Бақтыбай Жолбарысұлы

Жетісу өңіріндегі атақты ақындар
Бақтыбай жеті жасқа келгенде
Затында өзі де ақын
Бақтыбай Жолбарысұлы
(1842-1902 ж.ж.)

Жетісу өңіріндегі атақты ақындардың бірі-Бақтыбай Жолбарысұлы 1842 жылы маусым айында дүниеге келген. Атасы Аңламастан Аю,Жолбарыс,Үден деген үш бала өрбіген.Жолбарыстан Тәттібай тарайды.Ол кезде Талдықорған жағындағы биік-биік таулар ішінде, жыра-сайларда аю, жолбарыс сияқты ірілі-уақты аң-құстар өте көп болған.Аңламас қарияның балларын сондай күшті аңдардың атымен атауында гәп бар.Күш пен айланың заманында аю,жолбарыс сияқты батыр туса екен деп армандаған болуы керек,бірақ оның ұрпағынан Бақтыбай сияқты атақты ақын шығарын,әрине,ол білген жоқ.
Адам тағдырын ың сонша қиын да қызық екенін мынадай байқаңыз:жеті айлығында шала туған нәрестені атасы Аңламастан қалмған ескі тымаққа салып ,ай кереге іліп қойған.Бала үшкін бойы ауызына нәр алмапты .Ескі ырым бойынша ,шешесі Шәуке қайнысы Үденнің тұзақпен ұстап,үйінде бағып отырған бұлбұл құсын сұрап алып ,жас нәрестені соның тілін таңдайына салып ауыздандырған екен. Бақтыбай жеті жасқа келгенде әке-шешесі бірдей өліп ,нағашысы асырап алады.Жас баланың он жасқа келгенше тілі шықпаған.Он екі жасынданағашысының ешкілерін қасқырға талатып ,қорыққанынан күзгі жауында суық түнінде өз еліне қарай қашады.Әрі тоңып әрі қорқып келе жатқан бала айдалада әлі шоғы сөне қоймаған жер ошаққа кез болған.Соныңкүліне аяғын тығып жатса ,көзі ілініп кетеді.Түсінде Қабан ақынды көреді.Ел,Ескелді ,Балпықпен қатар әулие санайтын осынау аруақты ақын : «Өлең аласың ба,көген аласың ба?» – деп сұрапты мыс.Бақтыбай: «Өлең аламын» деген.Қабан ауызына түкіріп, «жұтып қой» депті.Шаттана оянған баланың сол күненен бастап тілі шығып, айнала дүниеге ақын көзімен қарай бастайды. Бұл туралы өзі де былай деген:

Жасымда жетім болып безіп кеттім,
Қаңғырып айналаны кезіп кеттім.
Түсімде қабекеңнен өлең алып,
Қызырға бай қылатын кезікпеппін.

Айналад адасқан бала елін таба алмай келе жатқанда, ұзын қара жолда бір сауда керуеніне кездеседі. Бұлар керіші өзбектер екен. «Еліңді тауып береміз» деп баланы алдап, өздерімен бірге алып кетеді. Сөйтіп, үш жылдай өзбекерде малайлықта жүреді. Есі кірген соң күншығыс жақта, Қаратал, Көксу өзендерінің бойында елі бар екенін білетін боз бала бір түнде қашып кетеді. Жолда жер өлшеп жүрген бір орыс инжденеріне кездеседі де, оның да жұмысын бір жылдай атқарып жүргенде өрістегі жылқыдан бір жүйрік ұстап мініп, «елім қайдасың?» деп тартып отырады....
Көп қорлықпен, әркімнен сұрастыра жүріп ауылына келсе, ағасы аюдың ешкілері күтіп тұр екен. Ешкі соңында жүрсе де өмірдің тақсіретін
http://kk.wikipedia.org/wiki/Бақтыбай_Жолбарысұлы

http://www.zox.kz/load/aza_debiet_t_l_alary/ba_tybaj_zholbarys_ly/12-1-0-1468
        
        Бақтыбай   Жолбарысұлы
(1842-1902 ж.ж.)
Жетісу өңіріндегі атақты ақындардың бірі-Бақтыбай Жолбарысұлы 1842 жылы маусым айында ... ... ... ... ... ... үш бала өрбіген.Жолбарыстан Тәттібай тарайды.Ол кезде Талдықорған жағындағы биік-биік таулар ішінде, жыра-сайларда аю, жолбарыс сияқты ірілі-уақты аң-құстар өте көп болған.Аңламас ... ... ... ... аңдардың атымен атауында гәп бар.Күш пен айланың заманында аю,жолбарыс сияқты батыр туса екен деп ... ... ... оның ... ... ... ... ақын шығарын,әрине,ол білген жоқ.
Адам тағдырын ың сонша қиын да қызық екенін мынадай байқаңыз:жеті айлығында шала туған нәрестені атасы Аңламастан ... ескі ... ... ,ай кереге іліп қойған.Бала үшкін бойы ауызына нәр алмапты .Ескі ырым бойынша ,шешесі Шәуке ... ... ... ... ... ... ... құсын сұрап алып ,жас нәрестені соның тілін таңдайына салып ауыздандырған екен. Бақтыбай жеті жасқа келгенде әке-шешесі бірдей өліп ,нағашысы асырап алады.Жас ... он ... ... тілі ... екі ... ешкілерін қасқырға талатып ,қорыққанынан күзгі жауында суық түнінде өз еліне қарай қашады.Әрі тоңып әрі қорқып келе ... бала ... әлі шоғы сөне ... жер ошаққа кез болған.Соныңкүліне аяғын тығып жатса ,көзі ілініп кетеді.Түсінде Қабан ақынды ... ... ... ... ... осынау аруақты ақын : - деп ... ... ... ... ... депті.Шаттана оянған баланың сол күненен бастап тілі шығып, айнала ... ақын ... ... ... Бұл ... өзі де былай деген:
Жасымда жетім болып безіп ... ... ... кеттім.
Түсімде қабекеңнен өлең алып,
Қызырға бай қылатын кезікпеппін.
Айналад адасқан бала елін таба ... келе ... ұзын қара ... бір сауда керуеніне кездеседі. Бұлар керіші өзбектер екен. деп ... ... ... ... алып ... Сөйтіп, үш жылдай өзбекерде малайлықта жүреді. Есі кірген соң ... ... ... ... ... ... елі бар ... білетін боз бала бір түнде қашып кетеді. Жолда жер өлшеп жүрген бір орыс инжденеріне кездеседі де, оның да ... бір ... ... ... ... жылқыдан бір жүйрік ұстап мініп, деп тартып отырады....
Көп қорлықпен, әркімнен сұрастыра ... ... ... ... аюдың ешкілері күтіп тұр екен. Ешкі соңында жүрсе де ... ... көп ... ,бірақ жүрек оты сөнбеген бала өздігінен домбыра тартуды үйреніп ,жиын тойларда ән ... ... елге ... ... ... ешкі ... ... жасында Жетісудың азуы алты қарыс билеушісі ,халық атаған,орыс полковнигі,Абылай ханның немересі Тезек төрені ... ... оның ... ... ... күш пен өжетілігін аңғартатындай.Оқиға былай болған:Тезек төре деген жайлауда ақ шаңқан үйлерін ... ... ... ... ... алыстау отырады екен.Өзі шақырмаса ,оның ауылына баса-көктеп ешкім бара алмаған. Шақырылып барғандардың өзі аттарын алысқа байлап, қол ... жаяу ... ... ... ... бар ... ... бала жігітті ешкім елең қылмайды. Ақ Ордада осы елег ... ... аты ... Суан қожбамбет бидің Тезек Төремен әңгіме-сұхбат құрып отырғанын алыстан байқап-біліп, аңдаусызда үй ... ... ... ... атасының аруағына сиынып, өлең тиегін ағыта жөнелед:
Үш жүзге шыққан атың,
Ешкімге біленбеген жамн атың.
Кембағал алдыңызға келді қонақ-
Алла - жар, ... ғой ... ... тіл ... мін бола ... шыға-тұғын ,үн болама
Ақ сүйек хан иемнің баласы ... ... ... күн бола ... өзі де ... хан тұқымы болғансоң,жөнсіз жайыла бермейтін Тезек бала жігіт қанша мақтап өлең айтса да сынағысы келдіме ... ... ... шын ашуланды ма-есік күзетіп тұрған жасауылдарына үй сыртында шаңқай түстеқақсап тұрған жетімді деп бұйырады ... өжет ... ... ... екі ... : деген сөзін үйде отырып естіген соң Тезек көзбе-көз сынап көргісі келді ме ... , - ... Жас ақын ... бойда домбырасын қағып-қағып жіберіп, өлеңмен сәлемдеседі де, төрені біраз ... соң, аяқ ... та ... мейманмын,
Қарсы алады деп едім.
Сары ала тұйғын сен едің,
Сары ала тышқан мен едім,
Тышқанға көзін ... ... бар ма ... деп ... сөзіне ашуланайын десе де, мына балаң жігітте ақындық күш бар ... ... ... ... ... тағы да ... ... Қожбамбет бимен екеуіне сызылып қымыз құйып отырған ақ Дәнекер аталған сұлу ... ... ... Мына ... мен ... қызығып, ол менің хандығыма қызығып, тиген күйеуінен тартып алып едім. Мақтай аласың ба?- дейді Тезек. Бақтыбай: , ... ... суан ... ... ... ... сен, ... ескелді бидің тұқымысың. Кейбір ақын қорыққанынан немесе жағыну үшін өтірік мақтайды. Өтірік сөз жүрекке жақпайды, арна жоқ жерден су ақпайды. ... ... ... өзі ... ... ... ... сонда:
Дәнекер - сіздікі емес, біздің ... ап ... ... ... ... ... қоқандықтар,
Қоқанның қайын қылдың тәжік, сартын.
Қатынды кім мақтайды елден ... ... ғой ... ... ... де оңдырмайды. Дәнекер бетін басып төмен қарайды. Хан түгіл, жай ... ... ... тағы басқа сөздерінің ішінде мынау да бар:
Хан ... ... сен бір ... ... ісің ... лайсың.
Періште алтын көрсе жолдан шығар,
Шығарды сізді жолдан қандай ... ... сұлу ...
- Қаңғып жүрген қайыршыға жер-жебіріме жеткізе қазғызып, қасиетті хан дегендегі, көрсеткен жақсылығың осы ма?- деп, ... ... ... далаға шығып кетеді. Бұдан кейін Төренің қолына домбыра алмасқа шарасы қалмаған....
1987 жылы баспасында жарық көрген атты Бақтыбай ... ... ... ... ... ... талай жағдаятты аңғаруға қиын емес. Біріншіден, Тезек сияқты азуы алты қарыс арыстанның ... бару үшін ... ... ... анандай батылдықпен батыра-батыра айту әр ақынның қолынан келе бермейді. Үшіншіден, ... ... ... білу үлкен дарынның үлесіне тиетін шаруа.
Бұдан кейін Тезек оны жұмбақ айтысқа тартады, онда да Бақаң бір ... ... өзін ... ... жамандатады. Екеуінде де желаяқ жүйрік шабысынан бір танбайды. Және сөздерінде бұра ... ... жоқ, бәрі ... бәрі тура, шындық өмірден алынған фактілер арқылы төрені тырп еткізбейді. ... ... ... жауға тұрудың орнына қорқып қашқанына дейін айтып салады. Бұл айтысты тыңдап отырған Қожбамбеттің ... ... ... ... ... ... ... айтыс жолы осылай дегенде , ақырында дап-дардай басымен бала ... ... ... ... мына бір сөзі оның да ... биік ... ... аңғартқандай:
- Қожамбет, мен екі ақын, бір шешен көрдім. Біреуі - ... ... ... Ал ... ... - Ыстыдағы Бөлтірік. Өзгесі ақын да, шешн де емес. Не тілеп келім едің, Бақтыбай, соныңды айт, берейін,- дейді.
Басында ... үйі жоқ, ... да, ... де ... ... бала жігіт осы жолы асқан дарындылығының арқасында Тезек төре сияқты сұңғыла, терең ойлы басшы алдында абройы асып, ... ... ... ... ... ... ... осынау ұзақ айтысты оқып отырғанда Бақтыбай - ертеден насихаты күшті Сүйінбай деңгейіндегі ақын-ау деп ... Осы ... ... ... ... ... ел ішіне кең тараған.
Бақтыбайда қысқа өлеңдер, жыр-толғаулар көп болса керек. Бәрі жиналмағанмен әлгі ... ... өзі бұл ... қаншалықты өткір, қылпып тұрған пышақтай қиып айтатын алғырлығын аңғартып тұр. Сондай ... те, ... - ... жан ... ... ... Бұл - ... зерттелуге тиіс тақырып. Мен оның сүйінбаймен кездесуін, Жамбылмен танысуын, Әсет, Жүсіпбек қожа сияқты сол замандағы тарланбоздармен айтыс-қақтығысынан аттап өтіп бір ғана ... ... ... ... тәлкегіне ұшырап, есейгенде де жақсы жар бұйырмай. Анандай алпауытөнерімен игі жақсылардың жанында жүру орнына арық қазып, егін егіп, өлмес күнін ... ... оған ... сұлу кездеседі. Бойында туа біткен ақындық қасиеті мол, табиғат ақыл мен ... ... ... ауқатты жердің қызы бидай орып жатқан Бақтыбайды өзі іздеп келген. Мақсаты- ақындығы ел аузынан ... ... өзі де ... ... ... айтысын жатқа білетін 17 жасар ерке сұлу қыз әйелін сүймейтін ... ... бір көру еді. ... қыз оны ... іздеп барған, бәбішесіің күйкі тірішілігінен көңілі қалған. Егін басында жүрген Бақаңа Мәйке қыз келе ... көп ... ... ... ... ... соң көңілім менің жабырқады,
Күйкиген, күн қақталған түсіңізді.
Үстіне кір-кір шекпен, аяғына ... етік ... ... ... ... ... ... айта келе:
Бақаң бүркіт емес пе,
Таудан түлкі ілетін.
Парқымды білесің, Мәйке қыз
Жөнің емес күлетін.
Сары тоғайда қырғауыл,
Мәйкетай сіз емес ... ... ... ... тоты ... ... ... ақыл парасатын, білімін, тапқырлығын тану үшін бірталай айтысады. Жалпақ Жалайырға аты жайылған Бақтыбайдың қанша кедей болса да қаситетті адам ... адал ... ... ... ... шын ... аттанады. Ол өзі қалың мал төленген ұзатылғалы жүрген қыз-тұғын. Сонда да деп, ... ... ... та ... - деп, ... ... Бақаң: дегенді айтады. Мәйке: - деп тағы қарайды. - деп уәде береді. Бақаң: , - деп, тағы да ... ... ... іштей шаттанған Мәйке ,- деп аттанып кетеді.
Айтуына айтса да, Бақаңа мал табу ... ... ... оған қол ұшын ... ... ... ... Бәшегердің атақты биі, көсемі Жалменде еді. Ол Бақтыбайдың ақындық, күйшілік өнерін сыйлап, әрі қыз жағдайына ... ой ... ... ... жақсы мен жамандары бас қосқан үлкен бір жиында тамаша тапқырлық сөздер айтып, жағдайды түзеп жіберген. Мәйкенің түскелі отырған қайын жұрты ... ... ... ... мен ... ... екі ақын ... жалғайды. Жасында кедейшілік тауқыметін көп көрген, бүгінде ел қатьірлісі атанған ... бұл - ... ақын ... шешкен қимылы болған.
Бақтыбай мен Мәйке бақытты өмір сүріп, Нұрыш деген қыз, Түсіпбек деген ұл сүйеді. ... 60 ... 1902 жылы ... ... ... ... ... беріде, 1932 жылы өмірден өткен. Ол өле-өлгенше, отыз ыжл бойы өзі 17 ... ... ... ... ... ... жас ұрпаққа жаттатудан жалықпаған, домбырасына дейін сақтап, ұрпақтарына аманат етіп қалдырған. Бүгінде Талдықорған ауданындағы Бақтыбай ауылында биік дөңнің басында ... сұлу ... ... Бұл ... өнер ... ... екеуіне деген қазіргі ұрпақтың сүйіспеншілігінің белгісіндей елестейді

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жабаев Жамбыл (1846-1945)5 бет
Жетісу ақындық, жыраулық дәстүрі85 бет
Сүгір (шалқыма), (наз қоңыр), (аққу), (қаратау шертпесі) күйлеріне талдау жасау8 бет
Ғ.Ормановтың табиғат туралы өлеңдеріне әдеби талдау8 бет
«ауыл шаруашылығында қолданатын бактериалды препараттар»17 бет
Антибиотиктер. Басқа топтағы бактерияға қарсы антибиотиктер20 бет
Аса қауіпті аурулар және бактериологиялық қарулар12 бет
Ауыл шаруашылығында колданатын бактериалды препараттар16 бет
Ауыл шаруашылығында қолданатын бактериалды препараттар туралы5 бет
Бактерицидік қасиеті бар жаңа беттік активті заттар38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь