Алаш қайраткерлері

Кіріспе:

1.1. Алыстаған сайын биіктеген сеңгір

Негізгі бөлім

2.1. Мағжанның балалық шағы, өскен ортасы, білім алу кезеңі

2.2. Мағжанның ақындығын зерттеу барысы

2.3. Алаш қозғалысы

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
Ғылыми жобаның төлқұжаты

Ғылыми жобаның мақсаты:
Қазақ халқының аса бір маңызды тарихи кезеңінде саяси сахнаға шыққан Мағжан Жұмабаев ұлтының санасын оятуға айрықша әсер етіп, ұйымдастырып, жетекшілік жасауы.
Халқының бостандығы мен азаттығы, болашағы бақытты жолында жан сала күрескен, сол жолда құрбан болған Мағжан Жұмабаевтың сан салалы асыл идеялары бүгінгі тәуелсіз Қазақстан жүзеге асқанын баяндау.

Ғылыми жобаның міндеті:
- Тарихи оқиғаның мәнісін ашу
- Қазақстанда география ғылыми дамытуға үлес қосқан ғалымдар жанында мағлұмат беру
- Алаш қозғалысына деген қызығушылықты бүгінгі күні жоғары деңгейде көшіру.

Ғылыми жобаны зерттеудің әдістері:
Ғылыми деректер жинау, талдау жоба жазу, ғылыми-тәжірибелік мәжілістер өткізу, қорытынды жазу.

Ғылыми жобаның компоненттері:
Зерттеудің маңыздылығын білу өз білімін тереңдетіп отыруға, ізденуге, еңбектенуге дағдыландыру.

Ғылыми жобаның болжамы:
Қазақ әдебиетінің деректану саласында өзіндік із қалдырған қазақ жазушыларының бірі, Алаш қозғалысының ел таныған көсемі Мағжан Жұмабаевтың ғылымға қосқан үлесі, өз Отанына деген сүйіспеншілікке тәрбиеленеді.

Ғылыми жобадан күтілетін нәтижелер:
Тәуелсіздік арқасында бары мен жоғымызды түгендеп, асылдарымызды жаладан арашалап, артвнда калған жаралы ұрпақтарының көңілің ағартып, өмірін жаңарту.
Ғылыми жұмыстың жұмыс құрылымы:
Ғылыми жұмыс төлқұжаттан, жоспардан, кіріспеден, негізгі бөлімнен және қорытындыдан, әдебиеттер тізімінен тұрады.
 Төлқұжатта жобаның мақсат-міндеттері, ғылыми болжамы менкүтілетін нәтижелер жазылған.
 Кіріспе бөлімінде Алыстаған сайын биіктеген сеңгір
Негізгі бөлімде Мағжанның өскен ортасы, медресе жылдары. Мағжанның ақындығын зерттеу барысы. Алаш қозғалысы

 Қорытынды.
 Пайдаланған әдебиеттер.
1. Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х
2. Алан және әдебиет. –Астана: «Фолиант», 2002.-474 б. ISBN 9965-612-17-X.
3. Мағжан. Өмірі мен шығармагерлігі. Оқу құралы. – Астана: «Астан полиграфия», 2008 -392 бет. ISBN 978-601-254-006-2
4. Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
5. Қазақ энциклопедиясы, 4 том; Әдеб.: Аймауытов Ж., Мағжанның ақындығы туралы. “Лениншіл жас” журналы, ғ5, 1923; Тоғжанов Ғ., Жүсіпбектің сыны, Мағжанның ақындығы туралы, М., 1926; Тоғжанов Ғ., Әдебиет және сын мәселелері, Қ.-О., 1929; Мұқанов С., ХХ ғасырдағы қазақ әдебиеті. І-бөлім, Ұлтшылдық, байшылдық дәуірі, А., 1932; Мағжан Жұмабайұлының, Ахмет Байтұрсынұлының және Жүсіпбек Аймауытұлының творчестволық мұрасын зерттеу жөніндегі комиссияның қорытындысы. “Социалистік Қазақстан” газеті, 1988, №298; Елеукенов Ш., Мағжан, А., 1995; Қойгелдиев М., Алаш қозғалысы, А., 1995; Нұрпейісов К., Алаш һәм Алашорда, А., 1995.
6. Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мә
7. Елеукенов Ш. Мағжан. Алматы: Санат, 1995. -384 б.
8. Басығарин Ж. Бір пікір//Айқап, 1914Т6 – Б. 96-8\
9. Асфендияров С. История Казахстана. – Алматы: Қазақ университеті, 1993. -304 с.
10. Жұмабаев М. Шығармалар. – Алматы: Жазушы,1989. -448 б.
11. Қазақ әдебиеті, 1988, 23 декабрь
12. Ахмедов Ғ. Алаш «Алаш» болғанда. – Алматы: Жалын, 1996. – 224 б.
13. М. Жұмабев Шығармалары. 3 томдық. 1-том. – Алматы: Білім, 1995. – 256б.
14. Қазақ СССР тарихы. 3-том. –Алматы: Ғылым, 1982. -660 б.
15. Қирабаев С. Әдебиетіміздің ақтаңдақ беттері. – Алматы: Білім, 1995. -288 б.
        
        Киевка №2 қазақ орта мектебі
Тақырыбы: Ұлы ғалымның өмірі мен саяхаты
Жоба жетекшісі: Қарғабаева Б.М.
Киевка №2 қазақ орта ... ... ... ... ... №2 қазақ орта мектебі
10 сынып оқушысы
Киевка кенті 2013 жыл
Ғылыми жобаның төлқұжаты
Ғылыми жобаның мақсаты:
Қазақ халқының аса бір маңызды тарихи ... ... ... Мағжан Жұмабаев ұлтының санасын оятуға айрықша әсер ... ... ... бостандығы мен азаттығы, болашағы бақытты жолында жан
сала күрескен, сол жолда ... ... ... ... сан ... ... бүгінгі тәуелсіз Қазақстан жүзеге асқанын баяндау.
Ғылыми жобаның міндеті:
- ... ... ... ... ... ... ғылыми дамытуға үлес қосқан ғалымдар жанында
мағлұмат беру
- Алаш қозғалысына деген қызығушылықты бүгінгі күні ... ... ... зерттеудің әдістері:
Ғылыми деректер жинау, ... жоба ... ... ... ... жазу.
Ғылыми жобаның компоненттері:
Зерттеудің маңыздылығын білу өз ... ... ... ... ... жобаның болжамы:
Қазақ әдебиетінің деректану саласында өзіндік із қалдырған қазақ
жазушыларының бірі, Алаш қозғалысының ел ... ... ... Жұмабаевтың
ғылымға қосқан үлесі, өз Отанына деген сүйіспеншілікке тәрбиеленеді.
Ғылыми жобадан күтілетін нәтижелер:
Тәуелсіздік арқасында бары мен ... ... ... ... ... ... жаралы ұрпақтарының көңілің ағартып,
өмірін жаңарту.
Ғылыми ... ... ... ... ... ... ... негізгі бөлімнен
және қорытындыдан, әдебиеттер тізімінен тұрады.
❖ Төлқұжатта ... ... ... болжамы
менкүтілетін нәтижелер жазылған.
❖ Кіріспе бөлімінде Алыстаған ... ... ... ... ... ... ... медресе жылдары. Мағжанның
ақындығын зерттеу барысы. Алаш қозғалысы
❖ Қорытынды.
❖ Пайдаланған ... ... ... ... ... ... Мағжанның балалық шағы, өскен ортасы, білім алу кезеңі
2.2. Мағжанның ақындығын зерттеу барысы
2.3. Алаш ... ... ... ... ... ... үлкен тұлғасы, Абай шыңына иықтаса орналасқан сеңгірі,
сыршыл өлең ... ... ... ... Жұмабаев ұзақ жылдардан соң алды
кең, тынысы еркін, адамгершілігі мол бетбұрыс заманының есігін айқара ашып,
ортамызға қайта оралды.
Өзін қатты сағынған елі ... ... ... ... ... Қазақ
әдебиетінің боз үйіне ол сілем беріп кіріп келгенде, өлгеніміз тіріліп,
өшкеніміз жанғандай, шексіз қуанышқа баттық. Сонда мардымсып жүрген
әлдебіреулердің селк ете ... ... да ... ... ... жыртысын жыртып жүрген жандайшап: «Байқас бол,
ұлтшылдығын ұмытпа!» деп сұқ саусағын шошайтып, сақтандырғысы келді. Бірақ
одан ештеңе өнген жоқ. ... ... ... ... ... ... келді. Өйткені Мағжанмен бірге поэзиямыздың тұтас бір өлкесі көшіп
келген жоқ па?
Мағжан Абайға арнаған бір ... ұлы ақын ... ... жанды»
дүние қолын жайып енді күтпес» деп жазған. Өйткені бір сөзі «мың жыл ... ... ақын ... ... ... ... Абай жөнінде айтылған
осы пікірді жаңғыртса, артық емес.
Алдыңғы толқын Ахмет ... ... ... ... ... ... қара май, шашылмаған лас сөз қалған жоқ. Ол талай әділетсіз
сындарды естіді. Соның бәрі оның елім, ... ... ақық ... ... ... ішін ... деп ... арманына шіркеу
бола алмайды.
Оның бергенінен берері әлі көп еді. Мәуе төккен жеміс ағашын жайқалып
тұрған шағында үсік ... Ақын дер ... ... ... ... ... өткізді. Ақыры қаза тапты. Туған әдебиетті бақшасын баптасуға
мүмкіндігің сарқа алмай арманда кетті. Оған енді амал бар ма? Осы ... ... ... ... көріскендейміз. Мағжанның ұста дүкенінде өшпес
жиһаз жасалды. Ол әдебиетіміздің көркіне көрік қосып, ... ... ... ... ... ... ... сеңгірімізге бұл
күндері мақтана, сүйіне, сүйсіне қараймыз
Негізгі бөлім
2.1. Мағжанның балалық шағы, өскен ортасы, білім алу кезеңі
Кең
дала, көресің ғой ана жатқан,
Жібектей жасыл ... ... ... ... сулары бар,
Әне,сол
анам еді мені тапқан
Мағжан Жұмабаев (1893-1938) – қазақтың ұлы ақыны. Ол қазіргі
Солтүстік Қазақстан облысы, Булаев ... ... ... ... ... іргелі, әйгелі шаңырақта дүниеге келген. Өз әкесі Бекен,
бабалары Жұмабай қажы, Шонай, Өтеген, Өтеміс – бәрі де исі ... ... ... белгілі, көшелі кісілер. Мағжан өзімен емшектес Мүсілім,
Қаһарман, Мұқаметжан, Сәлімжан, Қалижан, Сабыржан, Күләндам, Гүлбарам деген
бауырларымен құлын-тайдай тебісіп, ... ... ... ауыл ... ... толы ... ... шағын бірге өткізген. Кәрім,
Мұқаметжан молдалар, Данияр қажы, Ахитден мұғалім – болашақ ақынның тілін
сындырып, хат танытқан, арабша, парсыша, түрікше, орысша оқытқан ... ... ... ... де ... ... ... алған Мағжан
Уфа қаласына барып, медресе Ғалияда татар халқының ұлы жазушысы Ғалымжан
Ибрагимовтан оқыды. Алғашқы әдеби тәжірибе басталып, тырнақалды, көк
қауырсын ... ... ... рухы ... ... тырнақалды «Шолпан» (1912 ж., Қазан) кітабы
шыққан асау жүрек, жас сұңқар орысша ... ... ... ... 1913 ... ... келіп, семинарияға түседі де, оны 1916 ж. бітіріп шығады.
Бұдан кейін ел өміріндегі ұлы оқиғалар жас азаматты ... ... ... Үш ... ... Алаш ... адасулар, дүниетанымдағы
сілкіністер, коғамдық-әлеум. Тартыстардың поэзиядағы көріністері, жеке
бастағы шырғалаңдар – осылардың баршасын көре ... ... да 1919 ... ... жаңа ... бел ... білек сыбанып кіріседі.
Қызылжардағы «Бостандық туы» газетінде редактор болды Февраль
революциясынан кейін ... ... ... ... ... ... партия комитеті құрамына кіреді. М. Жұмабаев өзінің
шығармашылық жолының (1917-1924) екінші этапында журналистикамен шұғылдана
бастайды. 1922 жылы «Педогогика» ... ... Бір ... ... ... ... туы» газетінің редакторы болады, ал 1921
жылдан бастап ... ж.), ... ... ... ... береді (1922 ж.),
сонда жүріп «Батыр Баян» поэмасын шығарады. Түркістан туралы өлеңдер, Ақан-
Сері, Бұхар-жырау туралы мақалалар жазады. «Ақ жол», «Шолпан» газеттерімен
қымет ... 1923-26 ... ... ... –әдебиет институтында
аудармашы ретінде жұмыс істейді. 1927 жылғы жазда Петропавловск қаласында
оқытушы жұмысымен шұғылданады. В. Я. Брюсов атындағы көркем әдебиет
институтында ... (1928 ж.), ... ... ... ... ... береді. 1929 ж. жазықсыз жала жабылып, түрмеге қамалады,
содан ... жер ... М. ... және оның ... Е. ... 1936 ж. айдаудан босап шыққанымен, қайта ушыққан репрессия
тырнағына ілініп, жазықсыздан ... 1938 ж. 19 ... ... ... жылы ... ... ... Академиясының әдебиет және өнер институты
дайындаған «Шығармалары» басылымында Ж. Аймауытовтың М. ... ... ... ... бар. Мақалада 1923 жылы Ташкент
студенттері алдында айтылған мәтін бар. Аймауытов Мағжанның ... ... ... ... идеализм кінәсін түсіріп қорғағысы
келеді.
 Жұмабаев ақын тұрғысында лирика шебері. Оның «Менің тілегім», «Сүйемін»,
«әй, Сәрсембай», «Қараңғы боранды түн» секілді өлеңдері ... ... ... ... ... көптеген пайдалы шығармалар жазды.
 Мағжан Жұмабаевтың әдебиеттік мұрасы уақыт сынауынан өтті. Басқа
классиктердің шығармаларының қатарын ... ... ... ... қазақтың поэтикалық мәдениетінің тарихына кірді.
Медресе жылдары. Мұсылман мектептерінің жайы белгілі. Бала әріпті
білгенімен, араб сөздерін айтуға тілі жаттыққанымен, яғни «тілін
сындырғанымен», оқып ... ... ... ... ... ... деген сөзі де, сірә, содан қалған болуға керек. Ауыл
мектептерінің бітіргендердің көбі артынан жаттағандардың тез ұмытып
кететіні содан. Өйткен соң сауатсыздар ... ... ... ... ... ... қазақтың әр ауылында молда болған. Шоқан
Уәлихановтың солай деп ... ... ... бір жағы ... ... ... медресеге беруді
жиілеткенін ескеріп, бір жағы ... ... ... ... ... Онда ... ... Қасен Панамарұлының медресесіне оқуға түсірді.
Мағжан Стамбул ... ... иман ... ... де ... ... ... ұғымымызбен шартты түрде бастауыш
(Ибтидия), орталу (Рошдия), орта (Икдадия) түрлерінің әрқайсысында үш-төрт
жылдан оқуға міндетті екен. ... ... ... жоғары мектеп –
Ғалияға түскенге дейін он жыл уақытын сарп етуге тиісті болған. Бірақ зерек
шәкірт бұл ... әрі ... 6 жыл ... өтіп ... ... ... дәлел – медресе Ғалияда Мағжан 1911-1912 жылдары оқыған.
Ескі медреседе араб тілі мен ... құқы ... ... ... ... ... ... – арифметиканың төрт амалы... ... ... ... ... ... ... беруге көшті.
Шығыс елдерінің соңғы үш ғасыр бойы Еуропадан әлдеқайда артта қалуының бір
себебі оқу жүйесінен ... ... еді. ... оқу ... көк езу ... ... ... артта қалған соң, экономикаң да,
мәдениетің де артта ... ... ... ... ... қарай, ол медресеге түскенде мұсылман әлемінде ... ... ... ... «усули жадид» - төте оқу үлгісі бойынша
химия, физика, матемитика, география т.б. жаратылыс тану ... ... ... ... Ал ... ... орыс тілі мен әдебиетінің оқытылуы
жастардың болашағына жаңа өріс ашқанын дәлелдеп жатудың қажеті аз шығар.
Медресе ... ... оқи жүре ... ... ... ... ... ол әдеби ортаға енді. Әдеби процестің бүге-шүгесіне қаныға бастады. Мұнда
ол тамаша дос-пікірлестер ... Бір ... ... танысудың өзі
неге тұрады. «Зәки шәкірттің медреседен ... ... ... ... түскен Ғалымжан Ибрагимов өзінен алты жас кіші Мағжан Жұмабаевтың
ақындық зор болашағына татар әдебиетінде алғаш қол ... ... ... тұңғыш өлеңдер жинағы «Шолпанның (1912) ... ... ... ... ... ... (1924) романына эпиграф етіп Мағжанның «Айға»
өлеңінен шумақ алуы бір жағынан жас ақынға көрсетілген ізет ... ... ... ... білсем, молықсам дейтін талабы үдемесе, кемімейді.
Ыстық күні шөлдеген адам сусынға қанбайтыны сияқты, оқға ... ... өмір бойы баса ... жоқ. Бір ... ... оқуына ынтық
болғанмен, өзіне қырғи қабақ еді. Шикізат өңдейтін зауыттары көп Қызылжар
сол кезде-ақ ... ... ... ... ... ... аз ... Жарты мығнан аса сауда орындары да далаға ... ... ... ... ... ... бас ... қалаға ахара
перзенті бойын үйрете алмай-ақ қойды. ... тас ... ... ... екеш ... ... мөрі ... тіптен жирендіретін. Бүгін біздер
экология дейтін проблема сол ... ақын ақын ... ... ... жүрек сарынына айналып, «Айда атыңды, Сәрсембай» атты ...... ... ... ... 1910 ... ... Мағжан жоғарыда айтылған Мұхаметжан Бегімов медресесін тәмамдады.
Содан ... ала ... ... ... ... медресе бітірген екі
жас ауылға асыға аттанады. Сол Бекең ... ... ... ... бойы ... ... келе жатқан Мағжан, ауылдағы үйіне түсе салысымен
қой сойылып, ... ... осы ... жазып, жиналған жамағайынға оқып
берген екен.
Қала, дала тақырыбы содан бері Мағжан қаламына талай рет ... ... ... ... бұрын жүреді. Болашақ қауіпті ... ... ... ... ... ауырлау ма, жүре тыңдайды...
Сонымен,ауыл мен Қызылжар оқуын Мағжан тауысты. ... жол ... ... мен солға қарауға үйренді. ... ... бірі – тіл. Жаңа ... – жаңа ... ... ... үш жыл бойы Ахия ... Мағжанға
арабшаны білдірсе, Қызылжар медресесінде бұл тілге зерек ... ... ... ... ... арқылы не қилы мәдениетке қол созды. Өзі ер
түрік дейтін халық тарихымен танысты.
Бұл кезең ... ... ... ... әлі көп ... ... жөн деп білем. Мағжан 1929 жылы 14 шілдеде берген жауабында 1909
жылға дейін ... ... ... ... жоқ, ауыл ... ... ... Ал 1938 жылы бұл мәлімет басқаша беріледі. 1908 ... ... Өңге ... әзірше қолға ілікпей тұр. Оның керектігі – даталар бір-
бірімен үйлеспейді. Мағжан 1929 ... 14 ... «1910 ... 1911-1912 жылдары Уфада оқыдым, әрі ... ... үшін орыс ... даярландым» дейді. Сонда Қызылжарда бір ғана ... ... ... ... ... ... жоғарыда біз Мағжанды бір
кісідей білетін шәкірті ... ... ... ... жөн ... Мағжанның ақындығын зерттеу барысы
Мағжан Жұмабаевтың шығармагерлігі, ақындығы бұған дейін социалистік
реализм шеңберінде әр ... ... ... ... ... ақын ... маңсұқ етілді. Жиырмасыншы
жылдардың жетекші сыншылардың Ғаббас Тоғжанов «Жүсіпбектің сыны, Мағжанның
ақындығы туралы » (Мәскеу, 1926 жыл), «Әдебиет және сын ... 1929 жыл) атты ... ... ... «қазақ ұлтын
қорлау жолында болды» деп кінә тағып, елін-жұртын сүюшілікті саяси қылмыс
бабына жатқызды. Жаңа, советтік дәуірдің жыршысы Сәбит Мұқанов ... ... ... ... бір қатарға қойса да, солақай саяси
науқаншылардың сойылын ... Бұл ... ... ... ... Сәбит. ХХ ғасырдағы қазақ әдебиеті. І бөлім. (Ұлтшылдық,
байшылдық дәуірі.1932 жыл)» кітабынан оқимыз .
Бір жақсысы, ... бір ... тұра ... ғой. ... ... Сол заңдылық большевизмнің басына да түсті. Ақынды мәңгі құрдымға
жібергендей болған әкімшіл-әміршіл жүйенің өзінің ... ... ... ... аспанында Мағжан жұлдызы қайта жарқырады. Елжіреген ел-жұрты
сағындырған сұлу жырды қайта кеудесіне басты.
Әдебиеттану, сын ... ... ойда ... ашылған таңғажайып
поэзия айдынына құлаш ұрды. Мағжан шығармаларын идеялық-эстетикалық жағынан
талдауға, оған ғылыми объективтік әділ бағасын беруге барын ... ... алты жыл ... ... ... ... ... шығарылып, халық қолына
асыл қазынасы қайта тиді. Сол жиырмасыншы жылдары Мағжан ... ... шын ... биік те ... ... ... маңдайалды қаламгер
жазушылар Жүсіпбек Аймауытов, Мұхтар Әуезовтердің қабырғалы сыни ой-
пікірлеріне сүйене отырып, қазақ әдебиеттану ... ... ... ... ... бастады. Әрине, мағжантануға ақынға байланысты
барлық еңбектер енгізілуі тиіс. Бұл арада мәселе Жүсекең мен Мұханның
Мағжан туралы ой сілемдерінің ... ... ... ... ... ... ... болып отыр. Жүсіпбек Аймауытовтың «Мағжан ақындығы
туралы» еңбегінің («Қазақ әдебиеті» газеті, 1989,20 қаңтар), Жүсіпбек
Аймауытовтың Мұхтар Әуезовтың «Абайдан ... ... ... ... 1989, 10 ... ... Әуезовтың «Мағжанды сүйемін»(«Қазақ
әдебиеті газеті, 1988, 23 желтоқсан) мақалаларын бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... әсер қалдырады.
Бұлардың Мағжан Жұмабаевтың өмірі мен шығармагерлігі туралы әдебиеттің
басын құрауға зор ықпалы тиіп отыр.
Мағжан толық ақталғаннан ... ... ақын ... ірілі-уақты бірсыпыра
еңбектер жазылды. Бұл еңбектердің авторлары қатарында ақын-жазушылардан
Әбділдә Тәжібаев (М. Жұмабаев «Шығармаларына» кіріспе 1989), Сайфи ... ... ... 1988, 23 ... Мұзафар Әлімбаев («Ленин
туы» газеті, 1991, 21-23 мамыр), Қадыр Мырзалиев («Қазақ ... ... 28 ... ... ... Әкім ... ... әдебиеті» газеті, 1990,
13 сәуір), Рымғали Нұрғалиев («Қазақстан коммунисі журналы, 1989, №5),
Рахманқұл Бердібаев («Ленин туы» газеті, 2,5, қыркүйек), Тұрсынбек Кәкішев
(«Қазақ әдебиеті» ... 1990, ... ... ... («Семей таңы»
газеті, 1989, 12 қаңтар), Серік Негімов («Қазақстан мұғалімі» журналы.
1989, 13 қаңтар) және осы жолдардың авторы (Жаңа жолдан. «С ... ... мен ... ... ... 1989, 1990, 1991) т.б. ақын
туралы баяндамалар жасады, ... ... ... ... ... ... ғылымының қаңқасы
негізінен түзілгендей. Негізінен дейтініміз – істелетін жұмыс әлі сан
алуан. Өмірбаянына байланысты құжат тапшы. Мағжан өскен ... ... ... ... ... ... жайлы айтыс сирек
өткізіледі. Өз эстетикалық байлығыңызды қорыту жағы ... Оның ... ... ... ... ... социалистік реализм әдісінің
үстемдігі бұрыңғысындай болмаса да, әлі сақталып келгендіктен, Мағжанға
тағылып жүрген ауыр кінәләрдің ... ... ... ... жағдай мүлде өзгерді. Сыншы, зерттеушілерден идеологиялық шідер
алынды. «Алай десем қалай ... ... жоқ аш ... тиыш ... ... деп ... көкірегіндегі шынын шығара алмай, ойына келген сөзін
қайта жұтып, ақыры Мәскеу түзіп берген қисындарды сағызша шайнайтын халден
құтылдық. Ендігі міндет – ... ... ... ... ... ... жауапкершілік жүктейді. Бір ғана ақтаңдақ проблемасын алып
көріңіз. Көп ізденіп, көп зерттеуді қажет ететін іс. Азаттық алғанын, жөні
осы деп, атүсті пайымдаулардан, ... ... ... ... ... атаулының үстіне төгілген күл-көңді аршуды былай қойғанда,
күресін астынан қазылып алынған материал барынша ыждағатты, ұқыпты
тексеруді тілейді. ... ... ... ... біздің
қолымыздағысы ақынның толық емес мұрасынан өзге, КГБ архиві ғана. Жоғарыда
ол жайында айтылды. Өткен тарихымызды зиялы қауым тізе қоса ... ... ... ... ... алысудың да маңызы зор. Осы ретте мен
«Қазақ әдебиеті» газетінде жарияланған бір мақаламды толық келтіруді жөн
көремін
2.3. Алаш қозғалысы
Бір сөзімді ... ... ... жау болсам,
Жеті жыл бұрын осыдан,
Төңкерістің таңында,
Алты алашқа әйгілеп
Не бостандық, не ... ... не ... ... не кеңес-
«Екіден бір» дер ме едім.
Мағжан. «Толғау»
«Алаш» партиясының ... ... ... ... пен 1917 ... ... ... қазақ ұлттық зиялылыарының өз халқының
құқықтарын қорғау жолындағы қызметін жанжандыра түсті. Ұлттық қазақ
партиясын құру жолындағы алғашқы қадамдар бірінші орыс революциясы
кезеңінде ... 1905 ... ... ақ Орал ... ... ... құру жөніндегі шешеімдер қабылдауға тиіс болған Қазақстанның бес
облысының өкілдері қатысқан «делегаттық съезд» шақырылды. Онда партия құру
ниеті туралы ... ... ... ... құру ... алдын ала шешім
қабылданды. 1917 жылы шілдеде Орынборда Бірінші жалпықазақ съезі шақырылды.
Онда мемелкеттік басқару, автономия, ... ... құру т.б. ... ... ... негізгі шешімі: «демократиялық, парламеттік
және Ресей Федеративтік республикасының» құрамында болатын аумақтық-ұлттық
автономияда ... ... ... ... Съезде «Алаш» партиясын
құру жөнінде шешім қабылданды.
«Алаш» партиясының басшылары Ә.Бөкейханов, А. Байтұрсынов т.б. сияқты
либералдық-демократиялық бағыттағы қазақ ... ... еді. ... қатарына ғылыми және шығармашылық зиялылар өкілдері: М. Тынышбаев,
М. Жұмабаев, Ш. Құдайбердиев т.б. кірді.
«Алаш» басшылары мен ... ... ... Қазан революциясын қолдаған
жоқ. Олар: «Қазақ халқын отарлық езгіден ... ... ... Ә.
Бөкейханов өз отандастарына арнаған үндеуінде Ресейдегі 1917 жылдың
оқиғасын ... деп ... ... революциясынан көп бұрын-ақ қазақ
либерал-демократиялық қоғалысының басшылары Қазақстанның әлеуметтің-
экономикалық және саяси дамуы жөніндегі өздерінің бағдарламаларын кеніңен
насихаттады. Петроградтағы ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасының жобасы жарияланды. Бағдарлама
жобасы он мәселені қамтыды: мемлекеттік құрылыс, жергілікті бостандық,
негізгі құқық, дін, ... пен сто, ел ... ... ... ... мен ... ... дамуы, жер мәселесі. «Алаш» партиясының мақсаты
– XVIII ғасырда жойылған қазақтардың ұлттық мемлекетін қайта ... ... ... ... ... ... а) елді отарлық
құлдықтан құтқару; ә) қазақ қоғамын ортағасырлық жағдайдан алып ... ... ... ... б) ... қоғамының әлеуметтік-экономикалық
және қоғамдық саяси өмірінде түбірлі өзгерістерді жүзеге асыру жарияланды.
Бұл ұйым жерді қазақтардың меншігі ретінде тану, қазақ өлкесіне Ресей
шаруаларының қоныс ... ... ... ... ... пен ... беру ... заңдардың жариялануы үшін күресті. Бағдарлама
«Алаш» партиясының құрылтай жиналысына сайлау кезінде үлкен табысқа жетуіне
жағдай және ІІ ... ... өз ... ... ... әр ... өкілдерін біріктірді.
Самодержавие құлаған соң «Алаш» қозғалысы 1917 жылдың соңында партиялық
құрылыс ... ... ... құру ... ... 1917 ... ... «Алаш» партиясының Екінші жалпықазақ съезі болып
өтті. Съезде халқының саяси тағдырына қатысты маңызды құжаттар қабылданды.
Негізгі мәселе автономия мен оның ... құру ... ... ... ... ... ... құрылғаны жөнінде мәлімдеді. Съезд қазақ
автономиясының құрамына Бөкей Ордасы, Орал, Торғай, Ақмола, Семей
облыстары, Закаспий облысы мен Алтай губерниясының қазақтар мекендейтін
аудандары енуге тиіс ... ... ... ... ... «Алашордаға»
«қазақ халқына жүргізілетін бүкіл атқарушылық билікті дереу өз қолвна
алуға» тапсырма берді. Алашорда ... ... ... ... ... ... үкіметін Әлихан Бөкейханов басқарды. Съезд аймақтық,
уездік Кеңестер мен комитеттер ұйымдастаыруға қаулы қабылдап, қазақ
милициясын құру ... ... Ең ... Алашордаға «қазақ
тұрғындарының атқарушы билігін қолға алу» міндеттелді.
Ресей қоғамының ... ... ... ... бола ... жылғы Ақпан революциясының жеңістерін табанды қорғаған «Алаш» - ... ... ... соң және ... ... келу әрекеттері сәтсіз
аяқталғаннан кейін объективті түрде демократиялық ... мен ... ... жақтаушылармен большевиктерге қарсы одаққа кірді.
Қозғалыс басшылары осы коалицияда болу өз ... ... ... мүмкіндік береді деп есептеді. «Алаш» қозғалысы тарихының соңғы
кезеңінің ... өн ... оның ... ... жағдай, қазақ
қоғамының экономикалық дамуының әлсіздігі мен орасан үлкен аумаққа
орналасуына ... ... ... алу ... ... ... сезінді.
Кеңес өкіметінің орнау кезңінде «Алаш» партиясының жаңа өкіметпен қарым-
қатынасы тұрақты түсінушілік пен келісімге келулерге ауысты. Жағдайды
салауатты бағалай білген ... ... ... ... ... ... А. ... 1919 жыды В.И. Ленинмен кездесуден соң
төтенше өлкелік орган – Қырғыз Әскери Революциялық ... ... ... іс ... басшылықты Түркістан майданының органдары,
кейіннен сондағы жетекшілік рөлді Орталықтан ... ... ... ... жүргізді.
Кеңестік биліктің «Алаш» партиясына қарсы қудалау шралары. Азамат
соғысының басталуымен Алашорда бастаған және большевиктер мен ... ... екі жақ ... ... ... РК ... ұлттардың өзін-
өзі билеу құқығы жөніндегі ресми құжаттарынан үміттенген алашордашылар 20-
жылдардың басында оныі ... асу ... ... Алайда қазақ
автономиясының басшылары Кеңес өкіметінің сенініміне кіре алмады.
Большевиктер партиясы өз позицияларының күшеюіне қарай басқа қозғалыс
өкілдерін жоққа шығару, ... ... ... ... 1921 жылы ... ... ... ұйымының анықталғаны» жайлы
хабарлар жайылды. Партия мүшелері шаруашылық органдары мен Кеңес
мекемелеріндегі жұмыстарынан шеттетілді. Партияның көпке танылған басшысы
Ә. Бөкейханов та жұмыстан ... М. ... ... ... кетуге
мәжбүр болды.
Тоталитарлық тәртіптің нығаюымен біртіндеп қайта құрулардың әдістері мен
қарқынына разы ... ... ... ... мен ... санаспаған, саяси-шаруашылық және кадрлар саясатына
республиканың егемендік құқықтарына өрескел ... ... ... ... ... ... ... да қудалауға ұшырады. Өкімет
алашордашылардың «революциялық бопсаға» келіскісі келмегенін және 1920
жылдардың бірінші жартысында жарияланған «КСРО-ға тікелей кіретін
қырғыздардың(қазақтардың) дербес мемелекетін ... ... ... ... биік ... қаймағы, ұлттық мәдениеттің бетке ұстарлары бүтіндеп
жойыла бастады. Осылайша ... ... ... ... ... ... дайындық жасау нәтижесінде қазақ халқы күштеп
ұжымдастыру мен ... ... ... ... кезеңінде сансыз
қайғы-қасіретке душар болды.
Алаш козғалысының тарихы маңызы. Алаш ... ... ... ХІХ ... соңы – ХХ ғасырдың бас кезіндегі әлеуметтік-саяси
және рухани-мәдени ... ... ... ... еді. Қозғалыстың
басты тірегі 1917 шілдеде құрылған жалпыұлттық «Алаш» партиясы еді.
Қазақтың ұлттық-демократиялық зиялыларының көренекті өкілдері ... А. ... М. ... М. ... М. ... т.б. ... ... жылдары осынау бірінші жалпыұлттық саяси ұйымды құру
жолында көп күш жұмсады. Қоғамдық-саяси өмірге араласа бастағанда «Алаш»
партиясы өзінің негізгі міндеттерін екі ... ... 1) ... ... ... азат ету; 2) ... қоғамының дүниежүзілік мідени
қауымдастыққа енуін қамтасыз нту деп жарияланды. Өзінің саяси табиғатына
сай «Алаш» партиясы әртекті қазақ ұлттық-демократиялық зиялыларының саяси
ұйымы болды.
Саяси сахнадан ... соң алаш ... ... 20-жылдары
Қазақстанның мідениеті, ғылымы мен халық шаруашылығының дамуына елеулі үлес
қосты. Кеңес ... ... ... көшірімге (1919, 1920 жылдардағы
амнистия) қарамастан қозғалыстың белсенді мүшелері большевиктердің 20-
жылдардың соңы мен 30-жылдардағы «ұлтшылдар, халық жауларымен күрес»
аталған науқанының ... ... ... ... 1955
жылы ақталса да, одан кейінгі отыз жыл бойы ресми тарихтан тыс қалып келді.
1988-1989 жылдары Қазақстан Коммунистік партиясы ОК-нің шешімі бойынша
А.Байтұрсыновтың, М. ... Ш. ... М. ... ... ... ... қайта оралып, оладың шығармалары
жарық көре бастады
Қорытынды
Әдебиет бақшасында ұзақ жылдар бойы еңбектенуге ... оған ... ... бес ... ... жолының өзі де жеңіл бола қойған жоқ. ... ... ... Ақыры өзі майып болды. Бірақ оны ... ... ... Ол ... Аз ... саз мұрамен ұзартты.
Өлең сөз өнері өзгеше безденді керек ететіні, мұнда кәдеге сан мес, сапа
жүретіні ... ... ... Жалын атқан жанын, жүрегінің қанын сарп ете
жүріп, ол қазақ поэзиясы көгінде Мағжан жұлдызын жақты. Талай жылдар ... қара бұлт ... ... біз Мағжан сынды жұлдызға сүйсіне
қарадық, таңырқадық, табындық. Сонда да сағындырған сұлу жырға көңіл ... ... ... ... ... ірі қасиеттері хақында тұжырып айтсақ,
тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні мына төмендегі ойларға саяр ... ... ... жоқ. ... ... бай, ... ... әдісі бойынша жазылған шығармалардан өзгешелеу. Кеңеске бір табан
жақын саналатын «Қызыл жалау» өлеңінде басты тұлға – ... ... ... қан жалау кімдікі? «Тәңірім - от», «Басқа ... жоқ» ... қан ... ... ... ұлы құл, ... тұл»
секілділердікі. Яғни «тепкі көрген», кемдікте жүрген кедей, жалпы қазақ деп
нақтылы айтылмайды. Осының бәрін басынан ... ... ... ұлты ... ... шығармаларында «»қанаушы топ» деген сөз кездеспейді. Би, бай,
болысты, ишанды ақын ... үшін жек ... ... ... қалың жұрт
қатысқан жиынға бұлар қатыстырылмайды. Яғни ақын елінің ... ... ... ... ... ... шыққан сияқты көрінеді. ... ... ... ... тынады. Әрі қарай баспайды. Өздерін
Кеңестің бел баласы санаған ... ...... ... қу ... ел ішін қан сасыт демейді.
Басқа сөзбен айтқанда, Мағжан Жұмабаев тап ... ... ... ... ... гөрі ... ... сарын
басым. Сондықтан жаңағы туындылары да ... ... ... ... ... Бағзыбір көркем дүниелердей Кеңес дәуірінің күнімен ... ... ... пара ... жеті басты жебірлерді, еңбексіз
обырларды әшкерелеу нарық заманына да актуальді.
Бұл айтылғандардан туатын ... ... ... ... Жұмабаев –
қазақтың ұлы ақыны. Ол қазақ қауымын құрайтын ... ... ... ... ... да, бір адамына дейін бүкіл өлеңімен,
өмірімен жақын сала ... ... Оның ... ең ... ... алаш ... ... жаңқасы» қалғанша кұресіп, жанын пида етіңдер.
«Қазақта хан Кенеге ер жетпейді» ... ... ... жеке өз ... кейіпкерлері ұлт пайдасын өз пайдасынан ілгері қойды.
Сонымен бірге ол ұлт шеңберінде қалып қойған жоқ. ... ұлт ... ... ... да. «Өз елін сүю дегеннен адам өз халқынан басқа халықтарды
мейлінше жек ... ... ... қасқыр болып тисін деген ... Адам өз ... ... ... ... басқа халықтардың
адамдарын да сүюге міндетті»,-деген де ... өз ... ... ... ... ... ... Осындай һәм әлем ақынына ұлтшылдың күйесін жаққан әсіре қызыл
тапшыл белсенділер бұл ... ... ... ... ... ұлтшылдар,
нацистерге дейін өз ... ... ... ... ... ... ... санап, өркениетті ел қатарына
қосқысы келмейтінін айыруға большевик белсенділірдің өресі жетпеді, құлқы
да кем ... ... ... атой ... ... ... бұл орыс халқының
жағасына жармасқандық емес. Мағжан қазақ, жалпы Кіндік Азия ... ... ... ... ... ... ... алғыр көзімен
тұран халықтарының сонау гуннан басталатын арғы-бергі тарихын шолды, бірақ
бұларды, ... ... ... ... ... жоқ. Қайта осынау еуразиялық
кеңістіктегі мәдени, рухани байланыстарға ... ... ... ... ... ... кеткен соқпақ, эстетикалық принциптер ... ... ... қолданылмаса, бұл айып, оның өз сөзімен айтсақ,
Мағжандікі емес, бүлінген замандікі.
Мағжандай ақыны бар әдебиет ұлы ... ... ... тиіс
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: ... 2011. - 880 ... ... Алан және әдебиет. –Астана: «Фолиант», 2002.-474 б. ISBN 9965-612-17-
X.
3. Мағжан. Өмірі мен ... Оқу ...... ... 2008 -392 бет. ISBN ... ... ... Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.»
ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6
5. Қазақ энциклопедиясы, 4 том; Әдеб.: Аймауытов Ж., Мағжанның ақындығы
туралы. “Лениншіл ... ... ғ5, 1923; ... Ғ., ... Мағжанның ақындығы туралы, М., 1926; Тоғжанов Ғ., Әдебиет және
сын мәселелері, Қ.-О., 1929; Мұқанов С., ХХ ғасырдағы қазақ әдебиеті.
І-бөлім, Ұлтшылдық, байшылдық ... А., 1932; ... ... ... және ... Аймауытұлының творчестволық
мұрасын зерттеу жөніндегі комиссияның қорытындысы. “Социалистік
Қазақстан” газеті, 1988, №298; Елеукенов Ш., Мағжан, А., 1995;
Қойгелдиев М., Алаш ... А., 1995; ... К., Алаш ... А., 1995.
6. Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы ... ... ... Ш. ... ... ... 1995. -384 ... Басығарин Ж. Бір пікір//Айқап, 1914Т6 – Б. 96-8\
9. Асфендияров С. ... ...... ... ... ... ... Жұмабаев М. Шығармалар. – Алматы: Жазушы,1989. -448 б.
11. Қазақ ... 1988, 23 ... ... Ғ. Алаш ... ... – Алматы: Жалын, 1996. – 224 б.
13. М. ... ... 3 ... 1-том. – Алматы: Білім, 1995. –
256б.
14. Қазақ СССР тарихы. 3-том. –Алматы: Ғылым, 1982. -660 ... ... С. ... ақтаңдақ беттері. – Алматы: Білім, 1995.
-288 б.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алашорда үкіметі, қайраткерлері10 бет
XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының атқарған қызметтеріне саяси талдау57 бет
Азаттық жырының ақтаңгері5 бет
Алаш тағылымы және қазіргі қазақ руханияты6 бет
Алаштың бас шығармасы13 бет
Алаштың жолы15 бет
Алихан Бөкейхан6 бет
М. әуезовтың «абай жолы» романы3 бет
М. әуезовтың «абай жолы» романы жайлы12 бет
Мағжан Жұмабай(Әбілмағжан) Бекенұлы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь