Құрманғазы Сағырбаев

Ұлы күйші, композитор, халық арасына кең тараған “Балбырауын”, “Сарыарқа”, “Кішкентай”, “Көбік шашқан”,“Серпер”,“Алатау” және тағы басқа күйлердің авторы Құрманғазы Сағырбаев қазақтың аспаптық музыкасының басты бір саласының негізін қалаушысы. Басқа да халық мәдениеті саласының көрнекті өкілдері сияқты, Құрманғазының шығармашылығы да, өмірі де сол өзі өмір сүрген заманның тарихи –көркемдік шежіресі болды.
Құрманғазы тек қана қазақ аспаптық музыкасының батыс қазақстандық дәстүрінің негізін қалаушысы ғана емес, сонымен қатар оның Дина, Мәмен, Көкбала, Ерғали Есжанов және басқа көптеген дарынды күйшілердің шығармашылық жолдарының қалыптасуына тигізген ықпалы да мол болды.
Құрманғазы Сағырбаев 1823 жылы Бөкей Ордасының Жиделі ауылында кедей – шаруа отбасында дүниеге келді. Құрманғазы жастайынан халық әндері мен күйлерін тыңдап өсті. Оның әкесі Сағырбайға баласының музыкаға деген қабілеті оншалық әсер етпейді. Бірақ шешесі Алқа Құрманғазының бұл талабына Сағырбайдан гөрі өзгеше көңіл қояды. Жасы оннан асқанда Шағбаланың ауылына әйгілі домбырашы Ұзақ келеді. Жас Құрманғазының домбырада күй тартуын ұнатқан Ұзақ қарт, оған домбыра тарту өнерінен біршама сабақ береді. Бұл кездесу Құрманғазы үшін өмір жолын анықтаудағы маңызы зор оқиға болады. Ол он алты жасынан бастап туған аулынан кетіп, күй тартып, ел аралай бастайды. Үнемі ат үстінде жүріп, әйгілі күйшілермен кездесіп, өз өнерін одан әрі жетілдіре түседі. Осындай күндердің бірінде Құрманғазы өзіне бата берген Ұзақ қартпен тағы кездеседі. Онымен бірге ауылдарды аралап, көптеген күй тартыстарға қатыса жүріп, елге атағы шығады. Бұл уақытта оның орындаушылық қорында Соқыр Есжан, Жаппас, Байжұма және басқа да белгілі күйшілердің шығармалары болғанын көреміз.
        
        Құрманғазы Сағырбаев
(1823 -1896)
Ұлы күйші, композитор, халық арасына кең тараған ... ... ... ... және тағы ... ... Құрманғазы Сағырбаев қазақтың аспаптық музыкасының басты
бір саласының негізін қалаушысы. Басқа да ... ... ... ... ... ... шығармашылығы да, өмірі де сол өзі
өмір сүрген заманның тарихи –көркемдік шежіресі болды.
Құрманғазы тек қана қазақ ... ... ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар оның Дина, Мәмен,
Көкбала, Ерғали Есжанов және ... ... ... ... ... ... ... ықпалы да мол болды.
Құрманғазы Сағырбаев 1823 жылы Бөкей Ордасының Жиделі ауылында кедей ... ... ... келді. Құрманғазы жастайынан халық әндері мен
күйлерін тыңдап өсті. Оның ... ... ... ... деген
қабілеті оншалық әсер етпейді. Бірақ шешесі Алқа Құрманғазының бұл ... гөрі ... ... ... Жасы ... ... Шағбаланың ауылына
әйгілі домбырашы Ұзақ келеді. Жас Құрманғазының домбырада күй ... Ұзақ ... оған ... тарту өнерінен біршама сабақ береді. Бұл
кездесу ... үшін өмір ... ... ... зор ... ... ... алты жасынан бастап туған аулынан кетіп, күй тартып, ел аралай бастайды.
Үнемі ат ... ... ... ... кездесіп, өз өнерін одан ... ... ... күндердің бірінде Құрманғазы өзіне бата берген
Ұзақ қартпен тағы кездеседі. Онымен бірге ауылдарды аралап, ... ... ... ... елге атағы шығады. Бұл уақытта оның орындаушылық
қорында Соқыр Есжан, Жаппас, Байжұма және басқа да ... ... ... көреміз.
1836 - 1837 жылдардағы Махамбет пен Исатай бастаған ... ... ... оның ... ... шыққан Қызылқұрт руын ... ... бұл ... ... ... да, ... сол көтерілістің басшысы батыр Исатайға арнап «Кішкентай» күйін
шығарады. Бұл ... ... ... Ахмет Жұбанов өзінің «Ғасырлар
пернесі» кітабында былай деп жазды: «Аспай – ... ... ... ... тек ... ... шегінде басталатын жалғыз дауысты
“кіріспе” – іште жатқан шер; терең қиял теңізінің толқуын ... ... баяу ... ... ... кезектесе белсенді
күрестің, драманың элементтері ... ... ... қарай
жылжығанда екпіні бұрынғыдан недәуір шапшаңдап, қағыстар қатайып, күйде шын
мәнісінде ... ...... ... ... ... келеді.
Домбырашы бұл арада Құрманғазы дәстүрінің орындаушылық ... ... ... ... ... қойып, домбыраны біраз дүрліктіріп алады. Күйдің
аяғында музыка кейпі өзгереді. ... шер, ... ой, ... қайта
оралады.»
Күйші творчествосының табысты ... оның ... ... ... ... күйі ... ... “Балбырауын”
халықтың сүйіп орындайтын, елге кең таралған күйлерінің бірі. Бұл ырғақты,
биге икемді ... күй ауыл ... ... ... ... ... негізінде үш тактіден тұратын қысқаша кіріспе мен ... ... ... Ол анық сезілетін төрт әлементтерден тұрады. ... ... әуен ... өрлейді.
Шарықтау шегіне жеткеннен кейін, әуен ырғағы бәсеңдеп, ... ... А. ... ... ... Адайдың бір қызымен күй
тартысып, ... Адай ... ... күйі ... күйі екен ... ...
рудың өр көкіректігін негіз етіп алып, патшаның да, хандардың да ... ... ... ... ... ... ... ғасырдың елуінші жылдарында Құрманғазыға “ат ұрладың” деген
жалған айып ... ... ... ... ... ... ... көңіл – күйін ойлап, анасына “Аман бол, шешем, Аман бол”, “Қайран
шешем” ... ... ... бұл ... ... шығады. Осы кезеңде
оның мұнды лирикаға толы “Кісен ... ... ... тағы да ... ...... ... шыңы, әйгілі шығармасы.
Жігерге, өмірдің ... ... ... толы бұл күй ... ... ... көңіл – күйде орындалады, мұндағы жаңалық күй құрылымына
екінші саға енгізілген. Күйдің бас буыны бес тақтылы ... мен ... ... тұрады. Орта буынға қарай жылжу, бірінші саға, ал сосын
екінші сағаға өту біртіндеп ... ... ... ... күйдің жетілуі
жаңа жігермен жалғасады да өзінің шарықтау шегіне жетеді.
Өмірінің соңғы жылдарын ... ... ... ... мен ... ... ... – қаншама иілтсе де, қаншама еңсесін баса да сынбайтын,
мойымайтын, қайта серпіп, бұрынғы ... келе ... ... ... ... ... ерлігіне арналған шығарма.
“Серпер” күйіндегі мәнерлі секундалық, интервалдық қозғалысты жалпы
Құрманғазыға тән стильдік ... ... атап ... болады.
Құрманғазы мұрасындағы оның шығармашылық шыңдарының бірі ... ... ... ... бөліп атау керек. Әрі ұлы, әрі асқақ асқар
таудың көркемдік бейнесі суреткер санасында ... пен ... ... адам ... құбылмалығы - өрлеуі мен құлдырауы туралы
толғаныстар тудырған.
“Машина” күйі ... ... ... ... ... ... Алғаш рет қазақтың кең даласынан Омбыға келіп, тар
көшелердегі ығы – жығы ... ... ... ... ... ... ... сазгер, алған әсерін өз шығармасында бейнеледі.
Ұлы күйшінің күй мұрасын зерттеушілер композитор күйлерінің жанрлық
әр алуандығын және бейнелік көркемдігін ... атап ... Бұл ... ... ... ... ... “Бас Ақжелең”, “Айда бұлбұл”,
“Айжан-ай” және “Лауышкен”, “Адай” сияқты көптеген суреттеме күйлерінің
шығарылуынан ... ... оның ... ... ... ... ... қақпай”, “Сарыарқа” және басқа күйлері ... ... ... Лирикалық мазмұнға толы, өмірбаяны жайлы
баяндайтын өмірінің қиын кезеңдеріне арналып ... ... ... шешем, аман бол”, “Кісен ашқан”, “Түрмеден ... ... ... де ... ... ерекшеленеді.
Күйші шын мәнінде, Батыс Қазақстандық аспапты музыка өнерінің
негізін қалаушысы болып ... Оның ... ... ... ... ... Атап айтқанда, күй құрылымына
екінші сағаның енгізілуі, ал ырғақ жағына келсек – айқын екпінділік, ... жиі ... ... ... ... қос дауыстық, тағы
басқа ерекшелікткрі молынан қолданылған.
Қазіргі кезде Құрманғазы ... ... ... ... Оның күйлері атақты орындаушылардың репертуарында басты орын
алады. Сонымен ... ... ... Құрманғазы атындағы
мемлекеттін, академиялық халық аспаптар оркестрінің орындауында ... ... ... үшін ... ... ... ... А. Жұбанов
пен Ғ. Жұбанованың “Құрманғазы” ... ... оның ... ... қазақ композиторларының симфониялық шығармаларына негіз
болды. ... Е. ... ... ... мысалға алуға болады.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сағырбайұлы Құрманғазы8 бет
Домбырашының концерттік орындаушылық репертуары10 бет
Жабаев Жамбыл (1846-1945)5 бет
Күй атасы құрманғазы5 бет
Монғолия Қазақтары7 бет
Тарихи әңгімелер арқылы елжандылыққа тәрбиелеу5 бет
ХІХ ғ. і жартысындағы музыкалық өнеріне жалпылама талдау жасау14 бет
ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы музыка мәдениеті22 бет
ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы музыка мәдениеті48 бет
Құрманғазы - ұлы күйші5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь