Әлеуметтик институттар

Кіріспе
Институт ұғымы

Негізгі бөлім:
1. Әлеуметтик институттардың құрылымы мен кешені
2. Қоғамның басты институттарының белгілері
3. Әлеуметтік институттардың функциялары

Қорытынды
Әлеуметтік институттар социологияның басты санаттарының бірі
Социологтар “институт” ұғымын құқықтанушылардан бай әлеуметтік мазмұнмен толықтырып алған. Ол базалық социологиялық категориялардың бірі болып табылады, теориялық тұжырымдамаларды құру мен шынайы қоғамдағы әлеуметтік қатынастарды талдауда оны айналып өту мүмкін емес.
Ағылшын социологі Г.Спенсер “әлеуметтік институт” терминін алғаш ұсынған адам. Кез келген мекеме (әлеуметтік институт) әлеуметтік әрекеттердің орнықты құрылымы ретінде қалыптасады . Ол институттар қоғам өмірін реттеу мен жайластыру және адамдардың мінез-құлқына ықпал ету ісінде маңызды рөл атқаратынын атап өткен. Ол әлеуметтік институттардың алты түрін сипаттап, талдаған: өнеркәсіптік, кәсіподақтық, саяси, әдет-ғұрыптық, шіркеулік, үй.
Латын тілінен іnstіtutum - орнату, жайластыру деп тәржімаланады. “Институция” термині орнату, қоғамда қалыптасқан әдет-ғұрып, тәртіп дегенді білдіреді. “Институт” ұғымы әдет-ғұрыптар мен тәртіптердің заң немесе мекеме түрінде бекітілуін білдіреді. Әлеуметтік институт әлеуметтік жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ететін қоғамдық байланыстар мен қатынастардың кез келген тәртіптелуі, ресмиленуі дегенді білдіреді.
1.Jump up ↑ Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
2. Әбдікерова "Әлеуметтану"
3. Биекенова "Әлеуметтану тарихы"
        
        Әлеуметтік институт
Әлеуметтік институттар алғашқы қауымдық қоғамнан қазіргі заманға ... кез ... ... болған. Оларсыз қоғам өзін құрайтын адамдарға қатысты өзінің негізгі ... - ... ... ... ету, тұлғаны әлеуметтендіру, рухани және мәдени даму, т.б. орындай алмас еді.
Адамдардың әлеуметтік өзара байланыстары мен қарым-қатынастары мінез-құлықтың жалпы ... мен ... ... және жеке ... ... қол жеткізудің қалыптасқан, рұқсат етілген тәсілдерінің негізінде ... Ең ... ... бірі ... ... ... ... мен тайпаластар арасындағы қолдау көрсету мен өзара көмектесуді реттеген, мәдени сабақтастықты, әлеуметтік тәжірибені ұрпақтан ұрпаққа беру ... ... ... ... және неке институты болып табылады.
Социологтар "институт" ұғымын ... бай ... ... ... алған. Ол базалықсоциологиялық категориялардың бірі болып табылады, теориялық тұжырымдамаларды құру мен шынайы қоғамдағы әлеуметтік қатынастарды талдауда оны айналып өту ... ... ... Г.Спенсер "әлеуметтік институт" терминін алғаш ұсынған адам. Кез келген мекеме (әлеуметтік институт) әлеуметтік әрекеттердің орнықты құрылымы ... ... . Ол ... ... өмірін реттеу мен жайластыру және адамдардың мінез-құлқына ықпал ету ісінде маңызды рөл атқаратынын атап өткен. Ол әлеуметтік институттардың алты ... ... ... өнеркәсіптік, кәсіподақтық, саяси, әдет-ғұрыптық, шіркеулік, үй.
Латын тілінен іnstіtutum - орнату, жайластыру деп тәржімаланады. "Институция" термині орнату, ... ... ... тәртіп дегенді білдіреді. "Институт" ұғымы әдет-ғұрыптар мен тәртіптердің заң немесе мекеме ... ... ... Әлеуметтік институт әлеуметтік жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ететін қоғамдық байланыстар мен қатынастардың кез келген тәртіптелуі, ресмиленуі дегенді ... ... ... ... адам ... әр ... ... реттейтін ресми және бейресми ережелердің, принциптердің, нормалардың, ұстанымдардың орнықты кешенін білдіреді. Олардың негізінде топтар мен ... ... ... ... орнын, функцияларын, мінез-құлқын анықтайтын әлеуметтік рөлдер мен мәртебелер жүйесі ұйымдастырылады.
Әлеуметтік институттың жеке адамнан гөрі ... ... ... аса ... құрылымы бар, жүйелілік сапасы болады. Құндылықтар, үлгілер және нормалар жүйе ретінде жеке ... ... да бір ... ... шеңберіндегі міндетті мінез-құлықтарын реттеп отырады.
Әлеуметтік институт деп көбінесе адамдардың бірлескен қызметінің тарихи қалыптасқан орнықты ... ... ... негізігі мақсаты - жеке адамдардың, топтардың және жалпы қоғамның іргелі қажеттіліктерін ... ... ... ... ... адамдар қауымдастығының өмірін сақтауға мүмкіндік береді, оларды топтар мен қоғамға біріктіреді, олардың өмірін тұрақты етеді. Дәл осы ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қатынастар сипатын анықтайды және оларды сақтап отырады.
Әрбір институт:
- белгілі бір қызмет аясын;
- белгіленген құқықтар мен ... ... ... ... ... ... функцияларын орындауға өкілетті адамдар тобын;
- ресми тұлғалар арасындағы қарым-қатынастың ұйымдық ... мен ... ... ... ... қажетті материалдық құралдарды (қоғамдық ғимараттар, құрал-жабдықтар және т.б.) қамтиды.
Мысалы, әділет органдары (юстиция) әлеуметтік институт ретінде құқықтық қатынастар мен оларды ... ... ... Оған ... ... бір ... тобы (прокурорлар, соттар, адвокаттар); қабылданған ресми заңдар мен басқа да заңнамалық актілер, сондай-ақ құқықтық өкілетті тұлғалардың ... ... ... ... ... прокурордың, адвокаттың және т.б. рөлдері); мекемелер (прокуратуралар, ... ... ... және т.б.) және ... ... ... ел бюджетінен бөлінетін қаражат.
Қоғамдық байланыстар мен қарым-қатынастарды тәртіпке келтіру, ресмилендіру және стандарттау процесі институционалдандыру деп ... ... ... бір ... ... ұйымдастыруға қажеттілігін ұғынуы барысында сол қажеттілікті қанағаттандыра алатын әлеуметтік нормалар, ережелер, мәртебелер мен ... ... ... институттың қызмет атқаруына жәрдемдесетін жалпы мақсаттар, топтар және ұйымдар қалыптасады, институттың барлық мүшелерін қамтитын нормалар мен санкцияларды қолдану ресімдері, мәртебелер мен ... ... ... ... қажеттіліктерді қамтамасыз ететін әлеуметтік институттардың бес негізгі түрі бар :
- бала туу, өсуі (отбасы және неке ... ... және ... ... (саяси институттар, мемлекет);
- тұрмыстық құрал-жабдықтар өндіру (экономикалық институттар, ... ... ... ... ... ... кадрлар даярлау (білім беру, ғылыми және мәдени институттар);
- рухани мәселелер, тіршілік мағынасын ... ... (дін ... ... қанағаттандыратын қажеттіліктеріне тәуелді ерекше қасиеттері бар. Бұл ұстанымдар мен мінез-құлық үлгілері; символикалық мәдени белгілер; утилитарлық мәдени ... ... және ... кодекс; идеология. Бұл институционалдық белгілер әлеуметтік қатынастарды реттеудің негізгі механизмдерін шоғырландырған: нормативтік элементтер, түсініктер, үлгілер, санкциялар, мәдени ... ... ... ... ... институттар бірдей белгілердің толық жинақталымына ие бола бермейді, бұл олардың жеткілікті дами қоймағанын немесе төмендегенін көрсетеді.
1-кесте
Қоғамның ... ... ... ... беру
Дін
1. Ұстанымдар мен мінез-құқық үлгілері
Үйреністік
Түзу ниет Жауапкершілік Құрмет
Құлақ асу
Түзу ниет
Субординация
Өнімділік Үнемділік
Табыс алу
Б
Ілімге деген құштарлық
Сабаққа қатысу
Қошеметтеушілік
Түзу ниет
Табыну
2. Символикалық мәдени ... ... ... ... ... ... ... Мектеп әндері
Крест
Иконалар
Әулиелер
Гимн
3. Утилитарлық мәдени белгілер
Үй
Пәтер
Жиһаз
Қоғамдық ғимараттар Қоғамдық жұмыстар
Бланктер мен нысандар
Дүкен,
фабрика
Бланктер
нысандар
Сыныптар Кітапханалар ... ... ... ... ... ... және ... кодекс
Отбасылық тыйымдар, рұқсаттар
Конституция
Заңдар
Келісім-шарттар
Лицензиялар
Оқушылар
ережелері
Сенім
Шіркеу
тыйымдары
5. Идеология
Романтикалық махаббат Сыйысушылық Дарашылдық
Мемлекеттік
құқық
Демократия Ұлтшылдық
Монополиялар
Еркін сауда
Еңбек ету құқығы
Академиялық бостандық Прогрессивтік ... ... ... ... Протестантизм
Осылайша әлеуметтік институттар маңызды қоғамдық құндылықтар мен әлеуметтік байланыстардың орнықты нысандары арқылы әлеуметтік құрылымдар мен ... ... ... ... Оларды қоғам мүшелері орындайтын әлеуметтік құндылықтар, нормалар және мінез-құлық үлгілері беретін ... ... ... ... ... бірлесе қол жеткізуді қамтамасыз ететін белгілі бір әлеуметтік маңызды функцияларды орындайтын адамдардың ұйымдасқан бірлестіктері ретінде алып ... ... ... бағыттағы социологтар қоғамдағы әлеуметтік институттардың реттелген жүйесін беруге тырысқан.
Социологиядағы институционалдық мектеп өкілдері (С.Липсет, Д.Ландберг және т.б.) берген институттардың жіктелуі назар ... ... ... ... ... төрт негізгі функцияны орындайды: қоғам мүшелерінің өсіп-өркендеуі; әлеуметтендіру; өндіріс пен бөлініс; басқару мен бақылау.Экономикалық институттар (меншік, ... ... ... шаруашылық ұйымдар) қоғамдық байлық өндірісін және бөлінісін қамтамасыз етеді, экономикалық өмірді басқа әлеуметтік салалармен ... ... ... ... ... қоғамдық ұйымдар, кәсіподақтар) саяси биліктің белгілі бір нысандарын орнатуға және ұстап тұруға бағытталған. Әлеуметтік ... және ... ... мәдени және әлеуметтік құндылықтарды ұдайы өндіруді, жеке адамдардың әлеуметтік мәдени стандарттарды меңгеруін қамтамасыз етеді. Нормативтік-бағдарлаушы институттар жеке адамдардың ... ... ... ... ... Нормативтік-санкциялаушы институттар жеке адамдар мен топтардың белгілі бір мінез-құлқын заң актілерінде бекітілген нормалар, ережелер мен санкциялар негізінде алдын ала ... ... ... және ... ... ... және топаралық мінез-құлықтың әр алуан актілерін реттейтін ұзақ күнделікті ... ... ... ... мен ұйғарымдарды қамтиды.Институттардың мойындалған мақсаттары ретінде оңай танылатын ... ... және ... емес немесе жасырын жүзеге асырылатын латентті функциялары болады.Өзінің базалық қоғамдық функциясын жүзеге асыру үшін әрбір әлеуметтік институт қажеттіліктерін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ететін функцияларды атқарады. Ең алдымен, институт қоғамдық қатынастарды бекітеді және ұдайы өндіреді. Бұл институттың ... ... ... ететін шеңберлерді белгілейтін мінез-құлықтың ережелері мен стандарттық нормалары жүйесінің арқасында мүмкін болады. Әлеуметтік институттардың ... ... ... мүшелері арасындағы өзара қарым-қатынасты рөлдік талап-күтулер арқылы реттеуді қамтамасыз етеді. Әлеуметтік ... ... ... және ... мінез-құлық үлгісін сақтауды қамтамасыз етеді.
Институттардың интегративтік қызметі де ... ... ... ... ... ... ... топтар мүшелері бірігуінің, өзара тәуелділік пен жауапкершіліктерінің, өздерінің мақсаттарын салыстыруының әлеуметтік процестері табысты жүреді.
Әлеуметтік институттың трансляциялаушы қызметі қоғамда жинақталған ... ... ... ... ... Жеке адамды әлеуметтендіру, тәрбилеу және дамыту процестері арқылы алдыңғы ұрпақтың нормативтік-құндылық элементтері, тыныс-тіршілігінің тәжірибесі игеріледі.
Институттардың коммуникативтік ... ... ... ... ... ақпарат оның құрамына енген жеке адамдар мен топтар арасында да, институттар арасында да таралады.
Әлеуметтік институттардың айқын функциялары ... және ... ... ... Егер де ... ... игере алмаса, онда ол сөзсіз таратылады және өзгерістерге ұшырайды. Алайда әлеуметтік институттардың іс-әрекеттерінің жоспарланған нәтижелерімен ... ... ... не ... ... ала ... ... де болады.
"Дисфункция" ұғымын алғаш енгізген американдық социолог Р.Мертон болатын, ол ... бір ... ... ... ... ... ... бейнелеуге және қандай да бір жүйенің біртұтастыққа тұтасуы дәрежесін көрсетуге тиіс. Ол іс-әрекет пен мінез-құлықтың барлық институцияландырылған ... ... ... мен ... ... ... күмән туғызған және де дисфункцияларды зерделеуді маңызды деп ... ... ... ... ... ... оқиғалар туралы неғұрлым жылдам және толық хабардар болуын қамтамасыз етуге және тиісінше коммуникация дәрежесін ... ... ... ... және ақпараттарды бұрмалауға әкеп соғуы мүмкін. Ал бұл басқаның қайғысына, күш ... ... ... талаптарына қоғамның сезімталдық қасиетін төмендетеді.
Сырт көзге әлеуметтік институттардың дисфункция құбылысы даярланған кадрлардың, ... ... ... ұйымдастырудағы кемшіліктерден және т.б. болатын сияқты мүмкін. Мазмұндық көзқарас тұрғысынан дисфункциялар қызмет мақсатының ... ... ... анық ... сол ... ... мерейі мен беделінің түсуінен, жекелеген функциялардың бастапқы оңтайлы мақсаттарды ... ... ... ... ... арналған қызметіне ауысуынан көрініс табады.
Әлеуметтік институттардың өзгеруі едәуір ұзақ та күрделі процесс. ... даму ... ... ... ... ... ... түрге айналатындығын көрсетеді. Мысалы, отбасы, құқық, дін, билік институттарын алайық. Олардың жаңа ерекше түрлерінің пайда болуы жаңа әлеуметтік ... мен ... ... ... байланысты. Мысалы, индустриалдық қоғамда жаңа - нарық, еңбек келісім-шарты, ... ... ... ... денсаулық сақтау, қоғамдық қозғалыс, жалғыз басты ата-ана, ерлі-зайыптылардың бөлек тұруы және басқа институттар пайда болды.
Институттардың қоғамдық рөлін терең талдаған алғашқы ... бірі ... атап ... әлеуметтік институттар қоғамның өмір сүру тәсілі ретінде өзгермейтін нәрсе емес. Әлеуметтік құрылысының эволюциясы айналасына неғұрлым лайықталған алуан түрлі институттардың ... ... ... ... орын алады. Институттардың өзгеруі өз кезегінде мінез-құлқы қоршаған ортаға неғұрлым лайықталған және көп бейімделген жеке адамдардың одан әрі іріктелінуіне әкеп ... ... ... ... (ішкі) және экзогендік (сыртқы) факторлардың ықпалымен жүреді. Сыртқы факторларға күнделікті ... ... жаңа ... ... ... адамзаттың жаңа білімдерді жинақтауы жатады. Әлеуметтік институттар қоғамдық өзгерістерге бастама көтерген көрнекті тұлғалардың ықпалымен де қатты өзгеруі мүмкін. Мысалы, ... ... ... ... ... айтуға болады.Өзгерістер тудыратын ішкі факторларға жеке институттардың өзінің ... ... ... ... белгілі бір әлеуметтік топтардың қажеттіліктері мен мүдделерін жүзеге ... ... ... Егер де ... қызмет көрсететін әлеуметтік қажеттілік елеусіз болып қалса немесе жоқ болса, онда бұл институттың өмір ... ... ... ... және біртіндеп жоғалады. Сондықтан да институттар өзгеріп жатқан ... ... ... ... ... жаңғыртуды, мамандандырылуын тереңдетуді, жаңа нормалар, құндылықтар, ережелер жасауды қажет етеді.
Мысалы, әлеуметтік шығыстарға арналған бюджетті қысқарту жағдайында Қазақстанда әлеуметтік ... ... ... ... ... ол ... қауіп-қатерден халықтың барлық топтарын қорғауға бағытталған болатын, алайда ... ... ... оның ... ... ... ... мүмкіндігі де, қаражаты да жоқ. Сондықтан 2000 - 2001 ... ... ... көмек институты болып өзгертілді. Бұл халықтың неғұрлым кедей және мұқтаж топтарына тиімді әлеуметтік қолдау көрсетуіне мүмкіндік береді және де адамдардың ... ... ... жақсартуына деген жеке белсенділігі ынталандырылады.Қоғамның дамуына қарай бір әлеуметтік институттар басқа институттарға өзінің негізгі функцияларын береді немесе бөліседі.Егер де ... ... ... ... ... өз ... ... болса, ал индустриалдық қоғамда бұл функцияларын дін институттарымен ғана емес, мемлекетпен, мектепке дейінгі және мектептегі ... ... ... ... ... ... ... және басқалармен де бөліседі.Социологияда социологиялық зерттеулердің жеке бағыты қалыптасқан, онда институттарды орнықты әлеуметтік қатынастар ретінде зерттеу адамзаттың ... ... ішкі ... айқындауға мүмкіндік береді. ªазіргі заманғы экономика, саясат, мәдениет, күнделікті өмір саласындағы институттану нысандарын зерттеулер социологиялық ... ... ... үлес қосуда [43]. Микродеңгейдегі зерттеулер қалыптасып отырған әлеуметтік практикаларды бөліп қарауға және сипаттауға ... ... олар одан әрі ... және ... ... және ... жаңа кеңістігін қалыптастыра бастайды. Мысалы, желілік маркетингке адамдарды барған сайын көп жұмылдыру адамдардың жаңа тұтыну мүдделерін қалыптастырады, сән көрсетудегі, жарнамаланатын ... ... ... ... ... ... социетальді табиғат беретін және тікелей экономикалық, саяси және әлеуметтік қызмет процесінде ... ... ... ... ... ... бөліп қарайды. Нарықтық институттардың қалыптасуы адамдардың еңбек құндылықтарының өзгеруіне ықпал етеді.Зерттеулердің макро- және ... ... ... ... ... ... ... береді. Мысалы, нарықтық еңбек қатынастары институттануының нақты әлеуметтік социологиялық зерттеулері қоғамның социалистіктен нарықтыққа шын мәнінде өзгерген бе, ... ... мен ... ... ... ... жаңа ресми ережелері жұмыс істейді ме, бұл нормалар екі жақтың да мүдделерін қамтамасыз етеді ме, міне осыларды көрсетеді ... ... ... ... ... ... пайдаланылатын базалық санаттардың бірі болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мен қоғамдық өмірді зерттеуі толықтыра түседі.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша айналысының заңы және оны реттейтін институттар3 бет
Ақша айналысының заңы және оны реттейтін институттар жайлы6 бет
Білім беру үрдісіндегі әлеуметтік институттардың өзара әрекеттестігі Педагогикалық процесті басқарудағы әлеуметтік институттардың өзара әрекеттестігі21 бет
Банктік емес несие институттарының экономикалық мәні мен маңызы11 бет
Европалық одақтың институттары. Сыртқы экономикалық саясаты10 бет
Инвестициялық институттардың рыноктық қатынастар жүйесінде алатын орны10 бет
Инвестициялық нарықтағы қаржылық институттардың орны мен рөлі28 бет
Кеңестік дәуірде Қазақстан соттарының шешімдерін қайта қарау институттары6 бет
Конституциялық-құқықтық нормалар, институттар мен принциптер12 бет
Мемлекеттік биліктің институттары туралы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь