Ақша массасының экономикалық мәні мен теориялық негіздері

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1.АҚША МАССАСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1Ақша массасының экономикалық мәні мен жылдамдығы ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2Ақша массасының құрылымы және оны реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7

2.ҚР.НЫҢ АҚША МАССАСЫНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫН ТАЛДАУ
2.1.Ақша агрегаттарын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
2.2.Ақша базасы мен массасын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16

3.ҚР АҚША МАССАСЫН РЕТТЕУ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша.несие саясатын жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
3.2Ақша массасын реттеуді жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
Кіріспе
Осы курстық жұмысымның өзектілігі – нарықтық заманда ақша массасы үлкен ролді алып отырғандығы белгілі,сол себепті де еліміздегі ақша массасың жағдайы қандай екендігін білу маңызды,сонымен қатар ақша массасы экономикаға үлкен әсер ететіндігі белгілі сондықтан да елдің жүргізетін саясатына қатты әсер етеді.
Қандай да болмасын елдің ақша – несие саясатын сипаттайтын негізгі параметр болып ақша массасы саналады. Ақша массасын тауарлар мен көрсетілген қызметтерді төлеу үшін ақша қаражаттарының жиынтығы ретінде анықтауға болады. Ақша массасы экономикалық өсуге, бағалардың динамикасына, жұмысбастылыққа, төлеу – есеп айырысу жүйесінің тоқтаусыз жұмыс істеуіне әсер етеді.Ақша массасының жиынтығы ақшалардың барлық түрлерін құрайды (қолма-қол ақша,қолма-қолсыз ақша,несиелік).Ақша массасы көлемі мен оның өсу қарқынының өзгеруі маңызды экономикалық өзгерістерге ,сондай-ақ ұлттық экономиканың дамуының негізгі мақсаттарына қол жеткізуге әсер етеді. Халықты еңбекпен қамтудың жоғарлылығы , бағаның тұрақтылығы,экономикалық өсу,төлем балансының теңгерілімдігі – бұл мәселелердің барлығы ақшаның жиынтық ұсынымы мен ақша массасының өсу қарқынының өзгеруімен тікелей немесе жанама түрда байланысты.Ақша айналымын ұйымдастыру ақша массасының бірлігі бір құрылымын ұсынады. Шаруашылық айналыстарға қызмет көрсететін қолма-қол ақша және қолма -қолсыз ақша қаражатын білдіретін ақша массасының элементтері арасындағы айырмашылықтар олардың дәрежесімен және сипатымен байланысты.
Курстық жұмысымның мақсаты ақша массаның құрылымын толығырақ қарастыру және оның проблеммалары мен перспективаларын, Қазақстандық тәжірибесіне ерекше көңіл бөлу мен жеке сипаттау болып табылады. Сондай – ақ, шетел тәжірибесін негізге ала отырып, Қазақстан Республикасында пайдалануға мүмкіндік беретін жағдайларды қарастыру. Ал осы курстық жұмыстың объектісіне ақша массасы мен ақша агрегеттары жатады.Қазіргі кезде өзекті мәселе әрине осы ақша массасы болып табылады,елдің экономикасың тұрақтылығын қамтамасыз ететін ақша айналысы болса,осы ақша айналсының ең негізігі құралдарынң бірі –ақша массасы болып табылады.
Курстық жұмыстың міндеті – еліміздегі ақша массасының жетілу жолдарын және реттелуін, олардың даму мәселелерін анықтау болып табылады.
Бірінші бөлімде-ақша массаның мәні мен жылдамдығы,сонымен қатар ақаша массасынң қазіргі кездегі ақша массасының ақша айналымдағы ролі,ақша массасының маңыздылығы қарастырылады.
Екінші бөлімде-қазіргі кездегі Ұлттық Банктің жүргізіп отырған ақша –несие саясатын талдау,елдегі соңғы жылдардағы ақша массасы мен бақша базасының өзгерістерін талдау қарастырылған.
Үшінші бөлімде –ақша массасын мен ақша айналысын реттеу жолдарын дамыту,жетілдіру,елдегі ақша массасын жетілдіруде өз ұсыныстарым қарастырылған.
Курстық жұмыстың ақпараттық негізіне отандық және шетелдік экономист ғалымдарының оқулықтары, ғылыми мақалалары жатады.Сонымен қатар соңғы жылдардағы статистикалық мәліметтер пайдаланылған.
Пайдаланған әдебиеттер

1.С.Б.Мақыш.«Банк ісі».Алматы,«Издатмаркет»2007ж
2. Б. А. Көшенова. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары. Алматы «Экономика» 2000 ж.
3. www.nationalbank.kz
4. С. Б. Мақыш, А. Ә. Ілияс “ Банк ісі”. Алматы «Қазақ университеті» 2004 ж.
5 Баймұратов О. «Қазақстан қаржы нарығы», Алматы, 2007ж
6.Сейтқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер», Алматы, 2001ж
7.Лаврушин О.М. «Деньги. Кредит. Банки.» – Москва, 1999. –
8.Баймуратов У. Б. «Национальная экономическая система.».Алматы.
Ғылым,2000ж.
9.Дробат Ю.Л. Экономическая система».Москва.Асафа 2004ж.
10.Есипова Р.Р. «Денежный оборот Республики.»Алматы,2000ж
11.Саниев М.С. Ақша, Несие. Банктер – Алматы: Алматы экономика және статистика институты. 2001.
12. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие, 2003.
13.М. С. Биханұлы «Банк ісі» 2007 жыл
14.Ғ.С. Сейітқасымов «Банк ісі» 2003 жыл
15.М. С. Биханұлы «Ақша, несие, банк»
16. «Егемен Қазақстан» газеті
17. «Банк және банк қызметі туралы» ҚР-ның 1995 жылғы 31 наурыздағы Заңы
18.Ілиясов Қ. Қ. Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық.-Алматы:2005.
19.Міржақыпова С. Т. Банктегі бухгалтерлік есеп: Оқулық.-Алматы:
Экономика.-2004.
20.Кеулімжаев Қ, Әжібаева З, Құдайбергенов Н, Жантаева А. Қаржылық есеп.-Алматы, Экономика, 2001.
        
        Кіріспе
Осы курстық жұмысымның өзектілігі – нарықтық заманда ақша массасы
үлкен ролді алып ... ... ... де ... ... жағдайы қандай екендігін білу маңызды,сонымен қатар ақша ... ... әсер ... ... сондықтан да елдің жүргізетін
саясатына қатты әсер ... да ... ... ақша – ... ... ... ... болып ақша массасы ... Ақша ... ... ... ... төлеу үшін ақша қаражаттарының ... ... ... Ақша ... экономикалық өсуге, бағалардың
динамикасына, жұмысбастылыққа, төлеу – есеп ... ... ... ... әсер ... ... жиынтығы ақшалардың барлық
түрлерін құрайды (қолма-қол ақша,қолма-қолсыз ақша,несиелік).Ақша ... мен оның өсу ... ... ... экономикалық өзгерістерге
,сондай-ақ ұлттық экономиканың дамуының негізгі мақсаттарына қол ... ... ... ... ... жоғарлылығы , бағаның
тұрақтылығы,экономикалық ... ... ... – бұл
мәселелердің барлығы ақшаның жиынтық  ұсынымы мен ақша ... ... ... ... ... жанама түрда байланысты.Ақша айналымын
ұйымдастыру ақша массасының бірлігі бір құрылымын ұсынады. Шаруашылық
айналыстарға ... ... ... ақша және ... ... ... ... ақша массасының элементтері арасындағы айырмашылықтар
олардың дәрежесімен және сипатымен байланысты.
Курстық жұмысымның мақсаты ақша ... ... ... және оның ... мен ... Қазақстандық
тәжірибесіне ерекше көңіл бөлу мен жеке ... ... ... ... ... ... ... негізге ала отырып, Қазақстан ... ... ... ... ... Ал осы ... ...  ақша массасы мен ақша агрегеттары ... ... ... ... осы ақша ... ... табылады,елдің
экономикасың тұрақтылығын қамтамасыз ететін ақша айналысы болса,осы ақша
айналсының ең негізігі құралдарынң бірі ... ... ... ... ... ... – еліміздегі ақша массасының жетілу жолдарын
және реттелуін, олардың даму мәселелерін анықтау болып табылады.
Бірінші бөлімде-ақша массаның мәні мен ... ... ... ... ... ақша ... ақша ... ролі,ақша
массасының маңыздылығы қарастырылады.
Екінші бөлімде-қазіргі кездегі Ұлттық Банктің жүргізіп отырған ақша
–несие ... ... ... жылдардағы ақша массасы мен ... ... ... ... бөлімде –ақша массасын мен ақша айналысын ... ... ақша ... ... өз ... ... ... негізіне отандық және шетелдік экономист
ғалымдарының оқулықтары, ғылыми ... ... ... соңғы
жылдардағы статистикалық мәліметтер пайдаланылған.
1.АҚША МАССАСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1Ақша ... ... мәні мен ... да ... ... ақша – ... ... сипаттайтын негізгі
параметр болып ақша массасы саналады.Ақша массасы ақша ... ... құру ... ... «ақша айналымы» мен «ақша айналысы» ұғымдары
арасында айтарлықтай шек қойылатын. Ақша айналысы деп ... ... ... Ал аума ... ұғымы бұған кең мағына бергендіктен ол
қолма-қол және ... ... ... сипаттайды. Бұл жағдайда
қолма-қол ақша ... ... ... ... бөлінуін
қарастырса қолма-қаолсыз ақша өндіріс ... ... ... әртүрлі жағдайда қамтамасыз етіледі. Қолма-қол
рубль тұтыну ... және ... ... қамтамасыз етілсе қолма-
қолсыз рубль – ... ... ... ... ... қамтамасыз
етіледі. Мұндай жүйе мен қана ... ... ... ғана ... болады, себебі ол уақытта кәсіпорындар мен халықтық
қолында қанша ақша, қанша тауардың болатынын және ... ... ... ... болған.Ақша айналысы мен ақша айналымы арасындағы ... ... ... ... ... ақша қозғалысы және
төлемақының жүзеге асыру ... ... ... сонымен бірге
кәсіпорындар мен қаржы-несие мекемелерінің ... ... ... айналысы деп аталады.
Ақша айналысының объективті негізі – тауар өндірісі мен ... ... ... ... ақшаға және ақшаның жаңа тауар ... алу ... ... әрдайым қозғалысты, яғни айналыста болуына мүмкіндік
жасайды. Тауар ... ... ... ... ... және ... ақша айналысты әрқашан жүреді.
Ақша массасын тауарлар мен көрсетілген қызметтерді төлеу үшін ақша
қаражаттарының жиынтығы ... ... ... Ақша ... ... бағалардың динамикасына, жұмысбастылыққа, төлеу – есеп
айырысу жүйесінің тоқтаусыз жұмыс істеуіне әсер етеді.
Ақша массасы – бұл жеке ... ... мен ... ... ... ... қызмет ететін сатып алу және төлем құралдарының
жиынтығы.
Ақша массасының компоненттерін анықтаудың әр түрлі концепциялары бар.
Бірінші концепция ... ақша ... ... ... – қол ақша ... – қол ақша айналысынан немесе қолма – қол емес ... ... ... ... ... әр ... бағалы қағаздар қолданылуы
мүмкін – вексельдер, чектер депозиттік сертификаттар, тағы басқалары.
Екінші концепцияны қолдаушылар вексельдерді, чектерді және кей ... да ... ... қолма – қол емес ақша айналымына жатқызады.
Үшінші концепцияны қолдаушы экономистер қолма – қол ақшаның барлығына
қарсы шығады да, ақша деп тек ... – қол ... ... ... үшін ... ... ... білу қажет.
Ақша айналымының жылдамдығы әрбір ақша бірлігі бір жыл көлемінде кез
келген келісім шарт ... үшін ... ... ... ... ... сомасын және ақшаның айналымын ескере отырып, айырбастың
теңдігі алынған болатын. Оны Фишер теңдігі деп атайды, ол келесідей:
MV = PQ, ... M = PQ / ... – ақша ... ... ақша массасы;
PQ – тауар бағасының сомасы;
V – ақша айналымының жылдамдығы;
Бұл ... ... ... ... да, ол ... ... те ... К.Маркс өзінің « Капиталының » І томында бұл теңдікті былай
көрсеткен болатын:
Ақша массасы = ... ... / ақша ... ... ... – ақ К.Маркс қажетті ақша көлемін толығырақ сипаттады:
М = ( Ц*Т – Кц + П – Вп ) / ...... ... ...... сатылған тауарлар сомасы;
П – ертерек сатылған тауарлар сомасы, бірақ олар бойынша төлемдер
ағымдағы ... ... ... – ақша ... ... саны; [1]
Коммерциялық банктердің несиелік ақшаларды шығару ... ... ... ... ... реттеп отырады, қаншалықты
резервтеу нормасы жоғары болса, соншалықты банктер несиелеу үшін аз
қаражатты ... ... ... ... негізінде несиелік
ақшаларды жасау интенсивтілігі артады және ол ақшаны ... ... ... ақша ... ... ... банк
жүргізетін ақша – несие саясатымен тығыз байланысты деп айтуға болады.
Мұндағы ең ... ... ақша ... ... сақтау екенін көруге
болады. Мақсатты белгілеуде Орталық Банк ... ... ... ... ... ЖҰӨ -нің ... өсімі;
2. жоспарлы кезеңдегі ақша айналысының есептелетін жылдамдығы;
3. жоспарланған ... ... ... ... ... ... ... бақылау көрсеткіштері елдің экономикалық
потенциалының болашақтағы ұлғаюын және оның ... ... ... есептеледі. Бұл көрсеткіштің тәжірибе үшін де маңызы зор.
Ақша массасы көлемінің өзгеруіне айналыстағы ақша ... ... оның ... ... да әсер етеді.
Ақша массасының жылдамдығы – ақша ... ... ... ... ойы ... ақша ... жылдамдығы
табыс айналымының жылдамдығын көрсетеді″.
Ақша массасының айналым жылдамдығы жалпы ... ... ... мен ... ... бірге таза монетарлық
факторларға, яғни төлем айналымының құрылымына, несиелік ... ... есеп ... ... ақша нарығындағы процент деңгейіне және
тағы басқаларға байланысты өзгереді.
Ақша массасы айналымының баяулауы – ұлттық жиынтық өнімді ... ... ... ... Егер ақша айналысының
жылдамдығы артса, онда жоғары конъюктураның барлығын және ақша ... ... ... Ақша ... жылдамдығы айналыстығы
ақша санына кері пропорционалды әсер ... яғни ақша ... ... әсер ... ... ... ақша эмиссиясының қажеттілігі
азаяды деп санауға ... ... ... ... ... ... ақша
қорын жинауға ұмтылысын және ақша массасының құрылымында банктердегі ұзақ
мерзімді салымдардың ұлғаюын көрсетеді.
Айта кететін ...... ... ... ... өту ... деген ұғымдардың бір – бірінен ерекшелігі
бар. Соңғысы, сөзсіз, шапшаң болуы қажет. Оны шапшаңдататын факторларға:
өзара есеп ... ... ... банк ... электронды есептегіш
техниканы және электрондық ақша жүйесін енгізу жатады.
Өнеркәсібі дамыған елдерде ақша массасы айналымының екі ... ... ... ... ... ... ...
жиынтық ұлттық өнімнің немесе ұлттық табыстың ақша массасына,
дәлірек айтқанда М1 не М2 ... ... Бұл ... ... мен ... даму ... ... көрсетеді.
2. Төлем айналысындағы ақша айналымының көрсеткіші – ... ... ... аударылған қаражаттар сомасы мен ... ... ... ... ... ... және оны ... массасының құрамы сол елдегі несие – ақша жүйесімен анықталады.
Ақша айналымының екі жағының ( қолма –қол ақша мен ... ... ) ... олардың бір формасының екіншісіне алмасуы жалпы ... ... ... қажет етеді. Себебі ақша массасы - ақша
айналымының сандық көрсеткіші. Белгілі бір мерзім аралығында және ... ... ақша ... сандық өзгерістерді талдау үшін, сол сияқты
ақша массасының көлемін және оның өсу қарқынын реттейтін іс - ... үшін әр ... ... ... ... ... ... деп аталады.
Ақша агрегаттарының құрылымы тұрақты, қалыпты болмайды. Ол ақша нарығы
құралдарының дамуына байланысты өзгереді.
Ақша агрегаттары бір – ... ... ... ажыратылады. Ең
өтімділігі жоғары агрегат болып М0 ( қолма – қол ақша ) саналады. М1 ... ... М0 – ге ... ... ... М2 – ден жоғары.
М2 ақша агрегаты қолма қол ақша және қолма – қол емес құралдар арқылы
анықталады, өз ... олар ... ... ... және ... ... ... тікелей байланысты. Яғни, бұдан
мынадай ойға ... ... ... ... ... ... интенсивті түрде
жүрсе, халық банктерге сенеді және өз ақшаларын солардың ... онда ... банк ақша ... ... ... ... ... жасауы жаңа ақшалардың пайда болуын қамтамасыз ету ... деп ... ... ... ақша ... ... бірдей емес. Мысалы, АҚШ- та ақша
массасын анықтау үшін төрт ақша агрегаты қолданылады, сондай – ақ М2 –нің
құрамына бір ... ... ... ... қағаздар, ақша нарығының
депозиттік шоттары, Ал М3 –ке М2 –ге қосымша ... ... ... ... ... ... жасалатын сатып алу туралы
жедел келісімшарттар кіреді. Ал Жапония мен Германияда үш ақша агрегаты
қолданылады. Англияны ... ... онда бес ақша ... қызмет етеді.
Енді осы ақша агрегаттарының әр қайсысына бөлек – бөлек тоқталып
өтейік.
М1 ақша агрегатына ... ... ... бар, оған ... ... мен мерзімсіз депозиттерді жатқызады.
Кейбір елдерде бұған барлық ағымдағы салымдарды, мысалы, Ұлыбританияда
тек олар бойынша пайызбен есептелмейтін депозиттерді ғана ... АҚШ ... ... – ақ М1 ... ... емес мекемелермен
шығарылғанаккредитивті, Жапонияда - 7 күн бұрын ... ала ... ... де ... М1 ... ... ақша ... « тар » көрсеткіші
болып табылады. Бірақ, соған қарамастан, ол өте маңызды, себебі ол ақшаның
төлем құралы функциясымен тығыз ... Ол жеке ... ... ... ... Осы ... ... М1 агрегаты пайыз
ставкасының және халықтың өтімділікті таңдауының арақатынасы деп саналды.
Себебі М1 ... ... ... ... ... табыс әкелмейтін.
Өкінішке орай қазіргі кезде бұл ... ... ... бар ... пайда болуына байланысты бұзылған.
М2 және М3 ... ... ... елдер арасында мәнді
айырмашылықтар бар.
Францияда М2 агрегатына М1 агрегатымен қоса, төрт ... ... ... АҚШ - та ... шоттарындағы қалдықтарды, ақша
нарығы қорларының акцияларын, АҚШ – ғы ... және ... АҚШ ... ... ...... болатын депозиттерді, бір ай бұрын ... ... ... М2 ... басқа: Францияда резидент еместердің
ақшалай активтерін: мерзімді ... ... ... және ... ... сертификаттарын; Германияда жинақ депозиттерін;
Ұлыбританияда мерзімді депозиттік сертификаттарды, валютадағы депозиттер
мен сертификаттарды жатқызады. Яғни М3 ... ақша ... « кең ... болып табылады.
М3 агрегаты мемлекеттегі халықтың сатып алу қабілетінің толық ... деп ... ... ... ... көп ... ... пайдаланады және айналыстағы ақша массасын реттеу мақсатында
қолданады.
Ақша агрегаттарының құрылымы тұрақты қалыпта бола бермейді. ... – бір әсер ... ... - ақша нарығы құралдары дамуының
өзгеруі.Ақша массасының нақты құрамы әр мемлекеттің өзіне тән ақша - ... ... ... АҚШ- та ақша ... ... үшін - төрт,
Швецария мен Германияда - үш, Ұлыбританияда- бес, ... - екі ... ... ... ... ... статистикасында мынадай ақша
агрегаттары қолданылады:
М1 – ... ... ... және ... ағымдық шоттардағы
қаражаттарды қамтиды;
М2 – М1 + коммерциялық банктегі мерзімді және жинақ салымдары ( ... ... ... – М2 + ... несиелік мекемелердегі жинақ салымдары;
М4 – М3 + ірі коммерциялық ... ... ... барлық ақша агрегаттары иерархиялық жүйеге тізбектеледі:
әрбір келесі агрегат өзінің алдындағы агрегатты қосып алады.[2]
Ақша массасы – бұл жеке ... ... мен ... ... ... ... қызмет ететін сатып алу және төлем құралдарының
жиынтығы. Ақша массасының компоненттерін анықтаудың әр түрлі концепциялары
бар. Оның ... сол ... ... – ақша жүйесімен анықталады.
Еліміздегі ақша агрегаттарына келетін болсақ бізде М0,М1,М2,М3
агрегаттары қолданылады.Ақша ... ... ... Ұлттық
банк арқылы реттеліп отырады.Себебі ақша агрегаттары ақша ... ... ... ... ... ... шетел
тәжірибесін қолдана отырып ел үкіметі еліміздің экономикасына сай ақша
агрегаттарын қалыптастырып отыр.Ал енді Қазақстан ... ... ... ақша ... ... ... ...
• 1) әрқашан айып-пұлсыз және шектеусіз ... ... ... 2) ... ... ... жиро-кепілдіктің көмегімен еркін айналады;
• 3) төлемдер жүргізуде кеңінен қолданылады. Аудармалы депозиттер қысқа
ақша массасының бір бөлігін ... ...... ол, ... ... ... ... ғана
алынатындығы немесе әртүрлі шектеулері жай коммерциялық ... ... ... және ... ... ... талаптарға жоғары
дәрежеде сай келетін жинақ және мерзімді депозиттер. Басқа ... ... ... ... ... ... салымдар мен депозиттерді
қамтиды.
Ақша массасы бірнеше жолмен өсуі мүмкін:
• банкноталар мен монеталар эмиссиялау есебінен.
... ... ... банктердің несие алуымен;
• мемлекеттк бюджеттің кемшілігін жабу үшін орталық ... ... ... ... ... асыл ... ... валютасын және
мемелекеттік бағалы қағаздарды сатып алуымен;
• чек ... ... ... ... ... ... заим ... (депозиттер негізінде несие ақшаларын
шығару);
Ақша массасының көлемі және оның өсу ... ... ... әсер ... ... ... ... негізгі
мақсаттарына да әсер етуі мүмкін.
Ақша массасын өлшеудің екі түрі бар: ... және ... ... массасын трансакциондық өлшеу ақшаның айналым құралы ретіндегі
функциясына негізделеді. Бұл ойды қолдаушылар ... мәні ... ... үшін ... деп ... ... ойынша , айналыс
құралы қызметін атқаратын ... яғни ... ... ... ... осыда. Барлық активтер құнды сақтау қызметін
атқарады, олардың ішіндегі кейбіреулері ғана айналыс ... ... ... ... ... ... құралдары қызметін атқаратын
активтерді ғана есептеу керек. Мұндай активтерге көбінесе төлем құралы
ретінде қолданылатын монеталар және ... ... ... ... ... ... депозиттерді ( ағымдағы шоттарды ) жатқызуға болады.
Өтімділік бойынша ақшаның массааын ... ... мәні оның ... болу ... байланыстырылады. Өтімділік сатушының берілген
берілген тауарды кез келген уақытта аз шығындармен және ... ... Бұл ой ... ... басқа активтерден сапа жағынан ешқандай
айырмашылығы жоқ. Біз активтерді тек оның ... ... ... ғана
ажырата аламыз. Әрбір актив құнды сақтау қызметін атқарады, бірақ олардың
өзгешелігі тек олардың өтімділігінде.
Ақшалар – ең өтімді активтер; ақшаның иесі ... ... ... ... ... ... басқа еш нәрсеге айырбастамау керек. Ал,
мысалға үйді алатын болсақ, оның ... өте ... ... ... сату көп ... ... массасының негізгі компоненті – ол ақша базасы. Ақша базасы
міндеттемелерге жататын резервтік және ... ... ... ... ... ... = СІС + RR + ... – айналыстағы нақты ақшалар;
RR – міндетті резервтер;
DCB – екінші деңгейдегі банктердің ұлттық банкідегі ... ... ... ... есептеулеріне байланыстыақша базасы
(резервтік ақша) ... ... ... шығарған қолма-қол ақшаларынан ... ... ... ... ... ... ... тыс
қолма-қол ақшалардан);
-ЕДБ-дің аудармалы және басқа депозиттерінен;банктік емес ... ... ... ... және мемлекеттік емес,қаржылық емес ұйымдардың
теңгедегі ағымдағы шоттарынан.
Ақшаның төлем ... ... ... етуі ... ... ақшаның
жалпы көлемін қысқарады. Бұл, қарыз міндеттемелерінің көп бөлігін ... мен ... көп ... қарыз талаптары мен
міндеттемелерін өзара есептеу арқылы табу жолымен ... ... даму ... ақша ... кері әсер етеді неғұрлым тауарлардың
көп бөлігі ... ... ... ... үшін ақшаның аз саны қажет
етіледі. Оған қоса, ... ... жөн, ... ... ... бір саны ... және ... қолындағы тұрақты ақша
резервін қалыптастырады. Осының нәтижесінде, айналыстағы ақша санын
анықтайтын заң ... ... ... мен ... – төлем құралы және айнасы ретінде қажетті ақша ...... ... ... – несиеге сатылған тауар бағасының сомасы;
Т - қарыз және басқа ... ... ... сомасы;
Ө - өзара есептескен талаптар мен міндеттемелер сомасы;
АР – ақша резервтері;
А – ақшаның төлем және айналыс құралдары ретіндегі айналымының ... ... ... ақша ... ... мүмкін
себептердің бірі ретіндегі тауарлар бағаларының едәуір аз төленбеген ... ... Бұл ... Т шамасы кері таңбаға ие. Алайда бұны нарықтық
экономикаға өтуші Қазақстанда және басқа да елдерде, өнеркәсіптер ... ... ... мәселесін ақша массасын көбейту арқылы шешуге болады
деуге болмайды, ... ... көп ... ... ... төлемсіздік
тізбесінде потенциалды банкроттардың болды, ... ... ... жекешелендіру процесінің аяқталмауы, төлем
құралдарының әлсіз ... және ... ... теориясы айналысқа қажетті
ақша санын дәл анықтауға мүмкіндік ... ол ... ... ... даму ... жалпы жиынтығындағы ақша қаражаттарының орнын
анқытайды.
Ақша базасының ақша ... ... етуі ақша ... ... формула арқылы есептеледі:
А = М3/МВ
Егер, мысалға ақша мультипликаторы 2,0-ге тең болса, онда ақша базасының
әрбір теңгесі 2 ... ... ... ... 2008 жылы ... ... ... ақша мультипликаторының мәнін, өткен
жылмен салыстырғанда 3,15-дан 4,36-ге дейін өсіріп отыр.
Ақша массаның жалпы ішкі ... (ЖІӨ) ... ... ... ... (Км) ... ... = (МЗ (ақша массасы) / ЖІӨ) x 100
Ақша массасының құрылымы мен ... ... ... ... механизімін жасауда маңызы зор. ... ... ... ... ... ... несие эмиссиясының
көмегімен болжамдалады. Несиелеу процесі кезінде, ... өсуі және ... ... ... алу ... ... ... Бұл, сонымен бірге, пассивтердің өсуіне, ... ... ( ... – қол ... ... ... ) пайда
болуына әкеледі. [6]
Ақша айналысы «ҚР Ұлттық банкі туралы» ҚР заңына сәйкес ... ... да ... банктің ақша-несие саясатымен реттеледі. Ұлттық
банк тұтынылатын ... мен ... ... мөлшерін
анықтайды,олардың дайындалуын қамтамасыз етеді, оларды сақтаудың, жоюдың
тәртібін және ... ... ... инкассациясын
белгілейді.Қазақстан Республикасы ... ... ... және ... ... ... лицензия беру бойынша өз ... ... ... ... ақша ... 1996 ... ... салыстырып қарағанда түбегейлі өзгерістерге ұшырады. ... ... ... ... ... шегінде қолма-қол
ақша қалдығының лимиті белгіленбейді.
Осыған қарай Ұлттық банк ақша ... ... ... ... ... ... денгейдегі банктердің қаражат мөлшерін
реттеу арқылы, яғни банктердің ... ... ... ... ... ақша – ... саясатының аспаптары арқылы жүзеге асырылады. Бұл
аспаптар ақша базасының ... ... ... әрі ақша ... ... қатынасы ретінде есептелетін ақша мультипликаторының шамасына ... ... ... шамасы міндетті резервтеудің
нормаларына тәуелді, өйткені міндетті резервтер несие ресурстарының көзі
ретінде, ... ... ... – қол ... үлес ... Бұны банктерден тысқары болатын айналымдағы ... ... ... ... ... ... мультипликация қарқындылығы олардың экономикадағы айналыс
жылдамдылығына ... ... ... ... неғұрлым жоғары
болса ақша массасы соғұрлым көп, айналыс ... аз ... ҚР ... ақша ... және ... ... реттеу үшін міндетті резервтер
нормасы, қайта қаржыландырудың пайыздық мөлшерлемелерінің деңгейі, ашық
нарықтағы операция, валюта
2.ҚР-НЫҢ АҚША ... ... ... ... талдау
Ақша агрегаттары — ақша массасы құрылымының көрсеткіштері, ... ... ... ... ақша түрлері.Агрегаттар (латын.
aggregatus - қосылған) - 1) макроэкономикалық агрегаттар — экономикалық
агенттердің жекелеген ... ... ... ... ... ... ... сипаттамалары. Агрегаттар, әдетте, ұлттық
шоттар жүйесінде көрсетілетін ... ... қосу ... ... жалпы ұлттық өнім (ЖҮӨ), ұлттық табыс); Елімізде М0,М1,
М2,М3 агрегаттары қолданылатынын айтып өткен болатынбыз.Ақша агрегаттарын
Ұлттық банк ... ... осы ақша ... ... болсақ:
Ақша ... ... ...... ... | | |
| 1. МО ... ... ... |874 577 |1 094 781|1 301 ... ... % |- 4,3 |- 4,7 |- 4,7 ... ... ... ... ... % |- 4,3 |- 4,7 |- 4,7 ... М1 |2 536 665|3 112 623|3 614 ... ... % |3,2 |- 0,1 |- 6,0 ... ... ... кезеңдегі өзгеріс, % |3,2 |- 0,1 |- 6,0 ... М2 |5 394 164|6 649 830|7 783 ... ... % |1,1 |1,2 |- 2,3 ... басынан бергі кезеңдегі өзгеріс, % |1,1 |1,2 |- 2,3 ... М3 ... ... |7 496 070|8 608 602|9 622 ... өзгеріс, % |0,1 |1,5 |- 1,3 ... ... ... кезеңдегі өзгеріс, % |0,1 |1,5 |- 1,3 ... ... ... Банк ... ... еліміздің соңғы үш жылдағы ақша агрегаттары талданған.2011
жылы айналыстағы қолма-қол ақша 2010жылға қарағанда 25,1%-ға өсіп 1094 781
теңгені құрады,ал 2012жылы 18,8 %-ға өсіп 1 ... ... ... ... ... ... ... өсіп 3112623 теңгені
құраса,ал 2012жылы ... ... ... өсіп 3614004 ... ... ... ... 2010жылға қарағанда 23,2%-ға өсіп 6649830теңгені
құраса,2012жылы 2011жылға қарағанда 17%-ға ... ... ... ... ... ... өсіп 8608602теңгені құраса,ал
2012жылы 2011жылға қарағанда 11,7%-ға өсіп ... ... ... өсу ... кестедегі мәліметтерді диаграмма түрінде келтірсек:
Ақша ... ... ... ... Банк ... ... құрылымы ... ... ... |  |  ... ... |01.01.11 | ... | | | ... ... ... ... |161 717 |204 599 |262 837 ... емес заңды тұлғалардың |  |  |  ... ... ... |1 500 371|1 813 243|2 049 ... |  |  |  ... ... ... депозиттері |725 149  |1 068 |1 351 |
| | |366  |834  ... емес ... ... ... |  |  |  ... ... және ... валютасындағы |  |  |  ... ... |2 ... 468 |2 817 |
| | |841  |267  ... |  |  |  ... ... ... |  |  |  ... депозиттерi |1 004 418|935 916 |1 121 ... емес ... ... ... |  |  |  ... ... ... |1 ... 022 |717 473 |
| | |856  | ... ... Ұлттық Банк мәліметтері
Бұл кестеде ақша агрегаттарының құрылымы талданған.М1 ... ... ... ... ... ... ... 26,5%-ға өсіп 204599теңгені құрады,2012жылы 2011жылға қарағанда
28,4%-ға өсіп 262837теңгені ... ... ... ... аудармалы депозиттері 2011жылы 2010жылға қарағанда 47,3%-ға
өсіп 1068366теңгені құраса,ал 2012жылы 2011жылға қарағанда 26,5%-ға өсіп
1351834теңгенң құрады.М3 агрегатының ... ... ... ... ... ... ... қарағанда 7,3%-ға кеміп
935916теңгені құраса,ал ... ... ... 19,8%-ға өсіп
1121549теңгені құраған.
2.2.Ақша базасы мен массасын талдау
Қазақстанда 2012 жылы мамыр айында ақша массасы 0,6 ... ... ... ... 6 ... ... 10 трлн 334,946 млн теңгені
құрады.Айналымдағы қолма-қол ақша айналымы есепті ... 0,6 ... ... ... 1 трлн 350,136 млрд ... дейін артты,
банк жүйесіндегі депозиттер ... ... ... 7,1%-ға
ұлғайды) 8 трлн 984,811 млрд теңгеге дейін төмендеді.
2012 жылы мамыр ішінде ақша базасы 5,3%-ға, 3 трлн 304,523 млрд ... ... ... ... кеңейді, ал осал ақша ... ... ... ... мерзімдік депозиттерін қоспағанда)
2,3%-ға қысқарып (қаңтар-мамырда 13,1%-ға кеңейді), 3 трлн 97,798 ... ... ... ақша ... ... 10,515 ... ... өскенін Қазақстан Ұлттық банкі хабарлаған.. Бұл ... ақша ... ... 1,8% ... кезегінде ақша қоры (қордағы
ақша) жыл басынан бері 4,1% - ға  2,953 ... ... ... ... ақша қоры 5,1%  ... Ақша базасы — орталық банктің
бақылауында болатын елдегі ақша ... бір ... ... ақша
массасының ең маңызды компоненті болғандықтан ақша базасын талдау маңызды
болып табылады,қазіргі кездегі еліміздің ақша ... ... ... ... ... ... ... |01.01.11 |01.01.12 |
|  |  |  |  ... Ақша ... ... ақша) |2 584 606|2 641 507|3 384 ... ... % |5,5 |2,7 |19,3 ... ... ... кезеңдегі өзгеріс, % |5,5 |2,7 |19,3 ... ... |  |  |  ... ... тыс ... ақша |1 005 845|1 252 898|1 483 ... ... және ... ... |  |  |  ... ... |1 578 760|1 388 608|1 900 ... ... (тар ... |2 045 882|2 196 323|3 167 ... өзгеріс, % |4,3 |2,5 |15,6 ... ... ... ... ... % |4,3 |2,5 |15,6 ... iшiнде: |  |  |  ... ... ... ... |498 421 |387 193 |1 091 ... ... Ұлттық Банк мәліметтері
Бұл кестеде ақша базасының құрылымы мен өзгерісі талданған.Ақша
базасы резервтік ақша ретінде 2011жылы ... ... ... өсіп
2641507 теңгені құраса,ал 2012жылы 2011жылға қарағанда 28,1 %-ға өскен.ҚҰБ-
нен тыс қолма-қол ақша ... ... ... ... ... ... ... 18,4%-ға өскен.ЕДБ-дің және басқа ұйымдардың
ҚҰБ-дегі депозиттері 2011жылы 2010жылға қарағанда ... ... ... қарағанда 36,8%-ға өскен.Ақша базасы тар мағынада
қарастырсақ ... ... ... ... ... 2012жылы
2011жылыға қарағанда 44,2%-ға өскен.Ал ЕДБ-дің ҚҰБ-дегі резервтік
депозиттері 2011жылы 2010жылға ... ... ... ... 2012 жылы ақша базасында тұрақты өсу қалыптасқанын көріп отырмыз.
Бұл кестедегі мәліметтерді диаграммада көрсетсек:
Ақша ... ... ... Ұлттық Банк мәліметтері
Ақша базасы резервтік ақша ретінде және ақша ... тар ... үш ... ... ... ақша ... өсуі байқалады.
Ақшы массасының динамикасын анықтау үшін бір жыл ... ... ... ... ... ... ... |01.01.12. |
| М3 (ақша массасы) |7 496 070 |8 608 602 |9 622 127 ... ... |  |  |  ... халықтың шетел валютасындағы |  |  |  ... ... |1 004 418 |935 916 |1 121 549 ... ... емес ... ... |  |  |  ... ... |  |  |  ... депозиттерi |1 097 489 |1 022 856 |717 473 ... ... ... Банк ... ... ... үш ... өзгерісін талдасақ ақша массасы 2011жылы
14,8%-ға өсіп 8608602 болса,2012жылы 2011жылға қарағанда 11,7%-ға өсіп
9622127 болып өсіп отырған,яғни ақша массасы ... ... өсіп ... келесі диаграмма арқылы көрсетсек:
Ақша массасының өзгерісі
4-сурет
Дерек көзі:ҚР Ұлттық Банк мәліметтері
Ақша массасының өсуін қадағалау қажет.Себебі ақша массасы өсе берітін ... ... ... АҚША ... РЕТТЕУ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша-несие ... ... ... ... макроэкономикалық тұрақтылыққа қол
жеткізуге және ... өсу үшін ... ... ... ... ... саясатының маңызды құрамдас бөлімдерінің бірі
болып табылады. Ақша-несие саясаты – бұл ... ақша ... ... ... ... ... ақша-несие саласында қолданатын өзара
байланысты шаралар жиынтығы.
Мемлекет өндірістік салаға тікелей әсер ете ... ол ... тек ... реттеу арқылы әсер етеді. Сондықтан ақша-несие
саясаты мемлекеттің өндіріске әсер етуінің тиімді әрі ... ... ... ... саясатының мақсаты – ұлттық шаруашылықтың тұрақты
дамуы мен тепе-теңдікте болуын қамтамасыз ету.
Ақша-несие саясатының негізгі ...... банк ... ... ... институт болмағанымен оның нұсқауларын орындайды. Алайда Ұлттық
Банктің мемлекеттік ... ... ... рөлі мен маңызына көңіл
аударатын болсақ, ол өз алдына дербес ұйым болып табылады. Сондықтан ... ... ... ... құқы ... экономикасының нарықтық принциптерге өтуінен бастап ақша
саясатының мақсаты инфляциялық ... және осы ... ... реттеу үшін ақша эмиссиясын шектеу болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... жүзеге асады: яғни, ақша
массасын реттеу, валюталық реттеу.
Екі деңгейлі банк жүйесін ... ... ... ... ... және ақша қаражаттарының әр алуан түрлерімен
формаларын бір ... ... ... ... ету ... болатын.
Ақша массасының құрылымы мен ... ... ... ... ... ... ... зор. Айналымдағы ақша
көлемі Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... ... процесі кезінде, алтынволюталық
қорлардың өсуі және шетел ... ... алу ... ... ... Бұл, сонымен бірге, пассивтердің өсуіне, яғни
ақша ... ( ... – қол ... ... резервтер ) пайда
болуына әкеледі.
Бүгінгі таңда ... ... ... ... ...... айналымын реттеудегі басты қызметтерінің бірі - ... ... ... валюта ақша белгілерімен дер кезінде
және тұтас қанағаттандыруы.
Ұлттық ... ақша – ... ... ... байланысты
Республикада экономикалық жағдай жағымды қалыптасуда, өнеркәсіптер ... ... ... ... ... ... ақша ... оң
әсер тигізеді.
Жиынтық Ұлттық табыс пен ақша массасы көрсеткіштерінің өсуі, ... өсуі ... – қол ... ... банк депозиттерінің өзімен
байланысты. Қазіргі кезде ... – қол ақша ... ... және ... белгілерінің көлемі тек шаруашылық ... ... ... ... ... ... міндеттері
Қазақстан Республикасының ақша-несие жүйесі реформалаудың ұзақ та қиын
жолынан өтті. Еліміздің егемендік ... ... ... ... ... ... ... деңгейі, мемлекеттік бюджет
тапшылығы, жоғары пайыз мөлшерлемесі, т.б.) тиімді ақша-несие ... ... ... ... ... ... өте келе бұл ... отырып еліміздің қаржы жүйесіне оңтайлы өзгерістер енгізілді. Ғылыми
әдебиеттерде көрсетілгендей, «Қазір ... ... ... ... ТМД ... ... ең ... бүгінгі заман талаптарына
сай, жаңа банктік жүйе қалыптасты. Бұл реформалаудың маңызды жетістігі,
өйткені ... ... өту ... ... ... ... мектебі болған жоқ».
Бүгінгі күні ақша-несие жүйесін одан әрі ... ... ... ... ... жаңа маңызды, ауқымы зор міндеттер тұр:
- Ақша-несие саясатының инфляциялық аргеттеу принципіне өту арқылы инфляция
деңгейін төмен деңгейде ... 3-4 ... ... ... тұру.
- Теңгенің шетел валютасына қатысты нақты бағамының ... ... ... ... ... ... мен қызметтердің бәсекеге
қабілеттілігін көтеру.
- Нақты секторды несиелеуді ... және оның ... ... ... ... жүйе мен ... ... тұрақты дамуын қамтамасыз ету.
- Қаржы рыногына ... ... ... ... Банкке жұмылдыру
арқылы олардың мемлекеттік реттеудегі қызметін жетілдіру.
- Қазақстанның төлемдік жүйесін Еврокеңес стандарттарына ... ... ... ... ... ... жүйені қалыптастыру.
Ақша саясатының құралдарын төмендегідей топтастыруға болады. Ақырғы
мақсат:
а)экономиканың өсуі;
ә)толық ... ... ... ... ... ... ... берудің лимиті, пайыз мөлшерлемесін тікелей реттеу;
ә) міндетті резервтер нормасының өзгеруі;
б) есептеу мөлшерлемесінің өзгерісі;
в) ашық нарықтағы ... және ... ... ... айырмашылықтар бар. Жанама
құралдарды тиімді ... ақша ... ... ... ... экономикада әсіресе алғашқы өзгерістер кезеңінде, тікелей және
жанама құралдар пайдаланылады, соңғылары алғашқыларын ... ... ... ... ... ... қазыналық, валюталық,
сыртқы сауда, құрылымдық және басқа да саясаттарды ескере ... ... ... ... ... ... бір бағыты ретінде
қарастырылады.Аралық мақсаттар ... ... ... орталық банктің
жанама құраддары ... ... ... ... ... ... тұрақтылыққа қол жеткізуге және экономикалық өсу үшін
қолайлы жағдайлар жасауға бағытталған мемлекеттің ... ... ... ... бірі ... ... ... саясаты - бұл
ақша айналысын реттеу мақсаты мен мемлекеттіК ақша-несие ... ... ... шаралар жиынтығы.
Қазіргі жағдайдағы ... ... ... реттеу
сұрақтарының өзектілігі белгілі бір ... ... ... ... талдау және болжау әдістерін, сонымен бірге оны іске ... ... ... ... Бұл ... ... банк ақша-несие саясатын жүргізуде. Нысанаға алатын ақша
базасы келесідей ... ... ... ... ... ... қаржыландыру мөлшерлемесі: ресми мүдделендіру мөлшерлемесі деңгейін
белгілеу;
-ҚҰБ-те (Қазақстан Ұлттық банкі) ... ең ... ... ... ... оның ... ... тартылған қаражаттарды мерзіміне,
көлеміне және түрлеріне байланысты жіктеу;
- мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу және сату ... ... ... ... ... және үкіметке несие беру;
- валюталық нарықтағы басқыншылық;
- кейбір жағдайларда несиелік операциялардың жекелеген түрлерінің ... ... ... ... ... енгізу;
- ресми есепке алу (дисконттық) мөлшерлемесі.
3.2Ақша массасын реттеуді жетілдіру жолдары
Ақша массасын реттеу жолының бірі ... ... ... қолдану қажеттлігі туындайды.Экономиканы мемлекеттік ... және ... ... ... мемлекеттің
экономикалық саясатының рөлі орасан зор және оның ... ... ... ... ... және ... қатынастарымен
байланысты. Мемлекет қоғамдық жүйенің өзегі, ол билікті бақылайды және
барлық басқа мемлекеттік емес ... ... ... ... қағидаларын қалыптастырады және нысандарын ұйымдастырады. Мемлекет
жалпы мүддені жекеден бөліп, адам ... жаңа ... ... мемлекеттің пайда болуы және өмір cүpyi тарихи қажеттілік қана
емес, сонымен бipгe экономикалық дамудың қоғамдық прогресивті және ... ... ... реттеудің мемлекеттік саясаты кез келген үкімет үшін, нарықтың
немесе ... – бөлу ... ... ... ... болып табылады.
Бөлу экономикасында мемлекет тауар мен қызметтің өндіру және бөлудің барлық
құқығы мен ... ... ... Бұл ... ... реттейтін еш нәрсе
жоқ, мұндай жүйе өзінің тиімсіздігін және дәрменсіздігін ... ... ... алдында тауарларды өндіруді ұйымдастыру және
ресурстарды бөлу міндеттері тұрмайды. ... ... ... ... және ... тауарларға билік ету құқы болмайды.
Нарықтық жүйе — бұл ең ... ... мен ... ... ... ... болып табылады. Сонда да мемлекеттің
реттеушілік функциясының маңызы ерекше ... қала ... Epкін ... ... тетік экономикалық өсудің барлық мәселелерін ... ... ... күштердің басым бөлігі жеке меншікке көшеді,
мемлекет экономиканың үлкен құрылымын өзі ұстауға ... ... ... ... телеграф т.с.с. Еңбек бөлінісі негізінде мемлекет ... ... ... ... ... ... ... қорғаныс, ғылым, ғарыш, сондай-ақ жұмыс күшін ұдайы ... ... және т.с.с жаңа ... мәселелердің
қалыптасуына әкеледі. Экономикалық және саяси шешімдерді реттеу тетігіне
араласу қажеттілігі пайда болады.Мемлекеттік экономикалық ... ... және ... ... ... ... ... Басты
мақсаттар- басым түрдегі экономикалық және әлеуметтік теңгермешілікке жету,
ұлттық бәсеке ... ... ... ... ... жағдайларға бейімделуін қамтамасыз ету болып табылады.
Заң шығару, атқару және сот мемлекеттік билігі күшті жерде ЭМР ... ... ... ... ... кез келген ұлттық, нарықтық
экономика белгілі функциялық экономикалық жүйе (ФЭЖ) ретінде дамиды. Оларды
қолдау немесе сәйкестікке келтірумен ... ... ... мемлекет
(үкімет) шұғылданады. Мәселен, ФЭЖ атынан ... ... ... ... ұлттық нарықта макроэкономикалық тепе-теңдікті қолдауға
бағытталған, олардың ... ... ... Ол ... ... ... ... ноу-хау, капиталдың әртүрлі нысандарымен, жұмыс
күшімен т.б. айырбас жасауға жағдайлар жасайды.
Мәселен, мемлекеттік бюджет ... ... ... ... ... Алтын-валюта қорының көлемі, тауарлар импорты шығындарын, кемінде үш
ай ішінде жабуға жеткілікті ... ... ... ... деңгейі
еңбекке қабілетті халықтың жалпы санының 15-20% аспауы тиіс т.с.с.
Мемлекеттік ... ... ... деңгейде, осындай салыстырмалы
параметрлерді ұстап тұруы ішкі нарықтағы ... ... ... өсудің тұрақтылығы мен динамикасын қамтамасыз етеді.
ФЭЖ-ге тән ... ... жүйе ... ... ақша массасын реттеу
жүйесі; ішкі баға деңгейін қолдау жүйесі; ... ... ... ... ... ... ... массасы және оның құрылымы
елдің тұрақтылығына экономикасына қатты әсер етеді.Ақша массасын ел үкіметі
әрқашан реттеп отыру керек.
Ақша айналымын жеделдету үшін электрондық ... ... ... ... ... ... ... азайтуға, есеп айырысуды ... ... – қол ... ... кең жол ашады.Сол себепті де
электронды ақшаларға ... ... ... – қол емес ақша ... ( ... ... ) – ол ... шот
иесінің жазбаша бұйрығы бойынша ... ақша ... ... ... ... ... ретінде қызметтің атқарылуы. Қолма – қол емес ... ... екі ... ... ... тауарлы операциялар бойынша және
қаржылық міндеттемелері бойынша төлем айналымы. Қолма – қол ақша және қолма
– қол емес ақша ... ... ... ... және бір – ... ... – бұл жеке тұлғаларға, кәсіпорындар мен мемлекетке тиісті
және шаруашылық айналымына қызмет ететін сатып алу және ... ... Ақша ... ... анықтаудың әр түрлі концепциялары
бар. Оның құрамы сол елдегі несие – ақша жүйесімен анықталады.
Белгілі бір мерзім аралығында және ... бір ... ақша ... ... ... ... сол ... ақша массасының көлемін және
оның өсу ... ... іс - ... ... үшін әр ... ... ... көрсеткіштер ақша агрегаттары деп аталады.
Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің қолма – ... ... ... ... ... бірі - ... ... ұлттық валюта ақша белгілерімен дер кезінде
және ... ... Осы ... ... ... ... эмиссия – кассалық реттеуімен екінші деңгейдегі банктердің
кассалық жұмысы, купюралық ... ... ... валютаның ақшалай
белгілерінің саудасын қолдау, ... ескі ... алып ... ... ақша – несие саясатының шарттарына байланысты
Республикада ... ... ... ... ... мен
халықтың мемлекет саясатына сенімнің артуы мемлекеттегі ақша ұсынымына ... ... ... ақша-несие саясатын арттыру керек.
Ақша массасын жетілдіру жолдары бойынша менің ұсынатын ұсыныстарым:
-Ұлттық банктің ... ... ... ... ақша ... байланысты нормаларды жетілдіру;
-ақша массасын көбейтпеу барысында ұлтық ... ... ... ... ... ... ... шараларды күшейтуге қарсы шараларды күшейту
керек,электрондық ақшаларды көбейту керек.
Пайдаланған әдебиеттер
1.С.Б.Мақыш.«Банк ісі».Алматы,«Издатмаркет»2007ж
2. Б. А. ... ... ... ... ... қатынастары. Алматы
«Экономика» 2000 ж.
3. www.nationalbank.kz
4. С. Б. ... А. Ә. ... “ Банк ... ... ... университеті» 2004
ж.
5 Баймұратов О. «Қазақстан ... ... ... ... Ғ.С. ... ... банктер», Алматы, 2001ж
7.Лаврушин О.М. «Деньги. Кредит. Банки.» – Москва, 1999. ... У. Б. ... ... ... Ю.Л. ... система».Москва.Асафа 2004ж.
10.Есипова Р.Р. «Денежный оборот Республики.»Алматы,2000ж
11.Саниев М.С. Ақша, Несие. Банктер – ... ... ... ... ... ... ... С.Б. Ақша айналысы және несие, 2003.
13.М. С. ... ... ісі» 2007 ... ... ... ісі» 2003 ... С. Биханұлы «Ақша, несие, банк»
16. «Егемен Қазақстан» газеті
17. «Банк және банк ... ... ... 1995 ... 31 ... ... Қ. Қ. ... С. Қаржы: Оқулық.-Алматы:2005.
19.Міржақыпова С. Т. Банктегі бухгалтерлік есеп: Оқулық.-Алматы:
Экономика.-2004.
20.Кеулімжаев Қ, Әжібаева З, ... Н, ... А. ... ... ... ... агрегаттары
М0 – айналыстағы қолма – қол ақша немесе банк ... тыс ... – М0 + ... емес заңды тұлғалар мен халықтың теңгедегі аудармалы
депозиттері
М2 – М1 + теңгедегі басқа да депозиттер және банктік емес заңды ... ... ... ... ... ... – М2 + банктік емес заңды тұлғалар мен халықтың шетел валютасындағы
басқа да депозиттері

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу әдістері11 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Қазақстан Республикасындағы ақша реформалары және оның ерекшелiктерi8 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақша массасы мен ақша базасының құрылымын реттеу7 бет
Ақшаның айналысының заңы ақша массасы16 бет
Ақшаның айналысының заңы ақша масссасы25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь