Әйтеке би

1 Өмірбаяны
1.1 Балалық шағы
1.2 Ел басқарушы би
1.3 Кіші жүз биі
2 Жеті жарғы
3 Ұрпақтары
4 Ел аузынан
5 Әйтеке би жайлы ел аңыздары
5.1 Әйтеке би жайлы ел аңызы(Балалық шақ)
5.2 Әйтеке би жайлы ел аңызы
5.3 Қосымша ақпарат
5.4 Әйтеке би жайлы ел аңызы
6 Тағы қараңыз
7 Пайдаланылған әдебиет
Әйтеке би Байбекұлы(1644 -1700 жж.) — қазақ халқының бірлігін нығайтуға үлкен үлес қосқан атақты үш бидің бірі, мемлекет қайраткері.Әлім тайпасының төртқара руынан шыққан. Әмір-Темірдің бас кеңесшісі Ораз қажының бесінші ұрпағы. Бүкіл парсы, өзбек, қырғыз, қазақ жұрты «Синесоф буа»(жаны пәк жан) атаған Сейітқұл әулиенің үшінші үрпағы. Әбілқайыр ханға дейін Кіші жүздің сөзін ұстаған қазақтың биі. Есім хан тұсында Самарқанды билеген Жалаңтөс батырдың жақын туысы. Әйтеке бес жасында молдадан оқып сауатын ашқан.
Шешендік қасиетінің ашылуына әкесі мен Қосуақ бидің ықпалдары тиеді. Жеті жасынан бастап Әйтеке Жалаңтөс батыр мен атасы Ақша ханның төрбиесінде болады. Ол алғаш Ұлықбек медресесінде, кейін Жалаңтөс салдырған әйгілі «Тіллә-кари»(Алтынмен апталған), «Шердор» (Арыстанды) медресесінде білім алады. Нәтитжесінде дін, құқық, аспан әлемі, тарих, математика пәндерін, араб, парсы, шағатай, өзбек тілдерін меңгеріп шыққан.
Ел басқарушы би
Ақша бабасынан елшілік, ел басқару жолдарын үйренеді. Ал Жалаңтөс әскери қолбасшылық дағдыларына үйреткен.
Медресені тамамдаған Әйтеке туған ауылына оралып, әкесімен ел басқару істеріне араласа бастайды. 21 жасында Бұқара мен Самарқан төңірегіндегі қазақ, өзбек, қарақалпақтардың бас биі болады. Ал жиырма бес жасында Кіші жүз халқы оны бас би етіп сайлайды. 1680 жылы
Пайдаланылған әдебиет
↑ “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
↑ Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
↑ «Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007
↑ Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
↑ Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы
↑ Тарихи тұлғалар. Танымдық – көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2
↑ «Халық кеңесі» Дэкэзан 1993, жазушы Н. Әбутәлиев
↑ Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1
↑ «Қазақ әдебиеті» 4 қантар, 1991
↑ Б. Адамбаев «Ел аузынан» 1989, 48-6.
↑ Даланың дара ділмарлары.-Алматы: ЖШС «Қазақстан» баспа үйі», 2001, – 592 бет. ISBN 5-7667-5647
↑ Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN: 9965-17-272-2
        
        Әйтеке би Байбекұлы(1644 -1700 жж.)  --  қазақ халқының бірлігін нығайтуға үлкен үлес қосқан атақты үш бидің бірі, мемлекет ... ... ... ... ... ... бас кеңесшісі Ораз қажының бесінші ұрпағы. Бүкіл парсы, өзбек, қырғыз, қазақ жұрты (жаны пәк жан) ... ... ... ... ... Әбілқайыр ханға дейін Кіші жүздің сөзін ұстаған қазақтың биі. Есім хан ... ... ... ... батырдың жақын туысы. Әйтеке бес жасында молдадан оқып сауатын ашқан.Мазмұны1 Өмірбаяны1.1 ... ... Ел ... би1.3 Кіші жүз биі2 Жеті ... ... Ел аузынан5 Әйтеке би жайлы ел аңыздары5.1 Әйтеке би жайлы ел аңызы(Балалық шақ)5.2 Әйтеке би жайлы ел аңызы5.3 ... ... ... би ... ел ... Тағы ... Пайдаланылған әдебиет
ӨмірбаяныБалалық шағы
Шешендік қасиетінің ашылуына әкесі мен Қосуақ бидің ... ... Жеті ... ... ... ... батыр мен атасы Ақша ханның төрбиесінде болады. Ол алғаш Ұлықбек медресесінде, кейін Жалаңтөс салдырған әйгілі ... ... ... ... ... алады. Нәтитжесінде дін, құқық, аспан әлемі, тарих, математика пәндерін, араб, парсы, шағатай, өзбек тілдерін меңгеріп шыққан.Ел басқарушы ... ... ... ел ... ... ... Ал Жалаңтөс әскери қолбасшылық дағдыларына үйреткен.
Медресені тамамдаған Әйтеке туған ауылына ... ... ел ... істеріне араласа бастайды. 21 жасында Бұқара мен Самарқан төңірегіндегі қазақ, өзбек, ... бас биі ... Ал ... бес ... Кіші жүз ... оны бас би етіп ... 1680 жылы Салқам Жәңгірдің ұлы Тәукені хан етіп сайлауға айрықша ат салысады. Кейін Тәуке хан құқықты ... ... Кіші жүз ... осы ... мүшесі болып сайланған. Осы тұста елге жаңа заң ... ... ... ... ... хан, Әнет ... Соқыр Абыз, Майлы, Төле, Қазыбек т.б. билердің қатысуымен 1684 жылы қабылданды. Бұл ... ... ... ... ... нығайту бағытында маңызды рөл атқарды.
Әйтеке ресми түрде хан кеңесшісі болды. Ол орталықтандырылған біртұтас қазақ хандығын құру ... ... ат ... Төле және ... ... ... ... ханнан Абылайға дейін қазақ мемлекеттігінің эстафетасын алып өткен секілді. Қазақ елінің үш ... ... тату өмір ... ... ... ... болды. Өзін дана, әділ би, аузы дуалы шешен, ішкі жөне халықаралық күрделі мәселелерді шешуде төреші, жоңғар басқыншыларына табанды ... ... ... жолында үлкен үлес қосқан озық ойлы қайраткер ретінде таныта ... жүз ... би 25 ... ... Кіші ... бас биі ... алғашында Ордабасыда, сонан кейін Күлтөбе мен Ұлытауда жыл сайын өткізілетін үш жүздің басшылары мен беделді адамдары бас қосқан ... ... ... ... Тәуке ханнан бастап дәстүр тапқан бұл жиындарда ұлт бірлігін нығайту мәселелері талқыланып, жүздер мен рулардың арасындағы өзара келіспеушіліктен туындайтын ... ... ... Қызу ... ... ... тұста тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні іспетті жұрт тоқтасар бәтуаны Әйтеке би айтады екен.Жеті жарғы
Әйтеке ... ... ... -- , белгілі. 1685 жылы Әлі сұлтан мен қарапайым халық арасындағы үлкен жанжал дауға айналып кете ... Әлі ... ... ұлы бір ... ... ... ... қызына дегеніме көнбедің деп өшігіп, бір күні қыз қызыл орамал тартып, үйден ұзай бергенде, бүркітін шүйітіп, ... ... ... қыздың басын мылжалап өлтіреді. Ашынған ағайындары төреден құн ... Әлі ... ... маңына жолатпай, барған билерді ит қосып қуып жібереді. Ақыры ел арасы екіге жарыла бастайды.Ең соңында құн сұраушылар жағы ... биге ... ... ... Ол ... сіргелі батыры Қазыбекұлы Жабайды, байбақты батыры Шоланды ілестіріп Әлі сүлтанға барады. Әйтекенің ... ... Әлі ... ... құн ... ... ... қыз құнына қосымша оның өнерлі екенін айтып, және ... ... ... қылып, сүйек сындырғаны үшін төлеуді талап етеді. Бұл екі құнның әрқайсысы негізгі құнның ... тең ... ... ... қаһарынан қаймыққан Әлі сұлтан толық екі құн төлеуге мәжбүр болады. Бүл оның ата дәстүр-салтына жетіктігімен бірге, ... ... ... құрметін көрсетеді.Ұрпақтары
Ел аузында Әйтеке айтқан билік, шешендік сөздер, толғаулар, баталар көп сақталған. Биді халық деп ... ... ... ... ... ... тауы маңын мекендеген төртқара ауылдарының көпшілігі Сыр бойына көшіп кеткен. Одан тараған алтыншы-жетінші ұрпақтары мен аталастары Қызылорда, ... ... ... ... ... ... тұрады. Ақтөбе облысының бұрынғы Қарабұтақ және Комсомол аудандары біріктіріліп, қазір Әйтеке ауданы аталады. Қазақстанның ірі ... ... би аты ... ... ... 75 ... жердегі Қауыншы жөне Шыназ ауылдарының маңында жерленген.Ел аузынан
Әйтеке би Бөйбекұлы - Кіші жүзден шыққан ... ... ... биі. ... ... ... бір ... Алшын одан Әлім, Жеті ру тарайды. Әлімнен (кейде Қаракесек) Түмен, Шөмекей, ... одан ... ... ... ... Ораз ... үш рет барып Қажы атанған, Әмір-Темір патшаның бас кеңесшісі болған баба). Сол Ораздан - ... ... ... Сейітқұл туған. Сейітқұлдан сегіз ұл болған. Соның бірі ... ... ... 40 ... билеген атақғы Жалаңтөс баһадүр еді. Жалаңтөс батыр және оның ерлігі, ел билеудегі беделі жөнінде жазба ... аз ... ... енді бір ... Ақша. Одан - Шан, Байбек, Қонысбек, Жоламан, Бекбембет, Бөкенші үрпақтары өсіп-өнген. Байбектен Кешубай, Кашқын, Әйтеке туған. ... ... ... ... екі ұл ... ... ... үрпақтар ұзақ жылдар Самарқан, Нұрата тауының төңірегін мекен еткен.
Әйтеке жеті жасынан атасы Ақша ханның тәрбиесінде болған. Ел басқару ісіне, басқа ... ... ... ... ... ... дау-дамай, келісім, бітім істеріне қатыстырып отырған.
Екінші жағынан ауыл молдаларына оқытқан. Он жасынан бастап атасы оны Жалантөс ... ... ... ... ... оқуға береді. Ол оқуды үздік тамамдайды. Араб, парсы тілдерін үйреніп шығады. . содан бұл дүниеден өткенше ел билігімде жүреді.
Ел ... ... ең ... рет ... ... көзге түсуін жұрт былай аңыздайды:Әйтеке би жайлы ел аңыздарыӘйтеке би жайлы ел аңызы(Балалық шақ)
Әйтеке бала ... үш ... ... ... ол:
- Ассалаумағалейкум, ағалар! - деп, үлкендерге ізетпен сәлем береді.
Жолаушының жасы үлкені:
- ... бол ... ... қай ... - Сейітқұл аулы. - Өзің баласысың? - Бөйкектің баласымын - Атың кім? - ... ... , 2001, - 592 бет. ISBN ... ... ... - ... баспасы, 2005 ISBN: 9965-17-272-2

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әйтеке би (1683 - 1722)2 бет
Әйтеке Би туралы5 бет
Әйтеке бидің қоғамдық-саяси көзқарасы5 бет
Әйтеке Бәйбекұлы160 бет
Әйтеке Бәйбекұлының өмірі және XVІІ ғасырдың екінші жартысы мен XVІІІ ғасырдың бірінші ширегі аралығындағы қазақ қоғамындағы саяси жағдай57 бет
«Билер мектебі – билік үлгісі» (қазақ халқының сот тарихынан)10 бет
«Қасымханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Әз Тәуке ханның «Жеті жарғысы». Үндістандағы «Ману заңы»12 бет
Жергілікті атқарушы органдардың діни бірлестіктермен қарым-қатынасын реттеу туралы16 бет
Мемлекеттік басқарудың даму эволюциясы3 бет
Тәуке хан4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь