Көркем аударма ерекшеліктері.Көркем аударма міндеттері. Аудармашыға қойылатын талаптар, аудармашы қызметі

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.4
І. Көркем шығармаларды ағылшын тілінен қазақ тіліне аудару ерекшеліктері
1.1. Көркем шығармаларды аударудағы тіл мен рухтың үндестігі ... ... ... ..5.12
1.2. Көркем шығарманы аударудың лингвистикалық сипаты ... ... ... ... .. 12.18
1.3. Көркем шығарманы аударудың стилитикалық сипаты ... ... ... ... ... ... 19.28
ІІ. Аударманың психолингвистикалық классификациясы ... ... ... ... ... ... . 29.30
а) көркем шығармадағы қос сөздердің қолданылу ерекшеліктері ... ... ... 30.33
ә) көркем шығармадағы біріккен сөздердің қолданылу ерекшеліктері ... 33.35
б) фразеологиялық және еркін сөз тіркестерінің қолданылуы ... ... ... ... .. 35.36
ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Адамзат аударма арқылы араласып - құраласады. Біз өмір сүріп жатқан әлемнің іштей белгілі бір жүйеге құрылғандығы, адам тіршілігінің кез келген қимыл-әрекеті өзінше шағын жүйе екендігі, онсыз әлемнің тұтас жүйесі жасалмайтындығы белгілі. Әлем халықтары тілдерінің арасында да қарым-қатынастың өз жүйесі, яғни трансляторы болуы керек. Тілдер арасындағы осындай байланыстырушы жүйенің ең қарапайым шешімі – аударма. Бұл тұрғыдан қарағанда аударма адамзатты біріктіріп тұрған факторлардың бірі деуге де болады.
Көркем аударма – аударматанудағы ең бір күрделі де күрмеулі сала. Көптеген зерттеушілердің аударма теориясы тұрғысынан көркем аударманы “Жалпы аударма” курсының дербес пәні ретінде қарастыруды ұсынатыны тегін емес. Олай дейтініміз – көркем аудармада шығармашылық белгі-сипаттарының лингвистикалық және мәдениеттанушылық қырлары аударманың өзге түрлеріне қарағанда айрықша бедерленіп көрінеді. Ал көркем шығармаларды аударуда ерекше жауапкершілік жүктелетіндіктен, аудармашыдан лингвистика мен аударма теориясы саласында жеткілікті дайындықпен қатар, әдебиетшілік, мәдениеттанушы¬лық, стилистік дарын да талап етіледі.
Ағылшын тілінде жазылған көркем шығармаларды қазақ тіліне аударуда шығарманы аудармашының оқырманға тұтастай жеткізуі мен автор мен аудармашының арасында тіл үндестігі мен рухани үндестігінің сәйкес болуы. Тіл табиғатын, сөз мағынасы мен қызметін анықтауға бағытталған аударма зерттеушілерінің танымдық тұжырымдары негізінде зерделенген көркем шығарманы аудару теориясының басты қағидалары мен ұстанымдары.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1.Hemingway Ernest/The old man and the sea/Антология/2000
2.Ғабдуллин Н./Шал мен теңіз/Астана/Аударма 2002
3.http://www.soylem.kz/
4.Аханов К./Тіл біліміне кіріспе/ Алматы,/1965
5.В. С. Слепович/«Курс перевода» /Минск/2009
6.http://www.bauka.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=226:2009-09-14-14-43-08&catid=47:2009-09-02-07-34-58&Itemid=76
7.Ө.Айтбайұлы,С.Абдрахманов,Ә.Кекілбай/Русско-Казахский словарь/Алматы/2007ж
8. http://www.vestnik-kafu.info/journal/6/222/
9.http://www.temakosan.net/load/referaty_na_kazakhskom/aza_debieti/le_audarmasyny_teorijasy_men_poehtikasy/10-1-0-589
10. http://read.kz/348-krkem-trzhma-tzhribes-bojynsha-praktikum.html
11.Э.Аканиашвили,М.Бажан,С.Баруздин,Ю.Гаврун/Мастерство перевода/Сборник деятый/Советский писатель/Москва/1975
12.Т.А.Казакова/Translation Techniques English<=>Russian/Союз/Санкт-Петербург/2000
13.В.Н.Комиссаров/Общая теория перевода/ЧеРо/Москва/2000
        
        Кіріспе
Адамзат аударма арқылы араласып - құраласады. Біз өмір сүріп жатқан әлемнің іштей белгілі бір жүйеге құрылғандығы, адам ... кез ... ... ... ... жүйе ... онсыз әлемнің тұтас жүйесі жасалмайтындығы белгілі. Әлем халықтары тілдерінің арасында да қарым-қатынастың өз жүйесі, яғни трансляторы болуы керек. Тілдер ... ... ... ... ең ... шешімі - аударма. Бұл тұрғыдан қарағанда аударма адамзатты біріктіріп тұрған ... бірі ... де ... ... - аударматанудағы ең бір күрделі де күрмеулі сала. Көптеген зерттеушілердің аударма теориясы ... ... ... ... ... ... ... пәні ретінде қарастыруды ұсынатыны тегін емес. Олай дейтініміз - көркем аудармада шығармашылық белгі-сипаттарының лингвистикалық және мәдениеттанушылық қырлары ... өзге ... ... ... ... ... Ал ... шығармаларды аударуда ерекше жауапкершілік жүктелетіндіктен, аудармашыдан лингвистика мен аударма теориясы саласында жеткілікті дайындықпен қатар, әдебиетшілік, мәдениеттанушы - лық, ... ... да ... ... ... ... көркем шығармаларды қазақ тіліне аударуда шығарманы аудармашының оқырманға тұтастай ... мен ... мен ... ... тіл ... мен ... үндестігінің сәйкес болуы. Тіл табиғатын, сөз мағынасы мен ... ... ... ... ... ... ... негізінде зерделенген көркем шығарманы аудару теориясының басты қағидалары мен ұстанымдары.
Курстық жұмыстың мақсаты мен ... ... ... ... - көркем шығарманы аудару теориясының концептуалдық жүйесі мен когнитивтік парадигмасын тіл білімінің аудармалық сипатын танытар әрі ... ... ... ... ... ... ... тізбегі ретінде анықтап-талдау. Ағылшын тілінен көркем шығарманы аударудың концептуалды және когнитивтік тұжырымдамалық қорын дәстүрлі және тың ... ... ... ... ... ... ... қалыптасып даму бағытын уәждейтін ұғымдық бірліктерді жүйелеу, олардың халықтық дүниетаныммен сабақтастығын, идеялық және ... ... ... ... ... ... ... негізі мен когнитивтік парадигмасын анықтау, сол арқылы тіл білімінің аудармалық сипатын таныту.
Ағылшын тілінің рухани қоры мен ... ... ... ала ... ... ... ұстанымдарға үйлесе жалғасқан көркем шығарманы аудару теориясының ғылыми негіздерін анықтап талдау арқылы өзекті мәселелерді шешу, көркем шығарманы аудару ... ... даму ... ... ... ... ... өсуінің, өркениетті өрлеуінің жемісі, қоршаған дүниені тануға талпынған болмысының тілдегі көрінісі ретінде танылды және ... ... ... ... ... ықпал ететін терминдер бір жүйеге келтіріліп, оларға ... ... ... ... ... ... ... тілінен қазақ тіліне аударылу ... ... ... ... тіл мен ... ... ... Эрнест Хемингуэйдің атты көркем шығармасы орыс және қазақ тілдеріне аударылып, ... ... ... ... ... ... ... Эрнест Хемингуэйдің атты көркем шығармасын қазақ ... ... ... ... Аудармашы Нығмет Ғабдуллин кісіні жалықтыр - майтындығымен, қарапайымдылығымен баурап, сыпайы сөз саптауымен ширықтыра тартып әкететін-ді. Оның ... ... ... ... ... ... саласындағы әріптестері өте риза болатын. деп, кішірейіп, басқаны жетелей, алғы іске тамызық ... ... ... ... ... ... көп ... Оқушылар хатына құлақ асуды жөн санайтын, ұжымның ... болу -- оның ... ... еді, ... ... жасағанды ұнататын, мақтау сөзге құмар емес-ті, қазақтың қарапайым тілімен-ақ жүрекке жетер жылы сөз таба қоюшы еді, иә, біз білген ... ... ... ... ... тәрбиеші-ұстаз еді. Автор жазушылықтың алғашқы басқышын балалар әдебиетінен бастап, кейін жастар өмірін шығармашылығының негізгі арқауы ... Ол әрі ... әрі ... жазатын. Шұ - балаңқылықпен жаны қас еді, оқушысын зеріктірмей баурап отыру басты бағыты, шығармалары жылы ... толы ... аз ... көп ... беруге ұста еді. Оның әңгіме-повестерінен құлжаның асығындай топ етіп шиырып, ... ... ... ... Кейіпкерлері ашық бейнелі, оқушыға ескі танысындай әсер етуші еді. Мұны ... ... ... ... ... де сонысында болатын. Тілі құнарлы-тын. Нығмет Ғабдуллин аудармамен айналысып
Э. Хемингуэйдің хикаятын т.б. ... ... ... әлем әдебиетіне өз үлесін қосты.
Э. Хемингуэйдің хикаятын аударуда екі жазушының арасында рухани үндестік байқалады. Осындай үндестікті жасайтын, ұлыларды ... ... ... әлем ... болып табылады. Көркем шығармаларды аударуға қойылар талаптарды айтқанда алдымен ауызға алынатыны сөзбе-сөзділіктен ... ... ... ... еркіндікке құлаш ұру сияқты болып келеді. Бірақ, осы айтылғаннан көркем шығарма ... ... ... ... ... ... мүмкін емес деген ой шыға ма? Шықпайды. Бәрі де дарынды аудармашының қолында. Шын дарынды аудармашы өзге біреу ... ... ... өзін ... ... ... алады, нағыз аудармашы өзге біреу жабыстырып қоятын жолма-жолдылықтың өзін ... ... ... Бұл ... ... тіліне аударған Нығмет Ғабдуллиннің Э. Хемингуэйдің хикаяты нақты мысал бола алады.
Көркем шығарманы аудару ... ... ... ... ... ... ... үдерісі шартты түрде төрт кезеңге бөлінген.
* түпнұсқаның ... оның ... және ... ... ... ... көркем шығарманың ырғақтық байланысы;
* фонетикалық, синтаксистік құрылымдарының заңдылықтарға сәйкестігі;
Адамды түсіну қандай қиын болса, оның ... ... одан да ... Иржи ... ... оқу - ... ... жасап тастау" деген сөзі бар. Аударылатын мәтіндегі өмір болмысын ... әрі ... ... - ... қойылар басты талап.
Аудармашы Нығмет Ғабдуллиннің Э.Хемингуэйдің аудармасында басқа аудармашыларда кездесетін когнитивті тәжірибесінің жетіспеуі, семантикалық ... ... ... ... яғни ... дәл ұғынылмауы сияқты жіберілетін кемшіліктің бірі де жоқ екен.
Көркем шығарма аудармасының өнері дегеніміз бір тұста ... бір ... ... ... барып шығармашылық жеңіске жету. Әр жол сайын дөп табамын, әр жол сайын дәл түсемін деген адам дәл сол жолдарда ... ... ... ... ... ... алып ... көркемдік өзегінен айырылып қалмай аудармасы дәл ... Ол үшін ... өзі ... ... ... ... кетуге, алмастыруға болатын тұстарды бар жан-жүрегімен, бар ақыл-ойымен, бүкіл болмыс-бітімімен сезінуге тиіс, ең бастысы - ... ... тиіс ... ... ... Абзалы, аудармашының ақын немесе жазушы ғана емес, тарихшы, этнограф, ... ... ... ... ... ... ... өнер мен ғылымның арасында тұруға тиіс деп бекер айтпайды.
Реалиялар аудармаларына да ... ... Ең ... ... ... дәл ... ... айтар ойын дәл аңдау, басты бейнелерін дәл жеткізу шарт. Тіпті бір қарағанда реалия ... ... ... ... өзі шындап келгенде шығармадағы сөз өрнегін ... ете ... ... ... ... ... ... арттыруға қызмет етіп қана тұрғанын көруге болады.
Э. Хемингуэйдің Бір қоғамның басқа елде немесе басқа ... ... ... ... және ... формаларды қабыл алуы әдеби ауыс-түйістен алдымен көрінеді. Көркем мәтінді қабыл алушы, пайымдаушы ретінде аудармашының өзі субъективті тұлға екені талассыз. Әрі ... мен ... ... да ... болатындығы сөзсіз. Оның үстіне қабыл алушы (реципиент) - коммуникативтік актінің қатысушысы ретінде оқырманның өзі де субъективті тұлға. Аударылған ... ... ... ... ... тіл ... ескерудің қандайлық үлкен орын алатынына көңіл бөлудің маңызы зор.
Э. Хемингуэйдің ... ... сөз ... де, ... ... да, ... екпін, ұйқас, интонация барабарлығының да үздік үлгісін жасағандығына мына ... ... ... бір шал ... өзі қайығымен балық аулап жүрді.Шал сексен төрт күнде бірде бір балық ұстай алмады. Алғашқы қырық күнде жанында бала ... ... ... ... ... ата-анасы ,- деді.Шынында да бірінші аптада бала үйіне үш үлкен балық ... ... ... ... бос қайтқан қартқа бала ылғи да аяушылық білдіріп қарап, оған көмектескісі келіп ... ... ... ... жамалған, қырық жамау. Шал арық,өте жүдеу, желкесіндегі терең әжімдері теңіз айдынымен шағылысқан тропикалық теңіздерді ... ... ... ... ... ... ... ... теңбіл дақтар мен үлкен балықтарды ұстау кезінде жырылған ескі жарақаттардың орны ... ... ... жарақаттарының орны сусыз шөл даладағы жарылған қара жерге ұқсайды.Әбден жүдеген қарияның өн бойынан теңізге ұқсаған көгілдір көзі мен ... ... ... ... ... ... бәрі аянышты көрінеді деп суреттеуі жазушының ... ... ... анық ... ... ... ... біраз ақша таптық, енді мен тағы да ... ... ... аулауға шығуыма болады,- дейді.
-Жоқ, балам, сен ырысы мол, бақытты қайыққа кездестің . Сен енді сол қайықта қала бер,- ... ... ... ме, ... төрт күн ... теңізге балық аулауға барып, бірде-бір балық ұстай алмай бос қайтқаныңды?
-Иә, есімде. Сен менің ... ... ... кетпегеніңді білемін,-деді шал балаға.
- Иә, Сен менің қайығымнан маған сенбегендіктен кетпегеніңді ... ... деді шал ... . Ол ... ... Хемингуэйдің аудармасынан бала мен балықшы-шалдың арасындағы достық қарым-қатынасты, мейірімділікті көремін. Сондай-ақ бала мен балықшы қарттың ... ... ... ... аудармашы, оқырманға дәл жеткізе білген. Аудармадағы нақтылық, сәйкестік назар аударарлық.
- Сантьяга, мен ертең нәлім балық ұстап берейін, - ... ... Жоқ, одан да сен ... ... шал.
- Мен саған кішкене де болса көмектескім келеді. Мені теңізге өзіңмен бірге бірінші рет алғанда мен неше жаста ... Сол ... ... де ... ... көмектесіп едім ғой.
Осындай үзінділерден Э. Хемингуэйдің аудармасынан баланың қарияға ... ... оның ... ... жақсылығын бағалай білетінін, еңбекшіл екенін және балықшы қарттың басына түскен қиыншылықты түсіне білетінін ... ... Бала мен ... жас ... ... бір-біріне деген достығының жарасуын автор өте тартымды, әсерлі етіп суреттесе, аудармашы Нығмет Ғабдуллин де ... ... жылы әсер ... ... ... Міне рухани үндестік дегеніміз де осы үзіндіден көруге болады.
Э. Хемингуэйдің ... old man dropped the line and put his foot on it and lifted the harpoon as high as he could and drove it down with all his ... and more strength he had just ... into the fish's side just behind the great chest fin that rose high in the air to the altitude of the man's chest. He felt the iron go in and he leaned on it and drove it further and then pushed all his weight after ... ... ... беріп, табанымен басты да, қолына гарпунды ала салып, шалқая беріп, бар пәрменімен ... ... ... Гарпунды жайынның бауыр қанатының артқы жағынан дәл бүйіріне қадады. ... ... ... жұмсақ етіне кірш етіп қадалған соң, шал оны енді бар ... сала ... ... берді.
Э. Хемингуэйдің аудармаларында жазушының сөз сәйкестігінің де, баламалылығының да, уәз, ... ... ... ... да үздік үлгісін жасағандығына жоғарыды келтірілген жолдардан көруге болады.
Ғабдулиннің аудармашылық үлгісіне келетін болсақ, Э.Хемингуэйдің ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттануында едәуір материал қордаланып үлгерді. Э.Хемингуэйдің асыл нұсқаның белгілі бір анықтаманың аясына сыйя ... ... ... дәл түсе қоймайтыны - жазушы ұлылығының тағы бір айғағы. Түпнұсқаға ... ... ... ... ... өз байыптамасын жасаған, туындының табиғатын қазақ реципиентінің қабыл алуына лайықтап ... - ... ... өнер. Ешкім де барлық замандарға бірдей жарай беретін аударма жасай ... ... ... да әр ... өз ... ... етеді делінеді. Аудармашы өз тіліндегі оқырман үшін жазады. Ол ұлттық көркем әдебиет мектебінде тәрбие алған оқырманның түсінік-пайымын, таным деңгейін, ... ... ... ... ... ... Аудармашы өз оқырманының талғамын жаңа өрістерге тартып жатса, биіктерге көтеріп жатса ғанибеттің ғанибеті. Өзге тілдегі ... ... ... ... ақын өз ... эстетикалық тұрғыдан қабылдампаздығын тәрбиелеуді де дәйім есте ұстағаны, өзге ... ... өлең ... ... ... қыр-сырын ашу арқылы сол тілдердегі өлең өрімдерінен өзімізге де ... ... ... тауып жатқаны абзал. Зерттеудің өн бойында ... бір ... ... ... ... мүмкін бе өзі дегеннен бастап, көркем шығарма аударыла ма, соның ішінде ағылшын тілінен көркем шығарманы ... ... ... бол ма , ... түпнұсқаға теңдес етіп шығаруға бола ма деген тұрғыда неше түрлі пікірлер қазіргі таңда ... ... алып ... Ал ... ... ... аудармасында түпнұсқадан асып түсу кездеседі . Бұл арада негізгі мәселе - ... ... ... ... ... аударған Қазақстандық лингвистиканың өзекті мәселелері қатарында әр түрлі бағыттардың әдістемелік және ... ... ... ... ... ... ... лингвистика, этнолингвистика секілді интегралды салаларға, ат қою теориясына, когнитивті лингвистика, лингвосемиотика, лингвистикалық семантика, ... ... ... мен ... қатынас проблемаларына және т.б. көңіл бөлу аталып келеді".
1.2 Көркем шығарманы аударудың ... ... ... ... ... аударманың алар орны арта түсті. Тарихшылдық ұстанымына негізделген салғастырмалы-типологиялық көзқарас қай елдің де әдебиетіндегі тәржіме ... ... және ... ... анықтауға мүмкіндік беретіндігі, біз әдеби байланыстар жүйесінде ненің аударма ашып алуға ұмтылуға тиіс екендігіміз айтылады. Алдағы кезде қазақ әдебиетіне ... ... ... ... ... ... ... зерттеледі деп сеніммен айтуға болады.
Төл әдебиетімізде аударма арқылы дүниеге келген шығармалардың үлкен бір саласы - ... ... ... ... ... поэзия аудармасының өзіндік ерекшелігінің келісті көрінетін бір тұсы да осы.
Ағылшын жазушысы Эрнест ... ... ... ... тұтастай алғанда тілі жеңіл,сөз саптау шеберлігі тілтанудың заңдылықтарына сәйкес. Жазушы ... ... сөз сазы да ... ... ... келе ... асу. Эрнест Хемингуэй шығармасының жекелеген тұстары, тұрақты сөз тіркестері қазақша ... ... ... ... ... ... ... төгілген тіл өрнегі, метафора айшықты ашылған. Бір ... ... рет ... ... ... сан ... етіп ... арқылы тілдің ішкі мол мүмкіндігін аша түсетіндігімен де пайдалы. Оның үстіне кейбір, аса ... ... ... ... беттен сәтті бола қалуы мүмкін емес те екендігі тағы бар. Осы тұрғыдан қарағанда қазақ әдебиетінде ағылшын жазушысы ... ... "Шал мен ... ... ... эволюциясы - өте қызғылықты тақырып болып орын алған.. Көркем шығарманы аударудың басты ... - ... ... ... ... ... талап - түпнұсқаның әсерін жасау. Ол әсерге аудармашының қалай қол жеткізетіні - ... ... ... ... ... мәселелерін талдаған бұл тарауда аудармашы түпнұсқаны өзге тілде орындауы үшін аспапты, яғни ... сол ... ... ... ... ... ... көрсетіледі. Бұл істе түсіну, зерттеу (идентификация) мен өзектен өткізудің (эмпатия) орны үлкен. Тәржіменің бірқатарында қателіктердің біразы ... ... ... кететін қателіктердің жоқтығы, әдеби тілдің тазалығы, стилистикалық стилі шығарманың авторының жетістігі.
Бұл тараушада пішін мен ... ... қол ... ... қалпына келтіру, бунақ, буын, ұйқас, ырғақ, метафора, перифраз, идиома, интонация құбылыстары әртүрлі қолданыстары арқылы ... ... ... ... сол ... ұлттық әдеби тіл деңгейіне баға беруге болады, әрі тілдің тарихын ... да ... ... ... ... ... ... аудару көркемдік құралдарын қалай байытқаны бұрын бізде болмаған шалыс ұйқастан, он буындық тармақтардан, тасымалдың тың түрлері арқылы өлең ... ... де ... ... ... ... тәржіменің түпнұсқадан да асып түсуі мүмкін дегенге тоқталатын ... ... ... Аударма - өлшемге байлаулы өнер. Ақ өлеңнің де өзінің ішкі ырғағы бар. Ақын қай ... ... да ... ... ... ... ... тұрмайды. Соған орай оның өз ойын, өз тұлғасын, өз бояуын дәйім дәл өзінің көздегеніндей етіп жеткізе алмауы әбден ... ... өзі ең ... ... шығармалардан да табылуы мүмкін. Сол ойдың, сол тұлғаның, сол ... өзге ... өзге ... өзге ... өзге ... өзге ... түпнұсқадағыдан да әуездірек, әрлірек болып түсуі де мүмкін. Ол әрбір халықтың тарихының, тұрмысының, сенім-нанымының, әдет-ғұрыптарының, үйренген үрдістерінің, талғамының ... ... ... ... тура келетін қиындықтарының ең үлкенінің бірі ұлттық пішіннің ерекшеліктерін дәл ұстай білу.
Эрнест Хеменгуэй көркем ... ... ... ... ... оқи отырып шығарманың тақырыбынан белгілі, осы тақырып арқылы ... алға ... ... бастап, көркемдік шешімге дейін баратын кейіпкердің мінезін, дүниетанымын, іс-әрекетін қамти келе автордың тілі мен стиліне, бағыты мен әдісіне, ... ... ... ... ... ... ... көркем шығармадағы шындықты, яки адам образын жасауға қажет өмірлік материалды жинақтауды типтендіру тәсілімен жүзеге асырған. Эрнест ... ... ... ... ... аударуда Нығмет Ғабдуллинның ойынша, мұның өзі типтілік проблемасы -- әдебиеттің жалпы мәні мен маңызына жағалай теліне беретін ... ... ... емес, жаппай жапсырыла беретін жамау емес, терең шығармашылық сипаттағы ... ... ... ... ... және ... жасауда автордың шығармасының мазмұнын толық береді.
Эрнест Хеменгуэйдің көркем шығармасында суреткердің ... ... мен ... ... оның ... ... сипатын терең талдамай, оның оқырман үшін қажеттілігін түсіну мүмкін еместігі дәл. Шығарманы қазақ тіліне аударған Нығмет Ғабдуллин ... ... ... психологиясы -- тым табиғи нәрсе, оның жасандылыққа көнбейтінін, жаттампаздық ... ... ... ... ... ... аударманың тек мазмұнын ғана беруді көздемейді..
Автор шындық құбылыстарды типтендіре жинақтау арқылы суреткер образдың ... ... ... ... ... қалыптастырумен қатар оның ішкі ерекшелігін ашып, мінезін даралайды. Әрбір ... ... өз ... адам ... ... оқшау танытып тұратын, оның тек өзіне ғана тән, өзгелерде жоқ және қайталанбайтын психикалық ерекшеліктері ... шарт ... ... ... өмір ... жинақтау әрекеті әрқашан оның адам мінезін даралау әрекетімен ... ... жату ... де ... деп білу ... ... көркем шығармасында автор кейіпкердің мінезін -- адамның ішкі болмысы, белгілі қоғамдық жағдай қалыптастырған ... ... ... ... ... ... ... жақсы суреттей білген.
Сөйтіп, ұлы жазушы адам мінезін даралауға асқан жауапкершілікпен қараған, ол өз ... ішкі ... ... ... ... өн ... бір сәт көзден таса қалдырмаған, әр адамның ақылын, ойын, сезімін, білімін, мәдениетін ашқан үстіне аша берген. ... осы ... ... өз ... ... ... образдан да, ақиқат өмірдегі кәдімгі тірі кісілерге айналып, автордың еркінен тыс, бұл . ... шын ... ... ... келгенде, күрделі, тамаша, тартымды бейне болып шыққан. Оны Эрнест Хеменгуэйдің көркем шығармасынан алынған үзіндіден көріп, көз ... ... old man dropped the line and put his foot on it and lifted the harpoon as high as he could and drove it down with all his ... and more strength he had just ... into the fish's side just behind the great chest fin that rose high in the air to the altitude of the man's chest. He felt the iron go in and he leaned on it and drove it further and then pushed all his weight after ... ... ... ... табанымен басты да, қолына гарпунды ала салып, шалқая беріп, бар пәрменімен балыққа ... ... ... ... бауыр қанатының артқы жағынан дәл бүйіріне қадады. Үшкір темір балықтың жұмсақ етіне кірш етіп ... соң, шал оны енді бар ... сала ... бойлата берді.
Эрнест Хеменгуэйдің шығармасынан эпикалық образ -- кескін-кейпі, мінез-құлқы, іс-әрекетімен тұтас көрінген әрі толық жинақталған, әрі ... ... тип ... ... ... ... мен ... диалог пен монолог, түрліше сезімдер мен мінездерді суреттеу секілді көркем бейне жасаудың көптеген амал-тәсілдері ... ... ... үшін ... ... мұнда адамның түр-түсін де, ішін де, ісін де кең суреттеп, мол көрсетуге терең, әрі жан-жақты танытуға мүмкіндік бар. Оған эпикалық ... ... де, ... да еркін жетіп жатыр.
The old man felt faint and sick and he could not see well. But he cleared the harpoon line and let it run slowly through his raw hands and, when he could see, he saw the fish was on his back with his silver belly up ... ... ... ... ... түк ... ... бауын босатып, жаралы қолымен абайлап қана үстады. Осы мысалдан аудармашының түсіріп тастау қолданысын таңдағанын байқауға болады.
Эрнест Хеменгуэйдің шығармасындағы сөздің ... ... ... ... ... әңгіме еткен жағдайда айқындау мен теңеуге арнайы тоқтау қажет. Көркем шығармада әр ... ... ... - ... ... асықпай дәл беруге тырысқан аудармашы Нығмет Ғабдуллинің аудармашылық шеберлігіне көз ... ... ... не нәрсені болса да оп-оңай, шолтаң еткізіп, шорт кесуге құмар ғой. ... ... ... ... ... ... ... айқындау, теңеу дегендер немесе құбылту мен айшықтауды шебер қолдану арқылы оқырманға тартымды ... ... Бұл ... мен аудармашылар үшін басты мәселе.
The old man felt faint and sick and he could not see well. But he cleared the harpoon line and let it run slowly through his raw hands and, when he could see, he saw the fish was on his back with his silver belly up.The shaft of the harpoon was ... at an angle from the fish's shoulder and the sea was ... with the red of the blood from his heart. First it was dark as a shoal in the blue water that was more than a mile deep. Then it spread like a cloud. The fish was silvery and still and floated with the ... әлсіреп, есеңгіреп қалды, көзіне түк көрінбеді. Гарпунның бауын босатып, ... ... ... қана үстады. Көзінің алдындағы тұман сейілген шақта ол, бауыры жалтырап, шалқасынан сұлап жатқан балықты көрді. Арқа жағынан ... сабы ... ... тұр, ... жаткан жері қызыл ала қан. Қан әуелі қошқылданып, тереңде қаптай жүзген қалың балық шоғырындай карауытып ... де, ... ... ... ... түйдек-түйдек бұлтқа ұқсады. Аппақ күмістей жайын балық толқында акырын ғана тербетіліп ... бір ... ... Хеменгуэйдің шығармасында айқындау, яғни заттың құбылыстың айрықша сипатын суреттеу де әдеби нормаға сай қолданылғанын және соны ... ... ... ... Ғабдуллиннің де дәл бере білуі жазушының шеберлігінің тағы бір айғағы екенін көрсетеді.
Көркем шығарманың авторы идеялық, эстетикалық, ... жету ... мен ... арқылы сөз мәнін өңдендіре өзгертіп айту, суреттеліп отырған құбылысты айқындай, ... ... ... ... түсу үшін ... ... ... аудармашының тұрақты эпитет, тұрақты метафора, тұрақты теңеудің түрлері берілген.
1.First it was dark as a shoal in the blue ... was more than a mile ... it spread like a cloud. The fish was silvery and still and floated with the ... ... ... ... қаптай жүзген қалың балық шоғырындай карауытып көрінді де, бірте-бірте ыдырай жайылып, аспандағы ... ... ... ... ... ... толқында акырын ғана тербетіліп жатты.
Шығармада автор да, аудармашы да деп ... ... ... ... ... аударудың стилистикалық сипаты
Э. Хемингуэйдің шығармасын мына ... old man looked ... in the glimpse of vision that he had. Then he took two turns of the harpoon line around the bit in the bow and hid his head on his ... ... көзі ... одан жанарын тайдырмады. Көзінің алды кайтадан тұмандана бастағанда, ол гарпунның бауын ... екі ... ... да, ... қолына сүйеді.
Осы үзіндіде тайдырмады етістігі метафоралық тәсілмен өзінің тікелей мағынасынан шығып, стильдік жаңа ұғымда жұмсалған. Мұндағы ... ... ойды ... ... ... fish had turned silver from his original purple and silver, and the stripes showed the same pale violet colour as his tail. They were wider than a man's hand with his fingers spread ... ... the fish's eye looked as detached as the mirrors in a ... or as a saint in a ... балықтың құйрығын қайыққа тақап байлау үшін жіптен кесіп алып, қайықтың арт ... ... ... ... түсі дәл ... таза ... ... жатты, бүйіріндегі жолақтары құйрығы реуішті көгілдірленіп көрінді. Жолақтарының жалпақтығы кере ... ... ... деген үзіндідегі қаптай жүзген, балық шоғырындай тіркестері метонимияның ... ... ... тек жеке сөз ... ғана ... ... бір ... тіркес болып келіп отыр.
Көркем шығармада автордың тарапынан тілдің морфологиялық тұлғаларының стильдік қолданылу жүйесі заңдылықтарға сәйкес ... ... ... ... ... ... білдіру мақсатында қолданылған. Шығарманың өн бойында септік жалғаулары да өз орындарында стилистикалық заңдылыққа бағына берілген. ... ... ... ... ... ... ілік ... тұрса, етіне, бүйіріне, діңгекке сөздері барыс септігінде берілген.
Э. Хемингуэйдің шығармасында түйдек-түйдек,тілім-тілім, күмп етті ... ... ... сын ... ... - ... ... туғызудың өнімді тәсілдерінің бірі ретінде берілген.
Сондай-ақ эмоционалдығы оған қоса адамның бір ... ... ... ... ... сезімін білдіруінен көрінеді.Сөздің бейнелі, мәнерлі айтылуы мен сезімге әсер ету касиеті бір-бірімен тығыз байланысты. Эмоция бар ... ... ... бояуы бар сөздер арқылы білдіріледі.Әсіресе сүйісненшілік, масаттанушылық, есіркеушілік, еркелік, таңырқаушылык қасиеттерін білдіру де жиі кездеседі. Экспрессивті-эмоционалды ... ... ... ... ... бермейді, олар негізінен сөйлеу тілі мен көркем әдебиетке тән екенін мына үзіндіден көруге олады.
"Don't think, old man," he said aloud. "Sail on this course and take it when it ... Мұны ... ... ... шалым, -- деді өзінен өзі күбірлеп. - Арқаңды желге беріп тарта бер де, ... тағы ... ... ... ... ал ... ... экспрессивті-эмоционалды лексика әртүрлі жолмен пайда болған. Бірқатар сөз ешбір ... жеке ... ... ... ие ... тұр. Э. ... шығармасының стильдік қызметі,тәсілдері мол болғандықтан, әсіресе көркем шығарма синтаксистік стиль ... ... ... мен ... ... нысанасы - ой айқындығы екендігін мына үзіндіден ... ... old man felt faint and sick and he could not see well. But he cleared the harpoon line and let it run slowly through his raw hands and, when he could see, he saw the fish was on his back with his silver belly ... The shaft of the harpoon was ... at an angle from the fish's shoulder and the sea was ... with the red of the blood from his heart. First it was dark as a shoal in the blue ... that was more than a mile deep.
Э. ... ... ... қызметі,тәсілдері мол болғандықтан, әсіресе көркем шығарма синтаксистік стиль тарапынан қарағанда,сөз тіркестері мен сөйлемдер құрудың нысанасы - ой айқындығы ... мына ... ... ... old man felt faint and sick and he could not see well. But he cleared the harpoon line and let it run slowly through his raw hands and, when he could see, he saw the fish was on his back with his silver belly ... The shaft of the harpoon was ... at an angle from the fish's shoulder and the sea was ... with the red of the blood from his heart. First it was dark as a shoal in the blue ... that was more than a mile ... it spread like a ... ұқсас емес заттарды балайды). The fish was silvery and still and floated with the waves.
Шал әлсіреп, есеңгіреп ... ... түк ... ... бауын босатып, жаралы қолымен абайлап қана ұстады. Көзінің алдындағы тұман сейілген шақта ол, бауыры жалтырап, шалқасынан сұлап жатқан балықты көрді. Арқа ... ... сабы ... ... тұр, ... жатқан жері қызыл ала қан. Қан әуелі қошқылданып, тереңде қаптай жүзген қалың балық шоғырындай карауытып көрінді, бірте-бірте ыдырай ... ... ... ... ... ... ... жайын балық толқында акырын ғана тербетіліп жатты.
Жоғарыдағы үзіндіде айтылу мақсатына ... ... ... ... жай және құрмалас сөйлемдер арқылы өз шығармасында негізгі кейіпкердің халін суреттейді.
Мысалы, The old man felt faint and sick and he could not see ... ... ... ... ... түк ... ... сөйлемді аудару барысында, екі жай сөйлем, бір құрмалас сөйлемге айналып тұр. Бұл аудармашының ойды ... ... ... ... ішкі ... ... ... шығармада экспрессивті-эмоционалды лексика әртүрлі жолмен пайда болған. Бірқатар сөз ешбір қосымшасыз-ақ жеке тұрып эмоционалдық бояуға ие болып тұр.Мысалы:бейнелі сөздердің ... көзі ... ... ... ... ... көркем шығармада сылқ етті, күмп етті, жалт етті, ... ... ... ... де ... ... өң беріп тұр.
Фразеологизмдердің жоғарыда көрсетілген төрт белгісі негізінен тұрақты сөз тіркестеріне тән. Фразеологизмдердің ... сол ... ... ... Бірақ олардың нақты фразеологизмдерге қатысы бірдей дәрежеде бола бермейді. Әсіресе мағыналық тұтастық пен кұрылымдық тұрақтылық сияқты фразеологиялық белгілер фразеологизмдерді топтастыруда ... ... ... табылады. Фразеологизмдерді топтастыру тәжірибесінен бұл жайт айкын байқалады. Фразеологизмдердің мағыналық тұтастығы мен кұрлымының тұтастығына ... ... екі ... ... ... ... және фразеологиялық тіркес, бұлардың алғашқысын идиома, кейінгісін фраза деп атайды.
Фразеологиялық түйдекке фразеологизмдердің құрамындағы сөздер өздерінің лексикалық мағыналарын мүлде ... ... ... ... ... болып тұтасқан фразеологизмдерді жатқызады. Бұған мысал ретіңде қабырғаңмен кеңес, жүрек жалғады, қырғи қабақ ... ... ішкі ... сияқты фразеологизмдерді келтіруге болады. Мысалы, қырғиқабақ болды-"араздасты", "өкпеледі" деген фразеологиялық мағынасы "қырғи", "қабақ", "болды " сөздерінің ... ... ... туып ... жоқ, сол үш ... тіркесіп, фразеологиялануынан (идиомалануынан) туып тұр. Егер осы сөздердің біреуін басқа сөзбен ауыстырсақ, онда ... ... ... ... ... ... шықпайды. Тонның ішкі бауындай фразеологизмінің "өте жақын", "өз адамыңдай" ... ... ... "ішкі", "бауындай " сөздерінің лексикалық мағыналарынан туып тұрған жоқ, осы үш сөздің біртұтас болып тіркесуінен шығып тұр.
Фразалық ... ... ... ... ... мағынасынан түгелдей емес; жарым-жартылай ғана айрықша, бірақ кұрамы берік фразеологизмдерді жатқызады. Оған мысал ретінде ... ... ... ата жолын қуды, егіліп жылады, мидай дала сияқты фразеологизмдерді келтіруге болады. Бұл тізбектердің әркайсысындағы компоненттер ... ... ... ... ... жоқ, бастапқы тікелей мағынасын сақтап тұр.
Автордың түсіндіруінше, фразеологиялық түйдекке де, фразалық тіркеске де ортақ касиет -- тиянақтылық. ... ... орын ... ... ... ... Сонымен бірге фразеологиялық түйдектер мен фразеологиялық тіркестердің колданылу үстінде бірін-бірі ауыстырып ... сол ... ... ... ... ... қиындығын ескеру болып келеді.
Көркем шығарманы аудару кезінде ... ... ойды ... ... ... жеткізуде айрықша маңызы зор. Әдетте аудармашының шығармасындағы сөйлемдердің қолдану тәсілдеріне қарай әр түрлі реңдері ... ... орын ... ... ... ... ... мәні.
Аударма мәдениеті үздіксіз өсіп келеді. Сонымен бірге, қазіргі бар ... ... де ... ... оны ... ... назар аударуына арзымайтын нәрсе деп кемсітуге болмайды. Ондай пікірден қауіпті қорытынды шығып кетуі мүмкін. Аудару арқылы, тұтас алғанда, түпнұсқаның бар ... ... ... деу, сөйтіп, әдебиет жайындағы ғылым үшін көркем аударманың маңызын жоққа ... - ... ... ... ... бейнелеуге келмейтін әлдеқандай бір құпия жазу деп бағалағандық ... еді. Әр ... ... ... ... Кез келген туынды - автор қолымен дүниеге келген қайталанбас ... Ол ... ... ... болар, авторы дарынды болар, дарынсыз болар - ... ... ... ... ... енді ... дәл осындай шығарма жазылмайтыны тағы рас, демек, қайталанбас дүние. Аудармашы сол қайталанбас дүниенің басқа тілде қайталанған нұсқасын жасауы, яғни басқа ... ... ... ... керек. Көркем аударма ұғымының өзі өнердің барлық түрінің ішінен тек сөз ... ... ... ... ... биге, музыкаға аударма керек емес, белгілі бір дәрежеде киноны да түсінбейтін тілде көріп, ұзын-ырғасын ұғып ... ... Ал ... ... ... ... тек әріптер мен тыныс белгілер жиынтығы ғана. Оған жаңа өмір сыйлайтын адам - ... Бір ... ... өнер ... ... ... алып ... қондыра салуға болмайды. Жалпы, оны сол топырақтан суыруға болмайды. Көркем шығарманы аударашы, сол гүлдің ... ... ... жаңа ... жаңа гүл ... ... ... Жаңа топырақ деген - жаңа тіл.
Көркем шығарманы аударудың ерекшелігі - ... ... ... ... де ... ... ... жарай беретін аударма жасай алмауы мүмкін. Сондықтан да әр ... өз ... ... ... ... көркем шығарманы сол тілде оқи алатын оқырман үшін жазады. Көркем шығарманы аударудың ерекшелігі аудармашы өз ... ... жаңа ... ... ... керемет биіктерге көтеріп жатса бір белес емес пе?! Өзге тілдегі үздік үлгіні қолға алған ақын-жазушы өз оқырманының эстетикалық тұрғыдан қабылдампаздығын ... де ... есте ... өзге ... ... тіл ... құнды қасиеттердің қыр-сырын ашу арқылы сол тілдердегі көркем шығарма өрімдерінен ... де ... ... ... тауып жатқаны абзал. Жалпы бір тілден екінші тілге аудару мүмкін бе өзі дегеннен бастап, көркем ... ... ма, ... ... кез ... көркем шығарманы аударуға бола ма, аударылса түпнұсқаға теңдес етіп ... бола ма ... ... неше ... ... бар. ... көбі ... шығарма аудармасы әрі кетсе түпнұсқаға жақындай алады, тығыз ... ... ... ... ... да ... ... сан пікір айтылады.Бұған нақты мысалдарды ағылшын, қазақ басқа да елдердің әдебиетінен де ... ... Бұл ... ... ... - ... ... шығарманы аударудың ғажап қасиетін мынадан білуге болады. Адам ойы ... ... ... ... ... ... ... нәрсе емес. Бір ойдың өзі бір тілде қағазға түскенде бар қырын бірден аша салмайды, бәлкім, тіпті аша алмайды. Әлем әдебиетінің ... ... ... сан ... ... ... ... мәтіннің қатпар-қалтарыстарындағы астар, емеуріндері табыла беруі де мүмкін. Тіпті бір ойдың төл тілдегі ... ... гөрі ... тілдегі көмкерілген түрі сәттірек болып шығуы да ғажап емес. Олай болмаған күнде де әр аударма сайын қайта ... өзі ... ... ... ... ... ... кестелерін жаңаша жайып көрсетуге көмектесетіндігі анық. Көркем шығарманы аударушы аудармаларды оқу, салыстыру, ... ... біз ... өз бойындағы қасиеттерге ерекше, тың көзбен қараймыз, жаңаша ... оның ... ... ... ... ... ... Мәтінге қайта-қайта үңіле жүріп, түпнұсқаны оқыған тұстағыдан гөрі ... ... Сол ... ... ... ... өкілдері де біздің жазушымыз қалай аударып ... екен өзі, ... ... ... бе деп ... ... да ... әдебиетінің қазыналарына бұрынғыдан ерекше назар аударып қарай бастайды. ... ... қапы ... жайдың бірі - сан түрлі себептерге байланысты ... ... ... де көп ... бойы орыс тілі ... ... ... Әрине, негізгі аударма орыс тілінен болғаны түсінікті. ... ... орыс ... басқалары - тәржімеден тәржімелеу. Егер біз тәржімеден тәржімелеуден атымен бас тартар болсақ, онда көп қазынадан құр ... ... Бұл ... бас тартса, орыс поэзиясы да жұтаң тартып тұрар еді. Ол ... ең ... ... көбі ... дүниелердің жолма-жол тәржімесі арқылы жасалған.Бірақ солай екен деп ... ... де ... ... поэзиясының асыл үлгілерін түпнұсқа тілін білмегенімізге бола орыс тіліндегі нұсқасынан ғана аудара беру де ... жол, ... ... ... ... ... Ол ... жасау барысында біраз дүние өзгеріске түскені, біраз ... ... ... сол ... тағы аудару барысында жоғалту жалғаса беретіні тағы сөзсіз. Әдебиетте көп нәрсе шартты болып келеді, өлшемдер өзгермелі бола ... ... ... талас жоқ десек те болады.Аударма өнердің бір түрі болғандықтан оған белгілі бір шек ... ... де, сөз ... ұлылардың қайсысы әлем әдебиетіне көбірек ықпал жасады, оның адамзат өркениетіндегі алар орны қандай дегенде, алдымен ... бір ... бар: ол - ... ... ... аударылғандығы. Тәржіменің саны талантқа ең әділ таразы бола бермейтіні рас. ... ... ... өз ... ... ... ... қолы жетеді. Сонда да бұл көрсеткішпен санаспау мүмкін емес. Әдебиеттің әйгілі шығармаларының шет тілдердегі таралымы ... ... ... он орап кететіні көп жайды аңғарта алады.
Мәдениеттердің үнқатысуы аудармасыз жүзеге аспайтыны, әр аударма түпнұсқаның жаңа байыптамасы болатындықтан ғана ... ... әр ... ... жаңа ... алып келетіндігінде болып тұр. М.Бахтин былай деген: "Өзге мәдениет басқа мәдениеттің көзімен қараған кезде ғана өзін толығырақ, ... ... ... Бір ... ... ... мағынамен бетпе-бет келгенде өзінің терең сырын ашады: ... ... сол ... томаға-тұйықтығы мен біржақтылығын еңсеретін үнқатысу басталғандай болады". ... ... ... ... ... ... кемеліне келмейтіні сондықтан.
Курстық жұмыстың тақырыбын аша отырып, үндестік табиғатта да, ... де ... ... ... бар ... ... бар. Оның ... дарын үндестігі, рух үндестігі, адам жанының үндестігі, алуан тілдердің ... ... ... ... жете ... ... ұлылығын тек қана ұлы адам ғана тани алады, бағалайды деген қорытындыға келеміз.Ол әсіресе әдебиет әлеміндегі ұлы ... тән ... ... қиын ... ... жалпы адамзаттық ауқымда қарастырады. Аудармаға идеологиялық әсер-ықпалға байланысты көптеген мысалдар келтіріледі. Аударма саясатының толығымен мемлекет қолында, ... ... ... ... белгілі бір дәрежеде аударылатын шығармалардың аясын да тарылтқандығын атап айтқан жөн.
Тәржіме тарихын түзетін тұста қазақ аудармасының шежіресіне орай бірқатар тың ... ... ... ... қазақ даласында ерте заманнан болған. Түркінің "тілмаш" деген сөзінен (тегінде, бұлай деп тілге мәш, яғни ... ұста ... ... ... ... шыққан. Қазақ аудармасының бастапқы кезеңдерінде аударма, нәзира, қайта баяндау, еліктеу бір бірімен араласып, қойындасып жатады. Бұларды аударманың балама түрлері, ... ... жаңа ... ... жолдары ретінде қарастырған орынды.
ІІ Аударманың психолингвистикалық классификациясы
Психолингвистикалық ... ... ... ... ... ... ... негізделген ерекшеліктер деп қарау тілшінің мүмкіндігін толығымен жүзеге ... ... ... рефлекстер арқылы пайымдауға сүйенетін заңдылықтар, яғни кез келген ізденушінің көзқарасын ... және ... ... ... ... ... ... ықпалымен дамыта талдау ретінде қарастыру нәтижеге жетудің жолы. Аударманың психолингвистикалық классификациясын жоғарыда аталған екі ерекшелік те теориялық ... ... ... ... міндетін де жан-жақты жүзеге асыруға болады. Бұл жағдайда дәйекті талдаулар ... ... ... екі ... ... ... ... авторлық бейне мен оның идеялық тұлғасы келер ұрпақ санасында ... ... ала ... Ендеше:
* тұжырымды психологиялық тұрғыдан ұғып түсіну ;
* оны ... ... ... ... ... ... өз деңгейінде ұйымдастырылуы аса маңызды болғандықтан, ... ... ... ... ... ... ... абзал, яғни тұжырымды дұрыс қабылдаудың өзегі ретінде мәтінмен тиянақты жұмыс істеу, оның идеялық ... ... ... басшылыққа алынады. Белгілі бір лингвистикалық тұжырымды түсінуді, оның ішкі ... ... ... ... ... ... кезеңде ең алдымен, мәтінмен жұмыстың жолға қойылуынан басталады. Оның ерекшелігі - автордың ... ... ... баға ... ... ... ... үңілу, сол арқылы дәйектелген тұжырымға жол ашу.
Э. Хемингуэйдің шығармасының түпнұсқасын Нығмет Ғабдуллиннің аудармасымен салыстыру кезінде автор мен ... ... ... ... ... психолингвистикалық аудару классификациясын көруге болады. Көркем шығарманың түпнұсқасы мен аудармасын салыстыратын болсақ, шығарманың өн бойында ... ... ... ... ... ... лингвопсихологиялық әсерін әсірелеуде, баяндауда біріккен сөздер, қос сөздер, сөз тіркестері, фразалық етістіктер көп және орынды ... ... қос ... ... ерекшеліктері
1. The old man was thin and gaunt with deep wrinkles in the back of his neck. The brown blotches of the ... skin cancer the sun brings from its ... on the tropic sea were on his cheeks. The blotches ran well down the sides of his face and his hands had the ... scars ... ... from handling heavy fish on the cords. But none of these scars were fresh. They were as old as erosions in a fishless ... - қос сөз, ... қос сөз ... ... ... тыртықты айқындап, өте терең екенін көрсетіп, қандай деген сұраққа жауап беріп, сын есім қызметін атқарып тұр.
2. They picked up the gear from the boat. The old man carried the mast on his ... The Old Man and the Sea and the boy carried the wooden boat with the coiled, ... brown lines, the gaff and the harpoon with its shaft. The box with the baits was under the stern of the skiff along with the club that was used to subdue the big fish when they were brought along ... - қос сөз соз. ... да, ... ... жай ғана арқанмен емес, қап-қатты өрілген арқанмен байланғанын ... Бұл ... ... қос сөзі сын ... ... қызметін атқарып тұр.
3. The boy had brought them in a two-decker - ... ... екі ... қос) metal ... from the ... - қос сөз, сын есім.
4. "He used to come to the Terrace ... too in the older days. But he was rough and ... сөз)- ... , ... сөйлеу and difficult when he was drinking. His mind was on horses as well as ... At least he carried lists of horses at all times in his pocket and ... spoke the names of horses on the ... - қос сөз, ... ... , қатаң сөйлейтін адамды бейнелейді, сөйлемде сын есім қызметін атқарып тұр.
5. Each line, as thick around as a big pencil, was looped onto a ... -stick so that any pull or touch on the bait would make the stick dip and each line had two ... coils which could be made fast to the other spare coils so that, if it were ... a fish could take out over three hundred fathoms of ... - қос сөз, оңып рең жасыл түс деген мағына білдіреді.
6. Just then he saw a ... bird with his long black wings circling in the sky ahead of ... bird - ... ... қазақ тілінде еркін сөз тіркесі болады.
7. But the bird was almost out of sight now and nothing showed on the surface of the water but some patches of yellow, ... weed and the purple, ... ... ... bladder of a Portuguese man-of-war floating dose beside the boat.
sun-bleached (weed) - қос сөз, ... сөз ... ... ... сын ... He loved green turtles and ... with their elegance and speed and their great value and he had a friendly contempt for the huge, stupid ... yellow in their ... strange in ... сөйлемде екі қос сөз берілген, hawk-bills, armour-plating,бұлар сөйлемде сын есім ... ... lay in the stern in the sun, compact and bullet shaped, his big, ... eyes staring as he thumped his life out against the planking of the boat with the quick ... strokes of his neat, ... ... - қос сөз, тез, ... қимылды адам деп аударылған.
10. They talked at night or when they were storm-bound by bad weather.
storm-bound - қос сөз, ... ... ... ... ... ... ... that shows on the surface today travels very fast and to the ... (. Can that be the time of day? Or is it some sign of weather that I do not ... - қос сөз, ... деген ұғымды білдіреді
12. He held the line against his back and watched its slant in the water and the skiff moving steadily to the ... - қос сөз, ... ... ... ... білдірді.
13. He shipped his oars and brought a small line from under the bow. It had a wire leader and a ... hook and he baited it with one of the ... - ... ... ... ... қос сөз, ал қазақ тіліне аударғанда сөз тіркесі болады.
14. He remembered the time he had hooked one of a pair of marlin. The male fish always let the female fish feed first and the hooked fish, the female, made a wild, ... ... fight that soon ... her, and all the time the male had stayed with her, crossing the line and circling with her on the ... қос сөз, ... ... (өлім мен өмір арпалысы) деп аудармада келтірілген.
Шығармада көптеген жоғарыда келтірілген мысалдарда қос сөздерді тауып, талдау арқылы курстық жұмысымда Э.Хемингуэйдің ... ... ... ... ... ... ... аудару кезінде, автордың өз тіліндегі шығарманың табиғи көркемдік ерекшелігін жоғалтпай, қазақ ... ... ... етіп ... ... ... ... Сонымен қатар қос сөздерді табу барысында ағылшын тілінің қос сөздері ... сын есім ... ... ... ... ... сөздердің қолданылу ерекшеліктері
1. The shack was made of the tough budshields of the royal palm which are called guano and in it there was a bed, a table, one chair, and a place on the dirt floor to cook with ... ... ... ... The newspaper lay across his knees and the weight of his arm held it there in the evening breeze. He was ... The boy left him there and when he came back the old man was still ... ... ... ... Some of the younger fishermen, those who used buoys as floats for their lines and had ... bought when the shark livers had brought much money, spoke of her as el mar which is ... - ... қайық. Ағылшын тілінде біріккен сөз, ал қазақ тіліне аударғанда сөз тіркесі болады.
4. It is a big school of dolphin, he thought. They are ... and the flying fish have little chance. The bird has no chance. The flying fish are too big for him and they go too ... - кең ... ... тілінде біріккен сөз, ал қазақ тіліндегі аудармасы еркін сөз тіркесі болады.
5. But these poisonings from the agua mala came quickly and struck like a ... The ... bubbles were ... But they were the falsest thing in the sea and the old man loved to see the big sea turtles eating ... - қылыштай осып өтті , ағылшын тілінде біріккен сөз, ал қазақ тілінде еркін сөз тіркесі және қимылдың ерешелігін білдіреді.
6. He was sorry for them all, even the great trunk backs that were as long as the skiff and weighed a ton. Most people are ... about turtles because a turtle's heart will beat for hours after he has been cut up and ... - тас ... ... ... ... сөз ... ал қазақ тіліне аударғанда тұрақты сөз тіркесі шығады.
7. Once he stood up and urinated over the side of the skiff and looked at the stars and checked his course. The line showed like a ... streak in the water straight out from his ... They were moving more slowly now and the glow of Havana was not so strong, so that he knew the current must be carrying them to the ... - ... сөз, ... ... ... Some time before daylight something took one of the baits that were behind him. He heard the stick break and the line begin to rush out over the gunwale of the ... - ... ... ... де, ... ... де ... сөз болып, мезгілді, уақытты білдіреді.
9. Maybe if I can increase the tension just a little it will hurt him and he will jump, he thought. Now that it is daylight let him jump so that he'll fill the sacks along his backbone ... with air and then he cannot go deep to ... - ... ... ... ие, ағылшын тілінде біріккен сөз, ал қазақ тілінде бір түбірлі ... және ... сөз ... ... am not religious," he said. "But I will say ten Our Fathers and ten Hole Marys ... that I should catch this fish, and I promise to make a ... to the Virgin of Cobre if I catch him. That is a ... Fathers and ten Hole Marys - ... ақ судан таза- деген фразеологиялық сөз тіркесіне ... ... ... ... ... ... ... ерекшелікерін фразеологизмдерді, эпитет, әсірелеу, метномияларды қазақ тіліндегі қалыпты тіркестермен шебер жеткізген.
Қорытынды
Курстық ... ... ... ... бұл ... біріктіріп тұрған факторлардың бірі. Соның ішіндегі көркем аударма - аударматанудағы ең бір күрделі де ... ... ... ... аударма теориясы тұрғысынан көркем аударманы "Жалпы аударма" курсының дербес пәні ретінде қарастыруды ұсынатыны тегін емес. Олай ... - ... ... шығармашылық белгі-сипаттар аударманың өзге түрлеріне қарағанда айрықша бедерленіп ... Тіл ... ... үстем болуымен, соның арқасында тілдік заңдылықтардың ... ... ... ұштасу мүмкіндігіне ие болуымен нақтылауға болады. Аталмыш мәселелердің ұштасуы негізінде қазақ тіл білімінде алғашқы танымдық тұжырымдар жасалып, ... ... ... емес, белгілі бір дәрежеде киноны да түсінбейтін тілде көріп ұзын - ырғасын ұғып шығуға болады.Ал түсінбейтін тілдегі әдеби ... тек ... мен ... ... ... ғана.Оған жаңа өмір сыйлайтын адам - ... ... ... ... емес ... ... қиынға соғады.Сол себептен де қай аударманы алсақ та, ол - ... бір ... ... ... ... ... ерекшелігі - уақытқа тәуелді өнер. Ешкім де барлық замандарға бірдей жарай беретін аударма жасай алмауы ... ... да әр ... өз ... ... етеді. Адамзат тіршілігінің ең басты құралы деп танылатын тіл болмысына зер ... сөз ... ... ... ... өрбіту, тіл тарихын адамның қабылдау, пайымдау, ойлау тарихымен ұштастыру, дәстүр мен жаңашылдық үдерістерін танымның динамикалық табиғатымен үйлестіру, сол ... ... яғни ... ... ... ... қол ... өрісін кеңейту, өркениетті мемлекеттің қоғамдық-әлеуметтік мүмкіндігін арттыруға әсер етеді.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мәдениет – ұлт-тіл тұтастығы34 бет
Ауыл шаруашылығы бөлімі36 бет
Жинақ зейнеткерлік қорға төленетін міндетті зейнеткерлік жарнасының есебі17 бет
Әуэзов ауданы бойынша салық басқармасының тарихы40 бет
Аударма түрлері23 бет
"тірек- қимыл жүйесі, жас ерекшелігі. баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар."20 бет
"тағам өнімдерінің қауіпсіздік менеджмент жүйелері. тағам тізбегіне қатысатын ұйымдарға қойылатын талаптар"5 бет
1. Тірек-қимыл жүйесі және оның жасқа байланысты ерекшелігі. 2. Баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар.3. Балалардың дене тәрбиесін ұйымдастырудың күнтізбелік жоспарын жасау5 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2. Санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері5 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2.санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь