Баланың құқықтарын қоргау

Мазмұны

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.11

1. Құқық .жалпыға бірдей міндетті мінез.құлық ережелері
1.1.Құқық ұғымы, құқықтың пайда болуы, дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12.19
1.2. Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары халықаралық құқық қорғау стандарттарының аясында ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20. 35
2 Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы
Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 8 тамыздағы N 345.ІІ Заңы
(2007.27.07. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)
2.1. Балалар мүддесін көздейтін мемлекеттік саясат ... ... ... ... ... ... ... ..36.42
2.2. Баланың негізгі құқықтары мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 43.58
2.5. Бала құқықтары және заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау ... ... 59.66
3. Оқу.тәрбие үрдісінде бала құқығын қорғау
3.1.Құқықтық тәрбиенің мақсат, міндеттері, мектептегі мазмұны ... ... . 67.74
3.2. Отбасында бала құқығын қорғау және күш көрсетпей тәрбиелеу ... ...75.78
ІІІ. Іс.тәжірибелік бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .79.84
ІҮ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .85 .87
Ү. Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .88.91
Кіріспе
Қазіргі қоғам – білім беруді қайта құру, оқушы тұлғасын, оның өмірін қалыптастыру, жаңа педагогикалық идеяларды енгізу, мен жаңаша ойлау типін қалыптастыруды талап ететін қоғам. Қазіргі қоғамдағы басты құндылық – адам, адамның құқығы. Адам қалған құндылықты жасаушы, құрушы, жүргізуші. Қоғамдағы барлық институттар адамға, адамның игілігі үшін қызмет етуі керек.Осы тұрғыдан алғанда оқушыға құқық тәрбиесін беру, құқық нормаларын меңгерте отырып, өз құқықтарын білуге және оны қорғай білуге үйрету мәселесі өзекті болып саналады.
Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңында: «Білім беру жүйесінің міндеттері: Азаматтық пен патриотизмге, өз Отаны – Қазақстан Республикасына сүйіспеншілікке, халық дәстүрлерін қастерлеуге, Конституцияға қайшы және қоғамға жат кез келген көріністерге төзбеуге тәрбиелеу, және белсенді азаматтық ұстанымы бар жеке адамды тәрбиелеу, республиканың қоғамдық - саяси, әкономикалық және мәдени өміріне қатысу қажеттігін, жеке адамның өз құқықтары мен міндеттеріне саналы көзқарасын қалыптастыру» деп көрсетілген. Осы ретте білім беру мекемелері жања білім сапасына сай мемлекеттік сұраныс пен тапсырысты орындауы талапқа сай жүргізуі тиіс. Тәрбие мен білім беруді ізгілендіру жеке тұлғаның дамуына мүмкіндіктер туғызуға бағытталған. Бұл ұстаным тәрбие мен білім берудің мәдениет қалыптастырушы қызметінің жандануына мүмкіндік береді. Осындай түрлендіру тұрғысынан алғанда қоғамда болып жатқан әлеуметтік-экономикалық өзгерістерді ескере келе, оқушыларды жеке тұлға ретінде дамыту, тәрбиелеу бағытын анықтау – мұғалімнен үлкен жүректілікті, біліктілік пен шығармашылыќ белсенділікті талап етеді. [ 36, 2 б.]
Тұлғаның жан-жақты дамуына ықпал ететін тәрбие бағытының бірі – құқықтық тәрбие. Ол кез келген адамның әсіресе, жас ұрпақтың құқықтық санасын, құқықтық мәдениетін және мінез-құлқын қалыптастырудың қайнар
Қолданылған әдебиеттер тізімі :
1. Алексеев С.С. Государство и право. Начальный курс, М.-1996г.
2. Әленұлы Ш. Халықтық тәрбиенің тағылымдары. Алматы, РБК, 1998
3. Әбенбаев С.Ш. Сынып жетекшісі. А.:Дарын, 2003.
4. Байсеркеев А. Педагогические основы нравственно-правового воспитания учащихся в общеобразовательной школе. Тараз,1998.
5. Байярд р.Т., Байярд Д. Ваш беспокойный подросток. –М.:1991.
6. Баишев Ж. Конституционное право Республики Казахстан. А,2000г.
7. Булгакова Д.А. Теория государства и права. Учебное пособие,- А., 2002г
8. Буева Л.П. Человек:деятельность и общение. М.: 1981.
9. Бевзова Л.В. Соииально-психологические трудности педагогического общения в системе "учитель-ученик"./в сб. Психологические трудности общения: диагностика и коррекция./ Ростов- на- Дону. :1990.
10. Воронов В.В. Технология воспитания .М.: «Школьная пресса», 2000.
11. Волович А. Игра-путешествие «Права детей» //Воспитание школьников.- 2004, №4.
12. Всеобщая декларация прав человека. Организация Объединенных наций. Департамент общественной информации. М. 1995.
13. Гумманистические воспитательные системы вчера и сегодня. /Под общей ред. Доктора пед. наук. Н.Л. Селивановой.- М.: Пед. общество России, 1998. 331 с.
14. Григорьева. Т.Г., Линская Л.В., Усольцева Т.П. Основы конструктивного общения.Н. НГУ.: 1999.
15. Гражданский Кодекс Республики Казахстан. Общая(1994г.) и особенная (1999г.) части. Алматы, Юрист. 2002г.
16. Гражданское право Республики Казахстан. Учебник под ред Сулейменова М.К., Басина Ю.Г. А., 2000г.
17. Ғазизова Н. Құқық дегеніміз не? // Қазақстан мектебі. №4, 2004. 61-62 б.
18. Ғазизова Н. Құқық негіздері қалай оқытылуда? // Қазақ тарихы №3, 2002, 69-71 беттер.
19. Добрович А.Б. Воспитателю о психологии и психогигиене общения. М.: 1987.
20. Дулатбеков Н.О., Амандыкова С.К., Турлаев А.В. Основы государства и права современного Казахстана. Учебное пособие. Учебное пособие. Астана, 2000г.
21. Дүниежүзілік Балалар құқығын қорғау Конвенциясы,.А. 2000
22. Дүйсембекова Ш.Д. Педагогика. Семей, 2004,
23. Жамбылов Д. Саясаттану негіздері.А. Жеті Жарғы., 2000.
24. ЖанЖак Руссо.Қоғамдық келісім-шарт немесе саяси құқық принциптері. - Алматы: Үш Қиян, 2004.- 79 б.
25. Жубакова С. С. Воспитание политической-правовой культуры старшеклассников в современных условиях. А. 2002.
26. Закон РК « О браке и семье» от 1998 г.
27. Комплексная программа воспитания в организациях образования Республики Казахстан. 2002. 09. 25. №695. Астана, 2002.- 35 стр.
28. Концепция воспитания детей дошкольного и школьного возрастов. А: РИК, 1995.29с
29. Концепция правового обучения учащейся молодежи в РК. Постановление президента РК от 21.06.1995. №2347.
30. Концепция правовой политики. Указ Президента РК. От 20. 09. 2002. №949.
31. Комментарии к Конституции Республики Казахстан .- Алматы: Жети Жаргы. 1998г.
32. Комаров С. А. Общая теория государства и права. Учебник. М, 1998г.
33. Кривцова С.В., Мухаматулина Е.А. Тренинг: навыки конструктивного взаймодействия с подростками. – М.: 1997.
34. Қазақстан Республикасының Конституциясы. А. 1995.
35. Қазақстанның 2030 ж. дейінгі даму стратегиясы. А:; «Қазақстан», 1998.
36. Қазақстан Республикасының «Білім туралы Заңы» А.2007
37. Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы
Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 8 тамыздағы N 345 Заңы..
Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 2002 ж., N 17, 154-құжат
38. Құрманалина Ш..Педагогика.А.,2007.
39. Қоянбаев Ж.Б. Қоянбаев Р.М: Педагогика . А.:Атам±ра, 2002 г.
40. Қоянбаев Ж. Отбасы және балалар мен жеткіншектерді тәрбиелеу. 1990
41. . Лихачев Б.Т. Экология личности.// Педагогика №2, 1993.стр.19.
42. Лизинский В. М. Практическое воспитание в школе. №2 ч., 2002. 231 с.
43. Методика воспитательной работы./ под редакцией В.А.Сластенина/ М.: Академия, 2004
44. Мнацакаян Л.И. Личность и оценочное способности старшеклассников. М.: Просвещение, 1991.
45. Майғаранова Ш. Жетілген тұлғаның сипаты. //Бастауыш мектеп. №1, 2001,19 бет.
46. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы.- Алматы: Дәуір, 1992.- 56 б.
47. Нравственно-правовое воспитание в дошкольном учреждений. Методические рекомендаций. А, 1997, Республиканский изд. кабинет.
48. Основы государства и права. (Под ред. Сапаргалиева Г.) А., 1998г.
49. Оқушылардың тұлғалық қасиеттерін дамытудың педагогикалық негіздері./ С.Қалиев, Ш.Майғаранова – А.: Білім, 2001г.
50. Оразбекова К. Жеке тұлға ұлттық тәрбиесінің ғылыми педагогикалық негіздері. Алматы, «Комплекс», 2000
51. Общая теория государства и права (Под ред. В.В,Лазарева) М., 1996г.
52. Пинт А. О. «Ата – аналар сіздер үшін» Алматы, 1982.
53. Прихожан А., Толстых Н. Что характерно для современного подростка.// Воспитания школьников. 1991. №5-6.
54. Поляков С. Д. О новом воспитании.- М., 1990. 143 с.
55. Сапаргалиев Г.С. Конституционное право Республики Казахстан. А..1998
56. Сухомлинский В. А. Балаға жүрек жылуы. Алматы. 1976
57. Сухомлинский В. А. «Ата – ана педагогикасы» Алматы, 1983
58. Тәрбие хрестоматиясы/ С.Қалиев, Б.Иманбекова, Ж.Жұмабаева.– А.: «Алматы кітап», 2004.
59. Харчев А.Г. Социология воспитания: О некоторых актуальных социальных проблемах воспитания личности. М. :1990.
60. Хропанюк В.Н. Теория государства и права. М, 1996г.
61. Шабажанова С.Қ. Ұлт өнегесі-ұрпақ тәрбиесі. С. «Тенгри»., 2007.
62. Шелихова Н.И. Техника педагогического общения.- М.: -Воронеж. 1998.
63. Шевченко Л.Л. Мир детства: педагогика взаймодействия.-М.: 1998.
64. Шилова М.И. Учителю о воспитанности школьников. М.: Педагогика, 1990.
65. Шуркова Н.Е. Воспитание : новый взгляд с позиции культуры. М.: 1998.
        
            Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.................................. 3-11
1. Баланың құқықтарын қоргау: тарихи және теориялық аспектілері
1.1. Балалар мүддесін көздейтін   мемлекеттік
саясат..............................36-42
1.2. Баланың негізгі құқықтары мен
міндеттері......................................... 43-58
2. Қазақстан ... ... ... ... Бала ... және ... ... мүдделерін қорғау
2.2. Қазақстанда бала құқығын бақылау практикасы
3. Қазақстан Республикасында балалардың құқығын қорғау проблемаларын жалпы
орта білім бері мектепте оқыту
3.1. Жалпы білім беру ... ... ... бағдарламасы мен
оқулықтарында балалар құқығын қорғау проблемасының қарастырылу денгейі.
3.2.Жас өспірімдердін балалар құқықтыры туралы білімдерін қалыптастыру әдіс-
тәсілдері
Қорытынды...................................................................
..........................85 ... ... ... ... ... ... міндетті мінез-құлық ережелері
1.1.Құқық ұғымы, құқықтың пайда болуы,
дамуы.......................................12-19
1.2. Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары халықаралық құқық қорғау
стандарттарының
аясында................................................................ ... ... ... ... құқықтары туралы
Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 8 тамыздағы N 345-ІІ Заңы
(2007.27.07. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)
2.1. ... ... ... ... ... ... ... 43-58
2.5. Бала құқықтары және заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау....... 59-66
3. Оқу-тәрбие үрдісінде бала құқығын ... ... ... міндеттері, мектептегі мазмұны......... 67-
74
3.2. Отбасында бала құқығын қорғау және күш көрсетпей тәрбиелеу.......75-78
ІІІ. ... ... ... ... ...... ... ... ... ... тұлғасын, оның өмірін
қалыптастыру, жаңа педагогикалық идеяларды енгізу, мен жаңаша ойлау типін
қалыптастыруды талап ететін қоғам. ... ... ... құндылық – адам,
адамның құқығы. Адам қалған құндылықты жасаушы, ... ... ... ... ... адамның игілігі үшін қызмет етуі
керек.Осы тұрғыдан алғанда оқушыға құқық тәрбиесін ... ... ... ... өз ... білуге және оны қорғай ... ... ... ... ... ... ... туралы Заңында: «Білім беру жүйесінің
міндеттері: Азаматтық пен патриотизмге, өз Отаны – Қазақстан Республикасына
сүйіспеншілікке, ... ... ... ... ... ... жат кез ... көріністерге төзбеуге тәрбиелеу, және белсенді
азаматтық ұстанымы бар жеке ... ... ... ... ... әкономикалық және мәдени өміріне қатысу қажеттігін, жеке адамның өз
құқықтары мен міндеттеріне саналы көзқарасын қалыптастыру» деп көрсетілген.
Осы ретте ... беру ... жања ... ... сай мемлекеттік сұраныс
пен тапсырысты орындауы талапқа сай жүргізуі тиіс. Тәрбие мен білім беруді
ізгілендіру жеке тұлғаның дамуына ... ... ... ... ... мен ... берудің мәдениет қалыптастырушы қызметінің
жандануына мүмкіндік береді. Осындай түрлендіру тұрғысынан ... ... ... әлеуметтік-экономикалық өзгерістерді ескере келе, оқушыларды
жеке тұлға ретінде дамыту, тәрбиелеу бағытын анықтау – мұғалімнен ... ... пен ... ... ... етеді. [ 36,
2 б.]
Тұлғаның жан-жақты дамуына ықпал ететін тәрбие бағытының бірі –
құқықтық ... Ол кез ... ... ... жас ұрпақтың құқықтық
санасын, құқықтық мәдениетін және мінез-құлқын қалыптастырудың қайнар көзі
болумен бірге саяси тәрбиемен ... ... ... ... Бұл ... ... баста назары оқушылардың құқықты сақтауына және оны
бұзушылық проблемасының туу себептерін күнделікті өмірден, ... ... ... ... ... заңға бағынушылық пен құқық
қорғаушылық мәселелеріне баса аудару көзделеді. Осы уақытқа дейін ... ... ... ... жауаптылықты қалыптастырумен
байланыстырылатын құқықты қорғау мәселесі өткір проблема ретінде ... ... ... ... экономика жағдайында адамгершілік
нышандардың тапшы болуы оқушылардың бойында жеке жауаптылықты ... ... ... қарастыруды керек етіп отыр. Олай
болатын себебі, ... ... ... ... талдау,
әлеуметтік теңсіздікті құқық қорғау ісімен байланыстыра қарастыруға үйрету,
сөйтіп, ... ... ... өз ... өзі ... дайын болуын
қаматамасыз ету көзделеді. Бұл жеке тұлғаның ішкі ... ... ... ... Жеке тұлғаның қоғамдағы өмір сүру құқығын қорғай
алатын көптеген жағдайда ... ... ... ... ... ... ... экологиялық, экономикалық, еңбек, азаматтық, сол
секілді рухани-адамгершілік қарым-қатынастарда ... ... ... б. ... ... ... заңның» талаптарының бірі – құқықтық сауатты
азаматтарды дайындап шығару.Құқықтық сауатты адамдар қылмысқа ... ... ... тиімді жолдарын өз бетімен ... ... ... беру баланың жеке тұлғасын қалыптастырып, олардың бойына
жоғары идеялық пен ... ... ... ... ... ... атқарады. Мемлекетіміз жастарға құқықтың тәрбие беру ... ... ... ... ... ... ... құрмет сезімін
қалыптастыру, оларды ... ... және ... ұзақ ... ... ... ... Көбіне құқықтық сананың төмендегі, материалдық және
рухани игіліктердің не екенін жөнді түсінбеушілік қоғамға жат ... Әр ... ... ... ... ... ... қана қоймай
оның күнделікті мінез-құлық нормасына айналдыру үшін күресу
- дүниеге этикалық ... ... ... ... ... ... ... адамгершілігі мол адам
дайындау ісі құқықтық тәрбиенің негізгі міндеттері ... ... ... ... ... сақталуы қажет. Адамдар белгілі бір
әрекет барымында басқа тұлғалармен анықталған ... ... ... көбі ... реттеледі.
Құқықтық тәрбие тура жолмен жүруге үйрететін ... ... Адам ... ... ... ... жүгінеді.Оқушы өзінің
айналасындағы адамдарды, әлеуметтік игіліктерді қате бағалауы ... ... оның ... көп құқықтық тәрбиені бұзуына әкеліп соқтырады.
Н. Назарбаев "Қазақстан - 2030" стратегиялық бағдарламасында Отан
қорғау мен оның қауіпсіздігіне ... мән ... [ 35, 4 ... ... ... өмірі тұлғаның азаматтық қалыптасуының шешуші
кезеңі болып табылады. Осы ... ... ... ... ... ... және басқаға талап қоюы, ... ... ... мен ұстамдылығы, жігерлілігі мен батылдығы
қалыптасады.
Бұлардың мазмұнына ... ... және ... өмір сүру
ерекшеліктерін құрметтеу, қоғам заңдылықтарын бұзуға төзімсіздік, қоғамдың
тәртіпті сақтау да ... ... ... мәдениеті мен оның құқықтық мәдениетінің арасында
тығыз байланыс бар. Заңды білмеу - құқықтық мәдениеттің ... ... ... оны бұзу ... құтқармайды. Бұл жерде оқушы ... ... ... ... ... ... ... мәдениет оқушыдан
жан-жақты құқықтық білімдерді талап етеді. Жеке адамның құқықтық мәдениеті
дегеніміз - орынды тәртіп пен ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетінің терең бірлігі.
Қазіргі кезеңде қоғамның бірте-бірте демократиялық дамуы білім беретін оқу
орны басшыларынан, ... ... ... зор ... іске ... ... етеді.
Құқықтық тәрбиені заман талаптарына сай жүргізу үшін ең ... ... және ... озат ... ... зерттеп, нәтижесін
оқу және тәрбие жұмыстарында ұтымды, жинақты етіп ... ... ... мен ... ... қажет.
Қоғамының өзі талап етіп отырғандай дұрыс ұстанымы бар, адамдармен дұрыс
қарым-қатынасқа түсе алатын, ... ... бар ... ...... жүйесінің негізгі мақсаты.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Бала құқығын ... ... ... ... ... құқығын қорғау мәселесін шетелдік, отандық ғалымдардың
зерттеулеріне, тәжірибелерге сүйене отырып, теориялық, практикалық тұрғыда
сипаттау қазіргі ... ... ... ... ... ... ... ұғымы, құқықтың пайда болуы, дамуы мен мәнін Алексеев ... и ... ... ... Баишев Ж. Конституционное право
Республики ... ... Д.А. ... ... и ... ... келісім-шарт немесе саяси құқық принциптері., Основы
государства и права. (Под ред. ... Г.), ... В.Н. ... и ... М, 1996г. ... теория государства и права (Под ред.
В.В,Лазарева) ... ... ... ... ... ... ... ережелері екендігі ашылып, талданды.
Балалар мүддесін көздейтін   мемлекеттік ... ... ... мен ... бала құқықтарының негізгі бағыттары мен салалары,
баланың қоғаммен қарым-қатынасына байланысты құқықтары, бала құқықтары ... ... ... қорғау жайлы Қазақстан Республикасындағы
баланың құқықтары туралы Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 8 тамыздағы N
345-ІІ Заңы және ... ... ... ... ... ... бала құқығын қорғау: құқықтық тәрбиенің мақсат,
міндеттері, мектептегі мазмұны жайлы Байсеркеев А. Педагогические основы
нравственно-правового ... ... в ... школе.
,Әбенбаев С.Ш. Сынып жетекшісі., Воронов В.В. Технология ... ... ... ... ... и ... /Под ... ред.
Доктора пед. наук. Н.Л. Селивановой., Григорьева. Т.Г., ... ... Т.П. ... ... ... Жубакова С. С. Воспитание
политической-правовой культуры старшеклассников в современных условиях.,
Нравственно-правовое ... в ... ... ... ... Н.И. ... ... общения., Шилова М.И.
Учителю о воспитанности школьников., Шуркова Н.Е. Воспитание : новый взгляд
с ... ... ... алынып, талдау жасалды. Отбасында бала
құқығын қорғау және күш көрсетпей тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... р.Т., ... Д. Ваш беспокойный
подросток, Қоянбаев Ж. Отбасы және балалар мен ... ... К. Жеке ... ... тәрбиесінің ғылыми педагогикалық негіздері.
,Пинт А. О. «Ата – аналар ... ... ... В. А. ... ... Шабажанова С.Қ. Ұлт өнегесі-ұрпақ тәрбиесі еңбектерінде ... ... ... ... ... ... бірі екендігі
және солай ете отырып, өз ... ... ... белсенді өмірлік ұстанымы
бар азаматтарды ... ... ... ой ... жүйелі
талданып, ұсынылды. Мектепте бала құқығын ... ... ... ... А. ... ... ... Харчев А.Г. Социология
воспитания: О некоторых актуальных ... ... ... ... Л.Л. Мир ... ... взаймодействия
еңбектерінен алынды.
Қазақстан Республикасындағы құқық мәселелеріне қатысты заңдар мен
заңдық ... ... ... ... бала ... ... заңнамалар
алынып, зерттелді: Қазақстан Республикасының Конституциясы. А. ... ... ... Казахстан. Общая(1994г.) и особенная (1999г.)
части. ,Гражданское право Республики Казахстан. Учебник под ред Сулейменова
М.К., Басина Ю.Г., Дулатбеков Н.О., ... С.К., ... А.В. ... и ... ... ... Концепция правовой политики.
Указ Президента РК. От 20. 09. 2002. №949. және қоғамдағы адам ... ... ... қатысты арнайы құжаттар: Всеобщая декларация прав
человека. ... ... ... ... ... ... ... білім беру жүйесіндегі бала тәрбиесін
қатысты нормативті құжаттар пайдаланылды: Комплексная программа воспитания
в организациях ... ... ... 2002.,Концепция воспитания
детей дошкольного и школьного возрастов., ... ... ... ... мен ... ... білім беру жүйесінде жалпы құқықтық
тәрбие беру және баланың өз құқығын білуге, қорғауға қатысты мәліметтерді
нормативті ... ... ... ... обучения учащейся
молодежи в РК. Постановление президента РК от ... ... ... ... ... ... біз бала ... жалпы қоғамдық құндылық екендігіне және оған бүкіл қоғамдық бірлесе
іске ... ғана тең ... қол ... болатындығына және ол
адамдардың қоғамдағы әдебі, нормаларымен ... көз ... ... ... манызды болғандақтан, көптеген әдебиетте
жан-жақты зерттелсе де, Қазақстанда балалар құқығын ... әрі ... ... ... өзектілігі туындайды
Диплом жұмысының мақсаты:
Бала құқығын білу, оны ... ... ... ... ... ... асыру.
Зерттеудің міндеттері:
– мәселе боынша психологиялық, педагогикалық әдебиеттерді қарастыру
– құқық ұғымы, құқықтың пайда болуы, дамуын қарастыру
– Қазақстан ... бала ... ... ... стандарттарының аясындағы қызметін анықтау, талдау
– ювеналдық мәдениет: кәмелетке ... ... ... ... Республикасындағы баланың құқықтары туралы ... ... ... ... мүддесін көздейтін   мемлекеттік саясаттың басымдықтарын
анықтау
– баланың негізгі құқықтары мен міндеттерін сараптау
– баланың қоғаммен қарым-қатынасына байланысты ... ... бала ... және заңмен қорғалатын мүдделерін ... ... ... ... ... бала құқығын қорғау жолдарын қарастыру
– құқықтық тәрбиенің мақсат, міндеттері, мектептегі ... ... ... ... отбасында бала құқығын қорғау және күш көрсетпей ... ... ... ... бала құқығын туралы ғылыми-әдістемелік жүйені даярлау және
эксперимент жүзінде тексеруден өткізу.
Зерттеудің ... Бала ... ... ... егер:
- Бала құқығы, баланың өз ... ... ... ... Бала құқығы отбасы жағдайында қорғалып, сақталынса,
- бала құқығын қорғаудың ... ... ... ... бала ... ... жүйелі түрде оқыту,
тәрбиелеу үдерісіне ендірілсе, онда бала құқығын қорғау, қоғамда сақтау ... мен ... ... ... ... ... және
баланың өз құқығын білуі жеке ... ... ... және ... ... мәдениетінің қалыптасуына ықпал
етеді.
Зерттеу көздері: Қазақстан Республикасының «Білім» ... ... ... Ұйымы «Балалар құқығы» туралы конвенциясы, ... ... ... туралы Заңы, Үкіметтің білім беру саласына
арналған қаулы қарарлары мен ... ... және ... мен ... ... оқу әдістемелік құралдар, педагог,
мәдениеттану, құқықтанушылардың, ... ... ... ... туралы ғылыми еңбектері.
Диплом жұмысының құрылымы: диплом ... ... үш ... , ... ... ... және ... тізімінен тұрады.
ІІ.1 Құқық -жалпыға бірдей міндетті мінез-құлық ережелері.
1.1.Құқық ұғымы, құқықтың пайда болуы, дамуы.
Құқық — бұл ... ... және ... ... ... ... міндетті
мінез-құлық ережелерінің жиынтығы, құқық адамдардың адамдардың арасындағы
маңызды қатынастарды реттейтін, оның орындалуын ... ... ... білімдік нормалар жүйесі. Құқықтың мазмұны оның ... яғни ... ... ... табады. Олар мыналар:
саяси биліктің халық еркіне ... ... ... теңдігі және
адамгершілік ұстанымдарына сүйену. [7,61 б.]
Құқық дегеніміз:
– Ең алдымен құқық бұл біздің қалауымыз, Бірақ ... ... ... ... ... тиіс.
– Бұл біздің күнделікті іс әрекетіміз бен ... ... ... ... дерлік, түгел есімізге сақтай алмаймыз.
Бірақ соған қарамастан, біз күнделікті ... ... ... ... ... өзі ... күнделікті әрекетімізден алынады.
– Құқық — бұл адамдардың ғасырлар бойы ... ... ... ... де ... ... Құқық - қоғам мүддесі мен еркін де білдіреді. Біз оны ... ... ... ... ... ...... шекарасымен белгіленген бостандық
мүмкіндігін алу.
2. Адамгершілік - адам, оның құқығы, бостандығы ең жоғарғы ... ... ... ... ... жақсарту үшін пайда болған.
3. Демократизм – демократия құқық пен ... ... ... ... ... ...... әртүрлі топтарға бөлінсе де, құқыққа қатысты ешкімнің
де артықшылығы ... ... [ 1, 6 ... адамның құқығы деп – кісіге белгілі игілік алуды ... ... мен ... ... ережелердің өзара қатынастарын айтады.
Құқықтың пайда болуының экономикалық ... – жеке ... ... ... ... ... ... Ең алғашқы заңдар, б.д.д. III мың
жылдықта ерте Мысыр елінде пайда болды. Ерте ... ... ... екі ... ... бөлінген: ерте Шығыс және антикалық.
Бірінші топты ... ... Үнді және ... ... құраса, екінші топқа
Грек елі мен Рим державасын жатқызамыз. ... ... ... ... нақты жағдайды суреттеу де басым болды, мысалы, "егер ... ... ... ... алса..." (Хаммурапи заңы), ал қазіргі заңда
адамның ұрлағанын бұлайша санап жатпайды.
Ерте дүние заңдары нақты құқық салаларына да ... жоқ. Бір ғана ... ... та, ... та, ... ... реттеле берді.
Олардың кейбіреулері тіпті бапқа да ... Ерте ... ... ... ерекшеленеді. Мысалы, Халық бес, он ... ... оған ... келмегендер шауып өлтірілсін..." (б.д.д. 350 жылғы
Цинь жарлығы). Ерте Грек, әсіресе Рим құқығы классикалық ... ... ... ...... адамдар мен құлдар арасында ғана қалды,
ал ... ... ... ... ... ... Жеке ... кісіге өз білгенінше істеуге мүмкіндік беретін, ... ... ... ... ... Бұл ... ... ертеден
назар аударған. Ежелгі грек философшылары барлық адам дүниеге келгенде тең
болып туады, сондықтан олардың барлығының да тең ... ... бар ... ... Ол ... ... мемлекет орнатқан құқықтан жоғары ... ... ... ... үлгі ... ... деп санады. Себебі, шартты
құқық жиірек өзгеріп отырады және олар өкімет жұмысы мен адамдар арасындағы
келісімнің нәтижесінде пайда ... ... Марк ... ... ... көзі не?" деп ... ... көзі — халық" деп жауап қайтарды. ... ... ... ... ... және ... ... Сондықтан құқыкты адамға
ешкім сыйлаған жоқ, ол оған қаратылысынан тиесілі. Бұдан шығатын қорытынды:
мемлекет халықтың еркін білдіретін құқыққа ... ... ...... ... ... мемлекетің өзімен қоса барлығы мойынұсынуы тиіс",-
деген ұстаным Цицеронға тиесілі. [ 51, ... ... ... адам ... жөнінде мүлдем басқаша ұғым
пайда болады. Адам туғанынан тең деп ... ... ... ... Ал ... өзін хан, ... қол ... адамдарға жасап
отырған рақымы деп түсіндірілді. Әр сословиенің өзіне тән ... ... ... ... адам ... либерализммен тығыз
байланысты. Либералдар монархияның билігін парламент арқылы ... ... ... және ... ... ... талап еткен болатын.
Жеке адам құкығы мәселесіне аса зор үлес ... ... ... ... ... Т. ... Дж. Локк, Ш. Монтескье, Ж. Ж. ... ... ... ... және т. б. ... Олар адам ... ... ең алғаш анықтап, белгілеп берді. Олардын ішіндегі ең құндылары
Америка ... ... ... ... енді (ол 1776 ... ... бекітілді). АҚШ-тың Тәуелсіздік Декларациясында
көрсетілгендей, негізгі ... ... ... 1789 жылы ... және азаматтар құқығының ... да ... ... ... ... жеке ... ... туралы ұғым анағұрлым
ауқымды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс, одан ... ... ... ... ... ... әлсіздігін байқатты. Сондықтан ... ... адам ... ... деңгейде қорғау үшін өзара келісіп,
ынтымақтасып іс-қимыл жасау керектігін түсінеді. 1942 жылы 1 ... ... ... ... 26 ... нацизмге қарсы адам
өмірі, бостандығы, ... оның ... мен ... ... Декларация қабылдады. Екінші дүниежүзілік соғыс біткеннен кейін
бұл мәселеге ерекше зор мән берілді. Оған себеп болғандар:
1) ... ... ... ... мен ... ... ... адам
құқықтарының сақталмауы ондаған миллион әртүрлі ... ... алып ... ... ... ... ... демократиялық және жұмысшы
қозғалыстарының өріс ... ... ... және ... ... ... реформалар;
3) бұрынғы отар елдерде ұлт-азаттық көтерілістің күшеюі және ... ... ... [60., ... жылы 10 ... БҰҰ Бас ... Адам ... Декларациясын қабылдады. Онда адам құқықтары аталып қана ... ... ... ... да ... Бұл ... және ... құқықтары жәніндегі келісімдер міндетті ... ... ... ... оларды мойындап, қол қойған елдер онда көрсетілген
тәртіптерді сақтаулары тиіс.
Халықаралық ұйымдар одан ... де ... ... ... ... ... 1948 жылы геноцидтің алдын алу және ол үшін жаза ... ... 1965 жылы ... ... ... түрін болдырмау
туралы Конвенция, Бала құқықтары туралы Конвенция, Әйелдер ... ... және т. б. ... Бұл ... ... мемлекеттерге ықпал
жасау шаралары да қарастырылған. БҰҰ шешімі бойынша 10 желтоқсан жыл ... ... адам ... күні ... атап өтіледі
Азаматтардың құқықтарының өзі мемлекеттің мақсат-мүддесіне және
мүмкіншілігіне ... ... ... ... кезде әлемдік саяси ғылымда
адам құқығына табиғи-тарихи тұрғыдан қарап, соған орай түсіну басым. ... ... ... ... ... өзі кең және тар ... колданылады.
Оның кең мағынасына жеке адамның құқығы мен ... өте бай ... ... ... Тар ... ... тарапынан берілмеген, ол
тек конституциялық-құқықтық түрде жеке мемлекеттік шеңберде ... ... Оған ең ... ... келген қандай адам болмасын өмір
сүруге құқығы барлығы ... Одан ... адам ... ... жайлар
мыналар: барлық адамдардын заң алдындағы теңдігі; тәннің ... ... ... ... ... адамзаттық ар-намысты сыйлау, оны
қорламау; Негізсіз, заңсыз тұтқындамау немесе ұстамау; дінге сену ... ... ... ... тәрбиелеуі; қанаушыларға қарсылық
көрсету құқығы және т. с. с.
Қазіргі саяси ғылымдарда жеке адамның құқықтарын жіктеудің ... бар. ... ... кең ...... құқықтарды негативтік
және позитивтік (қолданушы) етіп бөлу. [51, ... ... ... ... ... жеке адамға зорлықтың,
шектеудің жоктығын білдіреді. Бұл еркіндік үкімет ... ... ... ... ... ... ... сақтайды. Оларды
жүзеге асыру мемлекеттің ... ... ... жағдайына байланысты емес. Бұлар, негізінен ... ... ... ... ... болып есептеледі.
Позитивтік мағынада құқықтар тандау, талғау еркіндігіі ең бастысы
адамның өз ... жете ... жеке ... ... ... ... ... құқықтармен салыстырғанда мұнда мемлекеттің,
ұйымдардың, адамдардып ... ... ... ... ... ... іске асыруға мүмкіндік жасауды көрсетеді. Мысалы, бұған
әлеуметтік көмек көрсетуге, білімге, денсаулықты қорғауға, лайықты тіршілік
дәрежесінде өмір ... ... және т. т. ... ... ... позитивтік құкықты қамтамасыз етіп, іске асыру қиын. Себебі,
біріншісінде мемлекет тарапынан ешқандай іс-әрекеттің ... жоқ. Тек ... ... ... ... ... ... болғаны. Ал позитивтік құқықта,
керісінше, мемлекет жоғарыди көрсетілген және т. б. құқықтарды іске ... ... ... ... тура ... Ондай мемлекетте жеткілікті
жағдай, қаражаты, мүмкіншіліктері болуы керек.
Адамдардың құқықтары мен бостандықтары әр ... ... ... ... ... қарай олар азаматтық (жеке, дербес), саяси, экономикалық,
әлеуметтік және мәдени кұқықтар мен бостандықтар ... ... ... ... ... ... Азаматтардың құқығына
мемлекеттің қол астындағы азаматтардың барлық құқықтарының ... ... ... ... адамнан ажыратылмайтын, негізінен, негативтік
құқыққа жататын адамдардың құқықтары кіреді. Оған өмір ... ... ... ... құқылығы, ар-намысты және ізгілікті аты мен ... ... ... ... ... ... әділ, тәуелсіз
және ашық сотқа жазылған хат және ... ... ... ... бір ... екінші жерге еркін барып келуіне, тұрақты қоныс
тандауына, оның ішінде қандай мемлекеттен болмасын біржолата кетуіне немесе
келгің келгенде қайтып ... ... және т. б. ... ... ... ... ... басқаруға және қоғам өміріне
белсенді қатысуын белгілейді. Оған ... және ... ... мен ... ... мен ... ... мен
жиындарға, митингілер мен пикеттерге еркіндік; ақпарат хабарлар құқы, сөз,
пікір, оның ішінде баспасөз, радио, ... ... ... сөз, ... ... және т. б. ... Ең ... конституциялық заңдылықты,
қоғамдық тәртіпті сақтау керек. ... ... ... жалпыхалықтық
гуманистік тұрғыдан әрекет жасау керек. [48, 36-б.]
Экономикалық құқыққа жеке адамның тұтыну заттарын, жеке ... ... ... ... пайдалана алуы жатады. Жеке тұтыну, ... ... ... жұмыска деген ынтасын, ықыласын түсірді,
жауапсыздықты туғызды, материалдық байлық жетіспеді, ... елді ... ... ... ... жеке меншікті қалай болса солай дамытып қоя
беруге және болмайды. Демократиялық жолмен ... келе ... ... ... ... бақылауына алынады. Мысалы Германия, Франция, Италия,
Швеция және т. б. елдерде жеке меншік жалпы ... ... ... ... керектігі көрсетіле келіп, оны қаншалықты дамытуға
болатындығы, яғни шегі ... ... ... ... ... өмір деңгейін және ... ... ... ... Мұнда пәтер-үйге, дем ... ... ... ортаның, жайлы болуына, азаматтарды
қартайғанда, сондай-ақ ауырып-сырқағанда және ... ету ... ... ... ... ... етілу құқықтары жатады. Ол
мемлекеттің әрбір мұқтаж адамды күнелтуге ... ... ... ... ... ... қажеттілігін қанағаттандыратын әлеуметтік
қамсыздандыру құқын анықтайды. Мәдени құқық ... ... ... өрбітіп,
өрістетуге бағытталады. Оған білім алуға, мәдени қазыналарды ... ... мен ... ... ... ... ... еркін араласуға
құқығы және т. б. жатады.
" Адам құқығынын жалпыға бірдей Декларациясымен" салыстырғанда жеке адамның
көпшілік мақұлдаған ... жоқ. [12, 11-б.] ... ... ... ... әдетте, мынадай міндеттер
аталады:
– заңды бұзбау,
– басқа адамдардың құқықтары мен бостандығын, ... ... ... ... ұйғарым, бұйрықтарға бағыну және орындау;
– әскерлік борышты өтеу;
– заң жүзінде белгіленген салықтар мен алымдарды ... ... ... ... ... ... ... т.
б.
1995 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясы бойынша әркімнің өмір
сүруге, өзінің жеке басының бостандығына, ... ... ... ... мен сот ... ... бәрі тең. ... қадір-қасиетіне қол
сұғылмайды. Әркімнің жеке ... ... жеке ... ... ... абыройы мен ар-намысынын қорғалуына құқығы бар. Сөз ... ... ... ... ... тыйым салынады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... қызметі заңмен реттеледі. Қазақстан мемлекетінде
адам құқығы мен ... оның қай ... ... ... ... кепілдік береді әрі қорғайды. [30,5 б.]
Қазақстан Республикасы ... ... мен ... ... ... ... бен ... қорғау үшін, лайықты өмір сүру
жолында елімізде жүргізіліп жатқан түбегейлі реформалардың табысты ... ... ... ... мүмкіндік береді деп сенеміз. Ол — ... әр адам ... ... деп болашаққа зор ... ... ... ... бала ... ... ... қорғау
стандарттарының аясында.
Халықаралық балалардың құқықтарын қорғау – ... ... ... ... жас құбылыс. Бала құқықтарының конституциясы ... Бала ... ... конвенция
1989 жылы қабылданған. Сонымен бірге заң ... жиі еске ... ... қорғау жөніндегі қозғалыстың басталуы туралы классикалық
мысал – шешесі жиі ұрып-соққан және Жануарларға қатігездікпен қарауға ... ... ... ... ... ... ... келген
Балтимордағы сегіз жасар Мари Элен Уильсонның жағдайы жануарларды қорғау
жөніндегі қоғамдық бірлестіктердің балаларды ... ... ... ... ... ... болғанын айғақтайды. [30, 16-б.]
Әлемдегі бірінші Балалар құқықтарын қорғау ұйымы 1919 жылы ... ... жылы ... ... бала ... ... Женева декларациясы,
1959 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясының бала құқықтары декларациясы қабылданып,
1979 жыл халықаралық балалар жылы ... ... ... 10 жыл өткен соң
Бала құқықтары туралы Конвенция қабылданды.
Бүгінгі күні Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алғанына 17 жыл ... ... ... ... ... мен ... ... көтермелеуші ықпал жасауға, адамдардың өмір ... ... ... ... қатысты жауапкершілікті қалыптастыруға
қабілетті екендігін көрсетті. Экономика еркіндігі тұлғааралық ... өз ... ... және еркін дамуына ықпал ететіні сөзсіз. Жеке
адамдардың құқығы мен еркіндігі қажеттілікке ... ... ... мемлекетіміз де, адамдар да қазіргі кезде ең алдымен әлеуметтік
қауқарсыз адамдардың, әсіресе балалардың қадір-қасиетіне қамқорлық ... ... ... және ... ... ... дайын.
Балалардың ең басты мүдделерін қамтамасыз етуде Қазақстан Республикасы
мақсаты бала құқықтарын қорғау ... ... ... конвенцияларға
қосылды: Бала құқықтары туралы Конвенция 1994 ... Шет ... ... алу ... Конвенция 1999 жылы, Жұмысқа қабылдау үшін ең ... ... ... 2000 жылы, Балаларды саудалауға, балалар зинақорлығына
және балалар порнографиясына қатысты ... ... ... ... хаттамасы және Балалардың қарулы қақтығыстарға ... ... ... ... ... ... ... жылы, ХЕҰ-ның балалар еңбегінің ең нашар түрлеріне тыйым салу және жою
жөніндегі шұғыл шаралар ... № 182 ... 2002 жылы ... ... ... қараша айында Қазақстан БҰҰ-ның ... ... ... үшінші адамның пайдалануына қарсы күрес туралы конвенциясы мен
оның қорытынды хаттамасына қол қойды. [30, 36-б.]
Нормалары Қазақстан ... ... ... ... ... ... халықаралық құжаттардың ішіндегі едәуір ... ... ... ... болып табылады. Оның бекітілуі мемлекеттің бала
құқықтарын қорғауды қамтамасыз етуге қоғам алдында кепілді ... ... ... ... Конвенцияның орындалуы жөніндегі
алғашқы баяндама 2003 жылғы маусымда Женева қаласында ... БҰҰ ... ... Комитетінің 33 сессиясында тыңдалды, оның нәтижесі
бойынша Комитет баяндамаға қатысты ... ... мен ... ... ... кезінде БҰҰ бала құқықтарын қорғау жөніндегі Комитетінің
сарапшылары бала құқықтарын қорғау саласындағы Қазақстан ... ... ... ... оң баға берді. Осындай оңды
жетістіктердің бірі ретінде жаңа ... ... ... мен ... ... ... ... ұйымдар және БҰҰ-ның түрлі
ұйымдарымен балалық шақ ... ... ... ... берілген ұсыныстардың ішінен негізгі деп айтуға тұратын
мәселелердің бірі ретінде елдегі балалар жағдайын жақсартуға ... ... ... жоспарын әзірлеу және ... ... ... ... ... үйлестіруді қамтамасыз ететін уәкілетті
арнайы орган құру қажет екендігін айтуға болады. БҰҰ бала ... ... ... ... ескере отырып, Қазақстан Республикасы
Үкіметі 2006 жылы ... ... ... және ... ... ... ... Комитетін құрды. Еліміздің бірінші Ханымы
С.Назарбаеваның ... және ... 1998 ... бері Республиканың
барлық өңірлерінде осы кезеңге дейін әлеуметтік ... және ... ... ... ... ... ... көрсетумен айналысқан
Қоғамдық балалар қорлары өз жұмысын жүргізіп ... [ 46, ... ... ... ... талап етеді. С.Назарбаеваның ұсыныс
енгізуімен өңірлердегі балалар қорларын жауып, оның ... кең ... ... үшін ... ... қамқорлығына беру ұйғарылды.
Сонымен, ... ... ... 2007 ж. 28 ... ... ... ... және Астана мен Алматы қалаларында ... ... және ... ... Балалардың құқықтарын қорғау
Комитетінің ... ...... ... ... ... ... бекітпеген, бала құқықтарын қорғауды қамтамасыз етуге
жәрдемдесетін қағидаларды қамтыған бірқатар ... ... ... ... ... құжаттардың ішінде – Барлық көшіп-қонушы
еңбекшілердің және олардың ... ... ... ... ... (1990 ... 18 ... және Балаларды қорғау және
мемлекетаралық бала асырап алу саласындағы ынтымақтастық ... ... 1993 ... 29 ... ... ... және олардың отбасы мүшелерінің
құқықтарын қорғау туралы конвенция ... ... ... ... ... олар ... ... бақылау органдары құрылған.
Конвенция көшіп-қонушы еңбекшілер балаларының мүдделерін қамтамасыз етуге
қатысты нормаларды қамтыған, атап ... ... ... ... ... еңбекшілердің балаларын жергілікті білім беру
жүйесіне, әсіресе оларға жергілікті тілді үйрету ... ... ... ... ... олардың ана тілін үйрету ... ... ... ... бас бостандығынан айрылған
жағдайда, балаларының құқықтарын қорғау тетіктерін көздейді.
Балаларды қорғау мемлекетаралық бала асырап алу ... ... ... Конвенциясы шетелдіктердің баланың абзал мүдделеріне орай оның
құқықтарын сақтай отырып, бала асырап алуды ... ... ... ... ... уәкілетті ұйымдарының арасындағы
ынтымақтастық тетігін ... 2004 ... ... ... Халықаралық гуманитарлық құқық және адам құқықтары
жөніндегі халықаралық шарттар жөніндегі ... ... ... ... ... конвенциясына қосылуының
орындылығы және осы ... ... ... ... ... қажеттігі
туралы шешім қабылданды.
Нормалары Қазақстан аумағында қолданылатын, балалар ... ... ... ... халықаралық құжат Бала құқықтары ... ... ... Бала ... ... ... Қазақстан
Республикасының қандай да бір ескертулерсіз бекітуі шеңберінде мемлекеттің
балалардың құқықтарын қорғауды қамтамасыз ету кепілдіктерін қоғамға ... ... ... ... ... ... қосылғаннан кейінгі екі жылдан
соң ұсынуды көздейтін уақытта, Қазақстан РеспубликасыКонвенцияның ... ... ... 2001 жылғы наурызда дайындады. Баяндама екі
бөлімнен тұрды, Қазақстан Республикасының 1994 және 2000 жыл ... ... ... ... жөнінде қабылдаған шаралары туралы
ақпаратты қамтыды. Баяндамамен танысқаннан кейін ... ... емес ... ... шара қабылдады, олар 2002 жылы ... ... ... ... ... ... ... баяндама дайындады.
Бірінші үкіметтік есеп 2003 жылғы маусымда Женева қаласында
БҰҰ Балалар құқықтары жөніндегі комитетінің 33-сессиясында тыңдалды, оның
нәтижелері ... ... ... ... мен ұсынымдардың
топтамасын дайындады. Осы ... БҰҰ Бала ... ... ... ... ... ... балалар құқықтарын қорғау
саласында қабылдаған шараларына оң баға ... Оң ... ... жаңа ... базасының дамуы мен жетілдірілуін, сондай-ақ
мемлекеттік ... ... ... жөніндегі халықаралық ұйымдармен
және БҰҰ-ның әр түрлі органдарымен ынтымақтастығын мойындады. [11, 21-б.]
Қазақстанға бірқатар ұсынымдар берілді, олардың ішінде негізгілері ... ... ... ... жөніндегі іс-қимылдардың ұлттық
жоспарын әзірлеу ... және ... ... ... шешуде
ведомствоаралық үйлестіруді қамтамасыз ету үшін арнайы уәкілетті орган ... ... ... ... жақсарту жөніндегі іс-қимылдардың ұлттық жоспары, Бала
құқықтары туралы конвенцияны іске ... ... ... ... ... ... Республикасында әлі әзірленген жоқ. ... ... ... ... мүдделеріне орай мемлекеттік саясат
мақсаттары айқындалған, ... оны іске ... ... жоқ. Қазақстан
Республикасы Білім және ғылым ... ... ... ... атты ... ... ... Мемлекеттік бағдарлама жобасын
әзірледі, алайда қазіргі сәтте бағдарлама бекітілмеген. Осы ... ... және ... ... ... саласындағы мемлекеттік
саясаттың негізгі стратегиялық ... және бала ... ... ... ... және құқықтық кепілдіктерін қамтамасыз
етудің жүйелі жүйесін жасауды көздейді.
Кәмелетке ... ... ... ... ... ескерту мақсатында
«Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың профилактикасы мен
балалардың ... және ... ... ... алу ... ... ... балалар арасындағы құқық бұзушылықтардың,
қадағалаусыздықтың және ... ... алу ... ... іске асыруды жорамалдайды, бұл балалардың заңды құқықтары мен
мүдделерін сақтауға қатысты мемлекеттік саясат элементі ... ... ... ... ... үшін ... және ... кепілдіктерді
жасауды, кәмелетке толмаған балалар арасындағы құқық ... және ... ... алу ... ... органдар
мен мекемелерді материалдық-техникалық, қаржылық, ғылыми-әдістемелік және
кадрлық қамтамасыз етуді қамтиды. Сонымен қатар ... ... 2003 ... ... ... 2003-2004 жылдарға арналған
Жастар саясаты бағдарламасы бекітілді. ... ... ... ... мұндай салалық бағдарламалар Балалардың ... ... ... ... ... ... алмастыра алмайды
және балалардың құқықтарын қамтамасыз етудің белгілі бір ... ... ... ... ... ... көрсетіп отыр.
Қазақстан Республикасында осы уақытқа дейін бала ... ... ... ... ... ... жоқ. ... органды
құруға 2004 жылғы наурызда ... ... ... ... ... 2004 жылы 11 ... қаулысымен Балалардың
құқықтары мен мүдделерін сақтау жөніндегі ведомствоаралық комиссия құрылған
болатын. Комиссия балаларды және ... ... ... ... ... іске асыруды қамтамасыз ету ... ... ... құрылған болатын және Қазақстан Республикасының Үкіметі
жанындағы консультативтік-кеңесші орган ... ... ... ... ... ... ... Білім және ғылым
министрлігіне жүктелді. Комиссия құрамына білім және ғылым, әділет, еңбек
және ... ... ... ... ... ішкі істер министрлері
мен вице-министрлері, Адам құқықтары жөніндегі уәкіл, Отбасы және ... ... ... ... ... және ... қайраткерлері кірді. 2005
жылғы наурызда Комиссия таратылды.
«Қазақстан ... бала ... ... Заңда бала
құқықтарының сақталуын бақылау жөніндегі ... ... құру ... ... ... ... ... отыр. Заңның «Мемлекеттік органдар
және бала құқықтарын қорғау» деген ... ... ... органға
сілтеме жасамағанымен, 46-бап ... ... ... ... ... ... жағдайы туралы жыл сайынғы ... ... ... ... Бала ... жөніндегі комитеті Ұсынымдарының бірі Конвенция
нормаларын іске асыруға бөлінетін қаражатты ұлғайту ұсынымы ... ... ... ... ... ету ... ... балалардың
құқықтарына қатысты жекелеген бағдарламаларды іске асыруға жеткілікті ақша
қаражатын бөліп ... ... ... алғанда, Бала құқықтары туралы
конвенцияны іске асыруға қаражат бөлуді ... ... ... ... ... пен ... арасындағы Конвенция туралы хабардарлық ... ... ... ... отыр. Білім беру саласында ... ... ... ... ... деңгейінде жүргізіледі,
алайда мұндай сабақтарды міндетті түрде оқу ... ... ... ... ... ... ... Бала құқықтары туралы конвенцияда көзделген міндеттемелердің
орындалуы туралы елдік есептерді дайындау және ... ... ... ... ... атап ... ... жинау және Конвенция
нормаларының орындалуын мониторингілеу тетігі әзірленбеген. Алайда, мұндай
жағдай есептілік жүйесін көздейтін барлық құқық ... ... ... ... Қазақстандағы елдік есептерді дайындау практикасында осы
күнге дейін жүйелілік жоқ: есептердің бір бөлігін алқа органдары мақұлдап,
қалған ... ... ... ... ... ... ұлттық заң базасынан табу тіпті мүмкін емес есептер де кездеседі.
Тұтастай алғанда, баланың оның көзқарасын құрметтеуге, ... ... ... қол ... отбасының болуына, денсаулығы мен
медициналық қызмет көрсетуге, білім алуға, бос уақыты мен мәдени ... ... ... сот ... іске асырылуына, азаптаудан
және қатігездікпен қараудан қорғалуға, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... құқықтарымен байланысты қалған
мәселелер бойынша Қазақстан Комитеттің Ұсынымдарын орындау үшін ... ... Бала ... ... ... орындауы туралы келесі
есебін Комитет 2006 жылғы 10 ... яғни 3-ші ... ... ... тапсыруды сұрады.
Бала құқықтары мен мүдделерін қорғау саласындағы халықаралық
нормаларды енгізу ... ... ... ұлттық заңнамасын
дамытуда және жетілдіруде өз көрінісін тапты. [ 37, 2-б.] Бала ... ... ... ... мен ... (2, 3, 6 және ... Қазақстан Республикасының Коснтитуциясына, Қылмыстық, Қылмыстық іс
жүргізу және Қылмыстық-атқару кодекстеріне енгізілді. ... ... ... ... мен ... болған заңдардың толық кешені
қабылданды («Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Неке және
отбасы туралы», ... ... ... ... және ... ... «Кемтар балаларды әлеуметтік және медициналық-педагогикалық түзеу
арқылы қолдау туралы», «Кәмелетке ... ... ... профилактикасы мен балалар қадағалаусыз және ... ... алу ... және ... да ... Ұлттық және халықаралық
нормалардың неғұрлым егжей-тегжейлі және толық ... ... ... ... ... ... мен өзгерістер
енгізілді.
Алайда, Конвенцияның ұлттық заңнамаға енгізілмеген ... бар. Атап ... ... ... ерекше қорғау жасау мәселесі
шешілген жоқ. 1954 жылғы Азаматтығы жоқ адамдардың ... ... және 1961 ... ... жоқ ... ... ... Қазақстан қазіргі сәтте ... ... бала ... ... ... 47-бабы босқын балалар мен
мәжбүр қоныс аударушылардың өз мүдделерін қорғауға құқығы бар ... Бала ... ... ... және ... органдары,
аумақтық көші-қон қызметтері ата-аналарының не өзге де заңды өкілдердің бар
екені және тұратын жері ... ... ... ... ... ... ... емдеу-алдын алу немесе бала құқықтарын қорғау жөніндегі
функцияларды жүзеге асыратын өзге ұйымдарға ... ... ... ... ... немесе уақытша келген
шетелдіктерге, азаматтығы жоқ адамдарға, босқындарға ... ... ... сай босқындардың тегін медициналық көмектің кепілді
көлеміне құқығы бар. ... ... ... мемлекеттік көмек беру және
оларды әлеуметтік қорғау жүйеленбеген.
Өкінішке орай, білім беру саласын ... ... ... ... ... ... бұзатын бірқатар нормалар орын
алған. «Мұқтаж азаматтарға олардың білім алу кезеңінде берілетін әлеуметтік
көмектің ... мен ... ... ... ... ... ... оған сәйкес мемлекет білім алу кезеңінде азаматтардың мынадай
санаттарын: жетім-балаларды және ата-анасының ... ... ... ... ... және туғанынан мүгедек балаларды
интернаттық ұйымдарда тұратын мүгедек балаларды қамтуға арналған шығыстарды
көтереді. Осы қаулымен «Білім ... ... көп ... ... ... ... ... балаларға әлеуметтік көмек көрсетуді
көздейтін нормасының аясы тарылған, бұл ... ... алу ... ... құқығын бұзып отыр.
Дегенмен, халықаралық стандарттармен кепілдік берілген, ... ... ... ... және ... қамтамасыз ететін бірқатар
ұлттық заңнама нормалары бар. Атап айтқанда, Конвенцияның
28-бабы мемлекеттің тегін және міндетті бастауыш ... ... ... және ... орта білім беру жөніндегі міндеттемесін ... ал ... ... ... ... ... орта білім алу
міндетті. Азаматтың мемлекеттік жоғары оқу орнында конкурстық ... ... ... алуға құқығы бар. ... ... ... ... ... ... тек тегін бастауыш білім ғана емес, ... ... орта ... ... да ... ... құқықтарын іске асыруға ... ... ... ... ... балалар жезөкшелігі мен балалар
порнографиясына қатысты ... ... Бала ... ... ... ... да жәрдемдеседі. [ 45, 19-б.]
Өткен жылғы мамырда Қазақстанның ... ... ... ... мен
балалар порнографиясына қатысты Бала құқықтары туралы ... ... іске ... ... ... ... ... 2004 жылғы қарашада Қазақстан БҰҰ-ның Адамдарды сатуға ... ... ... ... ... ... туралы
Конвенциясына қол қойды, бұл адамдарды сатудың басты құрбандары ... ... ... ... қорғалуын жақсартуға тиіс.
Осыған байланысты Көші-қон жөніндегі ... ... ... ... ... арқылы және Қазақстанның ішінде
адамдарды сатуға (трафигіне) қарсы күрес» ... іске ... ... Ол ... қорғау органдары мен ... ... ... ... ... отырып, трафиктің алдын алу
әдістемесіне ... ... ... ... ... ... ... трафик құрбандарына көмек көрсетуді ... ... ... ... ... ... ... қылмысты
болдырмау және оның алдын алу жөніндегі 2004-2005 жылдарға арналған ... ... ... Үкіметтің 2004 жылғы 24 ақпандағы № 219 қаулысын
іске асыру жөнінде ... ... ... ... ... 3 ... ... «Қазақстан Республикасының адамдарды сатуға қарсы
әрекет жасау мәселелері жөніндегі кейбір заңнамалық актілеріне ... ... ... ... заң ... ... ... БҰҰ-ның
Ұлтаралық ұйымдасқан қылмыстылыққа қарсы ... ... ... ... Республикасы бекіткен, балалардың әскери қақтығыстарға қатысуына
қатысты Бала құқықтары туралы ... ... ... 18 ... ... ... ... тікелей қатысуына және әскери
күштер қатарына міндетті түрде шақырылуына жол берілмеуін ... ... ... «Қазақстан Республикасындағы балалар құқықтары туралы»
Заңның баланы әскери іс-қимылдарға, әскери қақтығыстарға ... ... ... ... ... ... ... 41-бабына енгізілген.
[37, 18-б.]Өзге тәсілдермен немесе жолдармен шабуылға қарсы тұру мүмкіндігі
болмаған ... ... ... ... ... ... қарулы шабуыл
жасау, қарулы қарсылық білдіру немесе топтық ... ... ... кәмелетке толмағандарға қатысты қару-жарақ қолдануға тыйым салу
«Әскери қызметшілер мен ... ... ... ... ... ... ... (20-бап) және «Әскери полиция органдары туралы»
(12-бап) Заңдарында бекітілген, онда сонымен ... ... ... ... ... ... ... жасау, топтық шабуыл жасау не қарулы
қарсылық білдіру жағдайларын қоспағанда, жас ... ... ... мен дене күшін қолдануға тыйым салынған. Кәмелетке толмағандарды
әскери қақтығыстар уақытында ... ... ... жағдай туралы»,
«Қазақстан Республикасының Қорғанысы және Қарулы Күштері ... ... ... ... ... ... кезінде халыққа
қатысты қолданылуы мүмкін жалпы шаралар ғана айтылған, ал балаларға қатысты
қандай да бір арнайы шаралар бекітілмеген.
Халықаралық ... ... ... енгізу саласындағы
негізгі проблема олардың бар екендігі туралы хабардарлықтың төмендігі болып
қалуда. Бөлімнің басында айтылғандай, ... Бала ... ... ... Қазақстанға берген Ұсынымдарында осы жайлы Бала ... ... ... ... атаған болатын. Алайда проблема
Конвенция туралы нашар хабардарлықпен ғана шектелмейді. ... ... ... ... де, ... ... Бала ... жөніндегі
Комитетінің Қазақстанға берген Ұсынымдары, БҰҰ-ның кәмелетке толмағандарға
қатысты сот төрелігін ... ... ... ... ... ... ... бас бостандығынан айрылған кәмелетке
толмағандарды ... ... ... ... ... ... ... ескертуге бағытталған Басшылық принциптері (Эр-
Рияд Басшылық принциптері) туралы ақпаратты білмейді.
Ұлттық заңнама Бала ... ... ... нормаларын енгізу
процесінде барлық басқа құқық қорғау шарттарымен салыстырғанда алға ... ... ... ... ... ... ... туралы» Заң қабылданғанымен, халықаралық стандарттар бұрынғысынша
ұлттық құқық жүйесінен алшақ күйде. Мүмкін, «Қазақстан Республикасындағы
баланың ... ... ... іске ... тәжірибесі халықаралық құжаттар
нормаларын ұлттық құқыққа енгізудің жаңа үлгісін әзірлеуге ... ал ... ... ... ... іс ... қолданылмай отыр.
Ювеналдық мәдениет: кәмелетке толмағандар құқықтарын қорғау туралы ... ... ... ... 2007 ... ... ... еліміздің Астана және Алматы қалаларында ... ... ... мамандандырылған ауданаралық соттар құрылатын
болады. Олардың құзыретіне кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... істер және олардың мүдделерін қозғайтын
азаматтық істер жатқызылған.
Осылайша, халықаралық құқықтық стандарттар талаптарын ... ... ... ... ... құралы ретінде соттардың мамандануы
бойынша сот реформасының тағы бір басым бағыты нақты өмірге енді. [ 12, ... ТМД ... ... бірінші болып бала құқықтарын ... ... ... саясаттың қисынды жалғасы болатын қадам
жасады. Осы ... аз ... ... жоқ. Ең ... кәмелетке
толмағандардың мүдделері ... ... ... реттейтін
заңнамалық база құрылды. Кәмелетке толмағандар ... ... ... ... беріледі. Негізгі Заңға ... ... бала ... ... Заң ... 1994 ... БҰҰ-ның “Бала құқықтары туралы” конвенциясын ратификациялады.
Халықаралық қағидаларды іске асыру мақсатында республикада жасалған
қылмыстар үшін қылмыстық ... ... ... ... сот төрелігі институты ... ... ... ... ... ... мамандандырылған соттар мен басқа
мемлекеттік және өзге де құрылымдар “Қазақстандағы ювеналдық әділет” жобасы
шеңберінде ... ... және ... ... төрт жыл бойы ... ... ... арналған мамандандырылған сот төрелігі
жүйесін қалыптастыру қажеттігі бала құқықтарын қамтамасыз ету саласындағы
істердің ... ... ... сот ... ... ... ... әдістерін өзгерту, практикада қылмыстық және
азаматтық процеске тартылатын кәмелетке ... ... мен ... ... ... байланысты болып отыр. Ювеналдық ... ... ...... ... прокурорларды,
қорғаушыларды, жасөспірімдермен жұмыс істейтін әлеуметтік және оқыту-
тәрбиелеу қызметтерінің өкілдерін біріктірген ... ...... қызметте бала құқықтарын мүлтіксіз сақтау.
Жобаны іске асыру барысы, бірлескен жұмыс нәтижелері олардың
толық тиімділігі мен қажеттігін ... Осы ... ... ... ... ... жақсарды, қылмыстық әділеттің негізгі қағидалары іске
асырылды. Кәмелетке толмағандарға қатысты жасөспірімді қамауға алу сияқты
шара анағұрлым ... ... ... және ... оны ата-анасының,
қамқоршыларының қарауына беру сияқты шара белсенді ... ... ... ... бас ... ... емес, баламалы
жазаларды жиі қолдана бастады. [30, 19-б.]
Кәмелетке толмағандардың құқықтарын сақтауды мемлекеттік бақылау
тетіктерін ... ... ... ... халықаралық
міндеттемелеріне, атап айтқанда, 1985 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясының өкімімен
қабылданған БҰҰ ережелерінің стандарттарына ... Осы ... ... ... ... ... ... жөніндегі сот
төрелігінің ... ... ... ... онда ... ... ... дейін және үкім шығарылғаннан кейін де орталық буын –
мамандандырылған сот ... ... ... ... ... жасайды.
Бұл ретте жасөспірімнің құқықтарын қорғау туралы, не оның қылмысы ... ... сөз ... ... ... – сот төрелігінің барлық
кезеңдерінде кәмелетке ... ... мен ... ... ... ... толмағандарға арналған сот төрелігінің мақсаты – жеке
басының одан әрі ... және ... ... алыстауына жол
бермеу, оны әлеуметтік оңалтуға ықпал ету. ... ... ала ... соттар құру осы санаттағы ... ... ... ... құқық бұзуларына жол бермеу мақсатында жүргізілетін алдын
алу жұмысының деңгейін арттыруға ... ... ... ... ... ... ... және қайта тәрбиелеу мақсаттарына
бағындырылуы тиіс. Осы жерде ең бастысы – қылмыстық ... ... ... және ... ... ... ... отырып, кінәлілерге
әсер етудің тиімді тәсілдерін іздестіру.
Осы себеппен кәмелетке толмағандарға қатысты істер мамандардың айрықша ден
қоюын, ... ... ... ... Осы санат адамдарының істері
бойынша қылмыстық сот төрелігінің ерекшелігі барлық мән-жайларды ... ... ... ... ... жеке, жұмсақ жазалау шараларын
қолданудан, сондай-ақ оның барлық азаматтық құқықтарын ... ... ... жаңадан құрылған соттардың құрамына осындай істерді қарауда
тәжірибесі бар, ... ... ... тап ... ... ... ... және білікті судьяларды іріктеп алу ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандардың
физикалық және психикалық ... ... ... ... және ... ... толыққанды қатысуға қабілетті жас
буынға ие ... ... ... ... табылады. Осы тұрғыдан ювеналдық
соттар құрудың маңызы айқын көрінеді.
2. Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы
Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 8 тамыздағы N 345-ІІ ... ... ... мен ... Балалар мүддесін көздейтін   мемлекеттік саясат
Негізгі мазмұны:
Осы Заң балаларды қоғамдағы толымды өмiрге даярлау, ... ... ... және ... ... ... ... өркениеттiң жалпы
адамзатқатән құндылықтары негiзiнде оларды жоғары имандылық ... пен ... ... ... ... ... ... басымдығына сүйенiп, баланың Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... құқықтарымен
мүдделерiн iске асыруға байланысты туындайтын қатынастарды реттейдi. [37, 1-
2 6.]
1-тарау. ... ... Осы ... ... ... ... Заңда мынандай негiзгi ұғымдар пайдаланылады: 
1)бала- он сегiз жасқа (кәмелетке) толмаған адам; 
2) баланың ... ... - ... бала ... алушылар, қорғаншысы,
қамқоршысы, патронат тәрбиелеушiсi, Қазақстан
Республикасының заңдарына сәйкес олардың орнында қамқорлық
жасайтын, бiлiм, тәрбие беретiн, баланың құқықтары
мен мүдделерiн қорғайтын ... ... ... бала- ата-ана құқықтарының
шектелуiне ... ... ... ... ... ... олар өлдi деп ... әрекетке қабiлетсiз (әрекет
қабiлетiшектеулi) деп танылуына, ата-анасының бас бостандығынан ... ... ... ... ... ... немесе оның
құқықтары мен мүдделерiн қорғаудан жалтаруына, оның iшiнде ата-анасының өз
баласын тәрбиелеу немесе ... ... ... бас тартуына
байланысты, сондай-ақ ... ... ... өзге де ... ... ата-анасының немесе екеуiнiң де қамқорлығынсыз қалған бала; 
4) жетiм бала - ата-анасының екеуi де немесе жалғыз басты ата-анасы ... ... ... ... ... ... екеуінің де
қамқорлығынсыз қалған бала;
5) мүгедек бала - тiршiлiк-тынысының шектелуiне және оны ... ... әкеп ... ... ... ... ... организм функциялары тұрақты
бұзылып, денсаулығы бұзылған он сегiз жасқа толмаған
адам;
6)қорғаншылық - он төрт ... ... ... ... мен мүддесiн
қорғаудың құқықтық нысаны; 
7)қамқоршылық-он төрт жастан он сегiз жасқа дейiнгi балалардың құқығы мен
мүддесiн қорғаудың ... ... ... ... ... баланы уәкiлеттi мемлекеттiк
орган мен баланы тәрбиелеуге алуға ... ... ... ... шарт ... азаматтардың отбасына тәрбиелеуге
берген кездегi тәрбиенiң нысаны; 
9) баланың әлеуметтiк бейiмделуi - өмiрлiк қиын ... тап ... ... ... ... ... ... және
қабылдау арқылы әлеуметтiк ортаның жағдайларына белсендi түрде
бейiмделу процесi, сондай-ақ басынан кешiрген психологиялық және
(немесе) моральдық зардаптарды еңсеру процесi; 
10) бала ... ... ... ... ... ... ұйымдық-құқықтықнысанына қарамастан,балаларды әлеуметтiк қолдауды,
әлеуметтiк, тұрмыстық,медициналық әлеуметтiк, ... ... ... ... мен ... көрсетудi,өмiрдегi қиын ахуалға тап ... ... ... ... ... ... ... жасқа жеткенде олардың жұмыспен
қамтылуын қамтамасыз етудi жүзеге асыратын ұйымдар; 
11) мемлекеттiк ең ... ... ... - мемлекет
белгiлеген әлеуметтiк қызмет көрсетулердi, нормалар мен
нормативтердi қамтитын, балалар ... ... ... ... ... өмiрде қиын ахуалға тап болған балалар – қалыптасқан мән-жайлардың
салдарынан тiршiлiк етуi ... және бұл ... өз ... ... ... еңсере алмайтын балалар. [37, 2 6.]
 2-бап. Осы ... ... Заң ... ... азаматтарына,
шетелдiктер мен азаматтығы жоқ адамдарға қолданылады. 
2. Осы Заңның бала құқықтары мен мiндеттерiн белгiлейтiн ... ... ... ... әрекет қабiлеттiлiгiн ... ... ... ... Республикасының баланың құқықтары туралы заңдары
1. Қазақстан Республикасының баланың құқықтары
туралы заңдары Қазақстан Республикасының Конституциясына негiзделедi
және осы Заң мен Қазақстан Республикасының бала ... ... өзге де ... ... ... Егер Қазақстан Республикасы бекiткен халықаралық шартта осы Заңдағыдан
өзгеше ережелер белгiленсе, халықаралық шарттағы оны ... үшiн ... ... шығару талап етiлетiн жағдайларды қоспағанда,
халықаралық шарттың ережелерi қолданылады. 
4-бап. ... тең ... ... нәсiлiне және қай ұлтқа жататындығына,әлеуметтiк және мүлiктiк
жағдайына, ... ... ... ... ... ... және ата-анасына немесе басқа заңды
өкiлдерiне қатысты өзге де мән-жайларға қарамастан, ... бала тең ... ... және ... ... ... тең әрi ... қорғауды
пайдаланады.
 5-бап. Баланың құқықтарын шектеуге тыйым салу
1.Қазақстан Республикасының заңдарында белгiленген жағдайларды қоспағанда,
баланың құқықтарын шектеуге болмайды.
2. ... ... ... ... ... ... ... қабылданған кезiнен бастап жарамсыз болып табылады және ... ... ... ... көздейтін мемлекеттік саясат
6-бап. Балалар мүддесiн көздейтiн мемлекеттiк саясаттың мақсаттары
1. Қазақстан Республикасының балалар мүддесiн көздейтiн
мемлекеттiк саясатының мақсаттары:
1) балалардың ... мен ... ... қамтамасыз ету, оларды
кемсiтушiлiкке жол бермеу;
2) балалардың құқықтары мен заңды ... ... ... ... ... ... жағдайларда оларды қалпына келтiру; 
3) бала құқықтары кепiлдiктерiнiң құқықтық негiздерiн қалыптастыру,баланың
құқықтарымен заңды мүдделерiн қорғау жөнiндегi тиiстi ... мен ... ... дене бiтiмi, интеллектуалдық, рухани жәнеимандылық тұрғысынан
дамуына, олардың ... ... және ... ... ... жеке ... ... қоғам мүддесi,мемлекет
халықтарының дәстүрлерi, ұлттық және
әлемдiк мәдениет жетiстiктерiне қол жеткiзуi үшiн мүмкiндiктерiн
ашуға жәрдемдесу; 
5)кәмелетке толмағандардың құқықтық ... мен ... ... жөнiндегi нысаналы жұмысты қамтамасыз ету болып
табылады. 
2. Балалар мүддесiн көздейтiн мемлекеттiк саясат мемлекеттiк
органдар қызметiнiң басым саласы болып табылады ... ... ... заң ... ... ... ... тәрбие берудi, олардың құқықтарын қорғауды оларды
қоғамда толымды өмiр ... ... ... ету ... ... ... ... ерекшелiктердi ескере отырып, балалардың өмiрiн
жақсартуға бағытталған мемлекеттiк ең төменгi
әлеуметтiк стандарттарды белгiлеуге және сақтауға; 
4) баланың құқықтары мен заңды мүдделерiн ... оған зиян ... ... ... ... баланың құқықтары мен заңды мүдделерiн ... ... ... ... ... бiрлестiктер мен өзге деұйымдарды мемлекеттiк
қолдауға негiзделген. [37, 4 6.]
7-бап. Қазақстан Республикасы орталық және ... ... ... ... ... ... ... жөніндегi
өкiлеттiктерi
1. Орталық атқарушы органдардың баланың құқықтарына ... ету ... ... балалар мүддесiн көздейтiн мемлекеттiк саясаттың негiздерiн талдап
жасау;
2) баланың ... мен ... ... оның денсаулығы мен
имандылығын қорғауды қамтамасыз ету жөнiндегi ... ... ... өз құзыретi шегiнде баланың құқықтары мен бостандықтарын реттеу және
қорғау жөнiндегi нормативтiк құқықтық актiлердi қабылдау;
4) балалардың өмiрiн ... ... ... ең төменгi
әлеуметтiк стандарттарды белгiлеу;
5) бюджет қаражаты және Қазақстан Республикасының заңдарымен ... өзге де ... ... ... мүдделерiнде мемлекеттiк
саясатты iске асыру жөнiндегi iс-шараларды жүзеге асыру;
6) баланың ... ... ... бойынша мемлекеттің халықаралық
мiндеттемелерiн орындау және ... ... ... ... ... бiлiм ... ... сақтау, ғылым, мәдениет, дене тәрбиесi
мен спорт, әлеуметтiк қызмет көрсету және ... ... ... ... ... ... ... iске асыру жөнiндегi
iс-шаралар шеңберiн айқындау жатады.
3. Жергiлiктi атқарушы ... бала ... ... ... өкiлеттiктерiне:
1) баланың құқықтары мен заңды мүдделерiн қорғауға, отбасы мен балаларды
қолдауға арналған мемлекеттiк, жергiлiктi бағдарламалардың iске ... ... ... ... ... ... ... қатысу;
3) баланың құқықтары мен заңды мүдделерiн қорғау ... ... мен ... ... жүзеге асыру тәртiбiн
белгiлеу;
4) тәрбие, бiлiм беру, денсаулық сақтау, ғылым, мәдениет, дене тәрбиесi
мен ... ... ... ... және ... әлеуметтiк қорғау
саласында балалар мүдделерiне орай орталық атқарушы органдар айқындаған
мемлекеттiк саясатты iске асыру ... ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттері
Қазақстан Республикасында Бала құқықтарын қорғау заңында ... ... ... ... ... ... сақтауға құқығы
1. Әрбiр баланың денсаулық сақтауға бұлжымас құқығы бар.
2. Мемлекет денi сау бала тууды қамтамасыз ету үшiн ... ... ... ... ... ... денсаулық сақтауға құқығы: 
1) баланың денсаулығын сақтау саласында Қазақстан Республикасының ... ... ... өмiр ... ... және ынталандыру;
3) балалардың денсаулығын сақтау саласындағы ... ... ... баланың, оның ата-анасының денсаулық жағдайына бақылау жасау және
балалар ауруларының алдын алу;
5)бiлiктi ... ... ... денi сау ... өсiп жетiлуiне қажеттi қолайлы ... ... ... үшiн ... ... ... ... өнiмдерiнiң өндiрiлуiне және
сатылуына бақылау жасау арқылы ... ... ... ... ... тегiн
медициналық көмектiң көлемiне кепiлдiк бередi.
5. Баланың өмiрiне, денсаулығына және қалыпты өсiп-жетiлуiне
зиян келтiретiн кез келген ... ... ... өзге де
эксперименттерге тыйым салынады. 
 9-бап. Баланың даралық ерекшелiкке және оны сақтауға құқығы
Әрбiр бала ... ... ... аты, әкесiнiң аты, тегi, ... ... ... ал ... ... ... ... Баланың өмiр сүруге, жеке басының
бостандығына,қадiр-қасиетiне және жеке өмiрiне қол сұғылмауға құқығы
1. Әрбiр ... өмiр ... жеке ... ... ... жеке өмiрiне қол сұғылмауға құқығы бар. 
2. ... ... жеке ... ... ... ... ... және (немесе) жанын ... ... ... ... жыныстық қатынас
сипатындағы әрекеттерден,баланы қылмыстық iс-әрекетке және ... ... ... және оны адам мен ... ... құқықтары мен бостандығына
қысым жасаудың өзге де түрлерiнен қорғауды жүзеге асырады. [37, 4-5 ... ... сөз және ... бостандығына,ақпаратқа, қоғамдық өмiрге
араласуға құқығы
1. ... ... сөз ... және ... айтуға, ар-ождан
бостандығына, өзiнiң қоғамдықбелсендiлiгiн дамытуға, жасына сәйкес ақпарат
алуға жәнеоны ... ... ... сондай-ақбасқа да
коммерциялық емес ұйымдардың ... және ... ... ... ... өз ... құқығы бар. 
2.Мемлекеттiк органдар балалардың жеке адами тұлғасын,олардың шығармашылық
бейiмдiлiгiн, әлеуметтiк ... ... ... және ... ... ... ... меншiгiн қорғауды,
балалардың өмiрi мен денсаулығынсақтауды, қоршаған табиғи ортаны, тарих пен
мәдениет ... ... ... ... ... қайырымдылық
iстерiне қатысатын,мәдени және спорттық өмiрге қатысуға тартатын, ... ... ... ... Баланың қажеттi тұрмыс деңгейiне құқығы
1. Әрбiр баланың дене бiтiмiнiң, психикасы мен жан дүниесiнiң
толымды дамуы үшiн қажеттi тұрмыс деңгейi мен ... ... ... ... бұл жағдайлардың жасалуын әлеуметтiк және экономикалық шаралар
жүйесi арқылы қамтамасыз етедi. 
13-бап. Баланың мүлiктiк құқықтары
1.Әрбiр баланың заңмен белгiленген тәртiппен және ... өз ... ... ... ... ... алуға құқығы бар. Балаға
алименттер, ... және ... ... ... ... ... ата-анасының(олардың орнындағы адамдардың) билiк ... ... және олар ... ... оған бiлiм беруге және оны
тәрбиелеуге ... ... ... тәртiппенөз бетiнше немесе өзiнiң
заңды өкiлдерi арқылы мәмiлелер жасауға, банктерде ... ... ... стипендиясына немесе өзге де кiрiстерiне және ... ... ... ... ... өзге ... ... алуға жәнеоларды жүзеге асыруға құқығы бар.Ата-аналар немесе заңды
өкiлдер баланың жәрдемақысын ... ... ... ... ... ... ... атына банкке салуға құқылы.   
3. Әрбiр баланың өзi тапқан табысқа, өзiсыйға немесе мұра ... ... ... қаражатына сатып алынған басқа да кез ... ... ... ... ... табыс табатын бала,
егер ол ата-анасымен бiрге тұратын болса, ... ... ... ... ... құқылы. Баланың өзiне меншiк құқығымен тиесiлi
мүлiкке билiк ету ... ... ... ... тұрғын үйге құқығы   
1. Әрбiр баланың Қазақстан Республикасының тұрғын үй заңдарына сәйкест
ұрғын үйге құқығы бар.      
2. Жетiм баланың, ... ... ... және ... ... да мекемелердег iбаланың тұрғын үй-жайға меншiк құқығын немесе
тұрғын үй-жайды пайдалану ... ... ал ... ... ... Республикасының тұрғын үй туралы заңдарына сәйкес тұрғын үй-жай
алуға құқығы бар.
3.Ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды, оның iшiнде жетiм ... ... ... ... олар ... ... тұрғын үйден шығаруға
болмайды. 
14-бап. Баланың тұрғын үйге құқығы
1. Әрбiр баланың Қазақстан Республикасының ... үй ... ... үйге құқығы бар.
2. Жетiм баланың, ата-анасының қамқорлығынсыз ... және ... және ... да ... ... ... үй-жайға меншiк құқығын
немесе тұрғын ... ... ... caқтайды, ал құқығы болмаған
жағдайда Қазақстан Республикасының тұрғын үй туралы ... ... ... ... ... ... Ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларды, оның ... ... ... ... үй-жай берiлмейiнше олар тұрып жатқан тұрғын үйден
шығаруға болмайды.
15-бап. Баланың бiлiм алуға құқығы
1. Әрбiр ... бiлiм ... ... бар және Қазақстан Республикасының
бiлiм туралы заңдарына сәйкес оған тегiн бастауыш, негізгі орта және ... ... және ... негiзде тегiн техникалық және кәсіптік, ... ... және ... бiлiм ... ... берiледi.
2. Тегiн жалпы орта бiлiм немесе техникалық және кәсіптік бiлiм ... ... ... бiлiм беру ... ... шығарудың жалпы
тәртiбiн сақтаумен қатар тек қорғаншы және қамқоршы органдарды хабардар ете
отырып қана ... ... ... ... ... қажет ететiн кемтар балаларға
мемлекеттiк ... ... ... ... олардың бiлiм
алуына кепiлдiк беретiн қосымша қаражат бередi.
4. Мемлекет балалардың бiлiм алу ... ... ... ... ... ... толық немесе iшiнара көтередi. Олардың
бiлiм алу кезеңiнде әлеуметтiк көмектің мөлшерлерi мен ... ... ... белгiлейдi.
16-бап. Баланың еңбек бостандығына құқығы 1. Әрбiр ... ... ... және ... ... ... ... құқығы бар.
2. Балалар он төрт жастан бастап, ата-аналарының рұқсатымен оқудан бос
кезiнде денсаулығына және ... ... ... дене ... және психикалық жай-күйiне зиян келтiрмейтiн қоғамдық пайдалы
еңбекке қатысуға, сондай-ақ мамандық алуға құқығы бар. Бұл ... ... ... қызметi мен жергiлiктi мемлекеттiк басқару ... ... Он ... ... ... ... еңбек шартын жасасу және оны бұзу
тәртiбi және еңбек қатынастарының басқа да ... ... ... ... белгіленедi.
4. Баланы ауыр қара жұмысқа, зиянды және (немесе) еңбек жағдайы ... ... ... тартуға тыйым салынады. Жұмыс iстеу оқу
процесiн бұзбауға тиiс.
17-бап. Баланың мемлекеттiк көмекке ... ... ... оны ... ... бар әрбiр балаға
тағайындалады.Мемлекеттiк көмектiң ... және оны ... ... мен
тәртiбi Қазақстан Республикасының заңдарымен белгiленедi. 
2.Ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар, оның iшiнде жетiм балала
рҚазақстан ... ... ... ... Мемлекеттiк органдар ата-анасының қамқорлығынсыз қалған әрбiр балаға,
қорғаншылық немесе қамқоршылық нысанына қарамастан, бiрдей материалдық және
өзге де ... ... ... ... ең төменгi әлеуметтiк стандарттарды белгiлеу
1. Балалардың мүддесiн ... ... ... ... ... әлеуметтiк стандарттар негiзiнде жүзеге асырылады.
2. Мемлекеттiк ең төменгi әлеуметтiк стандарттар әлеуметтiк ... ... ... ең ... ... ... ... бiлiм беру тапсырысына сәйкес кепiлдiк берiлген, жалпыға
бiрдей қолжетiмдi тегiн ... ... орта және ... орта бiлiм ... ... тегiн техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі
және жоғары бiлiм берудi;
2) балаларға тегiн медициналық қызмет көрсетудi, ... ... ... ... ... ... ... етудi;
3) он бес жасқа толған балалардың кәсiби бағдарлау, ... ... ... ... еңбегiнің қорғалу, еңбегiне ақы төлену құқығын
Қазақстан Республикасының заңдарында ... ... ... етудi;
4) балаларға әлеуметтiк қызмет көрсету, оларды әлеуметтiк ... ... ... мен ... ... ... бар ... жәрдемақы төлеу жолымен кепiлдi материалдық қолдауды қамтамасыз
ету, сондай-ақ ... қиын ... тап ... балаларды әлеуметтiк
бейiмдеу және әлеуметтiк оңалту жөнiндегi шараларды;
5) Қазақстан Республикасының ... үй ... ... ... үйге
құқығын қамтамасыз етудi;
6) балаларды сауықтыру мен олардың ... ... ... iшiнде
төтенше жағдайларда, сондай-ақ экологиялық жағынан қолайсыз және Қазақстан
Республикасының заңдарында белгiленген ... ... деп ... ... ... ... ұйымдастыруды;
7) бiлiктi заң көмегiн көрсетудi қамтиды.
3. Мемлекеттiк ең төменгi әлеуметтiк стандарттар ... ... ... ... ... ... ... Республикасының заңдарына сәйкес ... ... ... ... ... ... белгiлей алады.      
4. Тиiстi бiлiм беру ұйымдарындағы, арнаулы оқу-тәрбие ұйымдарындағы,
денсаулық сақтау, ... ... ... ... ... мен ... балалардың өздерiне ұсынылған қызмет
көрсетулердiң мемлекеттiк ең төменгi ... ... ... ... ... ... ... 6-7 6.]
19-бап. Баланың дем алуға және бос уақытын пайдалануға ... ... бала ... ... ... және ... ... бос уақытын пайдалануға құқылы.    
2. Ата-анасы немесе олардың орнындағы адамдар өздерiнiң қабiлеттерi мен
мүмкiндiктерiне сәйкес баланың ... ... ... ... өмiрлiк
жағдайларды қамтамасыз етедi. 
3. Мемлекеттiк органдар Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес
балалардың сауықтыру, ... ... және бос ... ... де ... ... құрады және оларды қолдап
отырады.      
4. ... ... ... ... және бос ... ... ... ету жөнiндегi iс-шараларды жүзеге асырады.
20-бап. Баланың мiндеттерi
Әрбiр бала Қазақстан ... ... және ... ... ... құқықтарын, бостандығын, ар-ожданы мен қадiр-
қасиетiн, Республиканың ... ... ... ... ата-анасына қамқорлық жасауға, тарихи және мәдени мұралардың
сақталуына қам-қарекет жасауға, ... және ... ... ... ... және ... байлықтарға ұқыпты қарауға
мiндеттi
Бала құқықтарының негізгі бағыттары мен ... ... ... құқықтарына мыналар жатады:
1. Баланың отбасында өмiр сүру және ... ... ... ... ... жағдайларды қоспағанда, әрбiр баланың
отбасында өмiр сүруге және тәрбиеленуге құқығы, өзiнiң ата-анасын
бiлуге ... ... ... мен ... ... ... бар.
2. Бала отбасында Қазақстан Республикасының Конституциясында, ... ... және ... Республикасының өзге де заң
актiлерiнде ... ... ... ... бала ... ... ... Қазақстан
Республикасының заңдарында белгiленген тәртiппен әлеуметтiк көмек
беру арқылы қолдау көрсетедi.
4. ... ... ... да ... ... ... ... мен
қаржы мүмкіндiктерi шегiнде баланың жан-жақты дамуы үшiн қажеттi
жағдай жасауға мiндеттi.
5. ... ... ... оны күтiп-бағуды жүзеге асыруға,
материалдық жағынан қолдап, оның ... ... ... ... ... ... ... Баланың өз ата-анасымен немесе басқа да заңды ... ... ... ... ... ... немесе заңды өкілдерiнiң ықтиярынсыз баланы
ата-анасынан немесе заңды ... ... ... салынады. Оларды
айыру туралы шешiмдi ерекше жағдайларда және баланы қорғау мақсатында
қандай дәрежеде қажет болуына қарай сот қана қабылдайды. 
8. ... ... ... ... ... ... ... жерi ата-
анасының келiсiмiмен, ал ол болмаған жағдайда, ата-аналар арасындағы
дау сот арқылы шешiледi. Бұл ... сот бала ... ... мен ... сондай-ақ баланың мүдделерi мен пiкiрiн
ескередi. 
9. Баланың өмiрi мен денсаулығына қатер ... ... ... ... ... бөлек тұратын ата-анасы туралы ақпарат
алуға, олармен кездесiп, араласып тұруға құқығы бар. 
Бала ... ... ... ... ... сот ... ... қамқорлығынсыз қалған баланың құқықтары:
1. Қорғаншылық, қамқоршылық және патронат. Ата-анасының қамқорлығынсыз
қалған балаға оның ... және ... емес жеке ... ... ... ... ... немесе
қамқоршы белгiленедi.
2. Қорғаншылық он төрт ... ... ... ... ... он төрт ... он сегiз жасқа дейiнгi кәмелетке
толмағандарға белгiленедi. 
3. ... ... ... ... және қамқоршылық органдары
болып табылады. 
4. Ата-анасының қамқорлығынсыз қалған, соның iшiнде ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының заңдарына сәйкес патронат белгiленуi мүмкiн.
5. Қорғаншылық немесе қамқоршылық белгiленген баланың ... ... бар ... ... ... ... үшiн жағдай жасалады. 
6. Бала асырап алу. ... ... мен ... ... ... мақсатында ата-анасының қамқорлығынсыз қалған бала
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... емдейтiн және сол сияқты өзге де мекемелерде
күтiп-бағу мен тәрбиелеу.Ата-анасының қамқорлығынсыз қалған ... ... ... ... мүмкіндiк болмаған жағдайда,
тәрбиелейтiн, ... ... сол ... өзге де ... мекемелерiне
орналастырылуға тиiс. 
8. Балаға тиесiн алимент, жәрдемақы және басқа әлеуметтiк төлемдер оның
жеке шотына ... және ... ... ... ... ... Ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға арналған тәрбиелейтiн,
емдейтiн және сол ... өзге де ... ... ... ... жағдай жасалады. Баланың күтіп-бағуды
пайдалануға, тәрбие, бiлiм алуға, жан-жақты дамуға, ... ... ... өз ... ... ... тiлінiң, мәдениетiнiң, ұлттық ... мен ... ... бар. 
10. Ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар тәрбиеленетiн, емделетiн
және сол сияқты өзге де мекемелердiң ... ... ... ... жат ... ... ... жасаған
қызметкерлерi Қазақстан ... ... ... ... қалған балаларға арналған тәрбиелейтiн,
емдейтiн және соған ұқсас басқа да мекемелердегi баланың ... ... ... оның ... ... жәрдемдесудi
жергiлiктi атқарушы органдар жүзеге асырады. Ата-анасынан кәмелеттiк
жасқа толғанға дейiн ... ... ... ... ... ... пайдалануға мемлекеттiк
тұрғын үй қорынан тұрғын үй беріледi.
Мүгедек ... ... 1. ... ... ... ... белсене араласуына ықпал ететiн өз
қадiр-қасиетiн қамтамасыз ету жағдайындағы толымды өмiрге денi ... ... ... бар. 
      2. Мүгедек бала өзiнің дене бiтiмiне, ақыл-ес ... ... сай бiлiм ... қызмет түрi мен кәсiптi таңдауға, шығармашылық
және қоғамдық қызметтерге қатысуға құқылы. 
      3. Ақыл-есiнiң ... дене ... ... ... бар ... алғанда, мүгедек балалар мамандандырылған балалар ұйымдарында
медициналық-әлеуметтiк көмек алуға құқылы. 
Мүгедек ... ... ... саласындағы мемлекеттiк кепiлдiктер
      1. Мемлекеттiк органдар және жергiлiктi өзiн-өзi ... ... ... ... жағдайын, қажеттерi мен мүмкiндiктерiн ... оны ... ... ... ... жұмыс тауып беру және жұмысқа
орналастыру үшiн қажеттi жағдайлар жасауға мiндеттi. 
      2. Мүгедек балалардың жұмысқа ... ... ету, ... ... мен қайта даярлауды ұйымдастыру жөнiндегi қызметтi жеке
жүзеге асыратын және ... ... үшiн ... ... ... ... ... мүмкiн. 
Мүгедек балаларға мемлекеттiк көмек
      1. Мемлекет мүгедек балаларды қолдауға ... ... ... ... ... ... асырады. 
      2. Мүгедек балаларға көрсетiлетiн мемлекеттiк көмек ... 3. ... ... ... және ... күтiп-бағуды жүзеге
асырушы ата-аналардың және басқа да ... ... ... ... ... ... қоғаммен қарым-қатынасына байланысты құқықтары
 Баланы ұлттық және әлемдiк мәдениетке баулу
      1. Мемлекет балалардың Қазақстан халқының ... ... ... және ... ... жетiстiктерiмен танысуына
мүмкіндiк жасайды. 
      2. Мемлекет балалардың шығармашылық және ... ... ... ... құруды, кино және бейнефильмдер, теледидар және радио хабарларын
шығаруды, балаларға арналған газеттер, журналдар, кiтаптар ... ... ... ... заңдарында белгiленген тәртiппен
оларға қолжетiмдiлiктi қамтамасыз етедi. 
      3. Порнографияны, ... пен ... ... ... ... балаларға зиянды әсер ететiн және құқық
бұзушылыққа ықпал ететiн бұқаралық ... ... ... ... және ... iс-шараларды пайдалану заң бойынша қудаланады. 
Бала және дiн
      1. Мемлекет баланың ата-анасының немесе олардың орнындағы ... ... ... ... ... бiлiм ... тәрбиелеу,
емдеу ұйымдарының және өзге де сол ... ... ... тыс ... ... дiни ... жасалуына, аталған әрекеттер баланың
өмiрi мен ... ... ... оның құқығын бұзатын және
жауапкершiлiгiн шектейтiн жағдайларды қоспағанда, кепiлдiк бередi. 
      2. ... ... ... ... ... дiни ... ... немесе олардың орнындағы ... ... ... ... тарту жөнiндегi мәжбүрлеу шараларына жол берiлмейдi. 
Баланы әлеуметтiк ортаның терiс ықпалынан қорғау
      1. ... ... жеке және ... ... ... оның
денсаулығына, имандылық жағынан және рухани ... зиян ... ... ақпараттың, насихат пен үгiттiң ... ... ... 2. ... өмiр салтын насихаттау мен балаға құқықтық бiлiм берудi
мемлекет өз саясатының басым бағыттарының бiрi деп таниды. 
      3. Қылмыстың, ... ... өзге де ... әрекеттің
салдарынан тән немесе жан жарақатын алған ... ... ... және ... ... үшiн қажеттi көмек көрсетiлуге тиiс. 
Баланы алкогольдi өнiмдер мен ... ... ... ... қорғау
      1. Баланың ата-анасы, басқа да заңды өкілдері, мемлекеттiк органдар,
сондай-ақ баланы тәрбиелеу мен оған бiлiм беру ... ... ... ... өмiр ... және ... өнiмдер мен темекi
бұйымдарының зиянды екенiн насихаттауға мiндеттi. 
      2. Балаға алкогольдi iшiмдiктердi, темекiнi және ... ... ... ... 3. Алкогольдi өнiмдер мен темекi бұйымдарын өндiруде немесе ... ... ... ... салынады. 
      4. Балалар тауарларын сататын ... ... және ... ... ... арналған iс-шараларды жүргiзу кезiнде
шылым шегуге, темекi бұйымдарын сатуға тыйым салынады. 
      5. Балалар мекемелерiнде, бiлiм беру ... және ... ... метр ... ... ... ... сатуға тыйым салынады. 
Баланы есiрткi, психотроптық, күштi әсер ... ... улы ... қорғау
      1. Бала есiрткi, психотроптық, күштi әсер ететiн немесе улы заттарды
қолданудан, оларды дайындаудан, сатудан немесе өзге де ... ... ... 2. ... ... ... заттарды тұтынуға тартқаны үшiн
Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде белгiленген жауаптылық шаралары
қолданылады.
Бала және қоғамдық ... ... 1. ... арнап нәсілдiк, ұлттық, әлеуметтiк және дiни
өшпендiлiктi өршiтуге ... ... ... ... ... құрылысты күштеп өзгертуге және ... ... ... бұзуға шақыратын ... бар ... ... ... және имандылық жағынан дамуына
өзгеше зиян ... ... ... ... ... ... сатуды, сыйға тартуды, көбейтудi және прокатқа
берудi жүзеге асыруға, әдебиеттердi, ... ... және ... ... ... таратуға тыйым салынады. 
Баланы жезөкшелiк пен порнографиядан қорғау
      Баланы жезөкшелiкпен айналысуға тартқандарға, балаға порнографиялық
материалдарды ... ... ... ... кино- немесе
бейнематериалдарды, порнографиялық сипаттағы және ... ... ... таратқандарға, жарнамалағандарға немесе сатқандарға
Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде көзделген тәртiппен жауаптылық
белгiленедi.
Баланы соғыс қимылдарына ... ... ... Баланы соғыс қимылдарына, қарулы жанжалдарға тартуға, балалардың
әскерилендiрiлген құрамаларын құруға тыйым ... 8 ... Бала ... және ... ... ... қорғау.
Баланы заңсыз алып кетуден қорғау
      Мемлекет Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... ... нысандары мен әдiстерiне
қарамастан, балаларды заңсыз алып ... ... ... олармен сауда
жасаудың алдын алу мен жолын кесу, сондай-ақ оларды ... ... ... ... ... ... ... өкілдерi
      1. Баланың заңды өкілдерi барлық мемлекеттiк органдар мен ұйымдарда,
оның iшiнде соттарда кез ... ... ... ... баланың (немесе баланы асырап алуы) туралы куәлiгi, ата-
аналарының паспорты, қорғаншының жеке басының ... ... ... ... және олардың құқықтарын және заңмен ... ... ... асырады. 
      2. Қазақстан Республикасының заңдарында кәмелетке толмағандардың
дербес азаматтық, неке-отбасылық, еңбек және өзге де ... ... және өз ... мен ... қорғау құқығы көзделген жағдайларды
қоспағанда, он төрттен он сегiз жасқа ... ... ... және ... қорғалатын мүдделерiн олардың заңды өкілдерi
қорғайды. 
      3. ... ... ... ... ... қорғау
ұйымдарындағы балаларға өкілдiк ету мен олардың мүдделерiн қорғауды ... ... ... ... ... 4. Ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаға өкілдік ету мен оның
құқықтарын және ... ... ... ... ... ... ... балалардың құқықтарын қорғау жөнiндегi функцияны жүзеге
асырушы ұйымға орналастырғанға дейiн қорғаншылық, және қамқоршылық ... ... және ... ... ... Балалардың құқықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерiн қорғауды
өздерiнiң өкiлеттiктерiне сәйкес мемлекеттiк органдар жүзеге ... ... ... ... ... сот ... ... (олардың орнындағы адамдар), сондай-ақ балаға бiлiм беру,
оны тәрбиелеу, дамыту, оның денсаулығын сақтау, оны ... ... ... ... ... ... оның ... бейiмделуіне, әлеуметтiк
оңалуына жәрдемдесу жөнiндегi iс-шараларды және (немесе) ол ... ... ... ... ... ... тәртiпте, баланың денсаулығына,
мүлкiне келтiрiлген зиянды, сондай-ақ моральдық зиянды өтеу ... ... ... ... ... ... балалардың жағдайы туралы мемлекеттiк баяндама
      Қазақстан Республикасындағы ... ... ... жыл сайынғы
мемлекеттiк баяндаманы балаларды қорғау ... ... ... ... және ол ... ... және амалсыз қоныс аударушы балалардың құқықтарын қорғау
      1. Босқын және амалсыз ... ... ... өз ... ... бар. [37, 9 6.]
      2. Баланың тұрып жатқан жерiндегі қорғаншы және ... ... ... қызметтерi ата-анасының не өзге де заңды өкілдерiнiң бар
екендiгi және олардың ... жерi ... ... ... ... ... ... баланы емдеу-профилактикалау немесе бала құқықтарын
қорғау жөнiндегi ... ... ... өзге де ұйымдарға
орналастырады.
Баланың құқықтарын қорғау жөніндегi функцияны жүзеге асыратын ұйымдар:
Балалар ... ... ... үш ... ... ... балалар және ата-
анасының қамқорлығынсыз қалған балалар қабылданады. ... ... ... күтіп-бағу үшiн арнаулы бөлiмше ашылады. 
Мамандандырылған Балалар үйлерiне туғаннан бастап төрт жасқа ... және дене ... ... ... бар ... бiлiм беру ұйымдарына он бiр жастан бастап он сегiз жасқа дейiнгi,
мiнез-құлқы ауытқымалы балалар орналастырылады. 
Интернаттық ұйымдарға үш жастан бастап он ... ... ... ... ... ... ... қалған балалар қабылданады. 
Жалпы үлгiдегi жалпы білiм беретiн мектеп-интернатқа жетiм балалар, ата-
анасының ... ... ... ... күн ... ... және көп
балалы отбасылардың алты жастан бастап он сегiз жасқа дейiнгi, осы үлгiдегi
ұйымдарда күтіп-бағылуға қайшы ... ... ... ... ... Интернаттық ұйымдар кәмелетке толмағандарға тұратын
орын бере отырып, тәрбиелеуге, бiлiм беруге және ... ... ... ... кем ... ... ... төрт жастан бастап он
сегiз жасқа дейiнгi, күтіп-бағуды, медициналық, тұрмыстық қызмет көрсетудi
және әлеуметтiк-еңбекке ... ... ... ... қабылданады. 
Отбасы үлгiсiндегi балалар ауылдарына он сегiз жасқа дейiнгi жетiм балалар
және ата-анасының ... ... ... ... ... үлгiсiндегi балалар ауылдарына қабылдаудың және оларды күтiп-бағу
жағдайының тәртiбi отбасы үлгiсiндегi ... ... және ... туралы Қазақстан Республикасының заңдарымен айқындалады.
      Балалар ауылы (балалар үйi) ... ... ... ... мен ... ... жиырма үш жасқа дейiнгi түлектерi, он ... ... ... ... мен ... ... көшiрiлген
тәрбиеленушiлер Жасөспiрiмдер үйлерінде әлеуметтiк бейiмделуден ... ... ... ... ... ... және оңалту
орталықтарына қадағалаусыз және ... ... үш ... бастап он сегiз
жасқа дейiнгi балалар олардың ата-аналарын немесе басқа заңды өкілдерiн
анықтау үшiн ... ... ... ... ... функцияларды жүзеге асыратын
ұйымдарға балаларды қабылдау және оларды күтiп-бағу талаптары, осы Заңмен
белгiленбеген ... ... ... ... ... ... ұйымдар туралы ережемен айқындалады.
Құқыққа байланысты бала жауапкершілігінің ерекшеліктері
Құқыққа ... ... ... бала Қазақстан
Республикасының заң актілерiне сәйкес ... ... ... мен ... адамдар жаза түрiн белгiлеу кезiнде
баланың өмiр сүру мен ... ... ... даму ... жеке
басының өзге де ерекшелiктерiн, сондай-ақ оған жасы үлкен ... ... ... және басқа да заңды өкілдері ата-аналық ... ... ... ... дене және ... ... оның ... зиян келтiруге құқылы емес. Баланы тәрбиелеу тәсiлдерiнде баланың
адамдық қадiр-қасиетiне менсiнбей, қатал, дөрекi қарау, оны ... ... ... тиiс. 
 Қазақстан Республикасының бала құқықтары туралы заңдарын бұзғаны үшiн
жауапкершілік
Қазақстан Республикасының бала құқықтары ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заң актiлерiне сәйкес жауапты
болады. 
  Ата-аналық мiндеттерiн орындаудан жалтару ата-ананың (олардың орнындағы
адамдардың) ... ... мен ... ... тиiсiнше
орындамауы, ата-ананың перзентханадағы (оның бөлiмшесiндегі) ... ... ... ... бас тартуы, балаларды қадағалаусыз
қалдыруы, ... ... ... ... қанауы ата-аналық
құқықтарынан айыруға немесе оларды ата-аналардың ... ... әкеп ... ... алып ... ... бастап балаға арналған жәрдемақы ... өзге де ... ... ... ... ... ... орнындағы адамдар) балаларға арналған жәрдемақыларды және
өзге де ... ... ... ... егер бұл ... ... ... келтiрсе, әлеуметтiк қорғау органдары, қорғаншы
және қамқоршы органдар, кәмелетке толмағандардың ... ... ... немесе прокурор бала мүдделерiне орай оған негiзсiз
жұмсалған қаражатты өтеу туралы талап қояды. Сот арқылы ... ... жеке ... аударылады.
 Ата-аналық құқықтарынан айырылған ... ... ... ... балаларға алименттер төлеу жөнiндегi ... ... ... Республикасының бала құқықтары туралы
заңдарының сақталуын iске асыруды үйлестiруi
Балалар ... ... ... ... органды Қазақстан
Республикасының Үкiметi белгiлейдi.
Балалар құқықтарын қорғау саласындағы орталық уәкiлеттi орган:
1) бала ... ... ... ... мүдделi уәкiлеттi
органдардың қызметiн үйлестiредi және бағыттайды;
2) баланың негiзгі құқықтарын iске асыру жөнiндегi әртүрлi бағдарламалар
әзірлейдi;
3) ... өмiрi ... ең ... ... ... мен ... ... жағына қарай жыл сайын қайта қарауды
қамтамасыз етедi;
4) балалар ... ... ... уәкiлеттi органдардың
халықаралық ынтымақтастық iсiндегi қызметiн үйлестiредi.
Қазақстан Республикасының бала құқықтары туралы заңнамасының сақталуына
бақылау жасау
1. ... ... бала ... ... заңнамасының
сақталуына бақылау жасау баланың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз
етуге бағытталған және оны ... ... ... ... ... ... ... шегінде жүзеге асырады.
2. Жеке және заңды тұлғалардың баланың құқықтарын іске ... ... ... ... болып табылады.
3. Бақылау тексерулер (жоспарлы, жоспардан тыс) түрінде ... ... ... ... ... ... ... сәйкес жылына бір рет кезеңділікпен жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының бала ... ... ... ... ... 1. Қазақстан Республикасының бала ... ... ... бақылау жасау баланың құқықтары мен заңды мүдделерiн ... ... және оны ... ... органдар Қазақстан
Республикасының заңдарында белгiленген құзыретi шегiнде жүзеге асырады.
      2. Жеке және ... ... ... ... iске ... қызметi бақылау объектiсi болып табылады.
      3. Бақылау тексерулер (жоспарлы, жоспардан тыс) ... ... 4. ... ... уәкiлеттi мемлекеттiк органдар бекiтетiн
кестелерге сәйкес жылына бiр рет ... ... ... ... тыс ... ... қорғалатын құқықтары мен заңды
мүдделерiн бұзу қаупiн дереу ... ... ... ... азаматтардың
өтiнiштерiне дереу назар аударуды талап ететiн ... ... ... ... ... жөнiндегi функцияларды жүзеге асыратын
мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметiн ... ... ... жүзеге асырады.
3 . Оқу-тәрбие үрдісінде бала құқығын қорғау
3.1.Құқықтық тәрбиенің мақсат, міндеттері, мектептегі мазмұны
1995 ж. маусым айында елімізде жаппай ... ... ... ... ... шаралар туралы қаулы қабылданды. Қазіргі «Білім ... ... бірі – ... ... ... дайындап шығару.
[3.,7-б.] Құқықтық сауатты адамдар қылмысқа ... ... ... ... ... өз бетімен шешуге үйренеді. Құқықтық тәрбие беру
баланың жеке ... ... ... ... ... идеялық пен
қоғамдың меншікке қатынасты көзқарасты дарытудың асыл ... ... ... ... тәрбие беру ісіне үнемі маңыз беріп келеді.
Қазақстан заңдарына терең құрмет сезімін қалыптастыру, оларды сөзсіз сақтау
және орындау ұзақ ... ... ... ... ... ... ... төмендегі, материалдық және рухани игіліктердің не екенін жөнді
түсінбеушілік қоғамға жат ... ... ... ... міндеттері:
- әр оқушының санасына құқықтық нормаларды жеткізу, жеткізіп қана
қоймай оның күнделікті ... ... ... үшін ... ... ... жауапкершілікпен қарайтын, шығармашылық ойлауға
дағдыланған, дүниетанымдық мәдениеті жетілген, адамгершілігі мол ... ... ... ... саласы» ұғымдарының мазмұнын анықтау,
құқықтың тұлға мен қоғамды қорғау құралы ... ... ... - ... ... міндеті. Сондықтан мұны ұғындыру мектеп
табалдырығынан басталған жөн. ... ... ... нормалары сақталуы
қажет. Адамдар белгілі бір әрекет барымында басқа тұлғалармен анықталған
қатынастарға ... Осы ... көбі ... ... ... құқықтық тәртіпті бұзушылықтың алдын-алу ... ... ... ... ... ... ... ықпал ететін
жағдайды жою;
* оқушының тәрбиесін, өмір жағдайын, ортасын сауықтыру;
* оқу,еңбек ... ... ... отан ... ... елдің күш - ... ... сөз, ... ... жөнінде тәрбиелік іс-шараларды өткізу.
Құқықтық тәрбиенің бір ұшы жыныстық тәрбиеге де байланысты ... ... ... ... ... ... ... бала сүю және оны бағып-қағуға
қамқорлық, айырылысңан жағдайда балаларға жәрдем ... - бәрі ... жете ... ... қажет ететін заңдар мен міндеттер.
Педагогика мен тәрбиенің халықтық ... ... ... ... К.Д.Ушинский: "өмірде де, ғылымда да барлық халықтарға бірдей тура
келетін тәрбие жүйесі жоқ. Әр халықтың ұлттық тәрбие ... әр ... ... ... ... тәрбие жүйесін енгізу мүмкін ... ... ... сүру ... де, ... ... де әр басқа" деген ... ... ... ... ... ... ... олқылықтар бар.
Жастар арасындағы насихат пен құқықтық тәрбие мәселесі жөнінде жоғары
ұйымдары тарапынан белгіленген ... ... ... ... арттыру қажет.
Құқықтық тәрбие тура жолмен жүруге үйрететін әділеттілік ... Адам ... ... ... ... жүгінеді.Оқушы өзінің
айналасындағы адамдарды, әлеуметтік игіліктерді қате бағалауы мүмкін. Мұның
өзі оның көбіне көп құқықтық тәрбиені бұзуына ... ... ... "Қазақстан - 2030" стратегиялық бағдарламасында Отан
қорғау мен оның қауіпсіздігіне ерекше мән бергені мәлім. Қарулы күштерінің
бір тармағы ретінде ішкі ... де ... ... Ішкі ... ... ... азаматтардың мүддесін қорғаушы - құқықтық
тәртіп әскері. Бұл мектеп, ... және ... ... ... ... жүргізудегі басты бағытының бірі - оқушылар арасында заң тәртібін
бұзушылықтың алдын алу шараларын ... кең жол ашып ... ... сөз ету, оны ... ... бере білу аса
қиын өнер. Бұған тек қана ... болу ... ... ... ... ... адамдардың жүрегіне барар кілтті таба білер
тәрбиеші болу маңызды. [25, 67 ... ... ... ... ... қалыптасуының шешуші
кезеңі болып табылады. Осы жылдары адамгершілігі, дүниетанымы, сенімдері,
ұжымшылдығы, тәртіптілігі, өзіне және ... ... ... ... мен
шыншылдығы, қайырымдылығы мен ұстамдылығы, жігерлілігі мен ... ... ... заңдары және қоғамда өмір сүру ерекшеліктерін
құрметтеу, қоғам заңдылықтарын бұзуға ... ... ... сақтау
да енеді.
Құқықтық мәдениет екі тұрғыдан қаралады:
1. Құқықтық мәселелер, ... ... ... ... ... білуі.
Тұлғаның педагогикалық және психологиялық мәнінің құқықтық санаға әсері.
Адамның құқықтық мәдениеті күрделі. Әңгіме адам, оның ... ... ... ... ... ... ... туындайды.
Құқықтық қоғам демократиялық принциптерге сүйене ... әр ... ... ... ... ... ұмтылысын толық және еркін
жүзеге асыру мүмкіндігін қамтамасыз етеді. [42., 113-б.]
Демократияны жетілдіру мемлекеттік және қоғамдық өмірдің ... ... ... ... ... және ... ... құқықтық негізін
бекіту процесі төмендегідей маңызды шараларды жүзеге ... ... ... ... үздіксіз жетілдіру;
* заңның орындалуын бекіту;
* қоғамдық тәртіп орнатуға әрбір азаматтың қатынасуы. Бұдан ... ... ... ... ... тікелей мемлекет мойынында
болу қажеттігі шығады.
Адамның ... ... мен оның ... ... ... ... бар. Сондықтан да құқықтың тәрбиені адамгершілік тәрбиесі
теориясының құрамды бөлігі ретінде ... ... құру ... құқықтық мәдениетті қалыптастыру
барысындағы кемшіліктерді жеңу орын алады.
Құқық қоғам мен қоғамның әрбір мүшесінің ... ... ... ... ... ... ... адам тек заңның өрескел бұзылған жағдайына
ғана оған зейін аударады да, ... ... ... ... байқамайды.
Заңды білмеу - құқықтық мәдениеттің елеулі кемшілігі. Заңды білмеу, оны
бұзу жауапкершіліктен ... Бұл ... ... заң және ... ... шатастырмау керек. Құқықтық мәдениет оқушыдан жан-жақты
құқықтық білімдерді талап етеді.
Адамның ... ... - ... психологиялық құбылыс. Бұл құбылыс
қоғамның, мемлекеттің көптеген маңызды салаларында көрінеді. Ең бастысы
адамгершілікті адам ... ... ... ... ... тәрбие құралдарының бірі - орынды тәртіп және ... ... ... ... ... құқықтық мәдениеті дегеніміз - орынды тәртіп пен мінез-
құлық, жан-жақты құқыңтық білімдерімен заңды құрметтеу, құқықты қорғау іс-
әрекетінің терең ... ... пен ... ... ... іргетасы деп
қарасақ, ол көркемөнер мәдениетімен қатынастар, сезімдер ... ... ... ... эстетикалық қатынастарда негізгі рөл ойнайды.
Әдебиет пен өнер бізге көркем бейнелерімен әсер етеді, оларды ... ... ... ... ... ... ... әлемді, қоғамдық
қатынастарды танимыз.
Құқықтық мәдениеттің осы екі деңгейіне көтерілген, яғни құқықтық білімді
меңгерген, заңды құрметтейтін адам ... ... ... әрекеттерден аулақ
болады. Тек қана заңға сәйкес жүру дағдысы пайда болады. Мұны ... ... Бұл ... ... ішкі ... күш - адамның
ұяты, ар-ожданы. Ұят, ар-ождан және сенімдер адамның мәдениеті тек ... ... ... заңды қорғау үшін тұрақты белсенді әрекетке қатысуға
дайын тұру.
Құқықты құрметтеу, әділдікті, ... ... ... - адам ... ... ... ... келіп заңдылықты сезіну
құқықтың мәдениеттің құрамы екендігін түсіну қиын емес.
Қазіргі кезеңде қоғамның бірте-бірте демократиялық ... ... ... орта ... ... ... мұғалімдерден құқықтық
тәрбиені зор шеберлікпен, шығармашылықпен іске асыруды талап етеді.
Құқықтық тәрбиені заман талаптарына сай ... үшін ең ... ... және ... озат тәжірибесін терең зерттеп, нәтижесін
оқу және тәрбие ... ... ... етіп ... оңтайлы
формалар, әдістер мен тәсілдерді іздестіру қажет. [18, 69 6.]
Құқықтық лекториялар. Мектептерде жоғары сыныптар ... ... ... ... ... мен жасөспірімдерді
еліміздің заңдарына және халқына ... ... ... ... ... оны насихаттау.
Лекториялардың жоспары бір жылға жасалып, онда ... ... - әр ... ... ... үшін ұйымдастырылады.
Оқушыларға жас ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... фильмдер, кино-фильмдер көрсетуге болады.
Жасөспірімдердің заң тану мектептері. Мұндай мектептерді жастар ... ... ... орта ... ... ... ... Негізгі
мақсат - жас түлектерді құқық және еңбек, азаматтың және заңдары жайлы
біліммен қаруландыру.
Мәселелік дәрістер – ол ... бір ... ... соны ... ... ... ... қалай болдырмауға болады?
Пікірталас – ол қызықты болу үшін ... ... дау ... жан ... ... болу ... [47.,70-б.]
Жағдаяттық практикум – оқушылардың құқықтық тәжірибелерін байытады.
Олардан адам құқығының бұзылуы сипатындағы ... тап ... ... ... ... керек.
Жобалық іс әрекет – бұл оқушылардың әртүрлі мәселеге ... ... ... ... ... ... жұмыстары ұжымдық, топтық, жеке
болуы мүмкін.Қоғамдық қатынастарға түсу, сұрақ-жауап т.б.
Құқықтық нормативті актілермен, бұқаралық ақпарат ... ... – оқу, ... ... талдау т.б. түрде болуы мүмкін.
Аталған әдістер оқушылардың қоғамдық мәселелер туралы кең ұғынуына, ... ... ... ... ... ... ... әлемді барлық түсімен көруге, өмірде кездесетін ахуалдарға сын
көзімен ... әр ... ... ... шешуге үйретеді.
Сондай-ақ оқушыларды белгілі бір ... ... ... қорғау
органына апару, загерлерді, депутаттарды шақыру т.б. қоғамдық ресурстарды
оқыту мақсатында қолдануға болады. Осы аталғандар оқу ... ... ... ... ... қызығушылығын арттырады, саяси-құқықтық
көзқарасын қалыптастырады, оқытудың ... мен ... ... ... ... оқушыларды ересектер әлеміне
бейімдіейді, кіріктіреді.
Мектептердегі құқықтық тәрбиенің ... ... ... ... дәріс, баяндама, әңгіме, пікірталас, олимпиада, кештер,
сайыстар, т.б. ... ... ... ... ... тәрбие әдістері үш топқа
бөлінеді:
Сөздік ақпараттық әдістері: дәріс, әңгіме, әңгімелесу, өнеге, ... ... ... ... әдістің тиімділігі нақты ... ... ... ... ... ... машықтандыру әдістері: үйрету, тапсырма, жаттықтыру, талап.
Бұл әдістер оқушылардың іс-әрекеттері мотивтерінің қалыптасуына мүмкіндік
туғызады. ... және ... ... ... ... ... тежелу
әдістері (жазалаудың түрлері). Жазалаудың қатыгез түрі баланы жақсылыққа
тәрбиелемейді, керісінше, баланы басқа істерге итермелейді. Жазалау арқылы
баланы өз ... ... ... ... жеткізу керек, бала өз қателігін
түсіне отырып, кемшіліктерді жою бағытында жұмыс жасауы керек.
Сонымен топтарда көрсетілген әдістердің бірлігі ... ... ... нәтиже береді. [43.,110-б.]
Баланы күш қолданбай тәрбиелеу ерік-жігері мықты ... ... ... Күш ... ... - ... қажетінше еркіндік беру, шешім
қабылдауды бала ... ... ... ... ... сезімін, талпынысы мен талабын басуға жол бсрмеу керек. Балаға үнемі
таңдау еркіндігі беріліп отырса, ол ... ... ... талпыныс
танытады. Сол арқылы бала өзін-өзі тәрбиелеуге дағдыланады, әр жасаған
қадамына деген жауапкершілік ... ... Бала ... шектеу баланың
жауапкершілігін шектеуге алып келеді. Қаншалықты ... ... ... ізгі де ... ... бала ... қараудың алғышарты бардай.Әр бала жақсылыққа
талпынады хал-қадарынша ... Қай істе ... өзін ... ... ... Бұл қағида- баланың өзін-өзі тәрбиелеу үдерісіндегі
маңдай түзер темірқазық ... ... ...... ... даму ... атап ... болатын, сондай
бағыттардың бірі – жоғарғы құқықтық сана мен ... ... Осы екі ... ... алдымен отбасында қаланса, содан
кейін мектеп қабырғасында жалғасады.
Ендеше жалпы құқықтық ... ... іске ... ... ғана ... ... ісі болмақ.
Отбасында бала құқығын қорғау және күш көрсетпей тәрбиелеу.
Құқықтық тәрбие негізі ... ... ... ... ... көзі - ... ... құзына итермелейтін жағдайлардың
алғышарты осыдан басталады. Мектеп жасындағы жастар арасында бұл ... орын алып ... ... ... тәртіп бұзуының бір жағы отбасында жатыр. Бізде отбасы әр қилы:
маскүнемдікпен күн өткізетін, ұрыс ... көз ... ... есебінен арам жолға барып қалғысы келетін отбасылары бар.
Осындай отбасында өскен ... ... ... қалай қарайтыны өз-өзінен
түсінікті емес пе? Мұндай отбасында тәрбиеленген бала ... ... ... ... тұрады. Арамтамақтық өмірді жақсы ... ... ... күш ... тәрбиелеу - шыдам мен төзімділік, икемділік пен балаға
тұлға ретінде құрметпен қараудан көрініс табады. ... ... күш ... де еш ... әкелмейді. Ата-ана баласының ішкі жан-дүниесінің
ашық болуына, жеке бас қасиеттерін көрсете білуге ықпал жасауы қажет. ... ... өзін ... оның ... кешірген қиындықтары мен
қобалжуларын түсіну маңызды болмақ. Ата-ана бала тәрбиесінде аз ... ... ... жазалап - үнемі жақсы көрсе, талапты аз қойып -
шамасынша реттілікті ... ... - ... ... ... ... ... міндеті – баласының толыққанды дамуына жағдай жасау,
әл-қуатын іске асырта отырып, оның даралығын, ... ... ... ... ... баласын қаншалықты керектілігін білсе, соншалықты еркіндік беру
керектігін білуі қажеттілігін естен шығармауы тиіс.
Ата-ана ... ерте ... ... ... ... жасауға
машықтандыру керек. Кішкентай кезінен бастап-ақ, бар ақшасына не сатып алу
қажеттігін, не кию ... ... ... ... ... таңдау
еркіндігін баланың өз еркіндігіне қалдырыңыз. Баланың әрекеті дұрыс болмай
бара жатса, жай ғана ... ... ... ... балаға ойлау
еркіндігін де бере білу керек, кейбір ата-аналар балаларының өзіне ұнайтын
істерімен айналысуына қарсы келіп ... ... ... ішкі ... өздеріне ұнайтын бірнеше үйірмелерге күштеп қатыстырады.
Ал кейбір ата-аналар ... ішкі ... ... тіпті оның
қажеттіліктері мен сұраныстарына назар да ... ... өзін ... еш ... ... ... ... коятын
талаптарынан қорқады. Бала бойын жайлаған қорқыныш оның ... ... ... ... итермелейді. [44.,17-б.]
Бала балалық жасап, қателессе, кейде оның жер-жебіріне жететініміз ... ... ... ... ... барлық іс-әрекетін іске алғысыз ететін
де ата-аналар да кездеседі. Ондай сәттерде "Осы сен бар ғой ... ... ", ... ... ... адам сияқты ", "Сен ылғи да өстисің",
"Жыныма тигенді қашан қоясың" деген сөздер ... ... енді бір ... ... ... ... нәтижесінде өз
көзқарастарын үнемі жасырып тұрады, ойын жария етпейді, жасқаншақ болады.
Ересектердің тарапынан болатын кез ... ... ... ... ... ... ... Соған қарамастан, бала ересектердің тарапынан
сынға ұшырап жатады, олардың барлық әрекеті ата-анасына ... қит ... ... ... ... ... ... болатын мұндай
орынды, орынсыз кінәлаулар баланы кейде ... ... ... ... ... ... ... түрлі,
психологиялық, физикалық және моральдық ... ... ... ... бала ... жазалауларды өте ауыр қабылдайды. Физикалық
жазалар баланың ата-анасынан ... ... бала ... ... ... ... ... жанына түсетін жара ... ... ... Психологиялық жазалау баланың жанын мұнан
да қиын дертке ұшыратады. Ата-ана - бала үшін ең жақын әрі қымбат ... ... ... ... көру ... ... ... сенімсіздікке
жетелейді. Кейде бала тәрбиесінде жазалау да қажет болып жатады. ... ... бірі тобы ... ... ... жазалаудың
қатыгез түрін таңдап алса, енді бір тобы ізгілік арқылы ... ... ... ... ... балаға жасалатын қатыгездік ... ... ... ... негізінен ата-аналардың өз басындағы күйзеліс
пен сәтсіздіктен туындаған тоқыраған күйде жататыны өкінішті. ... ... ... ... ... ... ... кезінде, ең бастысы, баланың
тұлғасына құрметпен қарап, оның жас ... ... ... ескере отырып, әділ түрде ойланып әрекет жасау керек. Баланы
тек ... қана ... оның ... ... ... бүгін киіміңді
жинап қойыпсың ", "Өз уәдеңді орындағаныц жөн болған" деген сияқты ... ... ... ... Мұндай сөздер баланың өзіне деген
сенімін арттырып қана қоймай, оны ... ... ... ... жақсы көреді, бағалайды екен" деген берік ой қалыптасады. Баланы
қатыгездікпен жазалау баланың денсаулығына да айтарлықтай әсер ... ... ... ... ... ... төмендейді, күйзеліске ұшырайды, ой-
өрісінің дамуы баяулайды, ... ... ... ... ... ... ... тарапынан жасалатын мұндай дөрекі де қатыгез қарым-
қатынас ... ... қол ... ... ... ... ғылымы дәлелдеп отыр.
Бала тәрбиесі, ең ... ... өзін ... ... ... мәні де маңызы да осындай терең танымнан тамыр алады. ... ... ... ... бала үшін үлгі ... Егер ... іс-
әрекеті көңілінен шықпай жатса,"Сенің бұл іс ... ... ... осы ісің ұнамайды", "Мен ренжіп тұрмын" деген
сияқты сөздерді қолданған орынды. [40.,18-б.]
Ата-ананың ... ... - ... ... ... ... тудыру,
шығармашылық қабілеті дамыған, өзіне, жарқын болашақ пен жақсы ... ... ... ... ... мен ... ... шынайы адал
сүйіспеншілік, рухани жақындастық, екі жақты өзара сыйласымдылық, ... ... бала өз ... мен ... ... нық ... ата-анасының мықты тірегіне айналмағы сөзсіз.
Бала жарық, өмірге еш ... ... ... ... Оның ... мен ... ... оның айналасындағы
ересектерге тікелей байланысты. Махаббат пен ... ... ... ... бала ... ... да көп жақсылық әкелмек.
Іс-тәжірибелік бөлім
Тақырыбы: Мен бала құқығын қорғау Конвенциясы туралы не ... Бала ... ... ... және оны ... Бала құқығындағы Конвенция білім қалыптастыру. ... ... ... маңыздылығын сезінуді қалыптастыру. Жұмыс
дағдысын заң шығарушы актілермен қалыптастыру.
Құрал-жабдықтар: плакт,маркер тақта, топпен жұмысқа арналған қима ... ... ... ... ... ... ... Қатысушылар шеңбер болып тұрады. Жүргізіші
ортады тұрады. Қатысушылар жүргізушінің жасаған қимылдарын ... ... ... ... ... ... тіке ... кезде
орындалады. Топтың шығарған дыбыстарының жалпы үндесуі нөсер ... ... ... ... ашу: ... балалар құқығын қорғау конституциясының мазмұны
мен белгілерінде публицистер мен қоғам қайраткерлері бұны Ұлы ... ... ... біз осы ... ... ... шабуыл»: Қандай заңнамада балалар құқығы жазылған? Бұл туралы не
біліміз?
Жауптар: ҚР ... ... ... ... ... ... ... қорғау туралы» заңында.
ІІ кезең
Әңгімелесу: Бала құқығын қорғау Конвенциясы ... және кім ... ... БҰҰ Бас ... бала құқығын қорғау
Конвенциясы бір ауыздан ... ... ... ... ... ... мен өлшемі болып қызмет ететін маңызды құжатты
қабылдауға екі минут қана жеткілікті ... Осы ... ... ... ... ... ... 174 мемлекет ратификациялап
үлгерді. Еуропада бұл құжатты қабылдамаған бір де бір ... ... ... ... ... ... азаматтық,
экономикалық,әлеуметті және мәдени мәселелердің бәрін қамтиды. 54 бапта
Конвенция балалардың ... ... ... өктемдік көрсетуден
қорғау, отбасы өмірінің тыныштығын сақтау, пікірін еркін білдеру ... ... ... ... ... ... ... қызмет түріне, ата-аналарының жағдайына ... ... ... ... ... ... балалар, жер аударылушы балалар,
сотталушы балалардың да құқықтары ... ... ... ... ... ... ... зиян ауыр жұмыска салудан
қорғауға аса мныз ... ... ... балалардың білім алу
мәселелері, оның ішінде ... ... ... ... ... жасалу
қажеттілігі белгіленге. Конвенцияда бала өз ... бар ... ... ... Сондыктан бұл Конвенцияны ратификациялау кез-
келген мем лекетке көптеген жауапкершіліктер ... ... ... беру ... ... ... құқыға жөніндегі Конвенция қашан қабылданды?
• Еуропа елдерінің бұл Конвенцияны түгел қабылдауы нені ... ... ... қандай негізгі құқықтары белгіленген?
• Конвенцияға қосылған елдер өздеріне қандай міндеттемелер қабылдайды?
Топтардағы жұмыс. Оқушылар алты ... ... ... ... ... ... ... негізгі топтары:
|1-топ ... ... ... өмір ... ... отбасылық берекеге |Бала өзінің тұлғалық Еркін |
|есім иеленуге, ... ... ... ... ... | | ... тендікке| | ... | | ... ... ... ... ... |Балаға білім беру және |Балаларды шаруашылық және |
|қамтамысыз ету. |оның мәдени ... ... |т.б. ... |
| |алу ... дем алу, бос ... ... ... |
| ... ... ... |мен ... әуес ... |
| ... ... ойындарға, |адамдыққа жат мазмұндағы және|
| ... ... ... ... |
| ... құқылы). |жерлерден қорғау. ... ... бала ... ... бойынша берілген құқық бекітілген
(топ бойынша) Конвенцияны тауып, санамалап шығу ... ... ... түрінде беріледі.
ІІІ кезең
Сабақ қорытындысы. Оқушыларға сұраққа жауап беру ... ... ... ... ... қабылдау туралы шешім неге халықаралық ... ... ... ... мәртебесінен айырмашылығы неде?
Жаслған қорытындымен ... ... ... ... сабақтың әрбір оқушыға
маңыздылығын бағалаңыз.
Ойтолғаныс. Оқушылар жылдың әр айы бойынша өздерінің ... ... ... ... ... ... ... бөлмесін жинап жүрген шешесі баласының қажетсіз
деген заттарының бірқатарын қоқысқа ... ... ... ... соң, бұл ... ... ... қатты ренжіді. Шешесінің ойынша,
баласының ... ... ... ... жоқ. ... осы ... қалыпқа келтіретін жалғыз адам шешесі болғандықтан, қалай
жинайды, солай болуы керек.
Шешесінің іс-әрекеті дұрыс деп құптайсыз ба?
Баланың қандай ... ... деп ... ... күнделігінде үнемі оның мектепте жанжал
шығаратындығы туралы ескерту ... ... Осы үшін ... ... ... ... ... күш қолданылған.
Баланың мектепте үнемі жанжал шығаруы неліктен?
Осы жағдайда ата-анасы не істеуі керек?
3 жағдаят.
Баласы мектепте қашанда ... ... ... Сол ... ... ... жиі ... сонымен қатар
мұғалімдерден баласы туралы шағым сөз ... ... ... ... ... ата-ана бойларын билеп,игере алмай,сол жерде баласын
соққыға жықты.
Сіздің ойыңызша, осындай жағдайда кім кінәлі? Ата-ананың баланы ... ... ... ... ... ата-анаға қандай кеңес берер
едіңіз?
Ата-анаға айтарымыз…
1. «Баламның құқығына қол ... үшін мен не ... ... ... ... ... жиі қойып отыруы керек.
2. Бала үшін ата-ана үнемі үлгі болмақ. Сондықтан сіз ... бас ... ... ... ... бала ... әдеттенеді, өз құқығы
аяқ асты тапталып жатса да мән бермейтін жағдайға жетеді. ... ... ... ... қол ... да, ... немқұрайлылық танытады.
3. Балаңызға дер кезінде таңдау құқығын бере білуге тырысыңыз.
4. Баланың ... ... ... ... ... қорған бола
біліңіз.
5. Белгілі бір қиындықтарды жеңуде баланың таңдау еркіндігіне, ... ... ... ынталандырып, бірлесіп әрекет жасаңыз.
6. Үйде баланың ішкі жан дүниесіндегі қиындықтарын бүкпесіз айтуына
жағдай ... ... ... өз ... ... түрде қорғауға үйретіңіз.
Қорытынды
Ұрпақ болашағын ойламаған елдің келешегі қашан да күңгірт
те үрейлі. Бала ... ... ... оқуы мен ... күні ... ... толғандырған мәселелердің өзектісіне айналып
отыр. Осы бағытта әлемдік қауымдастықтар іргелі ... ... ... ... 1924 жылы ... бесінші ұлттар лигиасының Ассамблеясы
бала құқығы туралы декларацияға қол қояды. 1959 жылы ... ... ... ... туралы Декларацияны қабылдады. Декларация-ұстанымдар
көрсетілген халықаралық-құқықтық құжат. Оның ресми күші жоқ, онда ... ... ... ... белгілі бір сұрақ бойынша келісім.
Конвенция қол ... ... үшін ... күші бар ... ... жылы 20 ... БҰҰ Бас ... балалар құқығы туралы
Конвенция бірауыздан қабылданды. Балалар құқығы туралы Конвенция 54 баптан
тұрады. Бұл ... ... ... ... ... ... құқықтары жаң-жақты қөрсетілген. 18 жасқа дейінгі тұлғалардың
құқығын қорғау - ... ... ... Конвенция Ережесі баланың
өмір сүруі, дамуы, қорғауы мен қоғам ... ... ... ... ... 4 талапқа келіп тіреледі. [4.,2-б.]
Конвенцияның басты құқықтық ұстанымдарының бірі - баланы қоғамның
толыққанды азаматы ... тану және ... ... ... ... артықшылығын мойындау болып табылады. Құқықтық заң ... ... ... хатталып, айналымға енгізіліп жатқанмен,
бала кұқығьі, бала тәрбиесі өзінің ... ... яғни ... көтерілген жоқ. Заң күшімен ел болып, әлем ... ... ... биік ... перзентіне деген махаббат асқақ болмай баланың
еркі, ... ... ... ... емес.
Адам құқығынын іске асып, орындалуының өте зор маңызы бар. Ол ... ... ... даму ... ... ... байқауға
болады. Ол арқылы адам ... ... ... ... ... ... саяси, экономикалық, әлеуметтік дамуы да ... Ол елде ... ... тәртіпке де жол беріле қоймайды.
Жалпы дүниежүзілік мөлшерде алсақ, адам ... ... ... арасында
сенімді нығайтуға, адамгершілік қатынастарды ... ... ... бола ... ... Ол адамға өзінің жеке және қоғамдық
өмірінің саналы жасаушысы, ішкі және сырткы саясаттың ... ... ... ... ... ... жағдай жасайды. Адам
құқығының ... ... ... ... даму ... меп
демократиялылығын көрсетеді. Адам құқығы мен ... ... ... ... мен ... алдындағы міндеттерінен ажыратып қарауға
болмайды. Олар өзара тығыз байланысты. Бұл ... ... ... және ... ... ... ету үшін ... жастарға құқықтың тәрбие беру ісіне үнемі маңыз ... ... ... ... ... ... қалыптастыру, оларды сөзсіз сақтау
және орындау ұзақ уақыт тәрбие жұмысын жүргізудің жемісі. Көбіне құқықтық
сананың ... ... және ... ... не екенін жөнді
түсінбеушілік қоғамға жат қылықтарды туғызады. Саналы ... пен ... ... ... ... ... тікелей білім беру
ұйымдарының міндеті. [14.,73-б.]
Құқықтық мәдениеттің осы деңгейіне ... яғни ... ... ... ... адам ... ... келетін әрекеттерден аулақ
болады. Тек қана заңға сәйкес жүру дағдысы ... ... Бұл ... ішкі ... күш - адамның ұяты, ар-ожданы. Ұят, ар-ождан және
сенімдер ... ... тек қана ... ... ... ... ... үшін
тұрақты белсенді әрекетке қатысуға дайын тұру.
Құқықты құрметтеу, әділдікті, борышты, жауапкершілікті, заңдылықты, ... адам ... ... ... ... кезеңде қоғамның бірте-бірте
демократиялық дамуы жалпы білім ... орта ... ... ... құқықтық тәрбиені зор шеберлікпен,
шығармашылықпен іске асыруды ... ... ... тәрбиені заман талаптарына сай жүргізу үшін ең алдымен сынып
жетекшілерінің және мектептердің озат тәжірибесін терең зерттеп, нәтижесін
оқу және ... ... ... ... етіп ... ... әдістер мен тәсілдерді іздестіру қажет. Құқықтық тәрбиені ... ... ... ... әр оқытушының міндеттерінің бірі
болмақ. Осы ретте оқушылар қоғамдағы құндылық мәселелерін, оның ... ... ... өмірінің басты құндылық екенін санасына сіңіргенде ғана
және құқықтың тәрбиенің ... сай ... ... мен мінез-құлқы
қалыптасқанда ғана шын мәнінде ... ... ... ... ... ... тізімі :
1. Алексеев С.С. Государство и право. Начальный курс, М.-1996г.
2. Әленұлы Ш. Халықтық тәрбиенің тағылымдары. Алматы, РБК, 1998
3. ... С.Ш. ... ... ... 2003.
4. Байсеркеев А. Педагогические основы нравственно-правового воспитания
учащихся в общеобразовательной школе. Тараз,1998.
5. Байярд р.Т., Байярд Д. Ваш ... ... ... Баишев Ж. Конституционное право Республики Казахстан. А,2000г.
7. ... Д.А. ... ... и ... ... ... А., ... Буева Л.П. Человек:деятельность и общение. М.: 1981.
9. Бевзова Л.В. ... ... ... в ... ... ... ... общения: диагностика и коррекция./ Ростов- на-
Дону. :1990.
10. Воронов В.В. Технология воспитания .М.: «Школьная пресса», 2000.
11. Волович А. ... ... ... ... ... №4.
12. Всеобщая декларация прав человека. Организация Объединенных ... ... ... М. 1995.
13. Гумманистические воспитательные системы вчера и ... /Под ... ... пед. ... Н.Л. Селивановой.- М.: Пед. общество России,
1998. 331 с.
14. Григорьева. Т.Г., ... Л.В., ... Т.П. ... ... НГУ.: ... ... Кодекс Республики Казахстан. Общая(1994г.) и ... ... ... ... ... ... право Республики Казахстан. Учебник под ред Сулейменова
М.К., Басина Ю.Г. А., 2000г.
17. ... Н. ... ... не? // ... ... №4, 2004. 61-62
б.
18. Ғазизова Н. Құқық негіздері қалай оқытылуда? // Қазақ тарихы №3, 2002,
69-71 беттер.
19. Добрович А.Б. ... о ... и ... ... ... Дулатбеков Н.О., Амандыкова С.К., Турлаев А.В. Основы государства ... ... ... Учебное пособие. Учебное пособие.
Астана, 2000г.
21. Дүниежүзілік ... ... ... Конвенциясы,.А. 2000
22. Дүйсембекова Ш.Д. Педагогика. Семей, 2004,
23. Жамбылов Д. Саясаттану негіздері.А. Жеті Жарғы., 2000.
24. ЖанЖак Руссо.Қоғамдық келісім-шарт ... ... ... ... ... Үш ... 2004.- 79 ... Жубакова С. С. ... ... ... в ... условиях. А. 2002.
26. Закон РК « О браке и семье» от 1998 г.
27. Комплексная программа воспитания в ... ... ... 2002. 09. 25. №695. Астана, 2002.- 35 стр.
28. Концепция воспитания детей дошкольного и школьного возрастов. А: ... ... ... ... ... ... в РК. Постановление
президента РК от 21.06.1995. №2347.
30. Концепция правовой политики. Указ Президента РК. От 20. 09. ... ... к ... Республики Казахстан .- Алматы: Жети Жаргы.
1998г.
32. Комаров С. А. Общая теория государства и права. Учебник. М, 1998г.
33. Кривцова С.В., ... Е.А. ... ... ... с ... – М.: ... ... Республикасының Конституциясы. А. 1995.
35. Қазақстанның 2030 ж. ... даму ... А:; ... Қазақстан Республикасының «Білім туралы Заңы» А.2007
37. Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы
Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 8 тамыздағы N 345 ... ... ... ... 2002 ж., N 17, ... ... Ш..Педагогика.А.,2007.
39. Қоянбаев Ж.Б. Қоянбаев Р.М: Педагогика . А.:Атам±ра, 2002 г.
40. Қоянбаев Ж. Отбасы және ... мен ... ... ... . ... Б.Т. ... ... Педагогика №2, 1993.стр.19.
42. Лизинский В. М. Практическое воспитание в школе. №2 ч., 2002. 231 ... ... ... ... под ... ... ... 2004
44. Мнацакаян Л.И. Личность и оценочное способности старшеклассников. М.:
Просвещение, 1991.
45. Майғаранова Ш. ... ... ... ... ... ... ... Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен
дамуының стратегиясы.- Алматы: Дәуір, 1992.- 56 б.
47. ... ... в ... ... ... А, 1997, ... изд. ... Основы государства и права. (Под ред. Сапаргалиева Г.) А., 1998г.
49. Оқушылардың тұлғалық қасиеттерін дамытудың ... ... ... – А.: Білім, 2001г.
50. Оразбекова К. Жеке тұлға ұлттық тәрбиесінің ғылыми педагогикалық
негіздері. ... ... ... ... ... государства и права (Под ред. В.В,Лазарева) М., 1996г.
52. Пинт А. О. «Ата – ... ... ... Алматы, 1982.
53. Прихожан А., Толстых Н. Что ... для ... ... ... 1991. ... Поляков С. Д. О новом воспитании.- М., 1990. 143 ... ... Г.С. ... ... ... ... ... Сухомлинский В. А. Балаға жүрек жылуы. Алматы. 1976
57. Сухомлинский В. А. «Ата – ана ... ... ... ... ... ... Б.Иманбекова, Ж.Жұмабаева.– А.:
«Алматы ... ... ... А.Г. ... ... О некоторых актуальных социальных
проблемах воспитания личности. М. :1990.
60. Хропанюк В.Н. Теория государства и права. М, 1996г.
61. Шабажанова С.Қ. Ұлт ... ... С. ... ... ... Н.И. ... педагогического общения.- М.: -Воронеж. 1998.
63. Шевченко Л.Л. Мир детства: педагогика взаймодействия.-М.: 1998.
64. Шилова М.И. Учителю о ... ... М.: ... ... Шуркова Н.Е. Воспитание : новый взгляд с позиции культуры. М.: 1998.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 80 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бала құқықтары10 бет
Балалар құқығын қорғау71 бет
Көше балаларының пайда болуы және олардың құқығын қорғау32 бет
«Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың құқықтық режимі»19 бет
Іргелі елге – ізгі заңнама5 бет
Альфа кенорны бойынша ұңғыманның түп аймағына әсер ету әдістерін талдау ( ҚСЖ )67 бет
АлЭС-1 ЖЭО 6/110 кВ кернеулі генератор-трансформатор блогының релелік қорғанысы және автоматикасы57 бет
Ар-намысты, қадір-қасиетті және іскерлік беделді Азаматтық-құқықтық қорғау73 бет
Арысқұм кен орнының мұнай тасымалдау құбырларын корозиядан қорғау60 бет
Ауыл шаруашылығы мамандарының табиғат қорғау саласындағы міндеттері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь