Өлшем бірлігін қамтамасыз ету

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 Өлшем бірлігі қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1 Өлшем бірлігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Өлшем бірлігін қамтамасыз етудің нормативтік негізі ... ... ... ... ... ... ... ...7

2 Калибрлеу өлшемдердің бірлігін қамтамасыз етудің әлемдік жүйесі ... ... ..11
2.1 Өлшем құралдарын калибрлеу жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
2.2 Калибрлеудің Қазақстандық жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12

3 Салыстырып тексеру (калибрлеу) әдістері және сұлбалары ... ... ... ... ... ... ..16
3.1 Салыстырып тексеру әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
3.2 Салыстырып тексеру сұлбалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
КІРІСПЕ

Зерттеудің өзектілігі: Стандарттау мен сертификаттаумен бірге өлшеу ғылымы метрологияның мағынасы артады. Бірде бір өлшеуді қолданбайтын практикалық қызмет жоқ, материялдық және басқа да ресурстарды үнемді шешуге метрологиялық өлшем берлігін қамтамасыз ету үлкен роль атқарады.
Метрологиялық қамтамасыздандырудың дамуының негізі өлшем бірлігін қамтамасыз ету мен өлшеудің қойылған дәлдігінің бұрыннан қолданылып келе жатқан шағын қызметінен өлшеу сапасын қамтамасыз етудің жаңа ережелеріне көшу болып табылады.
Өлшем бірлігін қамтамасыз ету дегеніміз – заңды актілерге сәйкес өлшем бірлігін қалпында ұстауға бағытталған, сондай-ақ мемлекеттік стандарттар мен басқа да нормативтік құжаттармен бекітілген нормалар мен ережелер. Егер өлшем бірлігін қамтамасыз етудің ұлттық жүйесінің принциптері халықаралық ережелермен, нормалармен үйлестірілгенін ескеретін болсақ, онда калибрлеу өлшемдердің бірлігін қамтамасыз етудің әлемдік жүйесіне кіреді. Сондықтан осы курстық жұмыста мен берілген тақырыпта шектелмей, сонымен қатар калибрлеу өлшем бірлігін қамтамасыз етудің әлемдік жүйесі болғандықтан осы тақырыпты ашып жаздым.
Калибрлеу – өлшем құралдырын салыстырып тексеру әдісі, мұнда түрлі өлшемдер, олардың үйлесімі немесе түрлі комбинацидағы көп мәнді өлшемдердің шкала белгілері салыстырылады және оның нәтижесінде есептеледі.
Калибрлеу біздің елімізде бұрынырақта болған өлшем құралдарын ведомстволық салыстырып тексеру және метрологиялық аттестацияны алмастырады (ҚР СТ 2.12-2000). Мемлекеттік метрологиялық қызметтер жасайтын тексеруге қарағанда, калибрлеуді жүргізуге жағдайы бар кез келген метрологиялық қызмет (жеке тұлға) орындай алады.
Зертеудің мақсаты: а) келешекте коммерциялық жұмысты тиімді жүргізу үшін қажетті білім, бағдар және іскерлікті қалыптастыру болып табылады;
ә) Қазақстан Республикасының эканомикасы мен халықтың құқықтарын дұрыс емес нәтижелер салдарынан сақтау;
б) өлшем бірлігін қамтамасыз етудегі мәселелерді шешу үшін, нормативтік-құқықтық, техникалық және эканомикалық жағдайларды жасау.
Зерттеудің міндеті: а) өлшем бірлігін қамтамасыз етудің нормативтік базасын құру мен жетілдіру;
ә) өлшем бірлігін қамтамасыз ету жөніндегі нормативтік құжаттар стандартизация, метрология және сертификация саласындағы заңнамаға сәйкес жасалу жолдарын көрсету;
б) шама бірліктер эталонды базасын жетілдіру;
в) өлшем бірлігін қамтамасыз ету жөнінде оптималды басқару принціптер мен әрекеттерін дамыту.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Нысанбаева С.Н. және т.б. Сапаны басқару: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2000. – 111с.
2. Крылова Г.Д. Основы стандартизации, сертификации, метрологии: Учебник для вузов. - М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2001. – 711 с.
3. Шишкен А.Ф. Метрология. – М.:Наука, 1990.
4. Акишев К., Дартбаева Г. Стандарттау, метрология және сәйкестікті бағалау: Оқулық. – Астана: Фолиант, 2008. – 256бет.
5. Пронкин Н:С: Основы метрологии динамических измерений: Учеб. пособие для вузов. – М: Логос, 2003. – 256с.
6. Лифиц И.М. Основы сандартизации, метрологии и сертификации: Учебник. - М.: Юрайт, 2000.
7. Сергеев А.Г., Крохин В.В. Метрология: Учебное пособие для вузов. –М.: Логос, 2001. – 408 с.
8. Лифиц И.М. Стандартизация, метрология, сертификация негіздері: Оқулық – 2-ші баспа, түзетілген және қосылған – М.: Юрайт – М, 2001.–268с.
9. Бурдун А.Г., Марков Б.Н. Основы метрологии: Учебное пособие для вузов. - М: Стандартов, 1985. – 256 с.
10. Крылова Г.Д. Стандартизация, сертификация, метрология негіздері: Жоғарғы оқу орындары үшін оқулық – 2-ші баспа, қайта қаралған және қосымша қосылған – М.: ЮНИТН – ДАНА, 1999. – 711с.
11. ГОСТ 8.061-80 «ГСИ. Поверочные схемы. Содержание и построение».
12. СТ РК 2.12-2000 «Система калибровки Республики Казахстан. Калибровка средств измерений. Организация и порядок проведения».
13. Қазақстан Республикасының «Өлшем бірлігін қамтамасыз ету туралы» Заңы. 2000 жылғы 13 маусым.
14.СТ РК ИСО/МЭК 17025-2001 «Общие требования к компетентности испытательных и калибровочных лабораторий».
15. СТ РК 7.5-2000 «Основные требования и порядок аккредитации на право проверки средств измерений».
16. СТ РК 7.3-2002 «Общие требования к испытательным лабораториям (центрам)».
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
............................................................................
......................................3
1 Өлшем ... ... ... ... ... ... ... етудің нормативтік
негізі...............................7
2 Калибрлеу ... ... ... етудің әлемдік
жүйесі..........11
2.1 ... ... ... ... ... ... ... (калибрлеу) әдістері ... ... ... ... ... ... ... Стандарттау мен сертификаттаумен бірге өлшеу
ғылымы метрологияның мағынасы артады. Бірде бір ... ... ... жоқ, ... және ... да ... үнемді шешуге
метрологиялық өлшем берлігін қамтамасыз ету үлкен роль ... ... ... ... ... ... ету мен ... қойылған дәлдігінің бұрыннан қолданылып келе
жатқан шағын қызметінен өлшеу сапасын қамтамасыз етудің жаңа ... ... ... бірлігін қамтамасыз ету дегеніміз – заңды актілерге сәйкес ... ... ... ... ... ... ... басқа да нормативтік құжаттармен бекітілген нормалар мен ережелер. Егер
өлшем бірлігін қамтамасыз ... ... ... принциптері халықаралық
ережелермен, нормалармен үйлестірілгенін ескеретін болсақ, онда калибрлеу
өлшемдердің бірлігін қамтамасыз етудің әлемдік ... ... ... ... ... мен ... ... шектелмей, сонымен қатар
калибрлеу өлшем бірлігін қамтамасыз етудің әлемдік жүйесі болғандықтан осы
тақырыпты ашып жаздым.
Калибрлеу – ... ... ... тексеру әдісі, мұнда түрлі
өлшемдер, олардың үйлесімі немесе түрлі комбинацидағы көп мәнді өлшемдердің
шкала белгілері салыстырылады және оның ... ... ... ... ... ... ... құралдарын
ведомстволық салыстырып тексеру және метрологиялық аттестацияны алмастырады
(ҚР СТ 2.12-2000). Мемлекеттік метрологиялық қызметтер жасайтын ... ... ... жағдайы бар кез келген метрологиялық
қызмет ... ... ... алады.
Зертеудің мақсаты: а) келешекте коммерциялық жұмысты тиімді ... ... ... ... және іскерлікті қалыптастыру болып табылады;
ә) Қазақстан Республикасының эканомикасы мен халықтың құқықтарын дұрыс
емес ... ... ... өлшем бірлігін қамтамасыз етудегі мәселелерді шешу үшін,
нормативтік-құқықтық, техникалық және ... ... ... ... а) ... ... ... етудің нормативтік
базасын құру мен жетілдіру;
ә) өлшем ... ... ету ... ... құжаттар
стандартизация, метрология және сертификация саласындағы заңнамаға сәйкес
жасалу жолдарын көрсету;
б) шама ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету жөнінде оптималды басқару принціптер
мен әрекеттерін дамыту.
1. ... ... ... ... ... бірлігі
Өлшем – арнаулы техникалық құралдардың көмегімен тәжірибелік жолмен
физикалық шама мәнін табу. ... ... ... өзін ... ... өзгерістердің шегін білдіреді.
Өлшем бірлігі – бұл нәтижелері заңдастырылған шама бірліктерінде
көрсетілген және ... ... ... ... ... ... айтамыз.
Яғни бұл өлшем бірлігін қайталап өткізуге қажетті орындалатын көп
түрлі өлшемдердің барлық нәтижелерін, олар талап ... ... ... ... ... ... жүреді.
Өлшем бірлігін қамтамасыз ету (ӨБҚ) дегеніміз – заңды актілерге сәйкес
өлшем бірлігін қалпында ... ... ... ... мен ... да ... ... қамтамасыз ететін нормативтік
құжаттармен бекітілген нормалар мен ережелер[1].
Өлшем бірлігін қамтамасыз ... ... ...... ... мен ... ... дұрыс емес нәтижелер
салдарынан сақтау болып табылады (Қазақстан ... 4-ші ... ... қамтамасыз ету туралы» заңының ... ... ол ... ... ол ... емес ... сақтау).
Өлшем бірлігін қамтамасыз етудің басқа мақсаттары:
- қызмет пен процесстердің, мемлекеттік және ... ... ... ... ... мен ... зерттеулер кезіндегі өлшемдердің
дұрыстығы;
- материалды және энергетикалық ресурстар есебінің дұрыстығы;
- қоршаған ... ... ... ... қамтамасыз ету,
адамдардың еңбек және ... ... ... ... мен ... ... кездегі өлшеу
нәтижелерінің дұрыстығы.
Өлшем бірлігін қамтамасыз етудің мәніне – өлшеу құралдары мен өлшеудің
бірдейлігін ... ету ...... ... мен ... ... ... қоршаған ортаның күйі мен адам ... ... ... мен ... ... сапасы туралы, өлшеудің дұрыс мәлімет
алудың, сондай-ақ Қазақстан Республикасының эканомикасы мен ... ... емес ... ... ... ... ... болып
табылады.
Өлшем бірлігін қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесін еңгізер алдында
ҚР метрологтары өзінің әрекеттерін ... ... мен ... ... ету жолымен жүзеге асырған. Яғни олар нормаларға сәйкес ... ... ... мен ... ... сипаттамаларда
барлық градуировканы иеленуді қадағалайды.
МӨЖ – өлшем бірлігін ... ... ... мен нормалардың
ережелерін бекіткен, өлшем бірлігін қамтамасыз ететін ... ... ... мемлекеттік қамтамасыз ету жүйесі (ҚР МӨЖ) бұл –
Қазақстан Республикасындағы өлшем бірлігін ... ету ... ... ... мен ... түрлерінің мемлекеттік басқару
жүйесі.
ҚР МӨЖ-нің негізгі мақсаты – өлшем бірлігін ... ... шешу ... ... ... және эканомикалық
жағдайларды жасау болып табылады.
ҚР МӨЖ-ң негізгі міндеттеріне мыналар жатады:
- өлшем ... ... ету ... ... ... принціптер
мен әрекеттерін дамыту;
- шама бірліктер эталонды базасын құру мен жетілдіру;
- ... ... ... ... мен ... ... ... бірлігін қамтамасыз етудің нормативтік базасын құру ... ... ... ... ... мен ... ... мемлекетаралық, аймақтық және мемлекеттік ережелер, нормалар
мен талаптардың оңтайлылығы;
- өлшеу саласындағы информациялық қамтамасыз етілу.
ҚР МӨЖ объектілері ... шама ... шама ... ... ... ... ... өлшеу нәтижелері мен әдістерінің және өлшеу құралдарына талап
қою;
- ... ... ... ... ... ... (НҚ).
ҚР-ның териториясындағы міндетті түрде қолданылатын ҚР МӨЖ нормативтік
құжатын стандартизация, метрология және сертификация ... ... ... бірлігін қамтамасыз ету жөніндегі әрекеттер және мемлекеттік
басқару жүйесін құру мен еңгізу үшін салмақты алғышарттар ... ... ... адам ... ... ... өнім ... және де еңбек қауіпсіздігі, қоршаған ортаны қадағалау,
өнім қауіпсіздігі мен сапасын қадағалау, ... ... ... ... есебі, ауруларды емдеу
диагностикасы және т.б. қадағалау шарттары ... жыл ... ... ... ... екіншіден, өлшем адам әрекетінің ең негізгісі болып табылады және
оның сапасының ... ... ... ... өсіп ... ... халықаралық ынтымақтастықтың дамуы (сату, ... білу ... ... ... ... ... ... ортаны қорғау) өлшеу нәтижелеріне өзара
сенімділікті талап етеді.
1.2 Өлшем бірлігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің мемлекеттік
жүйесінің нормативтік негізін, нормативтік құжаттар комплексі құрайды. Олар
Қазақстан ... ... ... ... мен бірдейлікті
қамтамасыз ету бойынша жұмыстарды ұйымдастыру мен ... ... ... ... мен ережелерді бекітеді.
Қазақсатн Республикаының нормативтік ... ... шама ... ... ... ... сызбалары мен шама бірліктерінің
мемлекеттік эталондарын;
- өлшеу құралдарын тексеру ... мен ... және ... ... ... ... өлшем дәлдігінің көрсеткіштері мен өлшеу ... ... мен ... ... ... ... ... мен заттардың қасиеті жөнінде мәліметтердің берілуі мен
дұрыстығын бағалау әдістемені;
- материалдар мен заттардың ... мен ... ... ... талаптарын;
- материалдар мен заттардың қасиеттері бойынша мәліметтерді ... ... ... ... және ... құжаттардың
метралогиялық сипаттаманың нормативтік құжаттарын калибрлеу мен ... ... ... ... ... мен өткізу
тәртібін;
- метрология саласындағы терминдер мен анықтамаларды.
ҚР-ның нормативтік құжаттары мыналарға бөлінеді:
- негізгі, яғни нормалар мен ережелерді және жалпы ... ... ... да ... түрдегі өлшемдердің нормалар мен ережелерді және
талаптарды регламенттеу;
ҚР-ның МӨЖ нормативтік құжаттарына бекітілген тәртіпті ... ... ... ... ... ережелер, өлшем
бірлігін қамтамасыз ету бойынша жұмыстарды ... ... мен ... ... мен ... да нормативті-әдістемелік құжаттар жатады.
Өлшем бірлігін қамтамасыз ету жөніндегі ... ... ... және ... ... заңнамаға сәйкес
жасалады және қолданылады.
Қазақстан Республикасының териториясында қолдануға міндетті ҚР-ң ... ... ... ... және ... өкілетті орган бекітеді.
Төменде ҚР МӨЖ-ң қолданылатын нормативтік құжаттары көрсетілген:
1. ҚР СТ 2.0-2000 «ҚР МӨЖ. Негізгі ережелері».
2. ҚР СТ 2.1-2000 «ҚР МӨЖ. ... мен ... ҚР СТ 2.2-97 «ҚР МӨЖ. ... ... сақтау, өлшемді
аттестацияланған әдіспен орындау, өлшеу құралдарын қолдануын, ... ... ... ... ... жүзеге асыру тәртібі».
4. ҚР СТ 2.3-97 «ҚР МӨЖ. ... шама ... ... ережелер. Жасау, бекіту, регистарциялау, сақтау және қолдану
тәртібі» (алғаш еңгізілген).
5. ҚР СТ 2.4-2000 «ҚР МӨЖ. ... ... ... ... ... ... ҚР СТ 2.5-98 «ҚР МӨЖ. ... қойылатын талаптар және
оларды аттестациялау тәртібі».
7. ҚР СТ 2.6-99 «ҚР МӨЖ. Өлшеу құралдарының түрлерін бекіту мақсатымен
мемлекеттік сынау бағдарламасының ... ... ... ... ... ... ҚР СТ 2.7-99 «ҚР МӨЖ. ... объектілері мен өлшеу
құралдарының Мемлекеттік реестрлерін еңгізу тәртібі».
9. ҚР СТ 2.8-99 «ҚР МӨЖ. Өлшеу ... ... ... тәртібі».
10. ҚР СТ 2.9-2000 «ҚР МӨЖ. Өлшеу құралраны өндіру, салыстырып ... ... ... ... ... ҚР СТ ... «ҚР МӨЖ. Аттестацияланған ... ... ... ... ҚР СТ ... «ҚР МӨЖ. Қазақстан Республикасының калибрлеу
жүйесі. Негізгі ... ҚР СТ ... «ҚР МӨЖ. ... ... ... ... ... калибрлеу. Орындауды ұйымдастыру тәртібі».
14. ҚР СТ 2.13-2000 «ҚР МӨЖ. Тұрмыстық газ ... ... ... мен құралдары».
15. ҚР СТ 2.14-2000 «ҚР МӨЖ. Сауда опперациялары кезіндегі ... ... ... ... ... ... ... (алғаш
еңгізілген, ПР 50.2003-94 есебімен жасалған).
16. ҚР СТ 2.15-2000 «ҚР МӨЖ. Мемлекеттік метрологиялық қадағалау мен
мемлекеттік метрологиялық бақылау. ... ... ... еңгізілген).
17. ҚР СТ 2.18-2001 «ҚР МӨЖ. Өлшеуді орындау ... ... ... жасау тәртібі».
18. ҚР СТ 2.20-2001 «ҚР МӨЖ. Салыстырып тексеру таңбалары. Сақтау,
қолдану және жасау тәртібі».
19. ҚР СТ ... «ҚР МӨЖ. ... ... ... ... мен
мемлекеттік сынауды жүргізу тәртібі».
20. ҚР СТ 2.30-2001 «ҚР МӨЖ. ... ... ... ... ... ҚР СТ ... «ҚР МӨЖ. Салыстырып тексеру жұмыс жерлерін
аттестациялау».
22. ҚР СТ ... «ҚР МӨЖ. ... ... ... Құрлымы мен
мазмұны».
23. ҚР ПР 50.24-96 «Метрология бойынша ережелер. Метрологиялық
қызметтін ... ... ... ... ... ... ... (заңды тұлғалар)».
24. ҚР ПР 50.2.26-96 «Метрология бойынша ережелер. ҚР МӨЖ. Өлшеу
құралдарды салыстыруды жүргізу ... ҚР ПР ... ... ... ... Стандартты үлгілері
бойынша базалық ұйымдастырудың үлгілі күйі».
26. ҚР СТ 7.0-99 «Қазақстан Республикасының аккредитациялау жүйесі.
Негізгі ұғымдар. №1 Өзгерістер».
27. ҚР СТ 7.2-2000 ... ... ... ... ... органдарға қойылатын талаптар» (ҚР СТ 3.294 с
01.04.2000. ... ҚР СТ 7.3-2000 ... ... ... ... ... (орталықтарға) қойылатын талаптар» (3.2-94 с
01.04.2000 орнына).
29. ҚР СТ 7.4-2000 «Қазақстан ... ... ... ... ... ... ҚР СТ 7.5-2000 «Қазақстан Республикасының аккредитациялау жүйесі.
Салыстырып тексеру лабараторияларына қойылатын негізгі талаптар».
31. ҚР СТ 7.8-2002 «Қазақстан ... ... ... ... және салыстырып тексеру лабараторияларын (орталықтарын)
аккредитациялау тәртібі».
32. МЕМСТ 8.009-84 «ҚР МӨЖ. ... ... ... ... 8.010-99 «ҚР МӨЖ. ... ... әдістері».
34. МЕМСТ 8.207-79 «ҚР МӨЖ. Көп ретті бақылаумен тура өлшеулер. Өлшеу
нәтижелерін өндеу әдістері. Негізгі ұғымдар».
35. МЕМСТ 8.395-80 «ҚР МӨЖ. ... ... ... нормаланған
шарттар».
36. МЕМСТ 8.401-80 «ҚР МӨЖ. Өлшеу ... ... ... ... ... 8.417-81 «ҚР МӨЖ. Физикалық шама бірліктері».
38. МИ 1317-86 «ҚР МӨЖ. ... ... ... мен ... МИ 1552-86 «ҚР МӨЖ. Көп ... және тура ... Өлшеу
нәтижелерінің қателіктерін бағалау».
40. МЕМСТ 24555-81 «ҚР МӨЖ. ... ... ... ҚР Р ... «ҚР МӨЖ. ... ... ... белгілері.
Жалпы талаптар».
42. ҚР Р 50.2.4-2002 «ҚР МӨЖ. Заңды тұлғалар мен мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... ӨЛШЕМДЕРДІҢ БІРІГІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДІҢ ӘЛЕМДІК ЖҮЙЕСІ
2.1 Өлшем құралдарын калибрлеу жүйесі
Өлшем құралдарын калибрлеу – ... ... ... және ... ... ... (ММБ) мен ... өлшем құралдарының қолдануға жарамдылығын анықтау және ... ... ... ... Өлшем құралдарының
жарамдылығы деп оның метрологиялық сипаттамаларының нормативтік құжаттарда
көрсетілуі немесе тапсырыс беруші ... ... одан ... ... ... ... келуін айтады. Жарамдылық туралы қорытындыны
калибрлеуші лаборотория жасайды [2].
Калибрлеу – өлшем құралдырын салыстырып тексеру әдісі, ... ... ... үйлесімі немесе түрлі комбинацидағы көп мәнді өлшемдердің
шкала белгілері ... және оның ... ... ... жеке ... ... есептеледі [9].
Калибрлеу біздің елімізде бұрынырақта болған өлшем ... ... ... және ... ... алмастырады
(ҚР СТ 2.12-2000) [12]. ... ... ... ... қарағанда, калибрлеуді жүргізуге жағдайы бар кез ... ... ... ... орындай алады [13]. Ол үшін бұл ... ... ... ... ... ... – ерікті операция
және оны содай-ақ кәсіпорынның өзінің метрологиялық ... де ... Бұл ... ... және ММҚ ... метрологиялық
қызмет) органдары тарапынан бақыланатын ... ... тағы ... ... ... сипаты кәсіпорынның метрологиялық
қызметін ... бір ... ... ... ... ең ... - ... өлшем құралын ұлттық эталонға
міндетті сәйкестендіру. Осылайша, калибрлеу ... ... ... ... ... ... жүйесінің құрамдас бөлігі ... жөн. Ал егер ... ... ... ... ұлттық жүйесінің
принциптері халықаралық ережелермен және нормалармен үйлестірілгенін
ескеретін болсақ, онда ... ... ... қамтамасыз етудің
әлемдік жүйесіне кіреді.
Осы талапты ... ... ... ... ... да
маңызды: өлшемдер - технологиялық процестің ажырамас бөлігі, яғни олар
өнімнің ... ... әсер ... ... байланысты өлшемдердің
нәтижелерін салыстыру мүмкіндігі болуы керек, ол мемлекеттік эталондардан
бірлік ... беру және ... ... нормалары мен ережелерін
сақтау арқылы ғана жасалады. Өнімді сатушыға сенімділік - беделді ұлттық
метрологиялық ұйымдар ... ... ... ... ... ... ... енгізудің өзіндік ерекшеліктері бар. Батыс елдерінде
калибрлеу жұмыстары өнімнің бәсекеге ... өсуі ... ... дамып отырған. Мұнда салыстырып ... ... ... ... ... ... ... жатады. Ал
Қазақстанда калибрлеу құрал ... ... ... ... ... мемлекетсіздендірудің өнімі болып табылады. Осының салдарынан
салыстырып тексерудің жалпыға ортақ міндеттілігінің ... ... ... ... алып келді.
Калибрлеуді енгізуге бәсекелестіктің жоқтығы кедергі жасайды. Мұнда
белгілі бір қарама қайшылықтар ... Бір ... ... ... ... өлшем құралдарын калибрлеуді жүргізуге құқығы бар және олар
калибрлеу жұмыстарын ... ... ... білікті
органдарында аккредиттелгісі келмейді (бәсекелестік жоқ кезінде). ... ... ... ... қол үзу - ... ... мен сенімділігін жоғалтуға әкеп соғатынын түсінеді.
Калибрлеу жұмыстарын ұйымдастырудың мүмкін нұсқалары:
• Кәсіпорын калибрлеу ... өз ... ... және ешқандай
жүйеде аккредиттелмейді;
• Кәсіпорын өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру ... ... ұйым ... ... ... ... калибрлеудің
Қазақстандық жүйесінде (КҚЖ) аккредиттеледі;
• Кәсіпорын калибрлеу жұмысын коммерциялық ... ... ... ... ... құралын салыстырып тексеру құқығына аккредиттелген кәсіпорын
сонымен бірге өлшеудің сол түрлерін калибрлеу жұмысын ... ... ... ... алады;
• Метрологиялық институттар мен ММҚ ... ... бір ... ... және калибрлеуші ұйым ретінде тіркеледі;
• Кәсіпорынды ашық түрдегі шет ел калибрлену қызметіндегі ... ... ... ... ... жүйесі
Бүгінгі таңда Қазақстанда калибрлеу ісін ұйымдастырудың тиімді нұсқасы
анықталған жоқ. Бірақ КҚЖ-нің ... ... ... ... КҚЖ мына ... негізделеді:
- өз еркімен қатысу;
- мемлекеттік эталондарынан ... ... ... ... КҚЖ ... кәсіпқойлығы және техникалық біліктілігі;
- өзін өзі ақтауы.
КҚЖ-не кірудің негізгі себебі - өнім ... ... ... ... ... ... Бұл ... сондай-ақ,
калибрлеу ұйымдарын да қамтитын елімізде дамып келе ... ... ... ... жүйесі ынталандырады. Сонымен қатар, ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
КҚЖ субъектілері болып мыналар табылады:
• шама бірліктерінің мемлекеттік эталондарына ... ... ... ... ... ... құқығына аккредиттелген
заңды тұлғалардың метрологиялық қызметтері;
• мемлекеттік ғылыми-метрологиялық ... ... ... қызметі) және КҚЖ-не аккредиттеуші орган
ретінде тіркелген мемлекеттік метрологиялық қызмет органдары;
• Қазақстанның Мемстандарты - КҚЖ ... ... ... ... КҚЖ-нің кеңесші органы - КҚЖ ... ... ... ... ... ... ... шешімдер жобаларын
қалыптастыру және талқылау үшін Қазақстанның Мемстандарты құрған КҚЖ
Кеңесі.
КҚЖ Кеңесіне аккредиттелген ... ... ... ... жетекшілері, кәсіпорындардың және халық
шаруашылығы салаларының ... ... мен ... ... да ... қызығушылығы бар қоғамдар мен бірлестіктердің
өкілдері мүше бола алады. КҚЖ ... ... ... ... ... ... ... метрологиялық қызметтерге
қойылатын талаптардың орындауын ... осы ... ... ... ММҚ ... ... ... [14, 15, 16]. Сонымен қатар
аккредиттеу органы қойылатын талаптарға өзінің сәйкестігін ... ... ... және ревизиялар жүргізіп отырады.
Өлшем құралын калибрлеудің құқықтық негіздері ҚР «Өлшем ... ету ... ... ... анықталады. Заң калибрлеудің
қолдану шекараларын белгілейді: тексеруге жатпайтын ... ... ... жөндеуден шығарылған кезде, импортталған кезде,
пайдаланған, жалға ... және ... ... ... ... Заң ... мүдделі лабороториялық қызметтері калибрлеу жұмыстарын жүргізу
құқығына аккредиттелуі мүмкін екенін белгілейді. Аккредиттеу ... ... ... (ҚР СТ ... ... осы ... ... мақсатында келесідей құжат жасалынған «ГСИ. Заңды тұлғаларды
калибрлеу жұмыстарын ... ... ... ... Бұл құжат
мыналарды белгілейді:
• аккредиттейтін органдарды тіркеу тәртібі, заңды тұлғалардың
метрологиялық ... ... және ... қойылатын
талаптардың тәртібі;
• аккредиттелген метрологиялық қызметтерді бақылау ... ... ... ету ... КҚЖ реестрін
енгізу ережелері.
Қазақстандағы калибрлеу қызметін қалыптастыру мен дамытудағы негізгі
проблема – оның ... ... ... ... іс ... ... жасалмаған, құралдардың нақтылы топтарын есепке ала отырып
калибрлеуаралық ... ... ... ... ... ... қойылмаған.
Калибрлеуаралық интервал дегеніміз - белгілі бір уақыт аралығы, осы
уақыт өткеннен кейін өлшем құралы оның ... ... ... ... ... ... ... салыстырып тексеруаралық
интервал түсінігі де қолданылады. ... ... ... 3 түрі ... Бірінші түрі – өлшем құралының осы ... ... ... ... ... құралдарының барлығына ортақ интервал.
Ол өлшем құралының осы ... ... ... ... ... Бұл ... сынау нәтижелері бойынша өлшем құралының
түрін бекіткен кезде калибрлеуаралық ... ҚР ... ... ... ... ... пен ... өлшем құралының пайдаланылу уақытының орташа мәнін ... ... түрі – ... ... ... ... ... мен
кәсіпорындарда пайдаланудың нақты шарттарымен сәйкес етіп орнатылған
интервал. Егер бекітілген ... ... ... ... типінің
нормативтік құжатта көрсетілген интервалымен сәйкес келмесе, ... ... ... оны ... ... ... сәйкестендіру керек. Мемлекеттік қадағалауға
жатпайтын өлшем құралдары үшін калибрлеуаралық интервал ... ... ... ... қызметінің шешімімен
анықталады.
• Үшінші түрі – ... ... ... ... арналған
өлшем құралдарының калибрлеуаралық интервалы. Мысалы, атомдық
электростанцияларының, ... ... ... ... ... ... ... екінші ретті және разрядты
эталондар үшін де қарастырылған.
Интервалдардың үшінші түрі өлшем құралдарын пайдаланудың күнтізбелік
уақытын ... ... ... ... ... бөліктерінің
ескеруінен қателер көбейеді, сондықтан ... ... ... ... ... ... түрлеріне ортақ болып өлшем
құралдарының метрологиялық істен шықпауының көрсеткіштерін есептеу ... ... ... ... ... ЖӘНЕ СҰЛБАЛАРЫ
3.1 Салыстырып тексеру әдістері
Өлшем құралын ... ...... ... ... ... бар ... да ұйымдар) өлшем құралдарының
белгіленген техникалық талаптарға сәйкестігін анықтап, растау ... ... ... ... құралдарын салыстырып тексеру
құқығы белгіленген тұлғаларға ғана ... ... ... ... жүзеге асырылады. Тексеріске жатпайтын өлшем құралдары ... ... ... ... ... ... ... шыққан,
шет елге шығарылатын өлшем құралдары жасап шығарушының ... ... ... тексеріледі. Қазақстандағы ... ... ... ... ... бірліктерінің біртұтастығы мен
біркелкілігін қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... ... жүйесі өлшемдердің біркелкілігін қамтамасыз
етуге ... және ... ... ... дұрыс ұйымдастыру және
оның жүргізу талаптарының ... ... ... ... және ... тексеру жұмыстарының жиынтығы.
Қазақстандағы салыстырып ... ... ... негізгі
қызметтері:
- салыстырып тексеру саласында компоненттілігін бағалау мақсатында ... ... ... ... өлшем құралдарын салыстырып тексеру;
- салыстырып тексеру зертханаларының қызметін ... ... ... ... ... ... ... және ақпараттық тұрғыдан қамтамасыз ету.
Өлшем құралдарын салыстырып тексерудің төрт әдісі пайдаланылуы мүмкін:
• эталонмен тікелей салыстыру;
• компаратор ... ... ... ... тура өлшеу;
• шаманы жанама өлшеу.
Салыстырып тексерілетін өлшем құралын ... ... ... ... ... ... және магниттік өлшеулер сияқты салаларда
кернеуді, жиілікті және ток күшін анықтау үшін ... ... ... ... ... ... бір физикалық шаманы бір мезгілде
салыстырылып тексерілетін ... және ... ... ... ... ... ... және эталонды өлшем құралының
көрсеткіштерінің айырмасы ретінде анықтайды. Ал ... ... ... мәні болып қабылданады. Бұл әдістің артықшылығы оның ... ... ... ... мүмкіндігінде, күрделі
құрылғылардың қажетсіздігінде [2, 3, ... әдіс үшін ... ... ... – салыстырып
тексерілетін және эталонды ... ... ... ... ... ... бір ... өлшейтін құралдың қөрсеткіштерін
салыстыру мүмкін емес жағдайда туындайды. Мысалы, біреуі ... ... ... ... екі ... ... ... жағдайда салыстырып тексеру (калибрлеу) сұлбасында ... ... ... ... ... ... ... қызметін
атқаратын потенциометр қажет. Тәжірибеде компаратор қызметін кез ... ... ... алады, егер ол салыстырып тексерілетін (калибрленуші)
және эталонды өлшегіш құралдарының сигналдарына бірдей ... ... ... әдістің артықшылығы, мамандардың ұйғарымы бойынша, екі шаманы салыстыру
уақыттарының тізбектілігінде.
Тура өлшеу әдісі өлшеудің белгілі бір шектерінде ... ... ... ... бар ... ... ... алғанда
бүкіл әдістің қағидасы тікелей салыстыру әдісімен ұқсас, бірақ тура өлшеу
әдісі арқылы әрбір ... ... ... ... ... Тура ... ... мысалы, тұрақты электр тогының вольтметрдің
салыстырып тексеру немесе калибрлеуі үшін пайдаланылады.
Жанама өлшеу әдісі ... ... ... ... тура өлшеулер арқылы
анықтау мүмкін емес жағдайларды немесе жанама өлшеулер тура ... ... ... қолданылады. Бұл әдіс арқылы ең алдымен
ізделінетін сипаттамалары емес, ... ... бір ... арқылы
байланысқан сипаттамалар анықталады. ... ... ... ... ... ... кезінде эталондық амперметрмен тоқ күшімен
бірге кедергі өлшенеді. Кернеудің есептік мәні калибрленетін ... ... ... ... ... автоматты салыстырып
тексеру құралдарында пайдаланылады.
Өлшем құралын салыстырып тексеру ... ... ... ... тұлғалық статусы болуы қажет
немесе заңды тұлғаның бөлімшесі бола алады.
Салыстырып ... ... ... ... ... ... ... салыстырып тексеруде өз бетімен шешім қабылдай
алатын болуы керек;
- Жүктелген міндетті ... ... ... ... болуы қажет;
- Салыстырып тексеру жағдайына сәйкес келетін бөлмелердің болуы
керек;
- Өлшем құралдарын салыстырып ... ... ... ... қажет;
- Салыстырып тексеру жұмыстары сапасының құжатталған жүйесі болуы
керек.
Метрология және сертификаттау ... ... ... органдарға
берілген құжаттардың тобын (бекітілген үлгінің көшірмесі бойынша басшылық
жасау, аккредиттеу қызметіне құқық беретін заңды тұлғалардың ... ... ... ... актісі) толық қарастырған соң ... ... Осы ... ... оң ... ... Аккредиттеу аттестаты рәсімделеді;
- Аккредиттеу саласы бекітіледі;
- Салыстырып тексеру зептханасы Реестрінде заңды тұлғаларды тіркеу
жүзеге ... ... ... өлшем құралдары мемлекеттік эталондық
шама бірлігіне бағынатын салыстырып тексеру құралдарын ... ... ... ... ... ... Салыстырып тексеру
әдістемесін метрологиялық қызметтің ... ... ... ... қызметтің заңды тұлғаларының тапсырмасы бойынша өлшем құралын
шығарушы, оны қолданушы немесе ... да ... ... ... ... ... ... міндетті түрде
тапсырыс берушімен алдын ала келісіп алынады. Өлшем құралын ... ... ... ... ... ... болатын өлшем
құралдарын салыстырып тексеру ... ... ... ... ... ... және жеке ... жағынан өлшем құралдарын
салыстырып тексеру қажет болғанда, оны ... ... ... ... тексеру нәтижесі бойынша қажетті ... Егер ... ... ... ... ... құралдары
қолдануға жарамды деп саналса, онда ол құрал салыстырып тексерілді деген
белгімен таңбаланады ... ... ... ... ... Өлшем құралдарын салыстырып тексеру сертификатын рәсімдеу
салыстырып тексеруге ұсыныс беріп отырған заңды және жеке ... ... және ол ... ... ... ... ... бойынша өлшем
құралдары жарамсыз деп санаса, ол құралды өткізіп отырған заңды және жеке
тұлғаларға міндетті түрде өлшеудің ... ... ... ... ... басшыларының және оны атқарған қызметшілерінің қолымен
расталады.
Метрологиялық жұмыста ... ... ... ... ... ... түсіну үшін, өлшем бірлігін қамтамасыз етудегі
заңдылық нормалары бекітілген. ҚР ... ... ... ету» туралы
Заңында «Өлшем бірлігін калибрлеу» туралы анықтама және ... ... атап ... ҚР ... ... калибрлеудің
негізгі қаулысын нормативтік құжаттарды жасауды ұсынған.
3.2 Салыстырып тексеру сұлбалары
Метрологиялық ... ... ... ... шамалардың бірлік
мөлшерінің дұрыс берілуін қамтамасыз ету үшін белгілі бір тәртіп орнатылуы
керек. Бұл ... ... ... сұлбаларында келтіріледі.
Салыстырып тексеру сұлбасы дегеніміз – эталондардың, үлгілі ... ... ... ... мөлшерін үлгілі және жұмысшы
өлшем құралдарына берілу тәртібін белгілейтін құжат [11] ... ... ... ... және ... ... жіктеледі. Мемлекеттік салыстырып тексеру сұлбалары елдегі барлық
физикалық шамалардың өлшем құралдарына таралады. Ал ... ... ... белгілі бір аймақта, салада, ведомствода немесе
кәсіпорындарда ... ... ... ... ... ... ... тексеру сұлбаларына барлық пайдаланылатын
немесе қолданысқа шығарылатын жұмысшы өлшем құралдары енгізілуі қажет.
Мемелекеттік салыстырып ... ... ҚР ... ал ... ... ... ... қызметтермен
немесе кәсіпорын басшылығымен бекітіледі.
Эталондардан басқа бірлік ... ... ... ... құралдары
арқылы да жүргізіледі.
Жалпы түрде мемлекеттік салыстырып ... ... ... ... ... сұлбасы тесттік бөліктен және чертежден
тұрады. Салыстырып тексеру сұлбалар құжатының түріне белгілі бір ... олар ... 8.061-80 ... ... ... салыстырып
тексеру сұлбасы берілген. Сұлбаның сызбасында мыналыр ... ... ... ... шама мәнінің диапазоны, қателіктердің
белгісі мен мөлшері, салыстырып ... ... ... Сұлбаның
мәтіндік бөлігі кіріспе бөлімінен және ... ... ... ... Ол ... ... ... бөлінген
бірнеше алаңдардан тұрады. Сұлбаның жоғарға сатысында эталондар немесе ... үшін ең ... ... ... ... ... орналасады. Алғашқы
эталонның төменгі алаңдарында 1-ші және 2-ші және т.б. разрядтардағы үлгілі
өлшем құралдары орналасады. Төменгі разрядтағы үлгілі ... ... ... ... ... ... ... байланыс
вертикальды тұтас сызықпен салынады [3, 5].
1-сызба. Салыстырып тексеру сұлбасының типтік түрі
1 - мемлекеттік эталон; 2 - бірлік ... беру ... 3 - ... 4 - ... 5 - ... эталон; 6,7,8 - сәйкес разрядтағы
үлгілі өлшем құралдары; 9 - басқа салыстырып тексеру сұлбаларынан алынған
үлгілі өлшем құралдары; 10 - ... ... ... мен ... ... ... ... тіктөртбұрыштарға
енгізеді (мемлекеттік эталон үшін екі ... ... ... Осында
сұлбаның осы сатысы үшін метрологиялық сипаттамалар белгіленеді. Басқа
өлшем ... бір ... ... ... ... Бірлік
мөлшерін беру әдістерін сипаттау бір сызықпен қоршалған дөңгелекшелерге
орналастырылады.
Шама бірлігі мөлшерінің дұрыс ... ... ... ... ... ... ... тұрған және одан төмен тұрған
сатыларының арасындағы ... ... ... ... ... ... бұл ... 1:10 болуы керек, бірақ тәжірибеде
оған жету қиын және минималды жіберілетін арақатынасы 1:3. Бұл ... көп ... ... ... ... ... ... соғұрлым
төмен болады.
Нақты салыстырып тексеру сұлбаларын жасау кезінде ... ... алу ... ... тексеру сұлбаларын қатаң ұстану және разрядты
эталондарды дер кезінде ... ... ... ... ... дәл, ... мөлшерлерін берудің қажетті шарты болып
табылады.
2- сызба. Мемлекеттік салыстырып ... ... ... ... жұмысты орындау барысында мен берілген тақырыпта шектелмей,
сонымен қатар калибрлеу өлшем бірлігін ... ... ... жүйесі
болғандықтан осы материял талданды.
Менің курстық жұмысым III ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету ұғымына түсінік беріліп, оның
нормативтік негізі және мемлекеттік жүйесі ... ... ... ... ... ... ету жүйесінің (ҚР МӨЖ)
қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... ету дегеніміз – заңды актілерге сәйкес өлшем бірлігін
қалпында ұстауға бағытталған, мемлекеттік ... мен ... ... ... мен ... ҚР ... ... бірлігін
қамтамасыз етудегі мәселелерді тек қана ... ... ... жағдайларды жасау шешуі мүмкін.
Курстық жұмыстың II-бөлімінде өлшем құралдарын калибрлеу жүйесі және
калибрлеудің ... ... ... Калибрлеу –өлшемдердің
бірлігін қамтамасыз етудің әлемдік жүйесі, әрі өлшем ... ... ... Калибрлеу ерікті операция және оны содай-ақ ... ... ... де ... ... ... калибрлеудің
ерікті сипаты кәсіпорынның метрологиялық қызметін белгілі бір талаптарды
сақтау қажеттілігінен босатпайды. ... ... осы ... ... ... интервалдардың түрлері және Қазақстандағы
калибрлеу қызметін қалыптастыру мен ... ... ... ... ... ... ... тексеру әдістері, өлшем
құралын салыстырып тексеру зертханасы, салыстырып тексеру сұлбалары және
олардың жіктелуі ... ... ... ... құралын салыстырып
тексеру – метрологиялық органдар өлшем құралдарының белгіленген ... ... ... ... ... ... операциялар
жиынтығы. Өлшем құралдарын салыстырып тексеру құқығы белгіленген тұлғаларға
ғана беріледі. Өлшем құралдарын салыстырып тексерудің – эталонмен ... ... ... салыстыру, шаманы тура өлшеу, шаманы жанама
өлшеу ... ... ... ... ... ... ... үлгілі және жұмысшы өлшем құралдарына берілу ... ... ... тексеру сұлбалары мемлекеттік және жергілікті
болып жіктеледі.
Калибрлеу жүйесін қорыта келгенде бүгінгі таңда Қазақстанда калибрлеу
ісін ұйымдастырудың тиімді нұсқасы ... жоқ. ... ... ... мен ... ... проблема – оның нормативтік
қамтамасыз етілуі. Әзірге іс жүзінде калибрлеу ... ... ... ... ... ала ... калибрлеуаралық интервал
белгіленбеген, калибрлеу жұмыстарының құнына байланысты нормативтер
қойылмаған.
Өлшем ... ... ету ... ... ... мен ... ... және өлшем құралдарын калибрлеу туралы мәселелер
бойынша оқулықтардың беттерін қамтыдым.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Нысанбаева С.Н. және т.б. ... ... Оқу ...... университеті, 2000. – 111с.
2. Крылова Г.Д. ... ... ... ... для ... - М.: ... 2001. – 711 с.
3. Шишкен А.Ф. Метрология. – М.:Наука, 1990.
4. Акишев К., Дартбаева Г. Стандарттау, метрология және ... ...... ... 2008. – ... ... Н:С: ... метрологии динамических измерений: Учеб.
пособие для вузов. – М: Логос, 2003. – 256с.
6. ... И.М. ... ... ... и ... - М.: ... ... Сергеев А.Г., Крохин В.В. Метрология: Учебное пособие для ... ... 2001. – 408 ... ... И.М. ... ... сертификация негіздері:
Оқулық – 2-ші баспа, түзетілген және қосылған – М.: Юрайт – М, 2001.–268с.
9. Бурдун А.Г., Марков Б.Н. ... ... ... ... ... - М: ... 1985. – 256 с.
10. Крылова Г.Д. Стандартизация, сертификация, ... ... оқу ... үшін ... – 2-ші ... қайта қаралған және қосымша
қосылған – М.: ЮНИТН – ДАНА, 1999. – 711с.
11. ГОСТ 8.061-80 ... ... ... ... и ... СТ РК ... ... калибровки Республики Казахстан.
Калибровка средств измерений. Организация и порядок ... ... ... ... бірлігін қамтамасыз ету туралы»
Заңы. 2000 жылғы 13 маусым.
14.СТ РК ... ... ... требования к компетентности
испытательных и калибровочных лабораторий».
15. СТ РК 7.5-2000 «Основные ... и ... ... ... ... средств измерений».
16. СТ РК 7.3-2002 «Общие требования к испытательным ... ... ... ... ... ... ... санаттағы эталон
Аса жоғары дәодіктегі
Өте жоғары дәлдіктегі
Беру әдісі
Беру әдісі
Беру әдісі
Жұмысшы ... ... ... ... ... санаттағы эталон
Берілу әдісі
Жұмысшы эталондар
1- санаттағы эталон
Беру әдісі
Салыстыру эталоны
Көшірме эталон
Беру әдісі
Беру әдісі
Мемлекеттік эталон

Пән: Сертификаттау, стандарттау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өлшеу бірлігін қамтамасыз ету21 бет
Өлшеу және бақылау құралдарын мемлекеттік сынау4 бет
Қазақстан Республикасының өлшем бірліктерін қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесі20 бет
"Өнімнің өзіндік құнын талдау."4 бет
«Шымкент май» ААҚ-ның басқару құрылымы21 бет
Алпамыс батыр жырын оқыту арқылы тәрбие жұмыстарының құзыреттілігін арттыру4 бет
Ақпараттың құрамды бірлігі мен оған қолданылатын амалдар7 бет
Бірінші ретті эталондар7 бет
Залалсыздықты талдаудың жалпы түсінігі29 бет
Кәсіпорынның өндірістік шығындары есебінің ақпараттық жүйесі25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь