Мәдениет, салт-дәстүрлер

Балаға ат қою
Бала дүниеге келгеннен кейін атасы мен әжесі немесе ауыл ақсақалы балаға ат қояды. Ат қоюшы адам баланың құлағына: «Сенің атың…» деп үш рет қайталайды.

Бесікке салу
Шілдехана өткеннен кейін баланың әке-шешесі бесік тойын жасайды. Ағаштан жасалған бесікті баланың нағашылары немесе жасы үлкен қадірлі аналардың бірі әкеліп, сыйға береді. Ең алдымен бесікке салушы әйел бесіктің өзін жын-шайтандарды қуу үшін, түрлі иістерден арылту үшін отпен аластап шығады. Содан кейін көрпешелер мен жастықшаларды баптап салады. Баланы жатқызып, бөлейді. Қолбау, белбеу және аяқбаумен тартып байлап қояды. Әйел тілектерін айта отырып бесіктің үстіне алдымен көрпе жабады. Бала халықшыл болсын деп тон, шапан жабады,ат жалын тартып мінсін деп қамшы іледі,көз тимесін деп тұмар тағады, қырандай көреген болсын деп бүркіттің тұяғын байлайды.

Қырқынан шығару
Туғанына қырық күн толғанда баланы қырқынан шығарады. Қырқынан шығаруға жиналған әйелдер баланы теңге, сақиналар салынған тегешке шомылдырады. Әйелдердің үлкені «Отыз омыртқаң жылдам бекісін, қырық қабырғаң жылдам қатсын» деп, баланың үстіне қырық қасық су құяды. Сақиналарды баланы шомылдыруға қатысқан әйелдер бөліседі. Келесі кезекте баланың шашын, тырнағын алады. Шашын шүберекке түйіп, киімінің иығына қадайды. Тырнағын адам баспайтын
        
        Мәдениет, салт-дәстүрлер
Балаға ат қою
Бала дүниеге келгеннен кейін атасы мен әжесі немесе ауыл ақсақалы балаға ат
қояды. Ат қоюшы адам баланың құлағына: «Сенің ... деп үш рет ... ... ... ... баланың әке-шешесі бесік тойын жасайды.
Ағаштан жасалған бесікті баланың нағашылары немесе жасы үлкен қадірлі
аналардың бірі әкеліп, сыйға береді. Ең ... ... ... ... өзін ... қуу ... ... иістерден арылту үшін отпен
аластап шығады. Содан кейін көрпешелер мен жастықшаларды баптап салады.
Баланы жатқызып, бөлейді. Қолбау, белбеу және аяқбаумен тартып байлап
қояды. Әйел ... айта ... ... ... ... ... жабады.
Бала халықшыл болсын деп тон, шапан жабады,ат ... ... ... деп қамшы
іледі,көз тимесін деп тұмар тағады, қырандай ... ... деп ... ... ... ... күн ... баланы қырқынан шығарады. Қырқынан
шығаруға жиналған әйелдер баланы теңге, сақиналар салынған тегешке
шомылдырады. Әйелдердің үлкені «Отыз омыртқаң жылдам бекісін, қырық
қабырғаң ... ... деп, ... үстіне қырық қасық су құяды.
Сақиналарды баланы шомылдыруға қатысқан әйелдер бөліседі. Келесі кезекте
баланың шашын, тырнағын алады. Шашын шүберекке түйіп, ... ... ... адам ... жерге көмеді. Бала қырқынан шыққанға дейін
киген ит жейдесіне тәттілерді түйіп, иттің мойнына байлап қоя береді.
Балалар итті қуып ... ... ... ... кесу – сәби қаз тұрғаннан кейін тез, жығылмай, сүрінбей жүріп кетсін,
болашағы жарқын болсын деген тілекпен жасалатын дәстүр. Арнайы дайындалған
ала ... ... ... тұсап байлайды. Жіпті қадірлі, ісі алға басып
тұрған, әрі жылдам, ... ... адам ... Бұл – бала осы адамға
тартсын деген тілектен туған рәсім.
Атқа мінгізу
Бала тәрбиесіне ... ... бірі – 3-4 ... келген ұл
баланы атқа мінгізу. Алдымен ағаштан ашамай-ер ... ... жуас ... ... ... ... қойған. Тізгінді балаға ұстатып, бір адам
құнанды жетектеп, ауылды айналдыра жүргізіп, ... ... ... ... ... ... атқа міну құрметіне шашу шашқан. Ересек
балалар таймен жарысып, бірімен-бірі күресіп, түрлі ойындар ойнаған.
Тоқым қағу
Өзінің бәсіре атына ашамайын ... ... бала ... ... ... ... кезде «Тоқым қағар» тойы жасалады. Жиналғандар домбыра
тартып, ән ... ... ... ... арты ... айналады.
Салт-дәстүрлер
Сүйінші
Қуанышты хабар жеткізуші адам «сүйінші-сүйінші» деп келеді. Мұндайда
қуанышты үй иесі ... ал» ... ... оған риза ... сыйлық
ұсынады. Бұл қуанудың, ризалықтың белгісі. Сүйінші ... да, ... ... да ... ... жоқ.
Сәлемдеме
Сәлемдеме (дәстүр) – адамдардың бір-біріне ... ... ... ... белгісі. Олар көптен көрмей сағынысқан адамдардың бір-біріне
жіберген қымбат бұйымы, асыл заты немесе жеңсік тамағы, ... ... ... бағалы болуы шарт емес. Сәлемдеме келген адам жіберген адамға
ақ батасын, шын ризалығын білдіріп, қатты қуанады.
Көрімдік
Жаңа туған ... жас ... ... тағы ... ... ... ... сұрау халықтың ежелгі және лайықты дәстүрі. Мұның маңызы
алып,беруде ғана емес ... ... ... ... ... ... ретінде қаралады. Байғазы мен көрімдік екеуі екі басқа
ұғым. Көрімдік адамға, жандыға, байғазы көбінесе жансыз ... ... ... саяхатқа, сауда жолына шыққан адамдар жерлестеріне, көрші-
көлемдеріне, сыйлас ... жас ... ... сыйлықтар
әкеледі. Оны «базарлық» деп атайды. Бұл жақсы көрудің, сыйластықтың белгісі
және ескерткіш ретінде қабылданады.
Жеті ата
Жеті атасын білмеген – ... ... Әр адам жеті ... ... ... ... ... халқы жеті атаға дейін қыз алыспаған. Бұрынғы адамдар бір-
бірімен танысқанда, жүздескенде руын, тегін сұрауы осыдан шыққан. Жеті ... ... ... ... ... Олай ... жеті ата: 1. Бала. 2. Әке.
3.Ата. 4. Арғы ата. 5. Баба. 6. Түп ата. 7. Тек ата. ... ... ... ... Жеті атаны тарату осылай жіктеледі.
Тыйым
«Қызға қырық үйден тыю, ұлға отыз үйден тыю» (мақал). Халқымыздың тәрбиелік
құралдарының күнделікті қолданылатын үлгі, ... ... бірі – ... балалар мен жастарды жаман ... ... ... ... ... ұғым. Осы арқылы олар әркімді теріс мінез,
орынсыз қимылдардан сақтандырып отырған. Халық ұғымында тізені ... ... ... ... ... кесу - әдепсіздіктің, қолды төбеге қою – ел-
жұрттан безінудің, асты төгу – ысыраптың белгісі деп ... және ... ... ... ... Ел ... тыйым түрлеріне байланысты сөздер
көптеп саналады.
Араша
Екі адам жанжалдасқанда ... ... оның ... ... ... деп басу ... ... «Араша» деген сөзді естіген адамдар
араша беруге яғни ... ... ... ... ... бермей жанжалдасу
қазақ әдетінде жоқ. Ондай адамға айып бар.
Құтты болсын айту
Бала туған, келін ... т.б. сол ... ... ... болсын» айту
ата салтымыз. Ол сол адамдарға деген ыстық ықыластың, қуанышқа ортақ
екендігінің белгісі.
Тоқымқағар
Жас адам жолға шыққанда жасалатын дәстүрлі бас ... ... ... сыйлы мүшелер салынып ет асылып, кең дастархан ... ... ... жыр ... Бұл – сапарға шыққан жігіттің тоқымы жерде
қалмасын, ат-көлігі аман келсін деген жақсы тілек білдірудің белгісі.
Тізе бүгу
Халық әдебімен тізе ... ... ... жолы, шарттары бар. Мұның бәрі де
негізінен әдептілік, тәртіп заңдарына ... 1. ... ... бір ... адам ... отырып айтады. Егер тым асығыс болса, ол жайын айтып
бір тізесін бүгуі ... Бұл – ... ... құрметтің белгісі.2.
Бұрынғы дәстүрде біреуден бата тілегенде ол адам бір тізесін бүгіп, екі
қолын жаяды. Бұл әдет бүгінге ... ... ... ... ... ... жақ немесе кешірім сұраған айыпкер тізесін бүгіп,
басын иіп, айыбын төлейді.
Шашу
Шашу – қуаныш ... ... ... өте сұлу да ... ... ... ... күндерде, алыс сапардан жолаушы келгенде, құда
келгенде тағы басқа зор қуанышты күндерде әйелдер құрт, кәмпиттен, күміс
теңгеден шашу шашады. Шашылған ... ... ... теріп алып, ырым
қылып балаларына апарып береді. Шашуды әйелдер ғана шашады.
Қазақтың ұлттық тағамдары  
Асылған ет ... ... ... ... қой немесе сиыр, жылқы еті болсын су құйылған
қазанға салынып пісіріледі. Піскен еттің майлы сорпасына, алдын ала жұқа
жайылып қойылған ... ... ... ... қамыр табаққа түсіріліп,
кесектеп туралған ет салынып, үстіне тұздық құйылады. Малдың басы, жамбасы
сыйлы қонақтарға, ортан жілік жасы ... ... ... асық ... төс ... ... бүйрек, құлақ балаларға тартылады.
қазы
қазы майының қалыңдығына байланысты кере қазы, дөңбек қазы, шынтақ
қазы, бұлт қазы деп бөлінеді. ... ... ... деп ... ... ... ... қазы сүрленген сайын демді болады.
Ірімшік
Сүтті ұйытып, суалғанша қайнатады. қайнауы жеткен ірімшік қызыл сары түске
айналады. Содан кейін оны сүзіп, дорбаға ... ... ... ... қатпайтын, жазда бұзылмайтын өте демді тағам. Негізі сөктен
жасалады. Сөк жармаланғаннан кейін сары май, ... ... ... ... араластырылады. Содан кейін ыдысқа салынып, беті тегістеліп, салқын
жерге шығарылып қойылады. Шай дастарханының сені.
қымыз
Бие сүтінен ашытып дайындайтын ең қадірлі сусынның ... ... ... қасиеті өте жоғары. есіресе туберкулез ауруына шипалы.
Бауырсақ
Ашыған қамырдан оқтаумен 1-1,5 см. ... ... ... ... етіп
кесіледі де қыздырылған майға қуырылып дайындалады.
Құрт
Сабада жиналып пісілген іркітті, майы алынғаннан кейін, үлкен қазанға құйып
қайната ... ... ... құртты қапқа құйып суынан тағы құрғатады.
Бұдан кейін қолмен, белгілі бір ... ... ... ... ... ... Құрт ... ас, оны әр түрлі тамаққа қосады.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тәуелсіз Қазақстандағы қазіргі кезеңдегі мәдени-ағартушылық процесстер15 бет
Халықтық тәрбие әлеуметтік-педагогикалық құбылыс ретінде6 бет
Қазақстан Республикасының ШҚО және Оңтүстік Қазақстан облыстарының туристік потенциалдары. Шекара қызметiнiң негiзгi функциялары4 бет
Ауыл-село мұғалімдерінің өсу жолдары, олардың құрамындағы сандық және сапалық өзгерістер13 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
Ағылшындардың салт-дәстүрлері мен мерекелері4 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық салт- дәстүрдегі тәрбиенің маңызы9 бет
Бастауыш білім беру сатысында қазақ халық дәстүрлерін рухани құндылықтарын пайдаланудың ғылыми-теориялық негіздері67 бет
Мектепке дейінгі балалардың халық тәрбиесі5 бет
Этнопедагогика мен этнопсихологияның ортақтығы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь