peт енгізіліп отыр. Иелену мерзімі деп қозғалатын мүлікке азамат немесе ... ... ... ашық және ... ... ... айтамыз. Ал оның мерзімі 15 жыл, ал қозғалмалы мүлікке 5 жыл. ... ... ... да ... ... ... бұл ... иелену мерзіміне сәйкес алған тұлғада тіркеу кезінен бастап пайда ... ... ... меншік құқығын алудың қажетті жағдайы мынадай болады: иелену, яғни "тура өзінің мүлкіндей ... ... ... ... ... және мерзім.
"Тура өзінің мүлкіңдей көру" теңеуі тек мүлікті ұстау ғана емес, оны ... ... ... ... табылады. Мысалы, мемлекеттік меншіктегі жерді пайдалану оны өз меншігіне алу дегенді білдірмейді. Бұл орайда ол оны мейлі ұзақ ... ... ... ... осы талап сақталады. Яғни мемлекеттік жер пайдалануға берілген екен, оны иеленуші өзіне меншіктемей, басқаның мүлкі деп есептеуі тиіс.
Иелену мерзімінің қажетті ... оны ... ... яғни ... ... өз ... заңдық негізін естен шығармайды.
Иелену мерзімінің тағы бір маңызды шарты ашық және үздіксіз пайдалану болып табылады. Ашық дегенді ... ... ... әділ жүзеге асыру деп түсіну керек, сондықтан да ол басқа тұлғалар тарапынан не заңдық, не әлдекімнің қолдан жасалған кедергілеріне ұшырамайды. ... сол ... де ... ... 4-тармағында тұлғада болып, оның иеленуіне орай талап етілуі ... ... ... иелену мерзімінің өтуі тиісті талаптар бойынша талап қою мерзімі бітуінен ерте басталмайды делінеді.
Үздіксіз пайдалану иелену ... ... ... ... мерзімінің уақыты бітпейінше мүлікті басқа біреуге бермеуді білдіреді. Демек мұндай құқық іс жүзінде де, заң ... де ... ... ... ... құқығына айналуы үшін қозғалмайтын мүліктер үшін 15 жыл, ал ... 5 жыл ... ... ... ... ... азамат немесе заңды тұлға өздері құқықты мирасқорлары болып табылатын тұлғаның осы затқа иелік еткен уақытының бәрін өз иелігіне қосып алуына ... ... ... ... заң және өсиет арқылы ие болып, оған иелік етуді жалғастырады.
Иелену мерзіміне виндикациялық ... ... ... заңсыз иеленген өз мүлкін) талап етуге талап қою мерзіміне байланысты мерзім енбейді (АК-тің 260263, 265-баптары).
Заң мүлікке ... ... ... ... оларды өз мүлкіндей иеленуші азамат немесе заңды тұлға өз иелігін мүліктің меншік иелері болып ... ... заң ... ... ... ... өзге де негіздерге сәйкес оларды иеленуге құқығы жоқ үшінші жақтардан қорғауға ... ... ... ... 240-бабы).
Егер тұлғаға сотта оның меншік құқығын танудан бас тартылған ретте мүлікті иеленуші тұлға меншік иесіне айналады. (АК-тің ... ... ... ... ... ... құқығын алу тәртібі мен негізі көрсетілген. Меншік иесі жоқ ... ... ... бас ... зат ... ... есептеледі.
Азаматтық кодекстің 240-бабына сөйкес иесіз қозғалмалы затқа меншік құқығы иелену мерзімін алады. Иелену құқығы ... иесі бас ... ... мүлік жөніңдегі ережені жокқа шығармайды (АК-тің 243-бабы), атап айтқанда, бұл олжа (АК-тің 245-бабы), қараусыз жануарлар (АК-тің ... және ... ... ... ... ... ... заттарды олар табылған аумақтағы жергілікті атқарушы органның мәлімдеуі бойынша қозғалмайтын мүлікті мемелекеттік тіркеуді жүзеге асыратын орган есепке алады. Иесіз қозғалмайтын ... ... ... соң бір жыл ... кейін коммуналдық меншікке билік ететін орган бұл затты коммуналдық ... ... деп ... ... ... сотқа жүгінеді. Коммуналдық меншікке түскені сот шешімі бойынша ... ... ... зат оны ... ... ... ... иеленуіне, пайдалануына және билік етуіне қайта қабылдануы, не иелену мерзіміне (АК-тің 240-бабы) сәйкес меншікке алынуы мүмкін.
Меншік ... бас ... ... меншік иесі тастап кеткен немесе қалдырып кеткен жылжымалы заттар Азаматтық кодекстің ... ... ... ... ... ... өтуі мүмкін. Тұлға өзінің иелігіндегі не пайдалануындағы жер учаскесінде жатқан заттарды, тіпті оның құны ... ... ... ... кем бола ... да, ол ... металл сынықтары болсын, жарамсыз өнім болсын, оны өзінің меншігіне айналдыра алады. ... бұл ... ... қатынастарына қарай керегіне жаратады. Ал басқа тасталған заттар сол тұлғаның ... ... ... ... шынымен иесіз болып табылатын болса, иеленушінің меншігіне кіреді.
Азаматтық кодекс меншік иесі ... бас ... ... қарастырады. Азамат немесе заңды тұлға өзіне тиесілі мүлікке меншік құқығынан бас тарта алады, бұл жөнінде ол жариялайды, не бұл ... ... да ... ... ... ниетінсіз өзінің мүлікті иеленуде пайдаланудан және оған ... ... ... ... ... ... да әрекеттер жасайды. Бұл тұжырым Азаматтық кодекстің 250-бабында бекітілген. Бірақ та бас тартқан бұрынғы иесі затты ... ... өз ... ... ... тиісті құқықтары мен міндеттерін тоқтатуға әкеп соқтырмайды, демек затты бұрынғы иесіне қайтару мүмкіндігі бола береді.
Азаматтық кодекстің 244-бабына сәйкес өз бетімен ... ... ... ... адам оған ... ... алмайды, ал өз бетімен салынған әлгі құрылыс қозғалмайтын мүлік қатарына жатпайды. Себебі ол құрылысты салу кезінде заңды бұрмалағандықтан ... ... өте ... ... ... ... құқығы тек құрылыс материалдарына ғана қатысты болады. Заңдарда бекітілген тәртіппен осындай мақсаттарға арнап белгіленбеген жер ... ... ... ... ... ... ... үй, басқа қора-қопсы, құрылыс немесе өзге де қозғалмайтын мүлік өз бетімен салынған құрылыс болып табылады. Өз бетімен салынған құрылыс оны ... ... өз ... ... оның ... ... Сот ... құрылыс салынған жер учаскесі өзінің заңды пайдалануында ... ... өз ... ... ... ... құқығын тануы да мүмкін. Бірақ та сот өз ... ... ... ... ... оны салған адамға емес, құрылыс салынған жер учаскесінің иесіне тиесілі деп тануы мүмкін. Бұл ретте құрылысқа меншік құқығы танылған адам оны ... ... ... сот ... ... ... ... шығындарын өтейді.
Егер құрылысты сақтап қалу басқа адамдардың құқықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерін бұзуға әкеліп соқтырса не ... ... мен ... қауіп төндіретін болса, аталған адамдардың өз бетімен салынған құрылысқа ... ... ... болмайды.
Ерекше жағдайларда әлеуметтік-экономикалық тиімділігі ескеріле отырып, өз бетінше салынған құрылыс сот белгілеген мөлшерде құрылыс шығындары өтеліп, коммуналдық меншікке ... ... ... ... деп біреудің меншігіндегі, иелігіндегі жоғалған заттың екінші бір ... ... ... ... ... ... меншіктену үшін мынадай жағдайлар болуы тиіс: 1) алдымен әңгіме жоғалған зат жөнінде болуы керек. Зат жоғалды деп оны ешкім иеленбегенін, ... ... да ... ... Мысалы, автобуста біреу портфелін ұмытып кетті делік, немесе қалтасынан ақшасы түсіп ... 2) ... зат ... тиіс. Егер оны біреу тауып алса, ол тауып алушы болып есептеледі. ... ... ... мен оның ... иесі ... ... қатынас пайда болады, сол арқылы құқықтар мен міндеттер туындайды.
Зат ... ... ... ... оны иесі ... екендігін білмесе, ол олжа болып есептелмейді. Егер меншік иесі ... ... ... бас ... онда ол ... ... ... бірақ та оны олжа деуге келмейді.
Жоғалған затты тауып алушы бұл туралы оны жоғалтқан адамға немесе заттың ... ... ... оны ... ... бар ... ... басқа адамдардың біреуіне дереу хабарлап, табылған затты оған ... ... зат ... ... ... ... табылған болса, ол сол үй-жайдың немесе көліктің иесі болып табылатын адамға тапсыруға тиіс. Мұндай ретте осы иеленуші затты ... ... ... ... оның міндеттерін мойнына алады.
Егер табылған затты алуға ... бар ... өзі не ... жері ... ... ... ... алушы олжа туралы полицияға немесе жергілікті атқару органына ... ... ... ... ... ... ... міндеті айқындалған. Сонымен затты тауып алушы оны өзінде сақтауға не полицияның, жергілікті атқарушы органның немесе олар көрсеткен адамның ... ... ... Тез бұзылатын затты немесе сақтауға кететін шығындары оның құнына сәйкес келмейтін затты тауып ... ... ... растайтын жазбаша дәлелдер алып, сата алады. Табылған затты ... ... ақша ... және ... ... заңды құқығы бар адамға қайтарылуы немесе бұл заттың өзі үшін белгіленген тәртіп пен жағдайларда ... ... ... ... ... тауып алушы оның жолғалтқаны немесе бүлдіргені үшін өзінің жасыру ниеті болған немесе ... ... ... ... ғана және сол заттың құны шегінде жауапты болады (АК-тің 245-бабының 3-тармағы).
Егер олжа туралы полицияға ... ... ... ... мәлімденген кезден бастап алты ай өткенше жоғалған затты алуға заңды құқығы бар адам ... және ... ... ... ... оны ... ... не полицияға немесе жергілікті атқару органына мәлімделмесе, затты тауып алушы оған меншік құқығын ... ... ... ... ... ... меншігіне алудан бас тартса, ол коммуналдық меншікке өтеді (АК-тің 245-бабының 4-тармағы).
Осы орайда мына ... де ... ... ... жөн: ... ... ... және алуға заңды құқығы бар адамға қайтарып беруші ол адамнан затты сақтауға, өткізуге, сатуға ... ... ... және затты алуға заңды құқығы бар адамды табуға кеткен шығындарды өтетіп алуға құқылы. Жаңа ... ... бір ... ... ... ... адамға сыйақы беруді қарастырған, яғни затты тауып алушы затты алуға құқығы бар адамнан зат құнының отыз пайызы мөлшерінде сыйақы ... ... Егер ... зат оны ... ... ... бар адам үшін ғана құнды болса, сыйақының мөлшері ... ... ... баға ... ... Егер ... ... алушы өзінің олжа туралы мәлімдеу міндетін орындамаса немесе олжаны жасырып қалуға өзге де әрекеттер жасаса, сыйақы алу құқығынан ... ... ... ... алу да ... ... олжа туралы ережелерге өте ұқсас келеді (АК-тің 246-бабы).
Қараусыз немесе қаңғып жүрген немесе ... ... ... ... ... ... мал, ... үйретілген үй жануарлары қараусыз жануарлар деп аталады. Егер мал, ... ... үй ... ... ... отарына, үйіріне барып қосылса, оны жайылып адасып жүрген деп есептейді.
Қараусыз немесе қаңғып жүрген малды және басқа да үй ... ... ... ... жануарларды ұстап алған адам оларды меншік иесіне қайтаруға, ал егер оның өзі немесе тұрған жері белгісіз болса, осындай жануарларды ... ... ... үш ... ... табылған жануарлар туралы полицияға немесе жергілікті атқару органына мәлімдеуге міндетті, олар өз ... ... ... іздестіру шараларын қолға алады.
Жануарлардың меншік иесін іздестіру кезеңіндегі жануарларды ұстаушы адам оларды өзінің ... және ... ... не ол бағу мен ... үшін ... ... бар басқа адамға тапсыруы мүмкін. Жануарды ұстап алған адамның өтініші бойынша оларды бағу мен пайдалану үшін қажетті жағдайы бар адамды ... ... және ... ... ... ... атқару органы жүзеге асырады.
Жануарларды меншік иесіне қайтарған ретте жануарларды ... ... адам және ... ... ... ... адам сол меншік иесінен жануарларды пайдаланудан алған пайданы есепке жатқыза отырып, оларды бағуға байланысты өз шығындарына өтем алуға ... ... ... ... ... ... жүрген малды, басқа да үй жануар - ларын немесе қолға ... ... ... ... адам ... ... иесінен осы Кодекстің 245-бабының 6-тармағына сәйкес сыйақы төлеуді талап етуге құқылы ... ... ... ... басқа адамның меншігіне көшкеннен кейін олардың бұрынғы меншік иесі келген ретте сол ... ... ... сақталғанын немесе жаңа меншік иесінің оларға қатал өзге де мейірімсіз қарағанын дәлелдейтін ... ... ... ... иесі жаңа меншік иесімен келісім бойынша белгіленетін шарттармен, ал ... ... ... сот ... оларды өзіне қайтарып беруді талап етуге құқылы (АК-тің 246-бабының 6-тармағы).
Қараусыз заттар құрамында ... де бар, ... ... жерге көмілген немесе басқа әдіспен жасырылған, меншік иесін анықтау мүмкін болмайтын не заңдарға сәйкес оларға ... ... ақша ... өзге де ... ... болып табылады (АК-тің 247-бабы). Бұрынғы азаматтық заңда көмбені мемлекет меншігі деп қарастырды, ал жаңа ... ... ... ... ... жер ... иесінің немесе қозғалмайтын мүлікті меншіктенушінің және көмбені тапқан ... егер ... ... шартта өзгеше белгіленбеген болса, меншігіне тең мөлшерде бөлінеді.
Азаматтық кодекске орыс ... ... ... бөтен біреудің жерінен іздеуге болмайтыны туралы норма ... Егер ... ... ... ... қазу не ... жер ... пайдаланушы немесе қозғалмайтын мүліктің меншік иесінің рұқсатынсыз болса, көмбе табылған күнде ол сол жер учаскесі иесінің ... ... ... ... ... ... және ... ескерткіштеріне жататын заттардан тұратын көмбе табылған ретте олар Қазақстан Республикасының меншігіне берілуі тиіс. Бұл ... ... ... ... жер учаскесін пайдаланушы немесе қозғалмайтын мүлікті меншіктенуші және көмбені тапқан адам осы көмбе құнының елу пайызы мөлшерінде сыйақы алуға ... ... бұл ... ... осы ... ... көзделген ережелер қолданыла отырып бөлінеді.
Меншік иесінен алынған мүлікті иелену меншік құқығын алудың бастапқы негіздеріне ... ... егер адам заң ... белгіленген тәртіп пен жағдайлар бойынша меншік иесінен заңды негіздерде алынған мүлікті иеленсе, бұл адам мүлікке меншік құқығына ие болады. Оған ... ... ... ... ... ... мүлікке міндеттілігі бойынша өтетіп алуын айтуға болады, сондай-ақ бұған реквизациялау және т.б. қатысты.
Жоғарыда айтып өткеніміздей, ... ... ... ... негіздері мирасқорлыққа сүйенеді. Меншік құқығын алудың ең көп тараған туынды негізі затты бөтен біреуге беру болып табылады. Осындай ... шарт ... ... алушының меншік құқығы дәл қашан пайда болғанын ... ... ... айрылған заттардың кездейсоқ жойылу немесе кездейсоқ бүліну ... ... ... ... ... пайда болумен бір мезгілде соған көшетін болғандықтан, ... ... іс ... ... рөл ... (АК-тің 190-бабы).
Азаматтық кодекстің 238-бабы шарт бойынша мүлік алушының меншік құқығы, егер заң ... ... ... ... ... зат берілген кезден бастап пайда болатынын бекітеді.
Егер мүлікті иеліктен айыру туралы шарт мемлекеттік тіркеуге немесе ... ... ... ... ... меншігі құқығы тіркелген немесе нотариат куәландырған кезден бастап, ал шартты нотариаттың куәландыруы да, мемлекеттік тіркеу де ... ... ... ол ... ... бастап пайда болады.
Азаматтық кодекстің 238-бабын диспозитивтік норма ... заң ... ... ... ... ... құқығы ауысар сәтте тараптардың келісімімен немесе арнаулы заңмен өзгертілуі мүмкін. Тараптар мынадай келісімге келе алады: меншік құқығы (шаруашылық жүргізу құқығы, ... ... ... ... ... шарт жасалған сөттен басталады, заттың толық құнын төлеу жеткізілгеннен кейін жүзеге асады және тағы басқа.
Азаматтық кодекстің 239-бабына сәйкес, ... ... ... сол ... егер ... ... шартта көзделмесе, алушыға жөнелтуі үшін көлік ұйымына өткізу және иеліктен айрылған заттарды жеткізіп беру міндеттемесінсіз алушыға салып жіберу үшін поштаға ... ... деп ... Егер затты иеліктен айыру туралы шартты жасасу кезінде-ақ ол алушының иелігінде болса, зат оған сол кезден бастап жіберілген деп ... ... ... немесе өзге де құжат беру заттарды беруге теңестіріледі (АК-тің ... ... ... ие болу ... ... Азаматтық кодекстің 235-бабында қарастырылған, бірақ ол бәрін ... ... деп ... ... Оған ... Азаматтық кодекстің 235-бабында көрсетілген тізбелер қатысты: атап айтқанда, мына төмендегілер жатады: тұтыну (тұрғын үй, құрылыс, ... ... ... ... ... ... жарна жинақтауға құқығы бар, пәтер, саяжай, гараж және кооператив осы адамдардың пайдалануына берген өзге де үй-жай үшін өзінің үлестік жарнасын ... ... ... ... ... мүліктің меншік құқығына ие болады. Демек, бұл заттарды иелену үшін осы ... үшін ... ... ... ... ... жатыр.
Меншік құқығының тоқтатылуы.Қазіргі Азаматтық кодекстің бұрынғысынан бір ерекшелігі І4-тараудағы "Меншік құқығы мен өзге де заттық құқықтардың ... ... ... ... енгізілуі. Азаматтық кодекстің 249-бабы меншік құқығын тоқтатудың негізгі үлгі тізімін ұсынады: меншік құқығы меншік иесі өз мүлкін басқа ... ... ... иесі ... құқығынан бас тартқан, мүлік қираған немесе жойылған және заң ... ... өзге де ... мүлікке меншік құқығынан айырылған жағдайда тоқтатылады.
Меншік құқығын тоқтатудың ... ... ... ... бас ... ... ... қараған жөн (АК-тің 250-бабы). Меншік құқығынан бас тарту ... ... мына бір ... есте ... керек, яғни меншік кұқығынан бас тарту осы мүлікке ... ... ... ... ... ... дейін тиісті мүлікке қатысты меншік иесінің құқықтары мен міндеттерін ... әкеп ... ... азамат немесе заңды тұлға өзіне тиесілі жер учаскесіне меншік құқығынан бас тарта алады, бұл жөнінде ол жариялайды, не бұл жер ... ... да ... ... ... ... ... мүлікті иеленуден, пайдаланудан және оған билік етуден шектейтінін айқын дәлелдейтін басқа да әрекеттер жасайды. Жер ... ... иесі ... ... ... ... немесе жер пайдалану құқықтарынан (басқа жақка кету, учаскені ұзақ уақыт бойы ... және т.б.) бас ... ... ... жасаған жағдайда, бұл учаске иесіз мүлік ретінде есепке алынады.
Иесіз мүлік ретіңде есепке алынған күннен бастап бір жыл ... соң ... жер ... ... атқару органның талап етуі бойынша сот шешімі негізінде мемлекет меншігіне қайтарылады ("Жер туралы" Заңның 74-бабы).
Заң меншік иесінен ... ... ... ... ... ... дейін реттейді. Меншік құқығын алып қою үшін: а) ... ... ... ... ... ә) ... ... болуы міндетті.
Азаматтық кодекстің 249-бабының 1-тармағы меншік иесінің міндеттемелері бойынша мүліктен ақы өндіріп алу қатынасы енгізілген. Мұндай өндіріп алу, егер шартта ... ... тек сот ... ... ... (АК-тің 251 -бабының 1-тармағы), бірақ бұл норма диспозитивті болып келеді. Ақы өндіріп алудың басқалай жолы шарт арқылы болуы мүмкін. Ақы ... ... ... ... ... меншік құқығы заңдарда көзделген тәртіп бойынша меншік құқығы көшетін адамның алып қойылған мүлікке меншік құқығы ... ... ... ... ... меншік иесінен ықтиярынсыз алып қою заң құжаттарына сәйкес белгілі бір адамға тиесілі бола алмайтын жағдайда жүзеге ... ... ... ... Егер заң құжаттарымен жол берілетін негіздер бойынша заң құжаттарына сәйкес адамның өзіне тиесілі бола алмайтын мүлік оның ... ... ... бұл ... ... иесі, егер заң құжаттарында өзге мерзімдер белгіленбесе, осы мүлікке меншік құқығы ... ... ... бастап бір жыл ішінде иеліктен айыруға тиіс. Егер меншік иесі мүлікті көрсетілген мерзімде ... ... ол сот ... ... ... ... тиіс, бұл орайда меншік иесіне мүлікті иеліктен айыру жөніндегі шығындары шегеріліп, оның құны өтеледі.
Мұндай ... ... ... да ... егер ... ... заңды тұлғаның меншігінде заң құжаттарымен жол берілген негіздер бойынша сатып ... ... ... ... ... зат азаматтың немесе заңды тұлғаның меншігінде болып шықса, ал меншік иесі оны ... бас ... бұл зат осы ... ... тиесілі бола алмайтын мүлік үшін белгіленген тәртіп ... ... ... тиіс ... ... ... алып қою ... реквизициялау да жатады. Реквизициялау дегеніміз дүлей апаттар, авариялар, жұқпалы аурулар, індеттер және ... ... өзге де ... болған ретте мүлік қоғам мүлдесі үшін мемлекеттік билік және басқару органдарының шешімі бойынша заң құжаттарында белгіленген тәртіп пен ... ... ... оған ... құны ... ... алып ... болып табылады. Меншік иесіне реквизицияланған мүліктің құны өтелген ... оның сот ... ... ... ... ... реквизицияланған адам ревизия жүргізуге байланысты жағдайлар тоқтатылған кезде сақталған мүлікті өзіне қайтарып беруді сот арқылы ... ... ... екендігін ерекше атап өткен жөн (АК-тің 253-бабының 3-тармағы).
Тәркілеу заң құжаттарында көзделген реттерде мүлік меншік иесінен жасаған қылмысы немесе өзге де ... ... үшін ... ... сот ... тегін алуы мүмкін екендігін білдіреді (АК-тің 254-бабы). Тәркілеу тәркіленетш барлық мүліктің бәріне қолданылады. Қазақстан Республикасы ... ... ... оған ... ... ... ... тәркілеу дегеніміз сотталған адамның меншігі болып табылатын мүліктің бәрін немесе бір бөлігін мемлекеттің меншігіне мәжбүрлеп ... алу, ... ... ... ... ... ... қылмыс үшін белгіленеді және қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінің тиісті ... ... ... ғана ... ... ықтиярсыз ақысыз сот шешімімен мемлекет меншігіне алын қою мынадай жағдайларда ... ... егер ... ... мақсатқа бағытталып, екі тарапта да жымысқы ниет болған жағдайда олардың мәміле ... ... ... ... ... ... бәрі сот ... немесе үкімі бойынша тәркіленуге тиіс (АКтін 157-бабының 4-тармағы). Аталған жағдайда кінәлі жақ алғанынан немесе аларынан айрылады, ... ... ... ... ... да құр қалады.
Жерді және басқа табиғи ресурстарды алып қоюға байла - нысты қозғалмайтын мүлікке меншік ... ... ... ... ... 255-бабына сәйкес мемлекеттік органның меншік иесінен мүлікті алын қоюға тікелей бағытталмаған шешіміне, соның ішінде меншік иесіне ... үй, өзге де ... ... мен ... бар жер учаскесін алып қою туралы шешіміне байланысты ... ... ... ... заң ... ... реттер мен тәртіп бойынша ғана меншік иесіне құны тең мүлік беріп және өзге де ... ... өтей ... ... ... ... тоқтатылуынан келтірілген залалдарын толық көлемінде өтей отырып, тоқтатылуына жол беріледі. Meншік иесі меншік құқығын тоқтатуға әкеп ... ... ... ... оны дау сот ... ... дейін жүзеге асыруға болмайды. Дауды қарау кезінде меншік иесіне келтірілген залалдарды өтеудің барлық мәселелері де шешіледі.
Жер учаскесін алып ... қала салу мен жер ... ... ... бекітілген тәртіпке сәйкес қала мен елді мекен салуға арналған бас жоспар мен аумақты шектеу сызбасы негіз болады.
Қазақстан Республикасының "Жер туралы" ... орай жер ... ... ... үшін сатып алу тәртібі қарастырылған. Сатып алу туралы шешімді құзыретті атқарушы орган ... және ... ... мемлекеттік тіркеу үшін белгіленген тәртіп бойынша тіркеуге жатады. Жер учаскесінің меншік ... ... ... емес жер ... ... алу ... ... қабылдаған орган жер учаскесі сатып алынардан кемінде бір жыл бұрын жазбаша түрде хабардар етуге тиіс. ... иесі ... жер ... ... хабар алған күннен бастап бір жыл өткенге дейін жер учаскесін сатып алуға меншік иесінің немесе жер ... ... ғана жол ... ("Жер ... ... ... қажеттілік үшін сатып алынатын жер учаскесі үшін ақы төлеу (сатып алу ... оның ... және ... да ... ... иесінің немесе жер пайдаланушының келісуімен белгіленеді. Сатып алу бағасын белгілеу кезінде оған жер ... ... оны ... ... және ... жылжымайтын мүліктің нарықтық құны, сондай-ақ, үшінші тұлғалар алдындағы өз ... ... ... ... ... олар ... шығынды коса алғанда, жер учаскесінен айрылуына байланысты меншік иесіне немесе жер пайдаланушыға келтірілген барлық шығындар енгізіледі ("Жер туралы" Заңның 69-бабы).
Меншік иесі ... ... ... әкеп ... шешіммен келіспеген жағдайда оны дау сот тәртібімен шешілгенге дейін жүзеге асыруға болмайды. Дауды қарау кезінде меншік иесіне ... ... ... барлық мәселелері де шешіледі.
Сот мүлікті алып қою мәселесін меншік ... құны тең ... ... өзге де ... залалдарын өтей отырып немесе меншік құқығының тоқтатылуынан келтірілген залалдарын толық көлемінде өтей отырып тоқтату арқылы жүзеге асырады (АК-тің 255 ... ... ... алып қоюға қаралатын талап бір жыл өткен соң, бірақ меншік иесіне ... жер ... ... ... ... ... екі жылдан кешіктірмей қойылуға тиіс ("Жер туралы" Заңның ... шешу ... ... ... ... ... қалпына келтіру мәселесі де қаралады.
Осы баптың ережелері ... ... ... ... тау ... су айдыны учаскелерін және басқа учаскелерді алып қою туралы шешіміне ... ... ... ... ... ... ... кезде қолданылады (АК-тің 255-бабының 3-тармағы).
Күтімсіз ұсталған мәдени және тарихи қазыналарды сатып алу оны меншік иесінің күтіп ... оның ... ... ... жол берген кезде жүзеге асады (АК-тің 256-бабы). Заң бұл ... ... ... ... және оның аса ... екендігін әрі мемлекетпен қорғалатынын заңдастырады. Бұл объектілер сот шешімімен ... алу ... ... ... ... сату арқылы алынуы мүмкін.
Азаматтық кодекстің 249-бабының 3, 4-тармақтарына сәйкес меншік құқының тоқтатылуы тізіміне жекешелендіру мен мемлекет иелігіне алу ... ... ... ... ... жеке ... мемлекеттік емес заңды тұлғаларға және шетелдің заңды тұлғаларына сату болып табылады, ол ... иесі ... ... ... заңмен айқындалған іс-әрекет шеңберінде жүзеге асады ("Жекешелендіру туралы" Президент Жарлығының ... ... алу ... ... мен ... ... жеке меншігіңдегі мүліктерді мемлекет қарауына айналдыру болып табылады ... ... заң ... ... жүзеге асады әрі Қазақстан Республикасы меншік құқығын тоқтататын заң құжаттарын қабылдаған ретте, осы ... ... ... ... ... келтірілген залалдарды меншік иесіне Қазақстан Республикасы толық көлеміңде өтейді (АК-тің 266-бабы).
Азаматтық кодекс мүліктің кездейсоқ жойылуы немесе ... ... ... ... ... ... ... және оның басқа біреуге ауыспайтындығын да реттейді. Оан мүлікті тұтынуға байланысты мәселелер де жатады (мысалы, құрал-жабдықтардың тозуы, азық-түліктің бүлінуі және т.б.). ... ... ... біреудің кінәсінен емес, аяқ астынан болатын жағдайларға, төтеп бергізбейтін күштерге ... орын ... ... оның ... ешкім де жауап бермейді. Ал мүліктің кездейсоқ ... ... иесі ... болады (АК-тің 190-бабы).
Затты құртып жіберу меншік иесінің еркімен де, еркінен тыс болуы да мүмкін. Мысалы, мұндай жағдай табиғат ... ... ... ... мүлкін жойған субъектілердің теріс қылығынан орын алады делік. Оның соңғы жағдайында меншік иесі келтірілген ... ... ... ... ... ... ... ал егер мүлік сақтандырылып қойылса және апат нәтижесінде жойылса, онда ... ... ... иесі ... ... ... ... құқықтарын тоқтату Азаматтық кодекстің 249-257 баптарындағы меншік құқығын тоқтату ережелері арқылы жүзеге асады, сондай-ақ заң ... ... ... жарғысында немесе меншік иесінің мүлік иесімен жасасқан шартында белгіленген тәртіп бойынша меншік иесінің шешімімен тоқтатылады (АК-тің ... осы ... ... ... ... Азаматтық құқық обьектілері. Азаматтық құқық обьектілері Азаматтық құқық салаларының бірі болып табылады.Азаматтық құқықтың нормаларымен реттелетін қоғамдық ... ... ... объектісі деп аталады. Мүліктік және жеке мүліктік емес игіліктер, сондай-ақ құқықтар азаматтық құқық объектілері бола алады.Ол мүліктік құқықтық қатынастар және ... емес ... ... ... ... екі үлкен топқа бөлінеді.
Азаматтық кодекстің 115-бабында азаматтық құқық объектілеріне кеңінен ... ... а) ... ... мен ... ... ... заттар, ақша, соның ітттінде шетел валютасы, құнды қағаздар, жұмыс, қызмет, шығармашылық-интеллектуалдық қызметтердің ... ... ... фирмалық атаулар, тауарлық белгілер және бұйымды дараландырудың өзге де құралдары, мүліктік ... мен ... да ... ... ә) жеке ... емес ... мен ... мыналар жатады: жеке адамның өмірі, денсаулығы, қадір-қасиеті, абырой, игі атақ, іскерлік бедел, жеке өмірге қол сұқпаушылық, жеке ... мен ... ... есім алу ... ... болу ... шығармаға қол сұқпаушылық құқығы және басқа материалдық емес ... мен ... ... ... осы ... жазу барысында көптеген мәліметтерді жинақтадым. Қарастырған мәселемді толық сипаттадым деп ойлаймын. Азаматтық құқық обьектілерін және оның түрлерін толық ... Бұл ... ... берері мол.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1.Төлеуғалиев Ғ. . (Жалпы бөлім). - Алматы. 2001 ж. 470-бет.
2.ҚазақстанРеспубликасының ... - ... 1997 ж. ... ... ... Кодексі. (Жалпы Бөлім). -Алматы. 2001 ж.312-бет.
4.Ынтымақов С.Қ. . (Жалпы бөлім). - Алматы. 2006 ж. ... Ғ.А. . ... ... - ... 2006 ж. ... (Жалпы бөлім).-Алматы.2011ж. 304-бет.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық құқық - құқық саласы ретінде32 бет
Азаматтық құқық негіздері15 бет
Қазақстан Республикасындағы меншік құқығын қорғаудың азаматтық құқықтық тәсілдері70 бет
Жануарлардың тістеуі, жылан, жәндіктердің шағуы. бөгде заттың түсуі. жасанды тыныс алдыру – жалпы ережелер. инъекция – жалпы ережелері, түрлері14 бет
Жағар майлар дәрілік түр ретінде. Дәрілік заттарды жағар майға енгізудің негізгі ережелері.8 бет
1. Тірек-қимыл жүйесі және оның жасқа байланысты ерекшелігі. 2. Баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар.3. Балалардың дене тәрбиесін ұйымдастырудың күнтізбелік жоспарын жасау5 бет
Авто тасымалдауды және авто жөндеу кәсіпорындарында өндірістік бағдарламалар жоспары34 бет
Аристотельдің философиясы3 бет
Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігінің рөлі8 бет
Органикалық химия лабораториясында жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік техникасының ережелері8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь