Заңдылықтың түсінігі және қағидалары

Мазмұны

Кіріспе

1.Жалпы бөлім
1.1. Заңдылықтың түсінігі және қағидалары.
1.2.Заңдылықтың кепілденуі.
1.3. Заңды процесс және заңды тәжірибе түсінігі мен мазмұны.
2.Негізгі бөлім
2.1.Құқықтық тәртіптің түсінігі.
2.2.Заңдылық пен құқықтық тәртіптің арақатынасы.
2.3.Жалпыға ортақтық.
3.Зерттеу бөлімі
3.1. Мемлекеттік басқаруда заңдылықты қамтамасыз ету түсінігі
3.2. Мемлекеттік басқару заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету амал.тәсілдерінің жүйесі
3.3. Қадағалау мемлекеттік басқаруда заңдылықты қамтамасыз ету тәсілі ретінде

Қорытынды
Сілтемелер
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе

Қоғам тәртіпке,заңдылыққа негізделіп,соған арқа сүйеп қалыптасып,өмір сүре алады.Қоғамда тәртіп болмаса,ол құлдырайды,қирайды,оның келешегі болмайды.Мұны адамдар ежелден-ақ жақсы түсінген.Сондықтан да қоғамда тәртіп адамдардың мінез-құлқын,іс-әрекетін реттейтін қағидалардың әсерімен орнатылады.Қоғамдағы барлық қарым-қатынасты құқықтық реттеу өте күрделі; ол көп салалы,көп жүйелі процесс.Құқықтық басқарудың екі күрделі бағыты: құқықтың қоғамдағы қатынастарға тигізетін әсері,ықпалы және құқықтық реттеудің,басқарудың рөлі.Бұл екі процесті қосып айтқанда – қатынасты құқықтық реттеудің,басқарудың механизмі дейді.
Қоғамдағы қатынасты құқықтық реттеу механизмі құрылымның элементтері: құқықтық норма,құқықтық қатынас және заңды құқық пен міндеттің орындалуы туралы акті.
1) Құқықтық норма – арқылы қоғамдағы заңдылықтың,тәртіптің талабы,мазмұны,шеңбері,мүдде-мақсаты анықталады; олардың орындалу бағыттары,жолдары,тәсілдері көрсетіледі. Егер дұрыс орындалмаса,жауапкершіліктің түрлері көрсетіледі.
2) Құқықтық қатынас арқылы субъектілердің арабайланысын мүдде-мақсатын,құқық пен міндеттерін анықтап,біліп отырады.Ол мүдде-мақсаттарды қандай нормативтік актілер арқылы іске асырады; қатынастың басталуы мен аяқталуы көрсетіледі.
3) Заңды құқық пен міндеттің орындалуы туралы актіде қатынастың толық орындалып,аяқталуы; мүдде-мақсаттың екі жақты іске асыруы; дұрыс орындалмаса себептері көрсетіледі,оны түзеу,орындау жолдары анықталады.
Осы үш элементтерге сәйкес қатынасты реттеу механизмі үш кезеңге бөлінеді: қатынастың басталуы,ол қатынасты реттеу үшін жаңа норманың өмірге келуі,субъектілердің құқықтары мен міндеттерінің орындалуы.
Қоғамдық қатынасты құқықтық реттеу механизмінің жақсы сапалы жұмыс атқару үшін субъектілердің рухани сана-сезімі,құқықтық білімі,мамандық тәжірибесі жоғары дәрежеде болуы керек.Мемлекет осы мәселелерге зор көңіл бөледі.
Себебі бұл механизмнің алдында тұрған мақсат қоғамдағы ең күрделі,аса жауапты мүдде-мақсат – ол нормативтік актілердің дұрыс, уақытында орындалуын қамтамыз ету.Сол арқылы халықтың бостандығын,теңдігін дұрыс дамыту,қоғамда әділеттікті,демократияны орнату,құқықтық мемлекетті қалыптастыру.
Сонымен,қатынасты құқықтық реттеу механизмі – субъектілердің арақатынасын нормативтік актілер арқылы реттеп,басқарып іске асыру бағыты,әдісі,тәсілі.Бұл заңды жүйе,заңды механизм.
Қоғамдағы қатынасты құқықтық реттеудің жақсы дамуы мемлекеттің,бірлестіктердің,саяси ұйымдардың,дұрыс әділетті жұмыс жасауының сипаттамасы; халықтың бостандығы,теңдігі дамып,жеке адамның,қоғамның мүдде-мақсаттары бірігіп қалыптасуының сипаттамасы.
Пайдаланылған әдебиеттер


1. Қазақстан Республикасы Конституциясы. Алматы: Жеті Жарғы, 1998.
2. ҚР Қылмыстық кодексі. 24 шілде 1997. Алматы, 1997.
3. ҚР Азаматтық кодексі. 31 шілде 1997. Алматы, 1997.
4. Қазақ КСР-ның мемлекеттік егеменділік туралы Декларациясы // Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы. 1990.№44.
5. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» // Жаршы. 1991.№51.
6. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы Парламенті және оның депутаттарының мәртебесі туралы» 16 қазан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы өзгерістері мен толықтыруларымен қоса// Парламент Жаршысы, 1995. №10; 1999. №5.
7. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы Президенті туралы» 26 желтоқсан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы өзгерістері мен толықтыруларымен қоса// Парламент Жаршысы,1995. №12; 1999. №5.
8. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы Үкіметі туралы» 18 желтоқсан 1995, 1999 жылғы 6 мамырдағы өзгерістері мен толықтыруларымен қоса// Парламент Жаршысы,1995.№12; 1999.№5.
9. Қазақстан Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан Республикасы сот жүйесі және соттардың мәртебесі туралы» 25 желтоқсан 2000 жыл// Егемен Қазақстан, 2000. 30 желтоқсан.
10. Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық заң күші бар Жарлығы «Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесі туралы» 29 желтоқсан 1995 // Жаршы. 1995. №24.
11. Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық заң күші бар Жарлығы «Қазақстан Республикасындағы прокуратура туралы» 29 желтоқсан 1995 // Егемен Қазақстан, 1996. 13 қаңтар.
12. Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық заң күші бар Жарлығы «Қазақстан Республикасы ұлттық қауіпсіздік органдары туралы» 30 желтоқсан 1995 // Егемен қазақстан, 1996. 15 қаңтар.
13. Қазақстан Республикасының заңы «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы» 23 қаңтар 2001 жыл// Парламент Жаршысы, 2001.№1.
14. Қазақстан Республикасы заңы «Қазақстан Республикасындағы ұлттық қауіпсіздік туралы» 26 маусым 1998 // Егемен Қазақстан, 1996. 1 шілде.
15. Қазақстан Республикасы заңы «Нормативті құқықтық актілер туралы» 24 наурыз 1998 // Қазақстан Республикасы Парламенті Жаршысы, 1998. №2-3, өзгерістері мен толықтыруларымен қоса.
16. Қазақстан Республикасы заңы «Дін тұтыну бостандығы және діни бірлестіктер туралы» 15 қаңтар 1992 // Жаршы, 1992. №4.
17. Қазақстан Республикасы заңы «Саяси партиялар туралы» 14 маусым 2002 // Парламент Жаршысы, 2002, №6.
18. Қазақстан Республикасы заңы «Қоғамдық бірлестіктер туралы» 31 мамыр 1996 // Парламент Жаршысы, 1996. №8-9.
19. Қазақстан Республикасы заңы «Мемлекеттік қызмет туралы» 23 шілде 1999 // Егемен Қазақстан, 1999. 6 тамыз.
20. Қазақстан Республикасы заңы «ҚР әкімшілік-аумақтық құрылым туралы» 8 желтоқсан 1993 жыл. өзгерістерімен қоса // ҚР Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы. 1993. №17-18.
21. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы «Қазақстан – 2030». Жеке басылым. Алматы: Жеті Жарғы, 1999.
22. Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы «Қазақстан Республикасы сот жүйесі тәуелсіздігін күшейту шаралары туралы» 1 қыркүйек 2000 жыл// Егемен Қазақстан,2000. 2 қыркүйек.
23. Қазақстан Республикасы Президенті Қаулысы «Қазақстан Республикасындағы құқықтық реформаның мемлекеттік бағдарламасы туралы» 12 ақпан 1994. Алматы, 1994.
24. Қазақстан Республикасы Президенті ¤кімі «Қазақстан Республикасының мемлекеттік сәйкестілікті қалыптастыру тұғырнамасы» 23 мамыр 1996 // Саясат, 1996. №9.
25. Қ.Д.Жоламан,А.Қ.Мұхтарова,А.Н.Тәуекелев – «Мемлекет және құқық теориясы».Алматы,1999 жыл;
26.Булгакова Д.А. - «Мемлекет және құқық теориясы».Алматы,2004 жыл;
27.Қ.Д.Жоламан - «Мемлекет және құқық теориясы».Алматы,2005 жыл.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1.Жалпы бөлім
1.1. Заңдылықтың түсінігі және қағидалары.
1.2.Заңдылықтың кепілденуі.
1.3. Заңды процесс және заңды тәжірибе түсінігі мен мазмұны.
2.Негізгі бөлім
2.1.Құқықтық ... ... пен ... ... ... ... ... Мемлекеттік басқаруда заңдылықты  қамтамасыз ету  түсінігі
3.2. Мемлекеттік басқару заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету
амал-тәсілдерінің жүйесі
3.3. ... ... ... заңдылықты  қамтамасыз ету  тәсілі
ретінде
Қорытынды
Сілтемелер
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Қоғам тәртіпке,заңдылыққа негізделіп,соған арқа сүйеп қалыптасып,өмір
сүре алады.Қоғамда тәртіп болмаса,ол құлдырайды,қирайды,оның келешегі
болмайды.Мұны адамдар ежелден-ақ жақсы түсінген.Сондықтан да ... ... ... реттейтін қағидалардың әсерімен
орнатылады.Қоғамдағы барлық қарым-қатынасты құқықтық реттеу өте күрделі;
ол көп салалы,көп жүйелі процесс.Құқықтық басқарудың екі ... ... ... қатынастарға тигізетін әсері,ықпалы және құқықтық
реттеудің,басқарудың рөлі.Бұл екі процесті қосып айтқанда – ... ... ... ... ... ... ... механизмі құрылымның элементтері:
құқықтық норма,құқықтық қатынас және заңды құқық пен міндеттің орындалуы
туралы акті.
1) Құқықтық ...... ... ... ... ... орындалу
бағыттары,жолдары,тәсілдері көрсетіледі. Егер дұрыс
орындалмаса,жауапкершіліктің түрлері көрсетіледі.
2) Құқықтық қатынас арқылы субъектілердің арабайланысын мүдде-
мақсатын,құқық пен міндеттерін анықтап,біліп ... ... ... ... актілер арқылы іске асырады; қатынастың
басталуы мен аяқталуы ... ... ... пен ... ... ... актіде қатынастың толық
орындалып,аяқталуы; мүдде-мақсаттың екі жақты іске асыруы; дұрыс
орындалмаса себептері көрсетіледі,оны түзеу,орындау жолдары анықталады.
Осы үш ... ... ... реттеу механизмі үш кезеңге
бөлінеді: қатынастың басталуы,ол қатынасты реттеу үшін жаңа норманың өмірге
келуі,субъектілердің құқықтары мен міндеттерінің орындалуы.
Қоғамдық қатынасты ... ... ... ... сапалы жұмыс
атқару үшін субъектілердің рухани сана-сезімі,құқықтық білімі,мамандық
тәжірибесі жоғары дәрежеде болуы керек.Мемлекет осы ... зор ... бұл ... ... тұрған мақсат қоғамдағы ең күрделі,аса
жауапты мүдде-мақсат – ол ... ... ... ... ... ... арқылы халықтың бостандығын,теңдігін дұрыс
дамыту,қоғамда әділеттікті,демократияны орнату,құқықтық мемлекетті
қалыптастыру.
Сонымен,қатынасты құқықтық реттеу механизмі – ... ... ... ... ... іске ... заңды жүйе,заңды механизм.
Қоғамдағы қатынасты құқықтық реттеудің ... ... ... әділетті жұмыс жасауының
сипаттамасы; халықтың бостандығы,теңдігі дамып,жеке адамның,қоғамның мүдде-
мақсаттары бірігіп қалыптасуының сипаттамасы.
Заңдылық дегеніміз – мемлекеттің конституциясын,парламенттің қабылдаған
заңдарын,президенттің заң күші бар ... ... ... ... жол ... ... ... актілерді бақылау заңдылыққа
жатпайды.Заңдылықтың мазмұны үш элементтен құрылады.
1.Қоғамда әділ заң ... болу ... ... ... ... ... қорғау керек; мемлекет пен азаматтардың арақатынасын дұрыс
басқару.
2.Конституцияның,заңның мазмұнын толық іске асыру; дұрыс орындау."Сөз бен
іс бір жерден" шығу ... мен ... ... ... принциптерін қатаң
қорғау,оларға нұқсан келтіруге жол бермеу.
Міне осы ... іс ... ... ... ... ... мүмкіншілік болады.
Заңдылықты қорғау субъектілері: мемлекет,оның органдары,лауазымды
тұлғалар,қоғамдық ұйымдар егерде заңды рұқсаты болса.Жеке тұлғалар –
азаматтар заңдылықты қорғаудың субъектісі болмайды.Олар ... ... ... ... ...... елдердің
саяси,мемлекеттік,экономикалық,әлеуметтік,мәдениеттік құрылысының
негізі.Жақсы заңдылық қоғамның барлық саласына өзінің әсерін,ықпалын
тигізеді.Заңдылықтың өзіне тән ерекшеліктері:
- ... ... ... көлемінде дамиды; оны орындау,дамыту барлық
қоғамның жұмысы.Бұл жұмысты қамтамасыз ету
мемлекеттің,бірлестіктердің,одақтардың,ұжымдардың,саяси партиялардың
міндеті.Бақылау мемлекеттік органның жұмысы.
- Заңдылық нормативтік актілермен тығыз байланыста дамиды.Олар ... зор әсер етіп ... ... ... ... де ... ... де деңгейі төмен болады.
Сондықтан заңдылық мемлекетте бір-бірімен тығыз байланысты екі мәселені
дұрыс дамытуды қалайды:
- заң ... ... жол ... ... бұлжытпай,уақытында орындауды қамтамасыз ету.
Заңдылықтың негізгі талабы:
- заңның үстемдігін қамтамасыз ету;
- заңды түсіну мен орындаудың бірлестігін қатаң,орындау;
- адам өз ... ... ... деп ... ... ... міндетті;
- заңдылыққа еш мәселені қарсы қоюға болмайды;
- құқықты бұзушылыққа қатаң күрес жүргізу.
Құқықтық тәртіптің жоғары дәрежеде ... ... ... ... болса,тәртіп те жақсы болады.Бұл екеуі бір-
бірімен тығыз байланыста дамиды.
Азаматтарды тәрбиелеудің әр мемлекетте тиісті жүйелері болады,оның
түрлері: ... т.б. ... ... тән ... болады.Бірақ бәрі бірігіп бір мүдде-мақсатты іске
асыруға,орындауға үлес қосады.Мақсат – азаматтардың рухани сана-
сезімін,психикасын,білімін,өмірлік тәжірибесін,тәртібін,адамгершілігін
көтеріп жақсарту.Құқықтық нормалардың басым көпшілігі ... ... ... арқа ... құқықтық нормаларға әдептілік
нормалар арқау болса,соғұрлым заңдардың әділеттік,адамгершілік мәні жоғары
болады.
Осы жүйенің негізгі түрлерінің бірі – құқықтық тәрбиелеу.Бұл жұмыс екі
бағытта жүргізіледі: бірінші ...... ... ... ... бағыты – олардың құқықтық сана-сезімін жақсарту.Құқықтық тәрбиенің
негізгі мақсаты:
- адамдардың қоғамдағы құқықтық жүйесін, оның мазмұнын жақсы біліп,жақсы
түсінуін қамтамасыз ... ... ... ... деген мінез-құлқын, іс-әрекетін
жақсарту;
- адамдардың құқықтық нормаларды дұрыс қолдану,дұрыс орындау тәжірибесін
жақсарту.
Құқықтық тәрбиелеу ... үш ... ... ... – мемлекеттік орган,лауазымды тұлғалар – тәрбие жұмысын
жүргізетін;
2) объект– ... ... ... ... ... ... жұмыстар,іс-әрекеттер.
Құқықтық тәрбиені іске асыру,орындау механизмі төрт бөлімнен тұрады:
1) қоғамдық құқықтық сана;
2) құқықтық норма жүйесі;
3) құқықтық тәрбие ... ... және ... тәрбие жұмысымен қамтылған адамдардың құқықтық сана-сезімі.
Құқықтық тәртіптің мазмұны – субъектілердің дұрыс тәртібі,нормативтік
актінің ... ... ... ... ... жол бермеу.
Құқықтық тәртіптің құрылымы – қоғамның санасымен байланысты тұрғыда іс-
әрекет жасап, қатынас арқылы өздерінің мүдде- мақсатын іске асыру.Құқықтық
тәртіптің ... – бұл ... ... ... ... өмірге
келіп,мемлекеттің бақылауында болады.Егерде қарым-қатынаста қателіктер
кетсе,оны мемлекеттік орган түзетуге тиіс.
1.Жалпы бөлім
1.1. Заңдылықтың түсінігі және ... – бұл ... ... ... ... құқық
нормаларын қатаң түрде сақтауы.
Заңдылық үшін екі жақ тән: а) мазмұнды жағы – бұл құқықтық,әділ, ... ... ... ә) ... жағы – бұл ... ... ең ... заңдардың болуының өзі де
жеткіліксіз.
Заңдылықтың субъектілері болып қоғамдық қатынастардың барлық
қатысушылары ... ... ... ... және оның органдары;
қоғамдық және басқа да ұйымдар; еңбек ұжымдары; ... ... ... ... заңды міндетті тұлғалардың жүріс-
тұрысы, олардың санасы, еркі мен әрекеттері табылады.
Заңдылықтың қағидалары – бұл заңдылықтың мазмұнын ... ... ... ... заң ... – барлық нормативтік және жеке құқықтық актілердің заңға
бағыныстылығын ... ... ...... актілерді түсіну мен қолдану елдің
бүкіл аумағында бірдей болуы тиіс дегенді білдіреді;
3) заңдылықтың мақсатқа сәйкестігі – құқықшығармашылық және ... ... ... қоғамның мақсаттары мен міндеттеріне жауап беретін ең
дұрыс түрлерін қатаң түрде заңдардың ... ... ... ... ... ... қоюды болдырмауды білдіреді,
яғни, мақсатқа сәйкестілікті себеп қылып заңды бұзуға жол ... ... ...... ... ... қызмет түрлерінде
іс жүзінде орындалуына жетуді және оларды ... ... бұзу ... ... ... ... ... - бұл заңдар мен заңға сәйкес актілердің
орындалуын, азаматтардың құқықтарының, қоғам мен  мемлекеттің мүдделерінің
ешбір кедергісіз жүзеге ... ... ... ... мен ... ... келесі түрлерін бөліп қарастырады:
1) әлеуметтік-экономикалық–бұл қоғамның экономикалық ... ... ... ... ... нысандарының алуан түрлілігі, экономикалық
бостандық және т.б.;
2) саяси–бұл конституциялық ... ... ... ... [1] ... саяси плюрализм, көппартиялық, биліктің
тармақтарға бөлінуі және т.б.;
1. ↑ Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN ... ... ... мен ... сәйкес актілердің орындалуын
бақылайтын арнайы органдардың (прокуратура, сот, полиция және т.б.)
қызметі;
4) қоғамдық–бұл заңнаманы бұзумен күресу мақсатында қолданылатын алдын алу
және басқа да ... ... ... кешені;
5) идеологиялық–бұл құқықтық сананың дамуының, азаматтар арасында заң
білімдерінің таралуының, заң талаптарын орындаудың дәрежесі, қоғамдағы
адамгершілік ... ... ... ... ... бұзудың алдын алу, болдырмау және
қудалау  мақсатында қолданыстағы заңнамада бекітілген тәсілдер мен
құралдар.
1.3. Заңды процесс және заңды ... ... мен ... ... ... қызмет атқаруы үшін қоғамның
барлық саласында қатаң тәртіп болу ... әр ... ... ... ... ... отырады.Мысалы,халықтың өкілдік органдарының жұмыс
регламенті,мемлекеттік органдардың қызметінің ережелері,жалпы халықтық
сайлау жүргізу ережелері,мұрагерлік мәселелерін шешу ережелері т.б. нұсқау-
құжаттар.Осы нормативтік актілер,нұсқауларға сәйкес әр ... ... ... ... ... ... ... арқылы әкімшілік, мемлекеттік тәртіпті үнемі бақылауға
алып,сапасын жақсартуға мүмкіншілік жасап отырады.
Мемлекеттік аппараттың қызметтері санқырлы ... ... ... ... болады.Мысалы,азаматтық актілер беру,( адамның
тууы,өлуі,үйленуі туралы құжаттар),нотариалдық кеңседе ... ... т.б. Бұл ... ... іс-әрекеттер.Ал,азаматтық,қылмыстық
құқықтағы істерді жан-жақты объективтік тұрғыдан тексеру,ол істерді сотта
қарап,әділетті үкім немесе шешім шығару өте күрделі ... ... ... мен ... ... ... ... отырады.Мысалы, азаматтық-
процессуалдық,қылмыстық- процессуалдық кодекстер.Мемлекеттік аппараттың
қызметтерінің жеңіл-ауыр,күрделі түрлеріне қарамай ... де ... ... ... ... ... қате ... қарауды қамтамасыз етпесе,онда тиісті мемлекеттің органы іске
араласып,заңдылықты,құқықтық тәртіпті ... және ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттердің атқаруының мемлекеттің бекіткен заңды
нысандары болады,оны бұлжытпай орындау барлық органның,лауазымды тұлғаның
міндеті.Бұл міндеттерді орындауға барлық азаматтар, ұйымдар,
ұжымдар,парпиялар ... үлес ... өте ... ... тәртіпті тұрақты,сапалы процеске айналдыру барлық жеке
және заңды тұлғалардың міндеті.
Мемлекеттік органдардың қызметінің заңды нысандары екі топқа бөлінеді:
1) азаматтардың,қоғамдық ... ... ... 2) сол іс-әрекеттер нысаны және заңды құжаттар нысаны деп
атайды.
Заңды процесс дегеніміз – қоғамдағы барлық заңды іс-әрекеттерді
нормативтік актілер арқылы ... ... ... процесс бірнеше кезеңдерге бөлініп, әр кезеңнің өзіне тән іс-
әрекеттері болады.Мысалы,азаматтық құқық процесінде жеті ... ... ... ... ... 2) істі ... қарауына дайындау; 3) сотта істі қарау;
4) істі ... ... ... 5) істі бақылау – қадағалау
инстанцияда қарау; 6) жаңадан белгілі ... ... ... істі ... 7) ... ... ... түрде орындау.Осы кезеңдердің
әрқайсысында міндетті түрде үш элемент болуы қажет: а) кезеңнің міндет-
мақсаты; б) ол мақсатты орындау үшін іс-әрекеттің ерекшеліктерінің болуы;
в) ... ... ... ... ... ... негіздері,себептері болады.Мысалы,
барлық кодекстерде,ережелерде,заңдарда кіріспе бөлімі болады.Онда сол
нормативтік актілердің мақсаты,мазмұны,нысандары көрсетіледі.Соған сәйкес
мемлекеттік органдардың,азаматтардың,ұйымдардың,ұжымдардың,партиялардың іс-
әрекеттері реттеліп,басқарылып жатады.
Заңды процесс әр қоғамның іс-әрекеттерінің екі ... ... ... ... заң шығару,жалпы халықтық сайлау
жүргізу,қызметке тағайындау,босату т.б. дәстүрлерді іс-әрекеттері; 2) сот
процесі арқылы қоғамда мемлекеттің сот билігі орындалып жатады; Сот процесі
төрт түрге ... ... ... даму ... ... ... ... өте
зор.Онсыз қоғамның прогрестік жолмен дамуы мүмкін емес.Адам қоғамының
салаларына сәйкес ... ... көп ... ... ... ... тәжірибесі. Заңды тәжірибе – мемлекеттік органның әлеуметтік-
құқықтық тәжірибелерді жинақтап-сараптап қорытынды ресми заңды тұжырымдар
жасау қызметі.Заң тәжірибесінің белгі-нышандары:
- Қоғамды құқықтық басқару ... ... ... ... тәжірибесіне айналуы;
- Заң тәжірибесі адам қоғамының даму процесінде мәдениеттің ... ... ... болып қалыптасуы.Мысалы,көне Рим
республикасының заң тәжірибесі кейінгі дәуірде мемлекеттерге көп әсер
етуі;
- Заң ... ... ... ... ... ... Заң ... даму процесінде қоғамда материалдық,саяси,әлеуметтік
құбылыстар,өзгерістер болып соған сәйкес заңды нәтижелі ... туып ... ... ... асу ... жақсартады;
↑ Қазақ энциклопедиясы
Заң тәжірибесі қоғамның барлық саласына әсер етіп оның даму ... ... ... заң тәжірибесінің қоғамның құқық жүйесінде атқаратын қызметі
өте күрделі,көп салалы.
Қоғамдағы барлық нормативтік актілерді қолдануда,іске асыруда
орындалуында көптеген жақсы-жақсы тәжірибелер қалыптасады,сонымен бірге
кемшіліктер де ... ... ... ... ... ... ... процесс.Сөйтіп заңға тәуелді
актілерді шығару,қабылдау,бекіту жұмыстарын жақсартып,құқықтық
нормалардың сапасын жақсартып отырады.Бұл істің ... өте ... ... ... ... тәуелді актілерді шығарудағы тәжірибе;
- нормативтік актілерді қолданудағы тәжірибе;
- нормативтік актілерді іске асырудағы,орындалуындағы тәжірибе;
- заңдылықты,құқықтық тәртіпті реттеудегі,бақылаудағы тәжірибе;
- субъектілеріне ... ... ... ... ... ... органның тәжірибесі т.б.
Заңды тәжірибенің маңызы:
1) қоғамның экономикалық, саяси,әлеуметтік, экологиялық, демографиялық,
рухани,мәдени т.б. жұмыстарын жақсартуға зор әсер етеді.
2) Норманы шығару,қолдану,түсіндіру,қорғау ... ... үлес ... ... ... жағдайға тигізетін әсеріне қарай заңды тәжірибенің екі
түрі болады: тіркелу-куәландыру – субъектілердің өзара қатынасын
мемлекеттік ... ... ... бұл жұмысты
нотариалдық органдар жүргізіледі).Екінші түрі – реттеп бейімдеу –
қоғамдағы қатынастарды бір орталықтан,өлкелік ... және ... ... ... ... сәйкес тәжірибенің функциясы төртке
бөлінеді: түпкілікті,уақытша,негізгі,арнаулы.
Заңды тәжірибенің қоғамдағы маңызы өте зор:
- заңды тәжірибелерді іріктеп қалыптастыру арқылы құқықтық нормаларды
шығарудағы,қабылдаудағы,бекітудегі,іске
асырудағы,орындаудағы,қорғаудағы кемшіліктер ... ... ... ... ... орындалуына мүмкіншілік жасап қоғамдық қатынастарды
реттеп,басқару дамып,нығаяды.
- Заңды жақсы тәжірибелер заң ғылымының ... ... зор әсер ... ... даму ... ... ... нормаларда
өзгеріп,ескеріп жаңарып,дамып жатады.Бұл өте күрделі процесс.Сондықтан
өмірде құқықтың дамуында кемістіктер ... ... ... ... ... ... заң шығарудағы кемістіктер;
- құқықтағы кемістікре.
Бұл кемшіліктер норманың ... ... емес ... жүйе ... ... ... ... қоғамның
объективтік даму процесі арқылы қатынастардың сан алуан
өзгеріп,ескеріп,жаңарып,дамып жатуынан жаңа қатынас қалыптасып оны
реттейтін,басқаратын жаңа ... ... ... дамуы
қатынастарды дамытады.Қатынастардың дамуы құқықты дамытады.Құқықтың
дамуы нормативтік актілерді сала-салаға,жүйе-жүйеге бөліп
дамытады.Міне осы даму процесіне қоғамдағы қатынастардың бір ... ... ... ... ... ... кемістіктерді көпке созбай,тезірек жаңа нормалар
қабылдап, олқылықтарды жою мемлекеттің негізгі міндеттерінің
бірі.Бұл мәселе ... ... ... ... органдарының
бақылауында болады.Мұндай кемістіктер ешқашан толастамайды.Өйткені
қоғам бір орында тұрмайды.Бір кемшілікті ... ... ... ... келеді.Сондықтан нормативтік актілерді шығаратын
органдардың қызметкерлері өте сауатты,білімді,тәжірибелі болулары
керек.Сонда ғана олар өмірдің даму ... ... ... дамытып,жаңартып отырады.
Құқықтың дамуындағы кемшіліктер объективтік процесс.Сол объективтік
кемістікті субъективтік қателікке ... жол ... ... ... ... айналса,онда ешкімге кешірім жасауға
болмайды.Барлық күшті,мүмкіншілікті сол субъективтік қателікті тезірек
жоюға бағыштау керек.
Өмірде құқықтың дамуындағы кемшіліктерді білу,байқау өте ... тек заң ... ... тәжірибелі мамандар ғана
байқай алады.Олар осы бағытта өздерінің жұмысын ешқашан
тоқтатпайды.Егерде кемістік байқалса,оны жан-жақты ғылыми ... ... ... ... ... ... жауап алулары
керек.
- Кемістік шын ба,әлде жалған ба?
- Ол ... бар ... ... реттеуге,басқаруға бола ма?
- Жаңа норма қабылдау керек пе?
Осы сұрақтарға ғылыми тұрғыдан ... ... ... ... ... ... болса,онда жұмысты осы бағытта тездету керек.Ол үшін
атқаратын жұмыстар:
- құқықтың кемістігі бар жүйе-саласын анықтау;
- жаңа норма жобасын жасау; мазмұнын,материалдық шығынын,уақытын
анықтау;
- тиісті ... ... ... ... ... ... шығаратын органдары жаңа жобамен
танысып,мына сұрақтарға толық жауап алу ... ... ... жоюға керектігі;
- кемістікке сәйкес жаңа норманың шеңберін,мазмұнын анықтау;
- жаңа норманы орындау бағытын анықтау;
- оны орындайтын жауапты адамдарды ... ... тек ... ... ... қабылдайды.Кемшілікті
жоюдағы норманың заңды күші жай нормалармен бірдей.
Дүниежүзілік тәжірибеге сәйкес егерде бір істі қарап,шешуге тиісті нақты
норма ... ... ... ... ... ... ... норма қабылдау үшін көп уақыт керек.Сондықтан тиісті
органдар өздері шешуге міндетті.
Ұқсастықтың екі түрі ... ... ... және ... ұқсастық.
Заңды ұқсастық – мәселені ұқсас заңға,ұқсас нормаға сүйене ... ... ...... ... ... сүйене отырып шешу.
Дамыған елдердің құқығы да өте жақсы дамиды.Сондықтан бұл елдерде
аналогияны өте сирек қолданады.
Біздің мемлекетте ұқсастық жолмен мәселені шешу көп ... ... ... әлі ... ... ... ... өте жақсы дамыған
жоқ,нормативтік актілердің кемшіліктері жеткілікті.
Норманы ұқсастық әдіспен қолдану үшін тиісті шарттар болу керек:
- егерде құқық жүйесінде норма анық ... ... ... ... айқын болса;
- егерде қаралатын іс төтенше жағдайда өмірге келіп,кейінге қалдыруға
болмайтын болса;
- егерде мемлекеттің саясатына қарсы келмейтін ... ... ... ... ... ... ... субъектілердің
құқықтық мінез-құлығымен сипатталатын қоғамдық қатынастар жүйесі; бұл
әлеуметтік байланыстардың реттелу жағдайы, заңдылықтың шынайы ... ... ... ... ... ол ... нормаларында жоспарланған;
ә) осы нормаларды жүзеге асырудың нәтижесінде туындайды;
б) мемлекетпен қамтамасыз етіледі;
в) қоғамдық қатынастардың ұйымдастырылуына жағдай ... ... ... ... табылады.
2.2.Заңдылық пен құқықтық тәртіптің арақатынасы. Заңдылық пен құқықтық
тәртіптің арақатынасы мыналардан көрінеді.
1) құқықтық тәртіп құқықтық тәртіптің мақсаты ... ... ... жету үшін ... мен ... да нормативтік-құқықтық актілер
қабылданады, заңнаманы жетілдіру жүзеге асырылады, заңдылықты нығайтуға
байланысты ... ... ... ... ... мен ... ... етуден басқа
тәсілдермен құқықтық тәртіпке жету мүмкін емес;
3) заңдылықты нығайту құқықтық тәртіпті нығайтуға алып келеді;
4) құқықтық тәртіптің ... ... ... ... ... ... Заң нормаларын сақтау талабы бәріне ортақ деген
сөз.Мемлекет бекіткен ... ... де бас ... ... ... те ... заң ... құқықтарын қамтамасыз ету және
қорғаудан бас тарта алмайды.Жалпыға ортақтық заңның үстемдігінің маңызды
нышаны ретінде мемлекет пен оның азаматтарына ... ... ... ... алдында,ал азамат мемлекет алдында жауапты деген
сөз.
Жалпыға ортақтықтың барлық мемлекеттік органдары,қоғамдық,шаруашылық
ұйымдар мен азаматтардың қызмет аясының негізгі,жалпы қағидасы болып
табылады.
2.Заңның ... ... ... ... ... заңдылық
режимнің жағдайы,мемлекеттің заңдары қоғамдық дамудың объективті
қажеттіліктерін қаншалықты бейнелей алатындығы арқылы бағаланады.Егер
мемлекет шығарған құқықтық нормалар барлық халықтың ... және ... ... ... тұлғалар мен әлеуметтік топтарға ғана
қатысты қорғайтын болса заңның үстемдігі жоқ ... ... де ... ... мүддесін формальды түрде ғана бейнелеп,бірақ оған
кепілдеме бере алмаса,онда бұл жерде заңның үстемдігі жөнінде сөз де болуға
тиісті емес.Тарихта,мемлекеттің қоғамдық ... ... ... ... ... ешқандай байланысы жоқ,құқыққа жат заңдармен жүзеге
асырылғандығы жөніндегі ... ... да ... үстемдігінің
нормативті негізі болып,қоғамдық қатынастың барлық қатысушыларының жалпы
және жеке мүдделерін бейнелейтін құқықтық ... ... ... ... ... болады:
а) Қоғамдық прогрестің қажеттілігіне жауап беруші,жан-жақты көзделген
заңдар.
ә) Мемлекеттік органдар,лауазымды ... мен ... ... мен заңға сәйкес нормативті актілерді қатаң және
мүлтіксіз орындауы.
Сөйтіп,заңның үстемдігінің құқық жүйесіне әсері – құқықтық қатынасқа
қатысушылардың еріктері арқылы жүзеге ... ... ... нәтиже арқылы ерікті түрде пайда болатын құқық,бостандық,
міндет,демократиялық,өркениетті қоғамның алғышарты болып табылады.Заң
үстемдігінің талаптары бірлікте және ... ... ете ... ... ... қамтамасыз етіп, азаматтық
қоғамның,тарихи прогрестің объективті заңдарына сәйкес ... ... және ... жүйесін құрудың негізгі қағидасы ретінде орын алады.
Құқық жүйесі – қоғам өміріндегі жалпы заң ... ... ... ... құбылыс болып табылады.Қоғамда шын мәнінде
орын алып отырған ... ... ... ... ... ... құралады.
Бір жағынан құқық нормалары заң шығару органының субъективті саралы
ерікті ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастар шеңберінде бостандық пен әділеттіліктің
жоғарғы шегін анықтай отырып,қоғамдық өмірдің қажеттіліктерін объективті
тұрғыда бейнелей алса ғана,құқық жүйесінің ... ... ... ... ... өмірінің түрлі саласында пайда болатын сан
алуан қоғамдық қатынастарды ... ... ... ... етуді
көздейтін практикалық қажеттілік туындайды.Бұл қажеттіліктің негізі
заңның үстемдігінен бастау ... ... де ... нормалар,құқық
жүйесі жалпы объективтік заңдылықтардың негізінде құралып,жұмыс
істейді.Құқық жүйесі қоғамдық өмірдің заңдылықтарын бейнелеуші әрі
бекітуші сипатқа ие болғандықтан,міндетті ... ... ... ... алмайды.Құқық жүйесі субъективті жасанды жүйе емес, қоғамдық даму
барысында жаңа ... ... ... ... ... айтын
өткен болатынбыз.Ал жаңа қарым – қатынастардың өзі жаңа ... ... үшін ол ... ... ... үстемдік сипаты орын
алуы тиіс. Демек, қалай алғанда да құқық жүйесі заң үстемдігін басшылыққа
ала отырып,қағидалық маңызын ұстана отырып қана өмірге келеді.
Біз ... ... ... ... ... арқылы бірқатар
мәселерді қарап өттік.Сол мәселелердің қай-қайсысы да біздің тақырыбымыз –
заң, заңдылық,заңның үстемдігі жайлы сөз етеді. Сонымен бірге біз ... мен ... ... ... ... ... нәрсені ұғындық. Осыған
дейінгі қазақ халқы тоталитарлық – бюрократтық орталықтандыру жағдайындағы
ұлттың қағаз жүзіндегі мемлекеттік ... мен ... ... ... ... жағдайда заңдылық, құқықтық тәртіптің қандай сарында
болғандығын байқау қиын емес.Қоғамдық өмірдің осы бір бөлімі еліміздің өз
алдына ... ... ... ... ... кейін ғана өзгеше
сипат ала бастады.Әрине,мемлекетте жоғарғы заңдылық толығымен орнап,
құқықтық тәртіп мықтап орын алды деп ... ... ол ... ... жоқпыз.Яғни, бүгінгі күні Қазақстан Республикасында заңдылық пен
құқықтық тәртіптің тек алғашқы қағидалары мен демократияның нышандары
жасалуда.Бұл ... қол ... ... – бір сара жолы ... құру ... жету болып табылады.
Құқықтық мемлекетті құру, бұл Қазақстан Республикасының алдында тұрған
басты мақсат. Бұл мақсатты іске асыру үшін әлі ... ... ... ... тура ... тәртіп — ол құқықпен реттелінетін, қоғамдық қатынастың
тәртібі, құқықтық қатынас мүшелерінің субъективті құқықтарының іске асуы
мен заңды міндеттерінің орындалуы мемлекетпен ... ... ... ... сай ... ... қамтамасыз етіледі.
Өз кезегінде демократия, оның қалыпты дамуы – құқықтық тәртіп пен
заңдылықтың өмір сүруінің ... ... және ... ... ... Демократиясыз, шынайы заңдылық, мықты құқықтық
тәртіп туралы сөз болуы мүмкін емес. Демократия толық дамыған болса,
қазіргі қоғамның ең жоғарғы сатысында көрініс алу, яғни ... ... ... ... ... ... пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету
шарты қолайлы болады.
Ал басқа жағынан қарастырғанда, заңдылық пен ... ... ... бекіту мен ары қаратай даму үшін, өркениетті азаматтық қоғамның
қалыптасуы мен құрылуы үшін, күшті ... ... ... ... ... ... ... институттарын бекітеді, заңнама
және заңдылық азаматтарға кең демократиялық құқықтар мен ... ... ... ... ... ... мемлекеттік барлық
істерде басқаруда қатысуға қамтамасыз етеді.
Саяси режим ретінде демократия ... нық ... ... ... ... ... ... сана мен құқықтық мәдениеттің жоғарғы
деңгейін тәрбиелейді, елдегі қатаң заңдылық пен жоғарғы ... нық ... ... ... өмір ... ... саяси
ұйымының демократизациялығы туралы өзінен-өзі жақсы күәландырады.
Демократизация жаңа құқықтар мен бостандықтарды қосымша заңнама тіркеу
арқылы, бар заңи ... ету мен ... ... асыру кепілдіктерін
нығайту арқылы да, құқықтарды іске асыру механизмінің өзі арқылы және
сәйкес заңи міндеттерді  орындау арқылы да жүруі мүмкін. ... ... және ... да ... ... ... бекітілген
азаматтар мен ұйымдардың құқықтық мәртебесін қамтамасыз ету.
Демократиялық қоғамда құқықтық тәртіпті тағайындау мыналарды реттеуді
қажет етеді:
а) әрбірінің алдында айқын ... ... қоя, ... ... қатыстыру мен қатысуы;
ә) құрамдас өзіндік буындар мен олардың ... ... ... демократияның жүйесі, механизмі;
б) демократияның негізгі институттары (азаматтардың құқықтары мен
бостандықтары, сайлау жүйесі, заңдылық және ... ... ... рәсімдік және функционалды жақтары
(таңдаушылық, бақылау астындағылық, жариялық, талқылаушылық, жауаптылықты
жүзеге асыру).
Құқықтық тәртіп теориясы ол демократия туралы ілімнің құрамдас бөлігі.
Демократия құқықтық тәртіптің өмір ... ... және ... ... табылады деген авторлардың пікірлері даусыз емес. Құқықтық
тәртіп демократиясыз да өмір сүруі мүмкін. Құқықтық ... ол ... ... қатынастың тәртібі, құқықтық қатынасқа
қатысушыларының субъективті құқықтары мен заңды міндеттерінің іске асуы
кепілденеді деген құқықтық тәртіптің анықтамасынан, заңда ... мен ... ... ... ... осы құқықтар мен
міндеттер формальды түрде жүзеге асырылатын тәртіп, құқықтық ... ... ... ... ... ... ... тәртіптің деңгейіне әсер етеді. Заңи
нормалар мазмұны, кімнің мүддесін мен еркін толық білдіретініне, ... ... ... ... ... ... ... соғұрлым тегіс
қамтылатын, өз еріктерімен орындалатын және саналы болады, соғұрлым
заңдылық пен құқықтық тәртіп нық болады. Құқықтық тәртіп көбінесе тек
мемлекеттік қызметтің ... тек ... ... ... ... ... тәртібі деген талдау жасалады. Осыған қарамастан,
демократия жағдайында кең қауым, азаматтар құқықтық тәртіпті нығайту мен
қорғаудың белсенді қызметінен ... ... ... ... ... ... ... құқықта халықтың еркін білдіретін жағдай ғана жасамай,
сонымен бірге азаматтарды ... ... ... ... жібереді,
онысымен лауазымды жағдайын теріс пайдаланушылықты азайтады, кең қабат
тұрғындарды сот ... ... ... пен ... ... ... ... мемлекеттік қызметті демократизациялау азаматтардың
заңмен бекітілген құқықтары мен ... ... етуі ... ... ... айналады. Демократия жекеленген тұлғалар мен топ
азаматтарының қоғамның басқа ... зиян ... ... бір
артықшылыққа ие болуға жол бермейді. Теңдей құқықтарға теңдей заңи
міндеттер сәйкес келеді. Әрине, осы жағдаяттар құқықтық тәртіптің
тұрақтылығына аз мән бермейді.
Демократия толықтай ... ... ... тәртіпті қамтамасыз ету
шарты қолайлы, азаматтық қоғам мен құқықтық мемлекетке орнатуға болады.
Құқықтық тәртіп ... ... ... ... ... ... ... және заңдылық режимісіз мүмкін емес.
Құқықтық тәртіптің тарихи дамуы заңдылықтың нығаюына байланысты болды.
Шынайы құқықтық тәртіп заңдылыққа ... ал ... елде ... ... мен ... ... ... құралының бірі болады.
Заңдылықты бұзу өмір сүріп тұрған ... ... ... алып ... құқықтық тәртіпті бұзу сонымен бірге заңдылық талаптарын бұзу болып
табылады.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасында құқықтық тәртіп пен демократия
қоғамның тірегі десек ... ... ... ... ... ... орын алса, онда біз өркениетті елдердің біріне айналып, бүкіл халық
өз құқықтарын толық көлемде іске асырар еді. ... ... ... ... ең басты алғышарты. Құқықтық тәртіп бар жерде
әрқашанда заңдылық орнайды және азаматтық қоғам мен құқықтық мемлекеттің
дамуына, жетілуіне жол ашады. Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... процестерді белсендіру қажет.
3. Зерттеу бөлімі
3.1. Мемлекеттік басқаруда ... ... ету  ... ... ... -  бұл басқару  қатынастарының барлық
субъектілерінің ҚР Конституциясын және мемлекеттің аумағында қолданылып
жүрген басқа нормативті – құқықтық актілерін дәл, қатаң және мүлтіксіз
сақтауы мен ... Оның мәні ... ... ... адам ... ... мен бостандықтарын бекіту және нақты іске асыруды
қамтамасыз ету.
Мемлекеттік басқаруда заңдылықты және тәртіпті қамтамасыз ету  ...... ... ... ... ... мыналарға бағытталған:
1) мемлекеттік билік органдарының қызметінде, олардың лауазымды 
тұлғаларының заңдарға және одан туындайтын актілерінің талаптарының
бұзылуына жол ... ... ... ... жағдайларды іздестіру;
3) оларды бұзғаны үшін жауапкершіліктің пайда болуы;
4) табылған құқық бұзушылықтарды уақытында және оперативтік тұрғыда
жолын кесу және жою;
5) ... пен ... ... кінәлілерді белгіленген жауапкершілкке
тарту;
6) заңдылық пен тәртіптің бұзылуына ... ... ... жоюға
шаралар қолдану.
Заңдылық қағидалары – негіз болатын идеялар, басшылыққа алынатын
бастамалар.
1) Заңның басымдылығы;
2) Заң алдындағы теңдік;
3) Жеке адамның құқықтары мен ... ... ... үшін ... ... ... ... қамтамасыз етудің жалпы шарттары
7) Заңдылықты қамтамасыз етудің арнайы құралдары;
Мемлекеттік тәртіп – мемлекеттің және оның өкілетті органдарының
тәртібі, ол бойынша ... ... ... ... мекемелер,
ұйымдар, лауазымды тұлғалар мен азаматтар өздеріне  жүктелген мақсаттар мен
міндеттерді дер ... және дәл ... ... пен ... қолдау және нығайту міндеті жүктелген мемлекеттік
органдардың ерекше  жүйесі  әрекет етеді. Олардың жүзеге асыратын  әр
түрлі   құқықтық және ұйымдық қызметтерінің түрлері мен ... ... амал – ... ... ... ... заңдылықты 
қамтамасыз ету тәсілдері  деп аталады.
Бақылау – объектілердің белгіленген көрсеткіштерден (параметрлардан) 
ауытқуларын  жою мақсатында  оның қызмет ету процесін байқау және ... ... ... ... мәні ... ... ... тәсілдерді және  құралдарды  пайдалана отырып  атқарушы
билік органның немесе ... ... ... ... ...
да бір  ауытқулар  бар ма, жоқ па соны айқындайды, ал егерде ... ... ... оларды өз уақытында  жояды, бұл кезде  бұзылған
құқықтарды қалпына келтіреді, жауапкершілікке тартады,  заңдылықты  және
тәртіпті бұзудың алдын алуға ... ... ... ... ... пен ... ... қамтамасыз ету амал-
тәсілдерінің жүйесі
Заңдылықты  қамтамасыз ету тәсілдері:
1)басқару субъектілері ... ...... ... жергілікті атқарушы билік
органдарының, сала аралық, және салалық, әкімшілік қадағалау;
2)Прокуратураның қадағалауы:
-  Конституцияның, заң күшіндегі актілердің және Президент  актілерін
бұзуды  анықтау және жою ... ... ... алдын — ала анықтау және тергеудің,
әкімшілік және атқарушы  өндірістің  заңдылығын қадағалау;
-    ... ... және ... актілерін қадағалау;
3) Заңдылықты қамтамасыз ету бойынша соттың қызметі:
а) әкімшілік құқықтық қатынастардан туындайтын ... ... ... ... ... және әрекеттерінің  заңсыздығын анықтау;
в) азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын  қалпына келтіру бойынша шешім
қабылдау және оларды
жауапкершілікке тарту.
3.3. Қадағалау  мемлекеттік басқаруда заңдылықты  ... ету  ... ... ... ... ... ету  тәсілі
ретінде
Қадағалау атқарушы билік сферасында заңдылықты қамтамасыз ету
әдістерінің  бірі болып ... ... — бұл ... ... ... ұйымдардың  ұйымдастырылуның құқықтық меншік
нысанына қарамастан, олардың лауазымды ... ... ... ... дәл және ... ... ... мынадай түрлері бар:
1) прокуратураның жалпы қадағалауы — барлық мемлекеттік органдардың,
лауазымды тұлғалардың, азаматтардың, мемлекеттік емес ... ... ... ҚР ... ... ... ... қадағалау — әкімшілік қадағалау — әкімшілік  мемлекеттік басқару
органдарының, бірқатар құқық қорғау органдарының қызметінің  арнайы түрі:
а) орган ... және олар ... ... ... және ішінара
жүргізілетін қадағалауы (оларға түскен өтініштер, шағымдар және т.б.);
б) арнайы ... ... және ... мұндай қызмет бастапқы
немесе маңызды болып саналатын қадағалау, мысалы, ІІО ... ... ... ... мемлекеттің атынан жоғарғы
қадағалауды жүзеге асыруды және оның қадағалауы ... ... ... ... лауазымды тұлғалардың және азаматтардың заңдарды, Президент актілерін
және өзге де нормативті — құқықтық актілердің  біркелкі орындалуын
қадағалау;
2) шұғыл ... ... ... ... соттарда істерді қарауда заңдардың  орындалуын қадағалау;
4) ұсталғандарды ұстайтын орындарды, алдын-ала қамауға алу ... ... ... ... ... өтеуде, сот тағайындаған өзге де
мәжбүрлеу сипатаныдағы шараларды орындауда заңдардың сақталуын қадағалау.
Прокурорлық қадағалаудың барлық ... ... ең ... жалпы қадағалауы. Ол барлық министрліктердің, комитеттердің,
ведомстволардың, кәсіпорындардың, мекемелер мен ұйымдардың, азаматтардың
заңды тура және біркелкі орындауында жүзеге асырылады.
Жалпы ... ... ... ... ... және ... ... органының барлық актілерінің
заңдарға және басқа да нормативті актілеріне сәйкестігін тексеру;
2) басқару аппаратының лауазымды тұлғаларының  заңдрды орындауларын
қадағалау.
Прокуратура органдары  тек заңдылық ... ... ... ... олар ... объектілердің шұғыл-шаруашылық қызметтеріне
араласпайды, олардың актілерінің күшін жоймайды және өзгертпейді. Заңмен
белгіленген тәртіп ... ... ... ... ... ... ... басшылардан қажетті ақпараттарды алуға, талап етуге,
тексеру жүргізуге ... ... ... нысандарға мыналар жатады: наразылық, ұсыныс.
Наразылық — бұл заңсыз ... мен ... ... ... және ресми
әсер етуі.
Прокурордың ұсынысы заңды бұзған фактілерді, сонымен қатар бұзушылыққа
әкелген себептер мен жағдайларды көрсетуге бағытталған. Ұсыныс бұзушылықты
жою бойынша шаралар қабылдауға ... бар ... ... ... ... коммерциялық ұйымдарға, лауазымды тұлғаларға
беріледі.
Жалпы қадағалауды жүзеге асыруда прокуратура органдары мына
өкілеттіліктерді істеуге құқылы:
1) орталық және жергілікті басқару органдары, лауазымды тұлғалары шығаратын
құқықтық ... ... ... ... үшін ... етуге;
2) қадағалауындағы органдардан, лауазымды тұлғалардан барлық қажетті
материалдарды, мәліметтерді, құжаттарды ... ... ... ... ... тұлғалардың  заңдылықты бұзу туралы
өтініштерімен байланысты заңдардың орындалуын тексеру;
4) азаматтардың әкімшілік ұстаудың, оларға ... ... ету ... ... тексеру жүргізуге;
5) орталық және жергілікті басқару органдарының заңға қайшы қабылданған
актілеріне, сонымен қатар лаузымды тұлғалардың  ... мен ... ... ... ... ... түсінігі  мен  түрлері
Бақылау — бұл белгіленген мөлшердегі параметрлерден ауытқуды жою
мақсатында  қызмет ету процесін бақылау (байқау)  және ... ... ... ... қызметіне бақылау  жасаудың мәні — ол осығн
өкілетті мемлекеттік органдар мен қоғамдық ұйымдар ұйымдық — құқықтық
тәсілдер мен құралдарды ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларының қызметтерінде  заңдылықтан қандайда
болмасын  ауытқулар жіберілді ме соны  анықтайды. Егер осындай  ауытқулар
болса, соны өз уақытында жойып, осы кезде  бұзылған ... ... ... ... ... заңдылықты және тәртіпті
бұзуды болдырмауға шаралар қабылдайды. Бақылауды  мемлекеттік  билік
органдары, жалпы, салалық  және  сала ... ... ... ... сот ... қолданады.
Бақылау субъектілеріне байланысты былай бөлінеді:
1) Президенттік бақылау;
2) Парламенттік бақылау;
3) Үкіметтік бақылау;
4) соттық бақылау.
Президенттік  бақылауды және оның әкімшілігі жүзеге асырады. Президент 
конституциялық ... ... ... ... заң ... және соттық тармақтарының келісімді өзара әрекетін бақылайды.
Билік тармақтарының  ... ... ... және басқа да нормативті-
құқықтық актілерге негізделген. Президенттің бақылауы мыналардан тұрады:
- Президент Сенат ұсынған заңды 15 ... ... қол ... және оны жариялауға құқылы;
б) заңды және оның жеке ... ... ... ... беру үшін ... ... ел басы, оның  ең жоғарғы лауазымды тұлғасы бола отырып, кадр
саясатына белсенді қпал етеді. ... ... ... ... босатады (Парламенттің келісімімен және жеке);
- Президент биліктің біртұтастығын ... ету ... және ... ... әрекетіндегі келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында 
мемлекет органдарын құрады  және  бақылау жасайды.
Сондықтан оған мынадай өкілеттіліктер берілген:
а) ... ... ... ... ... ... шешім қабылдауға және Премьер-
министрді, үкімет мүшелерін лауазымынан босатуға құқылы;
в) Қауіпсіздік Кеңес, Жоғарғы Сот Кеңесін құруда, Қарулы Күштердің  ... ... ... және ... ... ... ... маңызды сұрақтар бойынша төрелік етеді;
д) Үкіметтің және облыс, республикалық маңызы бар қалалар мен астана
әкімдерінің актілерінің күшін  жояды ... ... ... ... ... ... деп жариялауы
мүмкін.  Егер ПАрламент Президент талап еткен уақыттан бастап 1 ай уақыт
ішінде  орындамаса; Президент Парламенттің Конституцияда  ... жаңа заң ... ... ... күші бар ... шығаруға
құқылы.
Парламенттік бақылау -  ҚР Конституциясының 49 бабына сәйкес  Парламент
ҚР жоғарғы өкілді органы болып табылады. Парламент 2 ... ... және ... ... ... ... сияқты заң шығарушы сипаттағы
өкілеттілігін жүзеге асырумен қатар бақылау функцияларын да жүзеге асырады.
Бақылау функциялары ... ... ... ... және ... ... ... өзгертулер мен толықтырулар кіргізуде;
-Премьер-министрдің, ҚР Ұлттық банксінің төрағасын Президент тағайындағанда
келісім ... ... ... ... ... ... тыңдауда;
-елімізде Конституциялық заңдылық жағдайы туралы ҚР Конституциялық
Кеңесінің жолдамаларын жыл сайын ... қана ... ... ... бақылау:
- ҚР Президентінің ұсынысы бойынша  Жоғарғы Соттың төрағасын, Жоғарғы
алқасының төрағаларын және соттарды сайлауда және ... ... ҚР ... Бас прокуроры мен ҰҚК төрағасын тағайындағанда келісім
беру;
- Бас прокурор, Жоғарғы Сот төрағасы мен ... жеке ... ... ... ... атқарушы өкілеттілігін мына жолдармен іске асырады:
-ҚР Парламентінің ұсынысы бойынша орталық  сайлау комиссиясының төрағасын,
хатшысын және мүшелерін ... және ... ... ... ... ... Парламентке қарсы кінәлауды қорғау.
Мемлекеттік басқаруда соттық  бақылау. ҚР Конституциясына ... ҚР ... тек сот қана ... ... Сот билігі ҚР атынан жүргізіледі
және оның мақсаты азаматтар мен ұйымдардың  құқықтарын, бостандықтарын және
заңды мүдделерін ... ... ... өзге де ... Республиканың халықаралық келісімшарттарының орындалуын
қамтамасыз ету.
ҚР Конституциясының осы жағдайларын жүзеге асыру үшін сотқа мемлекеттік
органдардың, олардың лауазымды тұлғаларының ... және олар ... ... ... ... бойынша және қажетті жағдайда сәйкес
құқықтық санкцияларды қолдану функциялары берілген.
Осы бақылаудың ерекшелігі және өзге де қарастырылған бақылаулардан
айырмашылығы ол тек ... ... ... ... ... ғана ... ... қадағалау[3] түсінігі
Әкімшілік қадағалау — мемлекеттік басқаруда заңдылықты  қамтамасыз
етудің арнайы тәсілдерінің  бірі.
Әкімшілік қадағалау — атқарушы биліктің қарамағындағы ұжымдық  және ... ... ... ... үшін ... ... ... қадағалаудың мән-маңызы — ол басқару сферасында әрекет ететін
заңдарда және заң күшіндегі  актілерде бекітілген арнайы ережелер мен
талаптардың орындалуын байқау, бақылау. Бұл жол жүру ... ... ... ... ... ... нормаларын
орындалуын қадағалау.
Әкімшілік қадағалау  атқарушы билік  органдарын, кәсіпорын, мекеме,
ұйым, қоғкмдық бірлестіктер, азаматтарға қатысты жүргізіледі. Оны арнайы
органдар жүзеге ... ... ... ... ... бар және олар ... инспекциялар деп аталады.
↑ Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. - Алматы: ... ... ... ... — жеке және ... тұлғалардың  нақты ережелерді
сақтау  үшін қадағалау жүргізетін арнайы мемлекеттік  органдар. Сонымен
қатар салықты және ... ... ... ... ... ... ... жасайды, таулы жерде жұмыс  жүргізу мен атомдық  өндірістерде
қауіпсіздікті бақылайтын, энергетикалық қондырғылардың  қауіпсіздігі үшін,
қалаларда архитектуралық ... ... үшін ... ... бар.
Мемлекеттік инспекцияларға функционалды билік және барлық органдардың
үстінен қарайтын өкілеттіліктер берілген, соның ішінде  бұзушыларға
әкімшілік ... ... ... да  ... қадағалау ведомстволары  ҚР Үкіметіне бағынады, ведомстволық 
қызметтер — сәйкес арнайы құзырлығы бар орталық ... ... ... ерекшелігі қадағалау субъектісі мен объектісінің
арасында  бағыныштылық жоқ және нақты жағдайда қадағалау объектісіне
қадағалау субъектісі әкімшілік мәжбүрлеу шараларын қолдана алады.
Қорытынды
Сонымен, құқықтық ... ...... ... ... ... ... арқылы дұрыс,жақсы, уақытында
реттеліп,орындалуы.
Заңдылықтың,құқықтық тәртіптің кепілдіктері:
1. Материалдық кепілдік – егерде субъектілер өзара қателіктер
жіберсе, өздері келісімге келіп , нормативтік актіні ... ... ... ... – қоғамның саяси тұрақтылығы заңдылыққа, тәртіпке
көп әсер етеді.Қоғамдағы барлық
бірлестіктер,одақтар,ұжымдар,саяси партиялар дұрыс,жақсы жұмыс
жасауы көп әсер ... ... ... – қоғамның инабаттылық,парасаттылық деңгейі
жақсы болса, заңдылық, тәртіп те жақсы болуға тиіс.
4. Заңды кепілдік – мемлекеттің заңдылықты,тәртіпті бақылап
отыратын арнаулы органдарының ... өте ... ... бостандық, құқықтық тәртіп,демократия бір-бірімен
тығыз байланыста дамиды, бір –біріне зор әсер, ... ... ... ... ... және құқықтық тәртіп болады.Қоғамдағы
қабылданған барлық әлеуметтік нормаларды мемлекеттік ... ... ... ... ... ... уақытында орындау
– қоғамдық тәртіп. Қоғамдық қатынастардың жағдайы құқық норма-лардың
талабына сәйкес болса – құқықтық тәртіп. Екеуі бір-бірімен тығыз
байланыста ... пен ... ... ... маңызы:
қоғамдық өмір бір қалыпты жақсы дамиды;
мемлекеттік,шаруашылық, қоғамдық ұйымдармен органдар ... ... ... адамдардың құқығын, бостандығын, барлық ұйымдардың, ұжымдардың мүдде
– мақсатын дұрыс орындап, дамытуға мүмкіншілік туады.
Заңдылық пен ... ... ... ... әдіс – ... құқықты бұлжытпау шараларының жүйесінің сапасын жақсарту;
- кінәға ... ... ... ... ... ... ... еріксіз жауапкершілікті қолдануды дұрыс пайдалану;
- заңдылыққа, құқықтық тәртіпке мемлекеттік бақылауды ... ... ... – заңдылықтың дәйекті, нақтылы толық
орындалуы.Заңдылық – құқықтық тәртіптің мазмұны мен ... ... ... ... пен құқықтық тәртіп тығыз байланысты. Құқықтық тәртіп
– заңдылықтың ... мен ... ... Осы екі ұғым ... ... тәртіп азаматтық қоғамның құқықтық негізін құрады. Оған оның
барлық салалары негізделеді: әлеуметтік-мәдени, ... және ... ол ... ... ... ... негізі болады дей
келе құқықтық тәртіп пен заңдылықтың өзектілігі айқындалады.
Адамдар өмірінің маңызды жақтарының тұрақтылығы, тепе-теңділігі және
өлшемділігі, кепілдігі және реттілігінің ... ... ... ... зерттеудің өзектілігі болып тұр. Құқықтық тәртіп пен заңдылыққа
деген көзқарастардың өзгеруімен және оның қалыптасуы мен қамтамасыз
етілуімен сипатталады.
Қазіргі кездегі құқықтанушы-ғалымдардың пікірінше ... ... пен ... Еллинектің, Г.Ф. Шершеневич пен Н.М.Коркуновтың құқықтық
тәртіпке құқықтық нормаларды жүзеге асырумен заңдылық қағидасын өмірге
келтіру ескірген деп есептейді. Бір жағынан осылай ... ... ... ... ... ... ... жалпы жолы сәйкесінше
құқықтық тәртіптің құрылуы басқаша . Ал, ол солай ма?
Тек құқықтық тәртіп пен ... ... ... ғана емес, заңдылық,
құқықтық тәртіп және демократияның ара-қатынасы жайлы зерттеу жүргізу
қызықтырақ. Құқық аясында заңдылық пен құқықтық тәртіп сияқты өзара
байланысқан ... табу ... Оның ... ұзақ ... бойы ... ... екеуі ұғымдас түсінік ретінде пайдаланылды.
Өзара әрекеттесудегі ұқсастық пен айырмашылықты анықтау заңдылықты
бекіту мен құқықтық ... ... ... ... зор ... құқық, заңдылық және құқықтық тәртіп мемлекеттік биліктің қызмет
етуімен қоғамның құқықтық негізі болып табылса онда бұл ... ... мен даму ... ... ... өзігінен сұранады.
Егер адамдар дамудың объективті талаптарын жақсы ... Олар ... ... ... ... ... ... тәртіптің
дамуындағы тенденцияларды қарастыру қызығушылық тудыруда.
Соңғы жылдары заңдылық пен ... ... ... ... ... одағынан кейінгі заң ғылымында заңдылықты кеңестік құқықтың
барлық субъектілерінің мемлекеттік ... ... ... ... мен ... заңдарды және заңға тәуелді актілерді
қатаң және мүлтіксіз орындауы деген ... ... ... ... түсінік
солай немесе басқадай нысанда монографиялық еңбектерде үстемдік етіп, бір
оқулықтан еінші ... осы ... ... ... ... ... ... деген жаңаша түсіндірме берулер демеу таппай,
саяси-идеологиялық немесе прогматикалық тәртіптің түсініктерімен терістеліп
отырды.
Алайда, заңдылық тек көркем термин ғана ... ... ... заңдарында,
заңшығармашылықта, нормашығармашылықтағы құқықтың талабы мен жүйесінің
көрінісі турлы идея.
Құқықтық тәртіп пен заңдылық турлы зерттеу және айта тұра демократия
терминін ... ... ... Оның ... ҚР Конституциясының 1 б.
Қазақстан демократиялық, зайырлы, құқықтық, ... ... ... ... пен ... тәртіп – құқықтың іс-тәжірибеде жүзеге
асрырылуы тұрғысынан алғанда оның ... ... ... ... ғылымының іргелі категориясы. Олар мемлекетпен, заң шығарушылықпен ... ... ... ... болады. Құқықтың заңдылықсыз жүзеге аспауы
анық.
Қоғамдағы терең әлеуметтік қайта құруға дейін отандық заңгер-ғалымдар
заңдылық және құқықтық тәртіпке деген ... ... және ... ... ... тапты.
Әрине бұл мақалалар мемлекеттегі болып жатқан нақты процесстерді
суреттемесе де, қызығушылық тудыратын теориялық ойлар бар. Сонымен бірге
соңғы уақытта бұл мәселеге теориялық ... көп ... ... ... ... ... нақтылығын талдауға арналған басылымдарда соның
ішінде мемлекет және құқық теориясы оқулығында заңдылыққа арналған тарау
жоқ.
Сілтемелер
1 Демократия – сөзі (гр. demos – халық және гр. kratos – билік) деген
сөздерінен ... ... ... ... білдіреді. Бұл сөз
бірнеше мағынада қолданылады:
1. Мемлекет түрі.
2. Тендік, сайлау, көпшілік дауыспен шешім ... ... ... ... ... Қоғамдық құрылымның мұраты.
↑Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
2 Сот шешімі – бірінші инстанция сотының азаматтық іс бойынша
шығаратын актісі. Сот шешімі кіріспе, ... ... ... ... ... бөлімде соттың толық атауы, шешім шығару
уақыты мен орны, даудың мазмұны, іске қатысушы тұлғалар көрсетіледі.
↑ Қазақ энциклопедиясы
3 Әкімшілік ... ... ... заңдылықты сақтау,
азаматтардың құқылары мен бостандықтарын қорғау және бас бостандығынан
айыру орындарынан босатылған адамдардың мінез-құлқын бақылау мақсатында
қолданылатын әкімшілік шара. Оны аудандық соттың ... ... ... ... ... асырады. Әкімшілік қадағалаудың міндеті — белгілі
бір шектеулер қойып, қосымша міндеттер жүктеу
↑ Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. - Алматы: Жеті
жарғы, 2008. ISBN ... ... ... Конституциясы. Алматы: Жеті Жарғы, 1998.
2.         ҚР Қылмыстық кодексі. 24 шілде 1997. Алматы, 1997.
3.         ҚР Азаматтық кодексі. 31 шілде 1997. Алматы, 1997.
4.         Қазақ КСР-ның ... ... ... ... ... КСР ... Кеңесінің Жаршысы. 1990.№44.
5.         Қазақстан Республикасы конституциялық заңы ... ... ... ... // ... ... Республикасы конституциялық заңы «Қазақстан
Республикасы Парламенті және оның ... ... ... ... 1995, 1999 ... 6 мамырдағы өзгерістері мен толықтыруларымен
қоса// Парламент Жаршысы, 1995. №10; 1999. №5.
7.         Қазақстан ... ... заңы ... ... ... 26 ... 1995, 1999 ... 6
мамырдағы өзгерістері мен ... ... ... №12; 1999. №5.
8.         Қазақстан Республикасы ... заңы ... ... ... 18 ... 1995, 1999 ... 6 мамырдағы
өзгерістері мен толықтыруларымен қоса// Парламент ... ... ... заңы ... сот жүйесі және соттардың мәртебесі туралы» 25 желтоқсан
2000 жыл// Егемен Қазақстан, 2000. 30 ... ... ... ... заң күші бар
Жарлығы «Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесі туралы» ... 1995 // ... 1995. ... ... ... ... заң күші бар
Жарлығы «Қазақстан ... ... ... 29 ... // ... Қазақстан, 1996. 13 қаңтар.
12.    Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық заң күші бар
Жарлығы ... ... ... ... ... туралы» 30
желтоқсан 1995 // Егемен қазақстан, 1996. 15 қаңтар.
13.    Қазақстан Республикасының заңы ... ... ... басқару туралы» 23 қаңтар 2001 жыл// Парламент
Жаршысы, 2001.№1.
14.    Қазақстан ... заңы ... ... ... туралы» 26 маусым 1998 // Егемен Қазақстан, 1996. 1 шілде.
15.    Қазақстан Республикасы заңы «Нормативті құқықтық актілер ... ... 1998 // ... ... Парламенті Жаршысы, 1998. №2-3,
өзгерістері мен толықтыруларымен қоса.
16.    Қазақстан Республикасы заңы «Дін ... ... және ... ... 15 қаңтар 1992 // Жаршы, 1992. №4.
17.    Қазақстан Республикасы заңы «Саяси партиялар туралы»  14 маусым 2002
// Парламент Жаршысы, 2002, №6.
18.    Қазақстан ... заңы ... ... ... 31 ... // ... ... 1996. №8-9.
19.    Қазақстан Республикасы заңы «Мемлекеттік қызмет туралы» 23 шілде
1999 // Егемен ... 1999. 6 ... ... заңы «ҚР ... құрылым туралы» 8
желтоқсан 1993 жыл. өзгерістерімен қоса // ҚР Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы.
1993. №17-18.
21.    Қазақстан Республикасы ... ... ... ... – 2030». Жеке ... Алматы: Жеті Жарғы, 1999.
22.    Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы «Қазақстан Республикасы
сот жүйесі тәуелсіздігін күшейту шаралары туралы» 1 ... 2000 ... ... 2 ... ... Президенті Қаулысы ... ... ... мемлекеттік бағдарламасы туралы»
12 ақпан 1994. Алматы, 1994.
24.    Қазақстан Республикасы Президенті ¤кімі «Қазақстан ... ... ... тұғырнамасы» 23 мамыр 1996 //
Саясат, 1996. №9.
 25. Қ.Д.Жоламан,А.Қ.Мұхтарова,А.Н.Тәуекелев – «Мемлекет және құқық
теориясы».Алматы,1999 жыл;
26.Булгакова Д.А. - ... және ... ... ... - ... және ... ... жыл.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дидактиканың заңдылықтары мен қағидаларын оқыту процесінде басшылыққа алу17 бет
Заңдылық түсінігі және қағидалары26 бет
Акция және акционерлік қоғам37 бет
Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігінің рөлі8 бет
Заңды жауапкершілік82 бет
Заңдылық, құқықтық тәртіп және тәртіп4 бет
Кәсіпкерлердің құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың азаматтық- құқықтық формалары13 бет
Мемлекеттің заңды жауапкершілігі29 бет
Халықаралық экологиялық құқықтық жауапкершілік»24 бет
Құқық бұзушылық және заңды жауапкершілік туралы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь